১. ধনঞ্জানীসুত্তৰণ্ণনা
১৮৭. ব্রাহ্মণসংযুত্তস্স পঠমে ধনঞ্জানীতি ধনঞ্জানিগোত্তা. উক্কট্ঠগোত্তা কিরেসা. সেসব্রাহ্মণা কির ব্রহ্মুনো মুখতো জাতা, ধনঞ্জানিগোত্তা মত্থকং ভিন্দিত্ৰা নিক্খন্তাতি তেসং লদ্ধি. উদানং উদানেসীতি কস্মা উদানেসি? সো কির ব্রাহ্মণো মিচ্ছাদিট্ঠিকো ‘‘বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘো’’তি ৰুত্তে কণ্ণে পিদহতি, থদ্ধো খদিরখাণুসদিসো. ব্রাহ্মণী পন সোতাপন্না অরিযসাৰিকা. ব্রাহ্মণো দানং দেন্তো পঞ্চসতানং ব্রাহ্মণানং অপ্পোদকং পাযাসং দেতি, ব্রাহ্মণী বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নানারসভোজনং. ব্রাহ্মণস্স দানদিৰসে ব্রাহ্মণী তস্স ৰসৰত্তিতায পহীনমচ্ছেরতায চ সহত্থা পরিৰিসতি. ব্রাহ্মণিযা পন দানদিৰসে ব্রাহ্মণো পাতোৰ ঘরা নিক্খমিত্ৰা পলাযতি. অথেকদিৰসং ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং অসম্মন্তেত্ৰা পঞ্চসতে ব্রাহ্মণে নিমন্তেত্ৰা ব্রাহ্মণিং আহ – ‘‘স্ৰে ভোতি অম্হাকং ঘরে পঞ্চসতা ব্রাহ্মণা ভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. মযা কিং কাতব্বং ব্রাহ্মণাতি? তযা অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং নত্থি, সব্বং পচনপরিৰেসনং অঞ্ঞে করিস্সন্তি. যং পন ত্ৰং ঠিতাপি নিসিন্নাপি খিপিত্ৰাপি উক্কাসিত্ৰাপি ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি তস্স মুণ্ডকস্স সমণকস্স নমক্কারং করোসি, তং স্ৰে একদিৰসমত্তং মা অকাসি. তং হি সুত্ৰা ব্রাহ্মণা অনত্তমনা হোন্তি, মা মং ব্রাহ্মণেহি ভিন্দসীতি. ত্ৰং ব্রাহ্মণেহি ৰা ভিজ্জ দেৰেহি ৰা, অহং পন সত্থারং অনুস্সরিত্ৰা ন সক্কোমি অনমস্সমানা সণ্ঠাতুন্তি. ভোতি কুলসতিকে গামে গামদ্ৰারম্পি তাৰ পিদহিতুং ৰাযমন্তি, ত্ৰং দ্ৰীহঙ্গুলেহি পিদহিতব্বং মুখং ব্রাহ্মণানং ভোজনকালমত্তং পিদহিতুং ন সক্কোসীতি. এৰং পুনপ্পুনং কথেত্ৰাপি সো নিৰারেতুং অসক্কোন্তো উস্সীসকে ঠপিতং মণ্ডলগ্গখগ্গং গহেত্ৰা – ‘‘ভোতি সচে স্ৰে ব্রাহ্মণেসু নিসিন্নেসু তং মুণ্ডসমণকং নমস্সসি, ইমিনা তং খগ্গেন পাদতলতো পট্ঠায যাৰ কেসমত্থকা কল়ীরং ৰিয কোট্টেত্ৰা রাসিং করিস্সামী’’তি ইমং গাথং অভাসি –
‘‘ইমিনা মণ্ডলগ্গেন, পাদতো যাৰ মত্থকা;
কল়ীরমিৰ ছেজ্জামি, যদি মিচ্ছং ন কাহসি.
‘‘সচে বুদ্ধোতি ভণসি, সচে ধম্মোতি ভাসসি;
সচে সঙ্ঘোতি কিত্তেসি, জীৰন্তী মে নিৰেসনে’’তি.
অরিযসাৰিকা পন পথৰী ৰিয দুপ্পকম্পা, সিনেরু ৰিয দুপ্পরিৰত্তিযা. সা তেন নং এৰমাহ –
‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানি, কামং ছেজ্জসি ব্রাহ্মণ;
নেৰাহং ৰিরমিস্সামি, বুদ্ধসেট্ঠস্স সাসনা.
‘‘নাহং ওক্কা ৰরধরা, সক্কা রোধযিতুং জিনা;
ধীতাহং বুদ্ধসেট্ঠস্স, ছিন্দ ৰা মং ৰধস্সু ৰা’’তি.
