১. অরহন্তৰগ্গো

১. ধনঞ্জানীসুত্তৰণ্ণনা

১৮৭. ব্রাহ্মণসংযুত্তস্স পঠমে ধনঞ্জানীতি ধনঞ্জানিগোত্তা. উক্কট্ঠগোত্তা কিরেসা. সেসব্রাহ্মণা কির ব্রহ্মুনো মুখতো জাতা, ধনঞ্জানিগোত্তা মত্থকং ভিন্দিত্ৰা নিক্খন্তাতি তেসং লদ্ধি. উদানং উদানেসীতি কস্মা উদানেসি? সো কির ব্রাহ্মণো মিচ্ছাদিট্ঠিকো ‘‘বুদ্ধো ধম্মো সঙ্ঘো’’তি ৰুত্তে কণ্ণে পিদহতি, থদ্ধো খদিরখাণুসদিসো. ব্রাহ্মণী পন সোতাপন্না অরিযসাৰিকা. ব্রাহ্মণো দানং দেন্তো পঞ্চসতানং ব্রাহ্মণানং অপ্পোদকং পাযাসং দেতি, ব্রাহ্মণী বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স নানারসভোজনং. ব্রাহ্মণস্স দানদিৰসে ব্রাহ্মণী তস্স ৰসৰত্তিতায পহীনমচ্ছেরতায চ সহত্থা পরিৰিসতি. ব্রাহ্মণিযা পন দানদিৰসে ব্রাহ্মণো পাতোৰ ঘরা নিক্খমিত্ৰা পলাযতি. অথেকদিৰসং ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং অসম্মন্তেত্ৰা পঞ্চসতে ব্রাহ্মণে নিমন্তেত্ৰা ব্রাহ্মণিং আহ – ‘‘স্ৰে ভোতি অম্হাকং ঘরে পঞ্চসতা ব্রাহ্মণা ভুঞ্জিস্সন্তী’’তি. মযা কিং কাতব্বং ব্রাহ্মণাতি? তযা অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বং নত্থি, সব্বং পচনপরিৰেসনং অঞ্ঞে করিস্সন্তি. যং পন ত্ৰং ঠিতাপি নিসিন্নাপি খিপিত্ৰাপি উক্কাসিত্ৰাপি ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি তস্স মুণ্ডকস্স সমণকস্স নমক্কারং করোসি, তং স্ৰে একদিৰসমত্তং মা অকাসি. তং হি সুত্ৰা ব্রাহ্মণা অনত্তমনা হোন্তি, মা মং ব্রাহ্মণেহি ভিন্দসীতি. ত্ৰং ব্রাহ্মণেহি ৰা ভিজ্জ দেৰেহি ৰা, অহং পন সত্থারং অনুস্সরিত্ৰা ন সক্কোমি অনমস্সমানা সণ্ঠাতুন্তি. ভোতি কুলসতিকে গামে গামদ্ৰারম্পি তাৰ পিদহিতুং ৰাযমন্তি, ত্ৰং দ্ৰীহঙ্গুলেহি পিদহিতব্বং মুখং ব্রাহ্মণানং ভোজনকালমত্তং পিদহিতুং ন সক্কোসীতি. এৰং পুনপ্পুনং কথেত্ৰাপি সো নিৰারেতুং অসক্কোন্তো উস্সীসকে ঠপিতং মণ্ডলগ্গখগ্গং গহেত্ৰা – ‘‘ভোতি সচে স্ৰে ব্রাহ্মণেসু নিসিন্নেসু তং মুণ্ডসমণকং নমস্সসি, ইমিনা তং খগ্গেন পাদতলতো পট্ঠায যাৰ কেসমত্থকা কল়ীরং ৰিয কোট্টেত্ৰা রাসিং করিস্সামী’’তি ইমং গাথং অভাসি –

‘‘ইমিনা মণ্ডলগ্গেন, পাদতো যাৰ মত্থকা;

কল়ীরমিৰ ছেজ্জামি, যদি মিচ্ছং ন কাহসি.

‘‘সচে বুদ্ধোতি ভণসি, সচে ধম্মোতি ভাসসি;

সচে সঙ্ঘোতি কিত্তেসি, জীৰন্তী মে নিৰেসনে’’তি.

অরিযসাৰিকা পন পথৰী ৰিয দুপ্পকম্পা, সিনেরু ৰিয দুপ্পরিৰত্তিযা. সা তেন নং এৰমাহ –

‘‘সচে মে অঙ্গমঙ্গানি, কামং ছেজ্জসি ব্রাহ্মণ;

নেৰাহং ৰিরমিস্সামি, বুদ্ধসেট্ঠস্স সাসনা.

‘‘নাহং ওক্কা ৰরধরা, সক্কা রোধযিতুং জিনা;

ধীতাহং বুদ্ধসেট্ঠস্স, ছিন্দ ৰা মং ৰধস্সু ৰা’’তি.

এৰং ধনঞ্জানিগজ্জিতং নাম গজ্জন্তী পঞ্চ গাথাসতানি অভাসি. ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণিং পরামসিতুং ৰা পহরিতুং ৰা অসক্কোন্তো ‘‘ভোতি যং তে রুচ্চতি, তং করোহী’’তি ৰত্ৰা খগ্গং সযনে খিপি. পুনদিৰসে গেহং হরিতুপলিত্তং কারাপেত্ৰা লাজাপুণ্ণঘটমালাগন্ধাদীহি তত্থ তত্থ অলঙ্কারাপেত্ৰা পঞ্চন্নং ব্রাহ্মণসতানং নৰসপ্পিসক্খরমধুযুত্তং অপ্পোদকপাযাসং পটিযাদাপেত্ৰা কালং আরোচাপেসি.

