৮. ৰঙ্গীসসংযুত্তং

১. নিক্খন্তসুত্তৰণ্ণনা

২০৯. ৰঙ্গীসসংযুত্তস্স পঠমে অগ্গাল়ৰে চেতিযেতি আল়ৰিযং অগ্গচেতিযে. অনুপ্পন্নে বুদ্ধে অগ্গাল়ৰগোতমকাদীনি যক্খনাগাদীনং ভৰনানি, চেতিযানি অহেসুং. উপ্পন্নে বুদ্ধে তানি অপনেত্ৰা মনুস্সা ৰিহারে করিংসু. তেসং তানেৰ নামানি জাতানি. নিগ্রোধকপ্পেনাতি নিগ্রোধরুক্খমূলৰাসিনা কপ্পত্থেরেন. ওহিয্যকোতি ওহীনকো. ৰিহারপালোতি সো কির তদা অৰস্সিকো হোতি পত্তচীৰরগ্গহণে অকোৰিদো. অথ নং থেরা ভিক্খূ – ‘‘আৰুসো, ইমানি ছত্তুপাহনকত্তরযট্ঠিআদীনি ওলোকেন্তো নিসীদা’’তি ৰিহাররক্খকং কত্ৰা পিণ্ডায পৰিসিংসু. তেন ৰুত্তং ‘‘ৰিহারপালো’’তি. সমলঙ্করিত্ৰাতি অত্তনো ৰিভৰানুরূপেন অলঙ্কারেন অলঙ্করিত্ৰা. চিত্তং অনুদ্ধংসেতীতি কুসলচিত্তং ৰিদ্ধংসেতি ৰিনাসেতি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি এতস্মিং রাগে উপ্পন্নে তং কারণং কুতো লব্ভা. যং মে পরোতি যেন মে কারণেন অঞ্ঞো পুগ্গলো ৰা ধম্মো ৰা অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা ইদানেৰ অভিরতিং উপ্পাদেয্য আচরিযুপজ্ঝাযাপি মং ৰিহারে ওহায গতা.

অগারস্মাতি অগারতো নিক্খন্তং. অনগারিযন্তি পব্বজ্জং উপগতন্তি অত্থো. কণ্হতোতি কণ্হপক্খতো মারপক্খতো আধাৰন্তি. উগ্গপুত্তাতি উগ্গতানং পুত্তা মহেসক্খা রাজঞ্ঞভূতা. দল়্হধম্মিনোতি দল়্হধনুনো, উত্তমপ্পমাণং আচরিযধনুং ধারযমানা. সহস্সং অপলাযিনন্তি যে তে সমন্তা সরেহি পরিকিরেয্যুং, তেসং অপলাযীনং সঙ্খং দস্সেন্তো ‘‘সহস্স’’ন্তি আহ. এততো ভিয্যোতি এতস্মা সহস্সা অতিরেকতরা. নেৰ মং ব্যাধযিস্সন্তীতি মং চালেতুং ন সক্খিস্সন্তি. ধম্মে সম্হি পতিট্ঠিতন্তি অনভিরতিং ৰিনোদেত্ৰা অভিরতিং উপ্পাদনসমত্থে সকে সাসনধম্মে পতিট্ঠিতং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ইস্সাসসহস্সে তাৰ সমন্তা সরেহি পরিকিরন্তে সিক্খিতো পুরিসো দণ্ডকং গহেত্ৰা সব্বে সরে সরীরে অপতমানে অন্তরাৰ পহরিত্ৰা পাদমূলে পাতেতি. তত্থ একোপি ইস্সাসো দ্ৰে সরে একতো ন খিপতি, ইমা পন ইত্থিযো রূপারম্মণাদিৰসেন পঞ্চ পঞ্চ সরে একতো খিপন্তি. এৰং খিপন্তিযো এতা সচেপি অতিরেকসহস্সা হোন্তি, নেৰ মং চালেতুং সক্খিস্সন্তীতি.

সক্খী হি মে সুতং এতন্তি মযা হি সম্মুখা এতং সুতং. নিব্বানগমনং মগ্গন্তি ৰিপস্সনং সন্ধাযাহ. সো হি নিব্বানস্স পুব্বভাগমগ্গো, লিঙ্গৰিপল্লাসেন পন ‘‘মগ্গ’’ন্তি আহ. তত্থ মেতি তস্মিং মে অত্তনো তরুণৰিপস্সনাসঙ্খাতে নিব্বানগমনমগ্গে মনো নিরতো. পাপিমাতি কিলেসং আলপতি. মচ্চূতিপি তমেৰ আলপতি. ন মে মগ্গম্পি দক্খসীতি যথা মে ভৰযোনিআদীসু গতমগ্গম্পি ন পস্সসি, তথা করিস্সামীতি. পঠমং.

২. অরতীসুত্তৰণ্ণনা

২১০. দুতিযে নিক্খমতীতি ৰিহারা নিক্খমতি. অপরজ্জু ৰা কালেতি দুতিযদিৰসে ৰা ভিক্খাচারকালে. ৰিহারগরুকো কিরেস থেরো. অরতিঞ্চ রতিঞ্চাতি সাসনে অরতিং কামগুণেসু চ রতিং. সব্বসো গেহসিতঞ্চ ৰিতক্কন্তি পঞ্চকামগুণগেহনিস্সিতং পাপৰিতক্কঞ্চ সব্বাকারেন পহায. ৰনথন্তি কিলেসমহাৰনং. কুহিঞ্চীতি কিস্মিঞ্চি আরম্মণে. নিব্বনথোতি নিক্কিলেসৰনো. অরতোতি তণ্হারতিরহিতো.

পথৰিঞ্চ ৰেহাসন্তি পথৰিট্ঠিতঞ্চ ইত্থিপুরিসৰত্থালঙ্কারাদিৰণ্ণং, ৰেহাসট্ঠকঞ্চ চন্দসূরিযোভাসাদি. রূপগতন্তি রূপমেৰ. জগতোগধন্তি জগতিযা ওগধং, অন্তোপথৰিযং নাগভৰনগতন্তি অত্থো. পরিজীযতীতি পরিজীরতি. সব্বমনিচ্চন্তি সব্বং তং অনিচ্চং. অযং থেরস্স মহাৰিপস্সনাতি ৰদন্তি. এৰং সমচ্চাতি এৰং সমাগন্ত্ৰা. চরন্তি মুতত্তাতি ৰিঞ্ঞাতত্তভাৰা ৰিহরন্তি.

উপধীসূতি খন্ধকিলেসাভিসঙ্খারেসু. গধিতাতি গিদ্ধা. দিট্ঠসুতেতি চক্খুনা দিট্ঠে রূপে, সোতেন সুতে সদ্দে. পটিঘে চ মুতে চাতি এত্থ পটিঘপদেন গন্ধরসা গহিতা, মুতপদেন ফোট্ঠব্বারম্মণং. যো এত্থ ন লিম্পতীতি যো এতেসু পঞ্চকামগুণেসু তণ্হাদিট্ঠিলেপেহি ন লিম্পতি.

অথ সট্ঠিনিস্সিতা সৰিতক্কা, পুথূ জনতায অধম্মা নিৰিট্ঠাতি অথ ছ আরম্মণনিস্সিতা পুথূ অধম্মৰিতক্কা জনতায নিৰিট্ঠাতি অত্থো. ন চ ৰগ্গগতস্স কুহিঞ্চীতি তেসং ৰসেন ন কত্থচি কিলেসৰগ্গগতো ভৰেয্য. নো পন দুট্ঠুল্লভাণীতি দুট্ঠুল্লৰচনভাণীপি ন সিযা. স ভিক্খূতি সো এৰংৰিধো ভিক্খু নাম হোতি.