এৰং ধনঞ্জানিগজ্জিতং নাম গজ্জন্তী পঞ্চ গাথাসতানি অভাসি. ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিং পরামসিতুং ৰা পহরিতুং ৰা অসক্কোন্তো ‘‘ভোতি যং তে রুচ্চতি, তং করোহী’’তি ৰত্ৰা খগ্গং সযনে খিপি. পুনদিৰসে গেহং হরিতুপলিত্তং কারাপেত্ৰা লাজাপুণ্ণঘটমালাগন্ধাদীহি তত্থ তত্থ অলঙ্কারাপেত্ৰা পঞ্চন্নং ব্রাহ্মণসতানং নৰসপ্পিসক্খরমধুযুত্তং অপ্পোদকপাযাসং পটিযাদাপেত্ৰা কালং আরোচাপেসি.
ব্রাহ্মণীপি পাতোৰ গন্ধোদকেন সযং ন্হাযিত্ৰা সহস্সগ্ঘনকং অহতৰত্থং নিৰাসেত্ৰা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসং কত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা ভত্তগ্গে ব্রাহ্মণে পরিৰিসমানা তেহি সদ্ধিং একপন্তিযং নিসিন্নস্স তস্স ব্রাহ্মণস্স ভত্তং উপসংহরন্তী দুন্নিক্খিত্তে দারুভণ্ডে পক্খলি. পক্খলনঘট্টনায দুক্খা ৰেদনা উপ্পজ্জি. তস্মিং সমযে দসবলং সরি. সতিসম্পন্নতায পন পাযাসপাতিং অছড্ডেত্ৰা সণিকং ওতারেত্ৰা ভূমিযং সণ্ঠপেত্ৰা পঞ্চন্নং ব্রাহ্মণসতানং মজ্ঝে সিরসি অঞ্জলিং ঠপেত্ৰা যেন ৰেল়ুৰনং, তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ইমং উদানং উদানেসি.
তস্মিঞ্চ সমযে তেসু ব্রাহ্মণেসু কেচি ভুত্তা হোন্তি, কেচি ভুঞ্জমানা, কেচি হত্থে ওতারিতমত্তা, কেসঞ্চি ভোজনং পুরতো ঠপিতমত্তং হোতি. তে তং সদ্দং সুত্ৰাৰ সিনেরুমত্তেন মুগ্গরেন সীসে পহটা ৰিয কণ্ণেসু সূলেন ৰিদ্ধা ৰিয দুক্খদোমনস্সং পটিসংৰেদিযমানা ‘‘ইমিনা অঞ্ঞলদ্ধিকেন মযং ঘরং পৰেসিতা’’তি কুজ্ঝিত্ৰা হত্থে পিণ্ডং ছড্ডেত্ৰা মুখেন গহিতং নিট্ঠুভিত্ৰা ধনুং দিস্ৰা কাকা ৰিয ব্রাহ্মণং অক্কোসমানা দিসাৰিদিসা পক্কমিংসু. ব্রাহ্মণো এৰং ভিজ্জিত্ৰা গচ্ছন্তে ব্রাহ্মণে দিস্ৰা ব্রাহ্মণিং সীসতো পট্ঠায ওলোকেত্ৰা, ‘‘ইদমেৰ ভযং সম্পস্সমানা মযং হিয্যো পট্ঠায ভোতিং যাচন্তা ন লভিম্হা’’তি নানপ্পকারেহি ব্রাহ্মণিং অক্কোসিত্ৰা, এতং ‘‘এৰমেৰং পনা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.
উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো গোতমো গামনিগমরট্ঠপূজিতো, ন সক্কা গন্ত্ৰা যং ৰা তং ৰা ৰত্ৰা সন্তজ্জেতুং, একমেৰ নং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি গচ্ছন্তোৰ ‘‘কিংসু ছেত্ৰা’’তি গাথং অভিসঙ্খরিত্ৰা – ‘‘সচে ‘অসুকস্স নাম ৰধং রোচেমী’তি ৰক্খতি, অথ নং ‘যে তুয্হং ন রুচ্চন্তি, তে মারেতুকামোসি, লোকৰধায উপ্পন্নো, কিং তুয্হং সমণভাৰেনা’তি? নিগ্গহেস্সামি. সচে ‘ন কস্সচি ৰধং রোচেমী’তি ৰক্খতি, অথ নং ‘ত্ৰং রাগাদীনম্পি ৰধং ন ইচ্ছসি. কস্মা সমণো হুত্ৰা আহিণ্ডসী’তি? নিগ্গহেস্সামী. ইতি ইমং উভতোকোটিকং পঞ্হং সমণো গোতমো নেৰ গিলিতুং ন উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি. সম্মোদীতি অত্তনো পণ্ডিততায কুদ্ধভাৰং অদস্সেত্ৰা মধুরকথং কথেন্তো সম্মোদি. পঞ্হো দেৰতাসংযুত্তে কথিতো. সেসম্পি হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰাতি. পঠমং.