ব্রাহ্মণীপি পাতোৰ গন্ধোদকেন সযং ন্হাযিত্ৰা সহস্সগ্ঘনকং অহতৰত্থং নিৰাসেত্ৰা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসং কত্ৰা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা ভত্তগ্গে ব্রাহ্মণে পরিৰিসমানা তেহি সদ্ধিং একপন্তিযং নিসিন্নস্স তস্স ব্রাহ্মণস্স ভত্তং উপসংহরন্তী দুন্নিক্খিত্তে দারুভণ্ডে পক্খলি. পক্খলনঘট্টনায দুক্খা ৰেদনা উপ্পজ্জি. তস্মিং সমযে দসবলং সরি. সতিসম্পন্নতায পন পাযাসপাতিং অছড্ডেত্ৰা সণিকং ওতারেত্ৰা ভূমিযং সণ্ঠপেত্ৰা পঞ্চন্নং ব্রাহ্মণসতানং মজ্ঝে সিরসি অঞ্জলিং ঠপেত্ৰা যেন ৰেল়ুৰনং, তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ইমং উদানং উদানেসি.

তস্মিঞ্চ সমযে তেসু ব্রাহ্মণেসু কেচি ভুত্তা হোন্তি, কেচি ভুঞ্জমানা, কেচি হত্থে ওতারিতমত্তা, কেসঞ্চি ভোজনং পুরতো ঠপিতমত্তং হোতি. তে তং সদ্দং সুত্ৰাৰ সিনেরুমত্তেন মুগ্গরেন সীসে পহটা ৰিয কণ্ণেসু সূলেন ৰিদ্ধা ৰিয দুক্খদোমনস্সং পটিসংৰেদিযমানা ‘‘ইমিনা অঞ্ঞলদ্ধিকেন মযং ঘরং পৰেসিতা’’তি কুজ্ঝিত্ৰা হত্থে পিণ্ডং ছড্ডেত্ৰা মুখেন গহিতং নিট্ঠুভিত্ৰা ধনুং দিস্ৰা কাকা ৰিয ব্রাহ্মণং অক্কোসমানা দিসাৰিদিসা পক্কমিংসু. ব্রাহ্মণো এৰং ভিজ্জিত্ৰা গচ্ছন্তে ব্রাহ্মণে দিস্ৰা ব্রাহ্মণিং সীসতো পট্ঠায ওলোকেত্ৰা, ‘‘ইদমেৰ ভযং সম্পস্সমানা মযং হিয্যো পট্ঠায ভোতিং যাচন্তা ন লভিম্হা’’তি নানপ্পকারেহি ব্রাহ্মণিং অক্কোসিত্ৰা, এতং ‘‘এৰমেৰং পনা’’তিআদিৰচনং অৰোচ.

উপসঙ্কমীতি ‘‘সমণো গোতমো গামনিগমরট্ঠপূজিতো, ন সক্কা গন্ত্ৰা যং ৰা তং ৰা ৰত্ৰা সন্তজ্জেতুং, একমেৰ নং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামী’’তি গচ্ছন্তোৰ ‘‘কিংসু ছেত্ৰা’’তি গাথং অভিসঙ্খরিত্ৰা – ‘‘সচে ‘অসুকস্স নাম ৰধং রোচেমী’তি ৰক্খতি, অথ নং ‘যে তুয্হং ন রুচ্চন্তি, তে মারেতুকামোসি, লোকৰধায উপ্পন্নো, কিং তুয্হং সমণভাৰেনা’তি? নিগ্গহেস্সামি. সচে ‘ন কস্সচি ৰধং রোচেমী’তি ৰক্খতি, অথ নং ‘ত্ৰং রাগাদীনম্পি ৰধং ন ইচ্ছসি. কস্মা সমণো হুত্ৰা আহিণ্ডসী’তি? নিগ্গহেস্সামী. ইতি ইমং উভতোকোটিকং পঞ্হং সমণো গোতমো নেৰ গিলিতুং ন উগ্গিলিতুং সক্খিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি. সম্মোদীতি অত্তনো পণ্ডিততায কুদ্ধভাৰং অদস্সেত্ৰা মধুরকথং কথেন্তো সম্মোদি. পঞ্হো দেৰতাসংযুত্তে কথিতো. সেসম্পি হেট্ঠা ৰিত্থারিতমেৰাতি. পঠমং.

২. অক্কোসসুত্তৰণ্ণনা

১৮৮. দুতিযে অক্কোসকভারদ্ৰাজোতি ভারদ্ৰাজোৰ সো, পঞ্চমত্তেহি পন গাথা সতেহি তথাগতং অক্কোসন্তো আগতোতি. ‘‘অক্কোসকভারদ্ৰাজো’’তি তস্স সঙ্গীতিকারেহি নামং গহিতং. কুপিতো অনত্তমনোতি ‘‘সমণেন গোতমেন ময্হং জেট্ঠকভাতরং পব্বাজেন্তেন জানি কতা, পক্খো ভিন্নো’’তি কোধেন কুপিতো দোমনস্সেন চ অনত্তমনো হুত্ৰাতি অত্থো. অক্কোসতীতি ‘‘চোরোসি, বালোসি, মূল়্হোসি, থেনোসি, ওট্ঠোসি, মেণ্ডোসি, গোণোসি, গদ্রভোসি, তিরচ্ছানগতোসি, নেরযিকোসী’’তি দসহি অক্কোসৰত্থূহি অক্কোসতি. পরিভাসতীতি ‘‘হোতু মুণ্ডকসমণক, ‘অদণ্ডো অহ’ন্তি করোসি, ইদানি তে রাজকুলং গন্ত্ৰা দণ্ডং আরোপেস্সামী’’তিআদীনি ৰদন্তো পরিভাসতি নাম.