দব্বোতি দব্বজাতিকো পণ্ডিতো. চিররত্তসমাহিতোতি দীঘরত্তং সমাহিতচিত্তো. নিপকোতি নেপক্কেন সমন্নাগতো পরিণতপঞ্ঞো. অপিহালূতি নিত্তণ্হো. সন্তং পদন্তি নিব্বানং. অজ্ঝগমা মুনীতি অধিগতো মুনি. পটিচ্চ পরিনিব্বুতো কঙ্খতি কালন্তি নিব্বানং পটিচ্চ কিলেসপরিনিব্বানেন পরিনিব্বুতো পরিনিব্বানকালং আগমেতি. দুতিযং.

৩. পেসলসুত্তৰণ্ণনা

২১১. ততিযে অতিমঞ্ঞতীতি ‘‘কিং ইমে মহল্লকা? ন এতেসং পাল়ি, ন অট্ঠকথা, ন পদব্যঞ্জনমধুরতা, অম্হাকং পন পাল়িপি অট্ঠকথাপি নযসতেন নযসহস্সেন উপট্ঠাতী’’তি অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞতি. গোতমাতি গোতমবুদ্ধসাৰকত্তা অত্তানং আলপতি. মানপথন্তি মানারম্মণঞ্চেৰ মানসহভুনো চ ধম্মে. ৰিপ্পটিসারীহুৰাতি ৰিপ্পটিসারী অহুৰা, অহোসীতি অত্থো. মগ্গজিনোতি মগ্গেন জিতকিলেসো. কিত্তিঞ্চ সুখঞ্চাতি ৰণ্ণভণনঞ্চ কাযিকচেতসিকসুখঞ্চ. অখিলোধ পধানৰাতি অখিলো ইধ পধানৰা ৰীরিযসম্পন্নো. ৰিসুদ্ধোতি ৰিসুদ্ধো ভৰেয্য. অসেসন্তি নিস্সেসং নৰৰিধং. ৰিজ্জাযন্তকরোতি ৰিজ্জায কিলেসানং অন্তকরো. সমিতাৰীতি রাগাদীনং সমিততায সমিতাৰী. ততিযং.

৪. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

২১২. চতুত্থে রাগোতি আযস্মা আনন্দো মহাপুঞ্ঞো সম্ভাৰিতো, তং রাজরাজমহামত্তাদযো নিমন্তেত্ৰা অন্তোনিৰেসনে নিসীদাপেন্তি. সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতাপি ইত্থিযো থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তালৰণ্টেন বীজেন্তি, উপনিসীদিত্ৰা পঞ্হং পুচ্ছন্তি ধম্মং সুণন্তি. তত্থ আযস্মতো ৰঙ্গীসস্স নৰপব্বজিতস্স আরম্মণং পরিগ্গহেতুং অসক্কোন্তস্স ইত্থিরূপারম্মণে রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো সদ্ধাপব্বজিতত্তা উজুজাতিকো কুলপুত্তো ‘‘অযং মে রাগো ৰড্ঢিত্ৰা দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকং অত্থং নাসেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা অনন্তরং নিসিন্নোৰ থেরস্স অত্তানং আৰিকরোন্তো কামরাগেনাতিআদিমাহ.

তত্থ নিব্বাপনন্তি রাগনিব্বানকারণং. ৰিপরিযেসাতি ৰিপল্লাসেন. সুভং রাগূপসঞ্হিতন্তি রাগট্ঠানিযং ইট্ঠারম্মণং. পরতো পস্সাতি অনিচ্চতো পস্স. মা চ অত্ততোতি অত্ততো মা পস্স. কাযগতা ত্যত্থূতি কাযগতা তে অত্থু. অনিমিত্তঞ্চ ভাৰেহীতি নিচ্চাদীনং নিমিত্তানং উগ্ঘাটিতত্তা ৰিপস্সনা অনিমিত্তা নাম, তং ভাৰেহীতি ৰদতি. মানাভিসমযাতি মানস্স দস্সনাভিসমযা চেৰ পহানাভিসমযা চ. উপসন্তোতি রাগাদিসন্ততায উপসন্তো. চতুত্থং.

৫. সুভাসিতসুত্তৰণ্ণনা

২১৩. পঞ্চমে অঙ্গেহীতি কারণেহি, অৰযৰেহি ৰা. মুসাৰাদাৰেরমণিআদীনি হি চত্তারি সুভাসিতৰাচায কারণানি, সচ্চৰচনাদযো চত্তারো অৰযৰা. কারণত্থে চ অঙ্গসদ্দে ‘‘চতূহী’’তি নিস্সক্কৰচনং হোতি, অৰযৰত্থে করণৰচনং. সমন্নাগতাতি সমনুআগতা পৰত্তা যুত্তা চ. ৰাচাতি সমুল্লপনৰাচা, যা ‘‘ৰাচা গিরা ব্যপ্পথো’’তি (ধ. স. ৬৩৬) চ, ‘‘নেলা কণ্ণসুখা’’তি (দী. নি. ১.৯) চ আগতা. ‘‘যা পন ৰাচায চে কতং কম্ম’’ন্তি এৰং ৰিঞ্ঞত্তি চ ‘‘যা চতূহি ৰচীদুচ্চরিতেহি আরতি…পে… অযং ৰুচ্চতি সম্মাৰাচা’’তি (ৰিভ. ২০৬) এৰং ৰিরতি চ, ‘‘ফরুসৰাচা, ভিক্খৰে, আসেৰিতা ভাৰিতা বহুলীকতা নিরযসংৰত্তনিকা হোতী’’তি (অ. নি. ৮.৪০) এৰং চেতনা চ ৰাচাতি আগতা, ন সা ইধ অধিপ্পেতা. কস্মা? অভাসিতব্বতো. সুভাসিতাতি সুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অত্থাৰহতং দীপেতি. নো দুব্ভাসিতাতি ন দুট্ঠু ভাসিতা. তেনস্সা অনত্থাৰহনপহানতং দীপেতি. অনৰজ্জাতি রাগাদিৰজ্জরহিতা. ইমিনাস্সা কারণসুদ্ধিং চতুদোসাভাৰঞ্চ দীপেতি. অননুৰজ্জাতি অনুৰাদৰিমুত্তা. ইমিনাস্সা সব্বাকারসম্পত্তিং দীপেতি. ৰিঞ্ঞূনন্তি পণ্ডিতানং. তেন নিন্দাপসংসাসু বালা অপ্পমাণাতি দীপেতি.

সুভাসিতংযেৰ ভাসতীতি পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায চতূসু ৰাচঙ্গেসু অঞ্ঞতরনিদ্দোসৰচনমেতং. নো দুব্ভাসিতন্তি তস্সেৰ ৰাচঙ্গস্স পটিপক্খভাসননিৰারণং. নো দুব্ভাসিতন্তি ইমিনা মিচ্ছাৰাচপ্পহানং দীপেতি. সুভাসিতন্তি ইমিনা পহীনমিচ্ছাৰাচেন ভাসিতব্বৰচনলক্খণং. অঙ্গপরিদীপনত্থং পনেত্থ অভাসিতব্বং পুব্বে অৰত্ৰা ভাসিতব্বমেৰাহ. এস নযো ধম্মংযেৰাতিআদীসুপি. এত্থ চ পঠমেন পিসুণদোসরহিতং সমগ্গকরণং ৰচনং ৰুত্তং, দুতিযেন সম্ফপ্পলাপদোসরহিতং ধম্মতো অনপেতং মন্তাৰচনং, ইতরেহি দ্ৰীহি ফরুসালিকরহিতানি পিযসচ্চৰচনানি. ইমেহি খোতি আদিনা তানি অঙ্গানি পচ্চক্খতো দস্সেন্তো তং ৰাচং নিগমেতি. যঞ্চ অঞ্ঞে পটিঞ্ঞাদীহি অৰযৰেহি, নামাদীহি পদেহি, লিঙ্গৰচনৰিভত্তিকালকারকসম্পত্তীহি চ সমন্নাগতং মুসাৰাদাদিৰাচম্পি সুভাসিতন্তি মঞ্ঞন্তি, তং পটিসেধেতি. অৰযৰাদিসমন্নাগতাপি হি তথারূপী ৰাচা দুব্ভাসিতাৰ হোতি অত্তনো চ পরেসঞ্চ অনত্থাৰহত্তা. ইমেহি পন চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতা সচেপি মিলক্খুভাসাপরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাৰ লোকিযলোকুত্তরহিতসুখাৰহত্তা. তথা হি মগ্গপস্সে সস্সং রক্খন্তিযা সীহল়চেটিকায সীহল়কেনেৰ জাতিজরামরণযুত্তং গীতিকং গাযন্তিযা সদ্দং সুত্ৰা মগ্গং গচ্ছন্তা সট্ঠিমত্তা ৰিপস্সকা ভিক্খূ অরহত্তং পাপুণিংসু. তথা তিস্সো নাম আরদ্ধৰিপস্সকো ভিক্খু পদুমসরসমীপেন গচ্ছন্তো পদুমসরে পদুমানি ভঞ্জিত্ৰা –

‘‘পাতোৰ ফুল্লিতকোকনদং, সূরিযালোকেন ভিজ্জিযতে;

এৰং মনুস্সত্তং গতা সত্তা, জরাভিৰেগেন মদ্দিযন্তী’’তি. –

ইমং গীতিকং গাযন্তিযা চেটিকায সুত্ৰা অরহত্তং পত্তো.

বুদ্ধন্তরেপি অঞ্ঞতরো পুরিসো সত্তহি পুত্তেহি সদ্ধিং অটৰিতো আগম্ম অঞ্ঞতরায ইত্থিযা মুসলেন তণ্ডুলে কোট্টেন্তিযা –

‘‘জরায পরিমদ্দিতং এতং, মিলাতছৰিচম্মনিস্সিতং;

মরণেন ভিজ্জতি এতং, মচ্চুস্স ঘাসমামিসং.

‘‘কিমীনং আলযং এতং, নানাকুণপেন পূরিতং;

অসুচিস্স ভাজনং এতং, কদলিক্খন্ধসমং ইদ’’ন্তি. –

ইমং গীতিকং সুত্ৰা পচ্চৰেক্খন্তো সহ পুত্তেহি পচ্চেকবোধিং পত্তো. এৰং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতা ৰাচা সচেপি মিলক্খুভাসাপরিযাপন্না ঘটচেটিকাগীতিকপরিযাপন্নাপি হোতি, তথাপি সুভাসিতাতি ৰেদিতব্বা. সুভাসিতত্তা এৰ চ অনৰজ্জা চ অননুৰজ্জা চ ৰিঞ্ঞূনং অত্থত্থিকানং অত্থপটিসরণানং, নো ব্যঞ্জনপটিসরণানন্তি.

সারুপ্পাহীতি অনুচ্ছৰিকাহি. অভিত্থৰীতি পসংসি. ন তাপযেতি ৰিপ্পটিসারেন ন তাপেয্য ন ৰিবাধেয্য. পরেতি পরেহি ভিন্দন্তো নাভিভৰেয্য ন বাধেয্য. ইতি ইমায গাথায অপিসুণৰাচাৰসেন ভগৰন্তং থোমেতি. পটিনন্দিতাতি পিযাযিতা. যং অনাদাযাতি যং ৰাচং ভাসন্তো পরেসং পাপানি অপ্পিযানি ফরুসৰচনানি অনাদায অত্থব্যঞ্জনমধুরং পিযমেৰ ভাসতি, তং ৰাচং ভাসেয্যাতি পিযৰাচাৰসেন অভিত্থৰি.

অমতাতি সাধুভাৰেন অমতসদিসা. ৰুত্তম্পি হেতং – ‘‘সচ্চং হৰে সাদুতরং রসান’’ন্তি (সং. নি. ১.২৪৬) নিব্বানামতপচ্চযত্তা ৰা অমতা. এস ধম্মো সনন্তনোতি যা অযং সচ্চৰাচা নাম, এস পোরাণো ধম্মো চরিযা পৰেণী. ইদমেৰ হি পোরাণানং আচিণ্ণং, ন তে অলিকং ভাসিংসু. তেনেৰাহ – সচ্চে অত্থে চ ধম্মে চ, আহু সন্তো পতিট্ঠিতাতি.

তত্থ সচ্চে পতিট্ঠিতত্তাৰ অত্তনো চ পরেসঞ্চ অত্থে পতিট্ঠিতা, অত্থে পতিট্ঠিতত্তা এৰ ধম্মে পতিট্ঠিতা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা. সচ্চৰিসেসনমেৰ ৰা এতং. ইদং হি ৰুত্তং হোতি – সচ্চে পতিট্ঠিতা, কীদিসে? অত্থে চ ধম্মে চ, যং পরেসং অত্থতো অনপেতত্তা অত্থং অনুপরোধকরং, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং ধম্মিকমেৰ অত্থং সাধেতীতি. ইতি ইমায গাথায সচ্চৰচনৰসেন অভিত্থৰি.

খেমন্তি অভযং নিরুপদ্দৰং. কেন কারণেনাতি চে. নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিরিযায, যস্মা কিলেসনিব্বানং পাপেতি, ৰট্টদুক্খস্স চ অন্তকিরিযায সংৰত্ততীতি অত্থো. অথ ৰা যং বুদ্ধো নিব্বানপত্তিযা দুক্খস্সন্তকিরিযাযাতি দ্ৰিন্নং নিব্বানধাতূনং অত্থায খেমমগ্গপ্পকাসনতো খেমং ৰাচং ভাসতি, সা ৰে ৰাচানমুত্তমাতি সা ৰাচা সব্বৰাচানং সেট্ঠাতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ইতি ইমায গাথায মন্তাৰচনৰসেন ভগৰন্তং অভিত্থৰন্তো অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠপেসীতি. পঞ্চমং.

৬. সারিপুত্তসুত্তৰণ্ণনা

২১৪. ছট্ঠে পোরিযাতি অক্খরাদিপরিপুণ্ণায. ৰিস্সট্ঠাযাতি অৰিবদ্ধায অপলিবুদ্ধায. ধম্মসেনাপতিস্স হি কথেন্তস্স পিত্তাদীনং ৰসেন অপলিবুদ্ধৰচনং হোতি, অযদণ্ডেন পহতকংসতালতো সদ্দো ৰিয নিচ্ছরতি. অনেলগলাযাতি অনেলায অগলায নিদ্দোসায চেৰ অক্খলিতপদব্যঞ্জনায চ. থেরস্স হি কথযতো পদং ৰা ব্যঞ্জনং ৰা ন পরিহাযতি. অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযাতি অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনসমত্থায. ভিক্খুনন্তি ভিক্খূনং.