সম্ভুঞ্জতীতি একতো ভুঞ্জতি. ৰীতিহরতীতি কতস্স পটিকারং করোতি. ভগৰন্তং খো, গোতমন্তি কস্মা এৰমাহ? ‘‘তৰেৰেতং, ব্রাহ্মণ, তৰেৰেতং, ব্রাহ্মণা’’তি কিরস্স সুত্ৰা. ‘‘ইসযো নাম কুপিতা সপনং দেন্তি কিসৰচ্ছাদযো ৰিযা’’তি অনুস্সৰৰসেন ‘‘সপতি মং মঞ্ঞে সমণো গোতমো’’তি ভযং উপ্পজ্জি. তস্মা এৰমাহ.

দন্তস্সাতি নিব্বিসেৰনস্স. তাদিনোতি তাদিলক্খণং পত্তস্স. তস্সেৰ তেন পাপিযোতি তস্সেৰ পুগ্গলস্স তেন কোধেন পাপং হোতি. সতো উপসম্মতীতি সতিযা সমন্নাগতো হুত্ৰা অধিৰাসেতি. উভিন্নং তিকিচ্ছন্তানন্তি উভিন্নং তিকিচ্ছন্তং. অযমেৰ ৰা পাঠো. যো পুগ্গলো সতো উপসম্মতি, উভিন্নমত্থং চরতি তিকিচ্ছতি সাধেতি, তং পুগ্গলং জনা বালোতি মঞ্ঞন্তি. কীদিসা জনা? যে ধম্মস্স অকোৰিদা. ধম্মস্সাতি পঞ্চক্খন্ধধম্মস্স ৰা চতুসচ্চধম্মস্স ৰা. অকোৰিদাতি তস্মিং ধম্মে অকুসলা অন্ধবালপুথুজ্জনা. দুতিযং.

৩. অসুরিন্দকসুত্তৰণ্ণনা

১৮৯. ততিযে অসুরিন্দকভারদ্ৰাজোতি অক্কোসকভারদ্ৰাজস্স কনিট্ঠো. কুপিতোতি তেনেৰ কারণেন কুদ্ধো. জযঞ্চেৰস্স তং হোতীতি অস্সেৰ তং জযং হোতি, সো জযো হোতীতি অত্থো. কতমস্সাতি? যা তিতিক্খা ৰিজানতো অধিৰাসনায গুণং ৰিজানন্তস্স তিতিক্খা অধিৰাসনা, অযং তস্স ৰিজানতোৰ জযো. বালো পন ফরুসং ভণন্তো ‘‘ময্হং জযো’’তি কেৰলং জযং মঞ্ঞতি. ততিযং.

৪. বিলঙ্গীকসুত্তৰণ্ণনা

১৯০. চতুত্থে বিলঙ্গিকভারদ্ৰাজোতি ভারদ্ৰাজোৰ সো, নানপ্পকারং পন সুদ্ধঞ্চ সম্ভারযুত্তঞ্চ কঞ্জিকং কারেত্ৰা ৰিক্কিণাপেন্তো বহুধনং সঙ্খরীতি ‘‘বিলঙ্গিকভারদ্ৰাজো’’তি তস্স সঙ্গীতিকারেহি নামং গহিতং. তুণ্হীভূতোতি ‘‘তযো মে জেট্ঠকভাতরো ইমিনা পব্বাজিতা’’তি অতিৰিয কুদ্ধো কিঞ্চি ৰত্তুং অসক্কোন্তো তুণ্হীভূতো অট্ঠাসি. গাথা পন দেৰতাসংযুত্তে কথিতাৰ. চতুত্থং.

৫. অহিংসকসুত্তৰণ্ণনা

১৯১. পঞ্চমে অহিংসকভারদ্ৰাজোতি ভারদ্ৰাজোৰেস, অহিংসকপঞ্হং পন পুচ্ছি, তেনস্সেতং সঙ্গীতিকারেহি নামং গহিতং. নামেন ৰা এস অহিংসকো, গোত্তেন ভারদ্ৰাজো. অহিংসকাহন্তি অহিংসকো অহং, ইতি মে ভৰং গোতমো জানাতূতি আহ. তথা চস্সাতি তথা চে অস্স, ভৰেয্যাসীতি অত্থো. ন হিংসতীতি ন ৰিহেঠেতি ন দুক্খাপেতি. পঞ্চমং.

৬. জটাসুত্তৰণ্ণনা

১৯২. ছট্ঠে জটাভারদ্ৰাজোতি ভারদ্ৰাজোৰেস, জটাপঞ্হস্স পন পুচ্ছিতত্তা সঙ্গীতিকারেহি এৰং ৰুত্তো. সেসং দেৰতাসংযুত্তে কথিতমেৰ. ছট্ঠং.