সংখিত্তেনপীতি ‘‘চত্তারিমানি, আৰুসো, অরিযসচ্চানি. কতমানি চত্তারি? দুক্খং অরিযসচ্চং…পে… ইমানি খো, আৰুসো, চত্তারি অরিযসচ্চানি, তস্মাতিহ, আৰুসো, ইদং দুক্খং অরিযসচ্চন্তি যোগো করণীযো’’তি (সং. নি. ৫.১০৯৬-১০৯৮) এৰং সংখিত্তেনপি দেসেতি. ৰিত্থারেনপীতি ‘‘কতমং, আৰুসো, দুক্খং অরিযসচ্চ’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৭৩) নযেন তানেৰ ৰিভজন্তো ৰিত্থারেনপি ভাসতি. খন্ধাদিদেসনাসুপি এসেৰ নযো. সাল়িকাযিৰ নিগ্ঘোসোতি যথা মধুরং অম্বপক্কং সাযিত্ৰা পক্খেহি ৰাতং দত্ৰা মধুরস্সরং নিচ্ছারেন্তিযা সাল়িকসকুণিযা নিগ্ঘোসো, এৰং থেরস্স ধম্মং কথেন্তস্স মধুরো নিগ্ঘোসো হোতি. পটিভানং উদীরযীতি সমুদ্দতো ঊমিযো ৰিয অনন্তং পটিভানং উট্ঠহতি. ওধেন্তীতি ওদহন্তি. ছট্ঠং.

৭. পৰারণাসুত্তৰণ্ণনা

২১৫. সত্তমে তদহূতি তস্মিং অহু, তস্মিং দিৰসেতি অত্থো. উপৰসন্তি এত্থাতি উপোসথো. উপৰসন্তীতি চ সীলেন ৰা অনসনেন ৰা উপেতা হুত্ৰা ৰসন্তীতি অত্থো. সো পনেস উপোসথদিৰসো অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নরসীভেদেন তিৰিধো, তস্মা সেসদ্ৰযনিৰারণত্থং পন্নরসেতি ৰুত্তং. পৰারণাযাতি ৰস্সং-ৰুট্ঠ-পৰারণায. ৰিসুদ্ধিপৰারণাতিপি এতিস্সাৰ নামং. নিসিন্নো হোতীতি সাযন্হসমযে সম্পত্তপরিসায কালযুত্তং ধম্মং দেসেত্ৰা উদককোট্ঠকে গত্তানি পরিসিঞ্চিত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো একংসং সুগতমহাচীৰরং কত্ৰা মজ্ঝিমত্থম্ভং নিস্সায পঞ্ঞত্তে ৰরবুদ্ধাসনে পুরত্থিমদিসায উট্ঠহতো চন্দমণ্ডলস্স সিরিং সিরিযা অভিভৰমানো নিসিন্নো হোতি. তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতন্তি যতো যতো অনুৰিলোকেতি, ততো ততো তুণ্হীভূতমেৰ. তত্থ হি একভিক্খুস্সাপি হত্থকুক্কুচ্চং ৰা পাদকুক্কুচ্চং ৰা নত্থি, সব্বে নিরৰা সন্তেন ইরিযাপথেন নিসীদিংসু. অনুৰিলোকেত্ৰাতি দিস্সমানপঞ্চপসাদেহি নেত্তেহি অনুৰিলোকেত্ৰা. হন্দাতি ৰোস্সগ্গত্থে নিপাতো. ন চ মে কিঞ্চি গরহথাতি এত্থ ন চ কিঞ্চীতি পুচ্ছনত্থে ন-কারো. কিং মে কিঞ্চি গরহথ? যদি গরহথ, ৰদথ, ইচ্ছাপেমি ৰো ৰত্তুন্তি অত্থো. কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰাতি ইমিনা কাযৰচীদ্ৰারানেৰ পৰারেতি, ন মনোদ্ৰারং. কস্মা? অপাকটত্তা. কাযৰচীদ্ৰারেসু হি দোসো পাকটো হোতি, ন মনোদ্ৰারে. ‘‘একমঞ্চে সযতোপি হি কিং চিন্তেসী’’তি? পুচ্ছিত্ৰা চিত্তাচারং জানাতি. ইতি মনোদ্ৰারং অপাকটত্তা ন পৰারেতি, নো অপরিসুদ্ধত্তা. বোধিসত্তভূতস্সাপি হি তস্স ভূরিদত্তছদ্দন্তসঙ্খপালধম্মপালাদিকালে মনোদ্ৰারং পরিসুদ্ধং, ইদানেত্থ ৰত্তব্বমেৰ নত্থি.

এতদৰোচাতি ধম্মসেনাপতিট্ঠানে ঠিতত্তা ভিক্খুসঙ্ঘস্স ভারং ৰহন্তো এতং অৰোচ. ন খো মযং, ভন্তেতি, ভন্তে, মযং ভগৰতো ন কিঞ্চি গরহাম. কাযিকং ৰা ৰাচসিকং ৰাতি ইদং চতুন্নং অরক্খিযতং সন্ধায থেরো আহ. ভগৰতো হি চত্তারি অরক্খিযানি. যথাহ –

‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, তথাগতস্স অরক্খিযানি. কতমানি চত্তারি? পরিসুদ্ধকাযসমাচারো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স কাযদুচ্চরিতং, যং তথাগতো রক্খেয্য ‘মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’তি. পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স ৰচীদুচ্চরিতং, যং তথাগতো রক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’তি. পরিসুদ্ধমনোসমাচারো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মনোদুচ্চরিতং, যং তথাগতো রক্খেয্য, ‘মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’তি. পরিসুদ্ধাজীৰো, ভিক্খৰে, তথাগতো, নত্থি তথাগতস্স মিচ্ছাআজীৰো, যং তথাগতো রক্খেয্য ‘‘মা মে ইদং পরো অঞ্ঞাসী’’তি (অ. নি. ৭.৫৮).

ইদানি ভগৰতো যথাভূতগুণে কথেন্তো ভগৰা হি, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ অনুপ্পন্নস্সাতি কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধতো পট্ঠায অঞ্ঞেন সমণেন ৰা ব্রাহ্মণেন ৰা অনুপ্পাদিতপুব্বস্স. অসঞ্জাতস্সাতি ইদং অনুপ্পন্নৰেৰচনমেৰ. অনক্খাতস্সাতি অঞ্ঞেন অদেসিতস্স. পচ্ছা সমন্নাগতাতি পঠমগতস্স ভগৰতো পচ্ছা সমনুআগতা. ইতি থেরো যস্মা সব্বেপি ভগৰতো সীলাদযো গুণা অরহত্তমগ্গমেৰ নিস্সায আগতা, তস্মা অরহত্তমগ্গমেৰ নিস্সায গুণং কথেসি. তেন সব্বগুণা কথিতাৰ হোন্তি. অহঞ্চ খো, ভন্তেতি ইদং থেরো সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলস্স অত্তনো চেৰ সঙ্ঘস্স চ কাযিকৰাচসিকং পৰারেন্তো আহ.