৭. সুদ্ধিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৩. সত্তমে সুদ্ধিকভারদ্ৰাজোতি অযম্পি ভারদ্ৰাজোৰ, সুদ্ধিকপঞ্হস্স পন পুচ্ছিতত্তা সঙ্গীতিকারেহি এৰং ৰুত্তো. সীলৰাপি তপোকরন্তি সীলসম্পন্নোপি তপোকম্মং করোন্তো. ৰিজ্জাচরণসম্পন্নোতি এত্থ ৰিজ্জাতি তযো ৰেদা. চরণন্তি গোত্তচরণং. সো সুজ্ঝতি ন অঞ্ঞা ইতরা পজাতি সো তেৰিজ্জো ব্রাহ্মণো সুজ্ঝতি, অযং পন অঞ্ঞা নামিকা পজা ন সুজ্ঝতীতি ৰদতি. বহুম্পি পলপং জপ্পন্তি বহুম্পি পলপং জপ্পন্তো, ‘‘ব্রাহ্মণোৰ সুজ্ঝতী’’তি এৰং ৰচনসহস্সম্পি ভণন্তোতি অত্থো. অন্তোকসম্বূতি অন্তো কিলেসপূতিসভাৰেন পূতিকো. সংকিলিট্ঠোতি কিলিট্ঠেহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো. সত্তমং.

৮. অগ্গিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৪. অট্ঠমে অগ্গিকভারদ্ৰাজোতি অযম্পি ভারদ্ৰাজোৰ, অগ্গি পরিচরণৰসেন পনস্স সঙ্গীতিকারেহি এতং নামং গহিতং. সন্নিহিতো হোতীতি সংযোজিতো হোতি. অট্ঠাসীতি কস্মা তত্থ অট্ঠাসি? ভগৰা কির পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো ইমং ব্রাহ্মণং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অযং ব্রাহ্মণো এৰরূপং অগ্গপাযাসং গহেত্ৰা ‘মহাব্রহ্মানং ভোজেমী’তি অগ্গিম্হি ঝাপেন্তো অফলং করোতি অপাযমগ্গং ওক্কমতি, ইমং লদ্ধিং অৰিস্সজ্জন্তো অপাযপূরকোৰ ভৰিস্সতি, গচ্ছামিস্স ধম্মদেসনায, মিচ্ছাদিট্ঠিং ভিন্দিত্ৰা পব্বাজেত্ৰা চত্তারো মগ্গে চেৰ চত্তারি চ ফলানি দেমী’’তি, তস্মা পুব্বণ্হসমযে রাজগহং পৰিসিত্ৰা তত্থ অট্ঠাসি.

তীহি ৰিজ্জাহীতি তীহি ৰেদেহি. জাতিমাতি যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা পরিসুদ্ধায জাতিযা সমন্নাগতো. সুতৰা বহূতি বহু নানপ্পকারে গন্থে সুতৰা. সোমং ভুঞ্জেয্যাতি সো তেৰিজ্জো ব্রাহ্মণো ইমং পাযাসং ভুঞ্জিতুং যুত্তো, তুম্হাকং পনেস পাযাসো অযুত্তোতি ৰদতি.

ৰেদীতি পুব্বেনিৰাসঞাণেন জানি পটিৰিজ্ঝি. সগ্গাপাযন্তি দিব্বেন চক্খুনা সগ্গম্পি অপাযম্পি পস্সতি. জাতিক্খযন্তি অরহত্তং. অভিঞ্ঞাৰোসিতোতি জানিত্ৰা ৰোসিতৰোসানো. ব্রাহ্মণো ভৰন্তি অৰীচিতো যাৰ ভৰগ্গা ভোতা গোতমেন সদিসো জাতিসম্পন্নো খীণাসৰব্রাহ্মণো নত্থি, ভৰংযেৰ ব্রাহ্মণোতি.

এৰঞ্চ পন ৰত্ৰা সুৰণ্ণপাতিং পূরেত্ৰা দসবলস্স পাযাসং উপনামেসি. সত্থা উপ্পত্তিং দীপেত্ৰা ভোজনং পটিক্খিপন্তো গাথাভিগীতং মেতিআদিমাহ. তত্থ গাথাভিগীতন্তি গাথাহি অভিগীতং. অভোজনেয্যন্তি অভুঞ্জিতব্বং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, ময্হং এত্তকং কালং ভিক্খাচারৰত্তেন ঠিতস্স কটচ্ছুমত্তম্পি দাতুং নাসক্খি, ইদানি পন মযা তুয্হং কিলঞ্জম্হি তিলে ৰিত্থারেন্তেন ৰিয সব্বে বুদ্ধগুণা পকাসিতা, ইতি গাযনেন গাযিত্ৰা লদ্ধং ৰিয ইদং ভোজনং হোতি, তস্মা ইদং গাথাভিগীতং মে অভোজনেয্যন্তি. সম্পস্সতং, ব্রাহ্মণ, নেস ধম্মোতি, ব্রাহ্মণ, অত্থঞ্চ ধম্মঞ্চ সম্পস্সন্তানং ‘‘এৰরূপং ভোজনং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি এস ধম্মো ন হোতি. সুধাভোজনম্পি গাথাভিগীতং পনুদন্তি বুদ্ধা, গাথাহি গাযিত্ৰা লদ্ধং বুদ্ধা নীহরন্তিযেৰ. ধম্মে সতি, ব্রাহ্মণ, ৰুত্তিরেসাতি, ব্রাহ্মণ, ধম্মে সতি ধম্মং অপেক্খিত্ৰা ধম্মে পতিট্ঠায জীৰিতং কপ্পেন্তানং এসা ৰুত্তি অযং আজীৰো – এৰরূপং নীহরিত্ৰা ধম্মলদ্ধমেৰ ভুঞ্জিতব্বন্তি.