পিতরা পৰত্তিতন্তি চক্কৰত্তিম্হি কালঙ্কতে ৰা পব্বজিতে ৰা সত্তাহচ্চযেন চক্কং অন্তরধাযতি, ততো দসৰিধং দ্ৰাদসৰিধং চক্কৰত্তিৰত্তং পূরেত্ৰা নিসিন্নস্স পুত্তস্স অঞ্ঞং পাতুভৰতি, তং সো পৰত্তেতি. রতনমযত্তা পন সদিসট্ঠেন তদেৰ ৰত্তং কত্ৰা ‘‘পিতরা পৰত্তিত’’ন্তি ৰুত্তং. যস্মা ৰা সো ‘‘অপ্পোস্সুক্কো ত্ৰং, দেৰ, হোহি, অহমনুসাসিস্সামী’’তি আহ, তস্মা পিতরা পৰত্তিতং আণাচক্কং অনুপ্পৰত্তেতি নাম. সম্মদেৰ অনুপ্পৰত্তেসীতি সম্মা নযেন হেতুনা কারণেনেৰ অনুপ্পৰত্তেসি. ভগৰা হি চতুসচ্চধম্মং কথেতি, থেরো তমেৰ অনুকথেতি, তস্মা এৰমাহ. উভতোভাগৰিমুত্তাতি দ্ৰীহি ভাগেহি ৰিমুত্তা, অরূপাৰচরসমাপত্তিযা রূপকাযতো ৰিমুত্তা, অগ্গমগ্গেন নামকাযতোতি. পঞ্ঞাৰিমুত্তাতি পঞ্ঞায ৰিমুত্তা তেৰিজ্জাদিভাৰং অপ্পত্তা খীণাসৰা.

ৰিসুদ্ধিযাতি ৰিসুদ্ধত্থায. সংযোজনবন্ধনচ্ছিদাতি সংযোজনসঙ্খাতে চেৰ বন্ধনসঙ্খাতে চ কিলেসে ছিন্দিত্ৰা ঠিতা. ৰিজিতসঙ্গামন্তি ৰিজিতরাগদোসমোহসঙ্গামং, মারবলস্স ৰিজিতত্তাপি ৰিজিতসঙ্গামং. সত্থৰাহন্তি অট্ঠঙ্গিকমগ্গরথে আরোপেত্ৰা ৰেনেয্যসত্থং ৰাহেতি সংসারকন্তারং উত্তারেতীতি ভগৰা সত্থৰাহো, তং সত্থৰাহং. পলাপোতি অন্তোতুচ্ছো দুস্সীলো. আদিচ্চবন্ধুনন্তি আদিচ্চবন্ধুং সত্থারং দসবলং ৰন্দামীতি ৰদতি. সত্তমং.

৮. পরোসহস্সসুত্তৰণ্ণনা

২১৬. অট্ঠমে পরোসহস্সন্তি অতিরেকসহস্সং. অকুতোভযন্তি নিব্বানে কুতোচি ভযং নত্থি, নিব্বানপ্পত্তস্স ৰা কুতোচি ভযং নত্থীতি নিব্বানং অকুতোভযং নাম. ইসীনং ইসিসত্তমোতি ৰিপস্সিতো পট্ঠায ইসীনং সত্তমকো ইসি.

কিং নু তে ৰঙ্গীসাতি ইদং ভগৰা অত্থুপ্পত্তিৰসেন আহ. সঙ্ঘমজ্ঝে কির কথা উদপাদি ‘‘ৰঙ্গীসত্থেরো ৰিস্সট্ঠৰত্তো, নেৰ উদ্দেসে, ন পরিপুচ্ছায, ন যোনিসোমনসিকারে কম্মং করোতি, গাথা বন্ধন্তো চুণ্ণিযপদানি করোন্তো ৰিচরতী’’তি. অথ ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ ৰঙ্গীসস্স পটিভানসম্পত্তিং ন জানন্তি, চিন্তেত্ৰা চিন্তেত্ৰা ৰদতীতি মঞ্ঞন্তি, পটিভানসম্পত্তিমস্স জানাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘কিং নু তে ৰঙ্গীসা’’তিআদিমাহ.

উম্মগ্গপথন্তি অনেকানি কিলেসুম্মুজ্জনসতানি, ৰট্টপথত্তা পন পথন্তি ৰুত্তং. পভিজ্জ খিলানীতি রাগখিলাদীনি পঞ্চ ভিন্দিত্ৰা চরসি. তং পস্সথাতি তং এৰং অভিভুয্য ভিন্দিত্ৰা চরন্তং বুদ্ধং পস্সথ. বন্ধপমুঞ্চকরন্তি বন্ধনমোচনকরং. অসিতন্তি অনিস্সিতং. ভাগসো পৰিভজন্তি সতিপট্ঠানাদিকোট্ঠাসৰসেন ধম্মং ৰিভজন্তং. পৰিভজ্জাতি ৰা পাঠো, অঙ্গপচ্চঙ্গকোট্ঠাসৰসেন ৰিভজিত্ৰা ৰিভজিত্ৰা পস্সথাতি অত্থো.

ওঘস্সাতি চতুরোঘস্স. অনেকৰিহিতন্তি সতিপট্ঠানাদিৰসেন অনেকৰিধং. তস্মিং চ অমতে অক্খাতেতি তস্মিং তেন অক্খাতে অমতে. ধম্মদ্দসাতি ধম্মস্স পস্সিতারো. ঠিতা অসংহীরাতি অসংহারিযা হুত্ৰা পতিট্ঠিতা.

অতিৰিজ্ঝাতি অতিৰিজ্ঝিত্ৰা. সব্বট্ঠিতীনন্তি সব্বেসং দিট্ঠিট্ঠানানং ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীনং ৰা. অতিক্কমমদ্দসাতি অতিক্কমভূতং নিব্বানমদ্দস. অগ্গন্তি উত্তমধম্মং. অগ্গেতি ৰা পাঠো, পঠমতরন্তি অত্থো. দসদ্ধানন্তি পঞ্চন্নং, অগ্গধম্মং পঞ্চৰগ্গিযানং, অগ্গে ৰা পঞ্চৰগ্গিযানং ধম্মং দেসেসীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা এস ধম্মো সুদেসিতোতি জানন্তেন চ পমাদো ন কাতব্বো, তস্মা. অনুসিক্খেতি তিস্সো সিক্খা সিক্খেয্য. অট্ঠমং.

৯. কোণ্ডঞ্ঞসুত্তৰণ্ণনা

২১৭. নৰমে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞোতি পঠমং ধম্মস্স অঞ্ঞাতত্তা এৰং গহিতনামো থেরো. সুচিরস্সেৰাতি কীৰচিরস্স? দ্ৰাদসন্নং সংৰচ্ছরানং. এত্তকং কালং কত্থ ৰিহাসীতি. ছদ্দন্তভৰনে মন্দাকিনিপোক্খরণিযা তীরে পচ্চেকবুদ্ধানং ৰসনট্ঠানে. কস্মা? ৰিহারগরুতায. সো হি পঞ্ঞৰা মহাসাৰকো. যথেৰ ভগৰতো, এৰমস্স দসসহস্সচক্কৰাল়ে দেৰমনুস্সানং অব্ভন্তরে গুণা পত্থটাৰ. দেৰমনুস্সা তথাগতস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজং কত্ৰা ‘‘অগ্গধম্মং পটিৰিদ্ধসাৰকো’’তি অনন্তরং থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা পূজেন্তি. সন্তিকং আগতানঞ্চ নাম তথারূপা ধম্মকথা ৰা পটিসন্থারো ৰা কাতব্বো হোতি. থেরো চ ৰিহারগরুকো, তেনস্স সো পপঞ্চো ৰিয উপট্ঠাতি. ইতি ৰিহারগরুতায তত্থ গন্ত্ৰা ৰিহাসি.

অপরম্পি কারণং – ভিক্খাচারৰেলাযং তাৰ সব্বসাৰকা ৰস্সগ্গেন গচ্ছন্তি. ধম্মদেসনাকালে পন মজ্ঝট্ঠানে অলঙ্কতবুদ্ধাসনম্হি সত্থরি নিসিন্নে দক্খিণহত্থপস্সে ধম্মসেনাপতি, ৰামহত্থপস্সে মহামোগ্গল্লানত্থেরো নিসীদতি, তেসং পিট্ঠিভাগে অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞত্থেরস্স আসনং পঞ্ঞাপেন্তি. সেসা ভিক্খূ তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদন্তি. দ্ৰে অগ্গসাৰকা অগ্গধম্মপটিৰিদ্ধত্তা চ মহল্লকত্তা চ থেরে সগারৰা থেরং মহাব্রহ্মং ৰিয অগ্গিক্খন্ধং ৰিয আসীৰিসং ৰিয চ মঞ্ঞমানা ধুরাসনে নিসীদন্তা ওত্তপ্পন্তি হরাযন্তি. থেরো চিন্তেসি – ‘‘ইমেহি ধুরাসনত্থায কপ্পসতসহস্সাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পারমিযো পূরিতা, তে ইদানি ধুরাসনে নিসীদন্তা মম ওত্তপ্পন্তি হরাযন্তি, ফাসুৰিহারং নেসং করিস্সামী’’তি. সো পতিরূপে কালে তথাগতং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, জনপদে ৰসিতু’’ন্তি আহ, সত্থা অনুজানি.

থেরো সেনাসনং সংসামেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায ছদ্দন্তভৰনে মন্দাকিনিতীরং গতো. পুব্বে পচ্চেকবুদ্ধানং পারিচরিযায কতপরিচযা অট্ঠসহস্সা হত্থিনাগা থেরং দিস্ৰাৰ ‘‘অম্হাকং পুঞ্ঞক্খেত্তং আগত’’ন্তি নখেহি চঙ্কমনং নিত্তিণং কত্ৰা আৰরণসাখা হরিত্ৰা থেরস্স ৰসনট্ঠানং পটিজগ্গিত্ৰা ৰত্তং কত্ৰা সব্বে সন্নিপতিত্ৰা মন্তযিংসু – ‘‘সচে হি মযং ‘অযং থেরস্স কত্তব্বং করিস্সতি, অযং করিস্সতী’তি পটিপজ্জিস্সাম, থেরো বহুঞাতিকগামং গতো ৰিয যথাধোতেনেৰ পত্তেন গমিস্সতি, ৰারেন নং পটিজগ্গিস্সাম, একস্স পন ৰারে পত্তে সেসেহিপি নপ্পমজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰারং ঠপযিংসু. ৰারিকনাগো পাতোৰ থেরস্স মুখোদকঞ্চ দন্তকট্ঠঞ্চ ঠপেতি, ৰত্তং করোতি.

মন্দাকিনিপোক্খরণী নাম চেসা পণ্ণাসযোজনা হোতি. তস্সা পঞ্চৰীসতিযোজনমত্তে ঠানে সেৰালো ৰা পণকং ৰা নত্থি, ফলিকৰণ্ণং উদকমেৰ হোতি. ততো পরং পন কটিপ্পমাণে উদকে অড্ঢযোজনৰিত্থতং সেসপদুমৰনং পণ্ণাসযোজনং সরং পরিক্খিপিত্ৰা ঠিতং. তদনন্তরং তাৰ মহন্তমেৰ রত্তপদুমৰনং, তদনন্তরং রত্তকুমুদৰনং, তদনন্তরং সেতকুমুদৰনং, তদনন্তরং নীলুপ্পলৰনং, তদনন্তরং রত্তুপ্পলৰনং, তদনন্তরং সুগন্ধরত্তসালিৰনং, তদনন্তরং এল়ালুকলাবুকুম্ভণ্ডাদীনি মধুররসানি ৰল্লিফলানি, তদনন্তরং অড্ঢযোজনৰিত্থারমেৰ উচ্ছুৰনং, তত্থ পূগরুক্খক্খন্ধপ্পমাণা উচ্ছূ, তদনন্তরং কদলিৰনং, যতো দুৰে পক্কানি খাদন্তা কিলমন্তি, তদনন্তরং চাটিপ্পমাণফলং পনসৰনং, তদনন্তরং জম্বুৰনং, তদনন্তরং অম্বৰনং, তদনন্তরং কপিত্থৰনন্তি. সঙ্খেপতো তস্মিং দহে খাদিতব্বযুত্তকং ফলং নাম নত্থীতি ন ৰত্তব্বং. কুসুমানং পুপ্ফনসমযে ৰাতো রেণুৰট্টিং উট্ঠাপেত্ৰা পদুমিনিপত্তেসু ঠপেতি, তত্থ উদকফুসিতানি পতন্তি. ততো আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৰা পক্কপযোঘনিকা ৰিয তিট্ঠতি, এতং পোক্খরমধু নাম, তং থেরস্স আহরিত্ৰা দেন্তি. মুল়ালং নঙ্গলসীসমত্তং হোতি, তম্পি আহরিত্ৰা দেন্তি. ভিসং মহাভেরিপোক্খরপ্পমাণং হোতি, তস্স একস্মিং পব্বে পাদঘটকপ্পমাণং খীরং হোতি, তং আহরিত্ৰা দেন্তি. পোক্খরট্ঠীনি মধুসক্খরায যোজেত্ৰা দেন্তি. উচ্ছুং পাসাণপিট্ঠে ঠপেত্ৰা পাদেন অক্কমন্তি. ততো রসো পগ্ঘরিত্ৰা সোণ্ডিআৰাটে পূরেত্ৰা, আদিচ্চপাকেন পচ্চিত্ৰা খীরপাসাণপিণ্ডো ৰিয তিট্ঠতি, তং আহরিত্ৰা দেন্তি. পনসকদলিঅম্বপক্কাদীসু কথাৰ নত্থি.

কেলাসপব্বতে নাগদত্তো নাম দেৰপুত্তো ৰসতি. থেরো কালেন কালং তস্স ৰিমানদ্ৰারং গচ্ছতি. সো নৰসপ্পিপোক্খরমধুচুণ্ণযুত্তস্স নিরুদকপাযাসস্স পত্তং পূরেত্ৰা দেতি. সো কির কস্সপবুদ্ধকালে ৰীসতিৰস্সসহস্সানি সুগন্ধসপ্পিনা খীরসলাকং অদাসি. তেনস্সেতং ভোজনং উপ্পজ্জতি. এৰং থেরো দ্ৰাদস ৰস্সানি ৰসিত্ৰা অত্তনো আযুসঙ্খারং ওলোকেন্তো পরিক্খীণভাৰং ঞত্ৰা ‘‘কত্থ পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা – ‘‘হত্থিনাগেহি মং দ্ৰাদস ৰস্সানি উপট্ঠহন্তেহি দুক্করং কতং, সত্থারং অনুজানাপেত্ৰা এতেসংযেৰ সন্তিকে পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি আকাসেন ভগৰতো সন্তিকং অগমাসি. তেন ৰুত্তং ‘‘সুচিরস্সেৰ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমী’’তি.

নামঞ্চাতি কস্মা নামং সাৰেতি? থেরঞ্হি কেচি সঞ্জানন্তি, কেচি ন সঞ্জানন্তি. তত্থ থেরো চিন্তেসি – ‘‘যে মং অজানন্তা ‘কো এস পণ্ডরসীসো ওভগ্গো গোপানসিৰঙ্কো মহল্লকো সত্থারা সদ্ধিং পটিসন্থারং করোতী’তি চিত্তং পদূসেস্সন্তি, তে অপাযপূরকা ভৰিস্সন্তি. যে পন মং জানন্তা – ‘দসসহস্সচক্কৰাল়ে সত্থা ৰিয পঞ্ঞাতো পাকটো মহাসাৰকো’তি চিত্তং পসাদেস্সন্তি, তে সগ্গূপগা ভৰিস্সন্তী’’তি, সত্তানং অপাযমগ্গং পিদহিত্ৰা সগ্গমগ্গং ৰিৰরন্তো নামং সাৰেতি.