অথ ব্রাহ্মণো চিন্তেসি – অহং পুব্বে সমণস্স গোতমস্স গুণে ৰা অগুণে ৰা ন জানামি. ইদানি পনস্সাহং গুণে ঞত্ৰা মম গেহে অসীতিকোটিমত্তং ধনং সাসনে ৰিপ্পকিরিতুকামো জাতো, অযঞ্চ ‘‘মযা দিন্নপচ্চযা অকপ্পিযা’’তি ৰদতি. অপ্পটিগ্গয্হো অহং সমণেন গোতমেনাতি. অথ ভগৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পেসেত্ৰা তস্স চিত্তাচারং ৰীমংসন্তো, ‘‘অযং সব্বেপি অত্তনা দিন্নপচ্চযে ‘অকপ্পিযা’তি সল্লক্খেতি. যং হি ভোজনং আরব্ভ কথা উপ্পন্না, এতদেৰ ন ৰট্টতি, সেসা নিদ্দোসা’’তি ব্রাহ্মণস্স চতুন্নং পচ্চযানং দানদ্ৰারং দস্সেন্তো অঞ্ঞেন চাতিআদিমাহ. তত্থ কুক্কুচ্চৰূপসন্তন্তি হত্থকুক্কুচ্চাদীনং ৰসেন ৰূপসন্তকুক্কুচ্চং. অন্নেন পানেনাতি দেসনামত্তমেতং. অযং পনত্থো – অঞ্ঞেহি তযা ‘‘পরিচ্চজিস্সামী’’তি সল্লক্খিতেহি চীৰরাদীহি পচ্চযেহি উপট্ঠহস্সু. খেত্তং হি তং পুঞ্ঞপেক্খস্স হোতীতি এতং তথাগতসাসনং নাম পুঞ্ঞপেক্খস্স পুঞ্ঞত্থিকস্স তুয্হং অপ্পেপি বীজে বহুসস্সফলদাযকং সুখেত্তং ৰিয পটিযত্তং হোতি. অট্ঠমং.

৯. সুন্দরিকসুত্তৰণ্ণনা

১৯৫. নৰমে সুন্দরিকভারদ্ৰাজোতি সুন্দরিকায নদিযা তীরে অগ্গিজুহণেন এৰংলদ্ধনামো. সুন্দরিকাযাতি এৰংনামিকায নদিযা. অগ্গিং জুহতীতি আহুতিং পক্খিপনেন জালেতি. অগ্গিহুত্তং পরিচরতীতি অগ্যাযতনং সম্মজ্জনুপলেপনবলিকম্মাদিনা পযিরুপাসতি. কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যাতি সো কির ব্রাহ্মণো অগ্গিম্হি হুতাৰসেসং পাযাসং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অগ্গিম্হি তাৰ পক্খিত্তপাযাসো মহাব্রহ্মুনা ভুত্তো, অযং পন অৰসেসো অত্থি, তং যদি ব্রহ্মুনো মুখতো জাতস্স ব্রাহ্মণস্স দদেয্যং, এৰং মে পিতরা সহ পুত্তোপি সন্তপ্পিতো ভৰেয্য, সুৰিসোধিতো চস্স ব্রহ্মলোকগামিমগ্গো’’তি. সো ব্রাহ্মণস্স দস্সনত্থং উট্ঠাযাসনা চতুদ্দিসা অনুৰিলোকেসি, ‘‘কো নু খো ইমং হব্যসেসং ভুঞ্জেয্যা’’তি?

রুক্খমূলেতি তস্মিং ৰনসণ্ডে জেট্ঠকরুক্খস্স মূলে. সসীসং পারুতং নিসিন্নন্তি সহ সীসেন পারুতকাযং নিসিন্নং. কস্মা পন ভগৰা তত্থ নিসীদি? ভগৰা কির পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো ইমং ব্রাহ্মণং দিস্ৰা চিন্তেসি – অযং ব্রাহ্মণো এৰরূপং অগ্গপাযাসং গহেত্ৰা ‘‘মহাব্রহ্মানং ভোজেমী’’তি অগ্গিম্হি ঝাপেন্তো অফলং করোতি…পে… চত্তারো মগ্গে চেৰ চত্তারি চ ফলানি দেমীতি. তস্মা কালস্সেৰ ৰুট্ঠায সরীরপটিজগ্গনং কত্ৰা পত্তচীৰরং আদায গন্ত্ৰা ৰুত্তনযেন তস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি. অথ কস্মা সসীসং পারুপীতি? হিমপাতস্স চ সীতৰাতস্স চ পটিবাহণত্থং, পটিবলোৰ এতং তথাগতো অধিৰাসেতুং. সচে পন অপারুপিত্ৰা নিসীদেয্য, ব্রাহ্মণো দূরতোৰ সঞ্জানিত্ৰা নিৰত্তেয্য, এৰং সতি কথা নপ্পৰত্তেয্য. ইতি ভগৰা – ‘‘ব্রাহ্মণে আগতে সীসং ৰিৰরিস্সামি, অথ মং সো দিস্ৰা কথং পৰত্তেস্সতি, তস্সাহং কথানুসারেন ধম্মং দেসেস্সামী’’তি কথাপৰত্তনত্থং এৰমকাসি.