বুদ্ধানুবুদ্ধোতি পঠমং সত্থা চত্তারি সচ্চানি বুজ্ঝি, পচ্ছা থেরো, তস্মা বুদ্ধানুবুদ্ধোতি, ৰুচ্চতি. তিব্বনিক্কমোতি বাল়্হৰীরিযো. ৰিৰেকানন্তি তিণ্ণং ৰিৰেকানং. তেৰিজ্জো, চেতোপরিযাযকোৰিদোতি ছসু অভিঞ্ঞাসু চতস্সো ৰদতি. ইতরা দ্ৰে কিঞ্চাপি ন ৰুত্তা, থেরো পন ছল়ভিঞ্ঞোৰ. ইমিস্সা চ গাথায পরিযোসানে পরিসা সন্নিসীদি. পরিসায সন্নিসিন্নভাৰং ঞত্ৰা থেরো সত্থারা সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা ‘‘পরিক্খীণা মে, ভন্তে, আযুসঙ্খারা, পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি, পরিনিব্বানকালং অনুজানাপেসি. কত্থ পরিনিব্বাযিস্সসি কোণ্ডঞ্ঞাতি? উপট্ঠাকেহি মে, ভন্তে, হত্থিনাগেহি দুক্করং কতং, তেসং সন্তিকেতি. সত্থা অনুজানি.

থেরো দসবলং পদক্খিণং কত্ৰা – ‘‘পুব্বং তং মে, ভন্তে, পঠমদস্সনং, ইদং পচ্ছিমদস্সন’’ন্তি পরিদেৰন্তে মহাজনে সত্থারং ৰন্দিত্ৰা নিক্খমিত্ৰা, দ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতো – ‘‘মা সোচিত্থ, মা পরিদেৰিত্থ, বুদ্ধা ৰা হোন্তু বুদ্ধসাৰকা ৰা, উপ্পন্না সঙ্খারা অভিজ্জনকা নাম নত্থী’’তি মহাজনং ওৰদিত্ৰা পস্সন্তস্সেৰ মহাজনস্স ৰেহাসং অব্ভুগ্গম্ম মন্দাকিনিতীরে ওতরিত্ৰা পোক্খরণিযং ন্হত্ৰা নিৰত্থনিৰাসনো কতুত্তরাসঙ্গো সেনাসনং সংসামেত্ৰা ফলসমাপত্তিযা তযো যামে ৰীতিনামেত্ৰা বলৰপচ্চূসসমযে পরিনিব্বাযি. থেরস্স সহপরিনিব্বানা হিমৰতি সব্বরুক্খা পুপ্ফেহি চ ফলেহি চ ওনতৰিনতা অহেসুং. ৰারিকনাগো থেরস্স পরিনিব্বুতভাৰং অজানন্তো পাতোৰ মুখোদকদন্তকট্ঠানি উপট্ঠপেত্ৰা ৰত্তং কত্ৰা খাদনীযফলানি আহরিত্ৰা চঙ্কমনকোটিযং অট্ঠাসি. সো যাৰ সূরিযুগ্গমনা থেরস্স নিক্খমনং অপস্সন্তো ‘‘কিং নু খো এতং? পুব্বে অয্যো পাতোৰ চঙ্কমতি, মুখং ধোৰতি. অজ্জ পন পণ্ণসালতোপি ন নিক্খমতী’’তি কুটিদ্ৰারং কম্পেত্ৰা ওলোকেন্তো থেরং নিসিন্নকমেৰ দিস্ৰা হত্থং পসারেত্ৰা পরামসিত্ৰা অস্সাসপস্সাসে পরিযেসন্তো তেসং অপ্পৰত্তিভাৰং ঞত্ৰা – ‘‘পরিনিব্বুতো থেরো’’তি সোণ্ডং মুখে পক্খিপিত্ৰা মহারৰং ৰিরৰি. সকলহিমৰন্তো একনিন্নাদো অহোসি. অট্ঠনাগসহস্সানি সন্নিপতিত্ৰা থেরং জেট্ঠকনাগস্স কুম্ভে নিসীদাপেত্ৰা সুপুপ্ফিতরুক্খসাখা গহেত্ৰা পরিৰারেত্ৰা সকলহিমৰন্তং অনুৰিচরিত্ৰা সকট্ঠানমেৰ আগতা.

সক্কো ৰিস্সকম্মং আমন্তেসি – ‘‘তাত, অম্হাকং জেট্ঠভাতা পরিনিব্বুতো, সক্কারং করিস্সাম, নৰযোজনিকং সব্বরতনমযং কূটাগারং মাপেহী’’তি. সো তথা কত্ৰা থেরং তত্থ নিপজ্জাপেত্ৰা হত্থিনাগানং অদাসি. তে কূটাগারং উক্খিপিত্ৰা তিযোজনসহস্সং হিমৰন্তং পুনপ্পুনং আৰিজ্ঝিংসু. তেসং হত্থতো আকাসট্ঠকা দেৰা গহেত্ৰা সাধুকীল়িতং কীল়িংসু. ততো ৰস্সৰলাহকা সীতৰলাহকা উণ্হৰলাহকা চাতুমহারাজিকা তাৰতিংসাতি এতেনুপাযেন যাৰ ব্রহ্মলোকা কূটাগারং অগমাসি, পুন ব্রহ্মানো দেৰানন্তি অনুপুব্বেন হত্থিনাগানংযেৰ কূটাগারং অদংসু. একেকা দেৰতা চতুরঙ্গুলমত্তং চন্দনঘটিকং আহরি, চিতকো নৰযোজনিকো অহোসি. কূটাগারং চিতকং আরোপযিংসু. পঞ্চ ভিক্খুসতানি আকাসেনাগন্ত্ৰা সব্বরত্তিং সজ্ঝাযমকংসু. অনুরুদ্ধত্থেরো ধম্মং কথেসি, বহূনং দেৰতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. পুনদিৰসে অরুণুগ্গমনৰেলাযমেৰ চিতকং নিব্বাপেত্ৰা সুমনমকুল়ৰণ্ণানং ধাতূনং পরিসাৰনং পূরেত্ৰা ভগৰতি নিক্খমিত্ৰা ৰেল়ুৰনৰিহারকোট্ঠকং সম্পত্তে আহরিত্ৰা সত্থু হত্থে ঠপযিংসু. সত্থা ধাতুপরিসাৰনং গহেত্ৰা পথৰিযা হত্থং পসারেসি, মহাপথৰিং ভিন্দিত্ৰা রজতবুব্বুল়সদিসং চেতিযং নিক্খমি. সত্থা সহত্থেন চেতিযে ধাতুযো নিধেসি. অজ্জাপি কির তং চেতিযং ধরতিযেৰাতি. নৰমং.

১০. মোগ্গল্লানসুত্তৰণ্ণনা

২১৮. দসমে সমন্নেসতীতি পরিযেসতি পচ্চৰেক্খতি. নগস্সাতি পব্বতস্স. মুনিন্তি বুদ্ধমুনিং. দুক্খস্স পারগুন্তি দুক্খপারং গতং. সমন্নেসন্তি সমন্নেসন্তো. এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নন্তি এৰং সব্বগুণসম্পন্নং. অনেকাকারসম্পন্নন্তি অনেকেহি গুণেহি সমন্নাগতং. দসমং.