উপসঙ্কমীতি ব্রাহ্মণো – ‘‘অযং সসীসং পারুপিত্ৰা সব্বরত্তিং পধানমনুযুত্তো. ইমস্স দক্খিণোদকং দত্ৰা ইমং হব্যসেসং দস্সামী’’তি, ব্রাহ্মণসঞ্ঞী হুত্ৰা উপসঙ্কমি. মুণ্ডো অযং ভৰং, মুণ্ডকো অযং ভৰন্তি সীসে ৰিৰরিতমত্তে নীচকেসন্তং দিস্ৰা ‘‘মুণ্ডো’’তি আহ. ততো সুট্ঠুতরং ওলোকেন্তো পৰত্তমত্তম্পি সিখং অদিস্ৰা হীল়েন্তো ‘‘মুণ্ডকো’’তি আহ. ততোৰাতি যত্থ ঠিতো অদ্দস, তম্হাৰ পদেসা. মুণ্ডাপি হীতি কেনচি কারণেন মুণ্ডিতসীসাপি হোন্তি.

মা জাতিং পুচ্ছাতি যদি দানস্স মহপ্ফলতং পচ্চাসীসসি, জাতিং মা পুচ্ছ. অকারণং হি দক্খিণেয্যভাৰস্স জাতি. চরণঞ্চ পুচ্ছাতি অপিচ খো সীলাদিগুণভেদং চরণং পুচ্ছ. এতং হি দক্খিণেয্যভাৰস্স কারণং. ইদানিস্স তমত্থং ৰিভাৰেন্তো কট্ঠা হৰে জাযতি জাতৰেদোতিআদিমাহ. তত্রাযং অধিপ্পাযো – ইধ কট্ঠা অগ্গি জাযতি, ন চ সো সালাদিকট্ঠা জাতোৰ অগ্গিকিচ্চং করোতি, সাপান-দোণিআদিকট্ঠা জাতো ন করোতি, অত্তনো পন অচ্চিযাদিগুণসম্পত্তিযা যতো ৰা ততো ৰা জাতো করোতিযেৰ. এৰং ন ব্রাহ্মণকুলাদীসু জাতোৰ দক্খিণেয্যো হোতি, চণ্ডালকুলাদীসু জাতো ন হোতি, অপিচ খো নীচকুলিনোপি উচ্চকুলিনোপি খীণাসৰ-মুনি ধিতিমা হিরীনিসেধো আজানীযো হোতি. ইমায ধিতিহিরিপমোক্খায গুণসম্পত্তিযা জাতিমা উত্তমদক্খিণেয্যো হোতি. সো হি ধিতিযা গুণে ধারেতি, হিরিযা দোসে নিসেধেতীতি. অপিচেত্থ মুনীতি মোনধম্মেন সমন্নাগতো. ধিতিমাতি ৰীরিযৰা. আজানীযোতি কারণাকারণজাননকো. হিরীনিসেধোতি হিরিযা পাপানি নিসেধেত্ৰা ঠিতো.

সচ্চেন দন্তোতি পরমত্থসচ্চেন দন্তো. দমসা উপেতোতি ইন্দ্রিযদমেন উপেতো. ৰেদন্তগূতি চতুন্নং মগ্গৰেদানং অন্তং, চতূহি ৰা মগ্গৰেদেহি কিলেসানং অন্তং গতো. ৰুসিতব্রহ্মচরিযোতি মগ্গব্রহ্মচরিযৰাসং ৰুত্থো. যঞ্ঞোপনীতোতি উপনীতযঞ্ঞো পটিযাদিতযঞ্ঞো চ. তমুপৰ্হযেথাতি যেন যঞ্ঞো পটিযাদিতো, সো তং পরমত্থব্রাহ্মণং অৰ্হযেয্য. ‘‘ইন্দমৰ্হযাম, সোমমৰ্হযাম, ৰরুণমৰ্হযাম, ঈসানমৰ্হযাম, যামমৰ্হযামা’’তি ইদং পন অৰ্হানং নিরত্থকং. কালেনাতি অৰ্হযন্তো চ ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি অন্তোমজ্ঝন্হিককালেযেৰ তং উপৰ্হযেয্য. সো জুহতি দক্খিণেয্যেতি যো এৰং কালে খীণাসৰং আমন্তেত্ৰা তত্থ চতুপচ্চযদক্খিণং পতিট্ঠপেতি, সো দক্খিণেয্যে জুহতি নাম, ন অচেতনে অগ্গিম্হি পক্খিপন্তো.