১১. গগ্গরাসুত্তৰণ্ণনা

২১৯. একাদসমে ত্যাস্সুদন্তি তে অস্সুদং. অস্সুদন্তি নিপাতমত্তং. ৰণ্ণেনাতি সরীরৰণ্ণেন. যসসাতি পরিৰারেন. ৰিগতমলোৰ ভাণুমাতি ৰিগতমলো আদিচ্চো ৰিয. একাদসমং.

১২. ৰঙ্গীসসুত্তৰণ্ণনা

২২০. দ্ৰাদসমে আযস্মাতি পিযৰচনং. ৰঙ্গীসোতি তস্স থেরস্স নামং. সো কির পুব্বে পদুমুত্তরকালে পটিভানসম্পন্নং সাৰকং দিস্ৰা দানং দত্ৰা পত্থনং কত্ৰা কপ্পসতসহস্সং পারমিযো পূরেত্ৰা অম্হাকং ভগৰতো কালে সকলজম্বুদীপে ৰাদকামতায জম্বুসাখং পরিহরিত্ৰা একেন পরিব্বাজকেন সদ্ধিং ৰাদং কত্ৰা ৰাদে জযপরাজযানুভাৰেন তেনেৰ পরিব্বাজকেন সদ্ধিং সংৰাসং কপ্পেত্ৰা ৰসমানায একিস্সা পরিব্বাজিকায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তো ৰযং আগম্ম মাতিতো পঞ্চৰাদসতানি, পিতিতো পঞ্চৰাদসতানীতি ৰাদসহস্সং উগ্গণ্হিত্ৰা ৰিচরতি. একঞ্চ ৰিজ্জং জানাতি, যং ৰিজ্জং পরিজপ্পিত্ৰা মতানং সীসং অঙ্গুলিযা পহরিত্ৰা – ‘‘অসুকট্ঠানে নিব্বত্তো’’তি জানাতি. সো অনুপুব্বেন গামনিগমাদীসু ৰিচরন্তো পঞ্চহি মাণৰকসতেহি সদ্ধিং সাৰত্থিং অনুপ্পত্তো নগরদ্ৰারে সালায নিসীদতি.

তদা চ নগরৰাসিনো পুরেভত্তং দানং দত্ৰা পচ্ছাভত্তং সুদ্ধুত্তরাসঙ্গা গন্ধমালাদিহত্থা ধম্মস্সৰনায ৰিহারং গচ্ছন্তি. মাণৰো দিস্ৰা, ‘‘কহং গচ্ছথা’’তি? পুচ্ছি. তে ‘‘দসবলস্স সন্তিকং ধম্মস্সৰনাযা’’তি আহংসু. সোপি সপরিৰারো তেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং ভগৰা আহ – ‘‘ৰঙ্গীস, ভদ্দকং কির সিপ্পং জানাসী’’তি. ‘‘ভো গোতম, অহং বহুসিপ্পং জানামি. তুম্হে কতরং সন্ধায ৰদথা’’তি? ছৰদূসকসিপ্পন্তি. আম, ভো গোতমাতি. অথস্স ভগৰা অত্তনো আনুভাৰেন নিরযে নিব্বত্তস্স সীসং দস্সেত্ৰা, ‘‘ৰঙ্গীস, অযং কহং নিব্বত্তো’’তি পুচ্ছি. সো মন্তং জপ্পিত্ৰা অঙ্গুলিযা পহরিত্ৰা ‘‘নিরযে’’তি আহ. ‘‘সাধু, ৰঙ্গীস, সুকথিত’’ন্তি দেৰলোকে নিব্বত্তস্স সীসং দস্সেসি. তম্পি সো তথেৰ ব্যাকাসি. অথস্স খীণাসৰস্স সীসং দস্সেসি. সো পুনপ্পুনং মন্তং পরিৰত্তেত্ৰাপি অঙ্গুলিযা পহরিত্ৰাপি নিব্বত্তট্ঠানং ন পস্সতি.

অথ নং ভগৰা ‘‘কিলমসি, ৰঙ্গীসা’’তি আহ? আম ভো, গোতমাতি. পুনপ্পুনং উপধারেহীতি. তথা করোন্তোপি অদিস্ৰা, ‘‘তুম্হে, ভো গোতম, জানাথা’’তি আহ. আম, ৰঙ্গীস, মং নিস্সায চেস গতো, অহমস্স গতিং জানামীতি. মন্তেন জানাসি, ভো গোতমাতি? আম, ৰঙ্গীস, একেন মন্তেনেৰ জানামীতি. ভো গোতম, ময্হং মন্তেন ইমং মন্তং দেথাতি. অমূলিকো, ৰঙ্গীস, ময্হং মন্তোতি. দেথ, ভো গোতমাতি. ন সক্কা ময্হং সন্তিকে অপব্বজিতস্স দাতুন্তি. সো অন্তেৰাসিকে আমন্তেসি – ‘‘তাতা সমণো গোতমো অতিরেকসিপ্পং জানাতি, অহং ইমস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা সিপ্পং গণ্হামি, ততো সকলজম্বুদীপে অম্হেহি বহুতরং জানন্তো নাম ন ভৰিস্সতি. তুম্হে যাৰ অহং আগচ্ছামি, তাৰ অনুক্কণ্ঠিত্ৰা ৰিচরথা’’তি তে উয্যোজেত্ৰা ‘‘পব্বাজেথ ম’’ন্তি আহ. সত্থা নিগ্রোধকপ্পস্স পটিপাদেসি. থেরো তং অত্তনো ৰসনট্ঠানং নেত্ৰা পব্বাজেসি. সো পব্বজিত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগম্ম ৰন্দিত্ৰা ঠিতো ‘‘সিপ্পং দেথা’’তি যাচি. ৰঙ্গীস, তুম্হে সিপ্পং গণ্হন্তা অলোণভোজনথণ্ডিলসেয্যাদীহি পরিকম্মং কত্ৰা গণ্হথ, ইমস্সাপি সিপ্পস্স পরিকম্মং অত্থি, তং তাৰ করোহীতি. সাধু, ভন্তেতি. অথস্স সত্থা দ্ৰত্তিংসাকারকম্মট্ঠানং আচিক্খি. সো তং অনুলোমপটিলোমং মনসিকরোন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অনুক্কমেন অরহত্তং পাপুণি.

ৰিমুত্তিসুখং পটিসংৰেদীতি এৰং অরহত্তং পত্ৰা ৰিমুত্তিসুখং পটিসংৰেদেন্তো. কাৰেয্যমত্তাতি কাৰেয্যেন কব্বকরণেন মত্তা. খন্ধাযতনধাতুযোতি ইমানি খন্ধাদীনি পকাসেন্তো ধম্মং দেসেসি. যে নিযামগতদ্দসাতি যে নিযামগতা চেৰ নিযামদস্সাতি চ. স্ৰাগতন্তি সুআগমনং. ইদ্ধিপত্তোম্হীতি ইমিনা ইদ্ধিৰিধঞাণং গহিতং. চেতোপরিযাযকোৰিদোতি ইমিনা চেতোপরিযঞাণং. দিব্বসোতং পন অৰুত্তম্পি গহিতমেৰ হোতি. এৰং ছ অভিঞ্ঞাপত্তো এসো মহাসাৰকোতি ৰেদিতব্বো. দ্ৰাদসমং.

ইতি সারত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

ৰঙ্গীসসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.