ইতি ব্রাহ্মণো ভগৰতো কথং সুণন্তো পসীদিত্ৰা ইদানি অত্তনো পসাদং আৰিকরোন্তো অদ্ধা সুযিট্ঠন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো – অদ্ধা মম যিদং ইদানি সুযিট্ঠঞ্চ সুহুতঞ্চ ভৰিস্সতি, পুব্বে পন অগ্গিম্হি ঝাপিতং নিরত্থকং অহোসীতি. অঞ্ঞো জনোতি ‘‘অহং ব্রাহ্মণো, অহং ব্রাহ্মণো’’তি ৰদন্তো অন্ধবালপুথুজ্জনো. হব্যসেসন্তি হুতসেসং. ভুঞ্জতু ভৰন্তিআদি পুরিমসুত্তে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

ন খ্ৰাহন্তি ন খো অহং. কস্মা পনেৰমাহাতি? তস্মিং কির ভোজনে উপহটমত্তেৰ ‘‘সত্থা ভুঞ্জিস্সতী’’তি সঞ্ঞায চতূসু মহাদীপেসু দ্ৰীসু পরিত্তদীপসহস্সেসু দেৰতা পুপ্ফফলাদীনি চেৰ সপ্পিনৰনীততেলমধুফাণিতাদীনি চ আদায মধুপটলং পীল়েত্ৰা মধুং গণ্হন্তিযো ৰিয দিব্বানুভাৰেন নিব্বত্তিতোজমেৰ গহেত্ৰা পক্খিপিংসু. তেন তং সুখুমত্তং গতং, মনুস্সানঞ্চ ওল়ারিকং ৰত্থূতি তেসং তাৰ ওল়ারিকৰত্থুতায সম্মা পরিণামং ন গচ্ছতি. গোযূসে পন তিলবীজানি পক্খিপিত্ৰা পক্কত্তা ওল়ারিকমিস্সকং জাতং, দেৰানঞ্চ সুখুমং ৰত্থূতি তেসং সুখুমৰত্থুতায সম্মা পরিণামং ন গচ্ছতি. সুক্খৰিপস্সকখীণাসৰস্সাপি কুচ্ছিযং ন পরিণমতি. অট্ঠসমাপত্তিলাভীখীণাসৰস্স পন সমাপত্তিবলেন পরিণামেয্য. ভগৰতো পন পাকতিকেনেৰ কম্মজতেজেন পরিণামেয্য.

অপ্পহরিতেতি অহরিতে. সচে হি হরিতেসু তিণেসু পক্খিপেয্য, সিনিদ্ধপাযাসেন তিণানি পূতীনি ভৰেয্যুং. বুদ্ধা চ ভূতগামসিক্খাপদং ন ৰীতিক্কমন্তি, তস্মা এৰমাহ. যত্থ পন গলপ্পমাণানি মহাতিণানি, তাদিসে ঠানে পক্খিপিতুং ৰট্টতি. অপ্পাণকেতি সপ্পাণকস্মিং হি পরিত্তকে উদকে পক্খিত্তে পাণকা মরন্তি, তস্মা এৰমাহ. যং পন গম্ভীরং মহাউদকং হোতি, পাতিসতেপি পাতিসহস্সেপি পক্খিত্তে ন আলুল়তি, তথারূপে উদকে ৰট্টতি. ওপিলাপেসীতি সুৰণ্ণপাতিযা সদ্ধিংযেৰ নিমুজ্জাপেসি. চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতীতি এৰরূপং সদ্দং করোতি. কিং পনেস পাযাসস্স আনুভাৰো, উদাহু তথাগতস্সাতি? তথাগতস্স. অযং হি ব্রাহ্মণো তং পাযাসং ওপিলাপেত্ৰা উম্মগ্গং আরুয্হ সত্থু সন্তিকং অনাগন্ত্ৰাৰ গচ্ছেয্য, অথ ভগৰা – ‘‘এত্তকং অচ্ছরিযং দিস্ৰা মম সন্তিকং আগমিস্সতি. অথস্সাহং ধম্মদেসনায মিচ্ছাদিট্ঠিগহণং ভিন্দিত্ৰা সাসনে ওতারেত্ৰা অমতপানং পাযেস্সামী’’তি অধিট্ঠানবলেন এৰমকাসি.

দারু সমাদহানোতি দারুং ঝাপযমানো. বহিদ্ধা হি এতন্তি এতং দারুজ্ঝাপনং নাম অরিযধম্মতো বহিদ্ধা. যদি এতেন সুদ্ধি ভৰেয্য, যে দৰডাহকাদযো বহূনি দারূনি ঝাপেন্তি, তে পঠমতরং সুজ্ঝেয্যুং. কুসলাতি খন্ধাদীসু কুসলা. অজ্ঝত্তমেৰুজ্জলযামি জোতিন্তি নিযকজ্ঝত্তে অত্তনো সন্তানস্মিংযেৰ ঞাণজোতিং জালেমি. নিচ্চগ্গিনীতি আৰজ্জনপটিবদ্ধেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন নিচ্চং পজ্জলিতগ্গি. নিচ্চসমাহিতত্তোতি নিচ্চং সম্মা ঠপিতচিত্তো. ব্রহ্মচরিযং চরামীতি বোধিমণ্ডে চরিতং ব্রহ্মচরিযং গহেত্ৰা এৰং ৰদতি.

মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারোতি যথা খারিভারো খন্ধেন ৰয্হমানো উপরি ঠিতোপি অক্কন্তক্কন্তট্ঠানে পথৰিযা সদ্ধিং ফুসেতি, এৰমেৰ জাতিগোত্তকুলাদীনি মানৰত্থূনি নিস্সায উস্সাপিতো মানোপি তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো চতূসু অপাযেসু সংসীদাপেতি. তেনাহ ‘‘মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারো’’তি. কোধো ধূমোতি তৰ ঞাণগ্গিস্স উপক্কিলেসট্ঠেন কোধো ধুমো. তেন হি তে উপক্কিলিট্ঠো ঞাণগ্গি ন ৰিরোচতি. ভস্মনি মোসৰজ্জন্তি নিরোজট্ঠেন মুসাৰাদো ছারিকা নাম. যথা হি ছারিকায পটিচ্ছন্নো অগ্গি ন জোতেতি, এৰং তে মুসাৰাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণন্তি দস্সেতি. জিৰ্হা সুজাতি যথা তুয্হং সুৰণ্ণরজতলোহকট্ঠমত্তিকাসু অঞ্ঞতরমযা যাগযজনত্থায সুজা হোতি, এৰং ময্হং ধম্মযাগং যজনত্থায পহূতজিৰ্হা সুজাতি ৰদতি. হদযং জোতিট্ঠানন্তি যথা তুয্হং নদীতীরে জোতিট্ঠানং, এৰং ময্হং ধম্মযাগস্স যজনট্ঠানত্থেন সত্তানং হদযং জোতিট্ঠানং. অত্তাতি চিত্তং.

ধম্মো রহদোতি যথা ত্ৰং অগ্গিং পরিচরিত্ৰা ধূমছারিকসেদকিলিট্ঠসরীরো সুন্দরিকং নদিং ওতরিত্ৰা ন্হাযসি, এৰং ময্হং সুন্দরিকাসদিসেন বাহিরেন রহদেন অত্থো নত্থি, অট্ঠঙ্গিকমগ্গধম্মো পন ময্হং রহদো, তত্রাহং পাণসতম্পি পাণসহস্সম্পি চতুরাসীতিপাণসহস্সানিপি একপ্পহারেন ন্হাপেমি. সীলতিত্থোতি তস্স পন মে ধম্মরহদস্স চতুপারিসুদ্ধিসীলং তিত্থন্তি দস্সেতি. অনাৰিলোতি যথা তুয্হং সুন্দরিকা নদী চতূহি পঞ্চহি একতো ন্হাযন্তেহি হেট্ঠুপরিযৰালিকা আলুল়া হোতি, ন এৰং ময্হং রহদো, অনেকসতসহস্সেসুপি পাণেসু ওতরিত্ৰা ন্হাযন্তেসু সো অনাৰিলো ৰিপ্পসন্নোৰ হোতি. সব্ভি সতং পসত্থোতি পণ্ডিতেহি পণ্ডিতানং পসট্ঠো. উত্তমত্থেন ৰা সো সব্ভীতি ৰুচ্চতি, পণ্ডিতেহি পসত্থত্তা সতং পসত্থো. তরন্তি পারন্তি নিব্বানপারং গচ্ছন্তি.

ইদানি অরিযমগ্গরহদস্স অঙ্গানি উদ্ধরিত্ৰা দস্সেন্তো সচ্চং ধম্মোতিআদিমাহ. তত্থ সচ্চন্তি ৰচীসচ্চং. ধম্মোতি ইমিনা দিট্ঠিসঙ্কপ্পৰাযামসতিসমাধযো দস্সেতি. সংযমোতি ইমিনা কম্মন্তাজীৰা গহিতা. সচ্চন্তি ৰা ইমিনা মগ্গসচ্চং গহিতং. সা অত্থতো সম্মাদিট্ঠি. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘সম্মাদিট্ঠি মগ্গো চেৰ হেতু চা’’তি (ধ. স. ১০৩৯). সম্মাদিট্ঠিযা পন গহিতায তগ্গতিকত্তা সম্মাসঙ্কপ্পো গহিতোৰ হোতি. ধম্মোতি ইমিনা ৰাযামসতিসমাধযো. সংযমোতি ইমিনা ৰাচাকম্মন্তাজীৰা. এৰম্পি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দস্সিতো হোতি. অথ ৰা সচ্চন্তি পরমত্থসচ্চং, তং অত্থতো নিব্বানং. ধম্মোতিপদেন দিট্ঠি সঙ্কপ্পো ৰাযামো সতি সমাধীতি পঞ্চঙ্গানি গহিতানি. সংযমোতি ৰাচা কম্মন্তো আজীৰোতি তীণি. এৰম্পি অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো দস্সিতো হোতি. ব্রহ্মচরিযন্তি এতং ব্রহ্মচরিযং নাম. মজ্ঝে সিতাতি সস্সতুচ্ছেদে ৰজ্জেত্ৰা মজ্ঝে নিস্সিতা. ব্রহ্মপত্তীতি সেট্ঠপত্তি. স তুজ্জুভূতেসু নমো করোহীতি এত্থ ত-কারো পদসন্ধিকরো, স ত্ৰং উজুভূতেসু খীণাসৰেসু নমো করোহীতি অত্থো. তমহং নরং ধম্মসারীতি ব্রূমীতি যো এৰং পটিপজ্জতি, তমহং পুগ্গলং ‘‘ধম্মসারী এসো ধম্মসারিযা পটিচ্ছন্নো’’তি চ ‘‘কুসলধম্মেহি অকুসলধম্মে সারেত্ৰা ঠিতো’’তি ৰাতি ৰদামীতি. নৰমং.

১০. বহুধীতরসুত্তৰণ্ণনা

১৯৬. দসমে অঞ্ঞতরস্মিং ৰনসণ্ডেতি পচ্চূসসমযে লোকং ওলোকেন্তো তস্স ব্রাহ্মণস্স অরহত্তস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা ‘‘গচ্ছামিস্স সঙ্গহং করিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা তস্মিং ৰনসণ্ডে ৰিহরতি. নট্ঠা হোন্তীতি কসিত্ৰা ৰিস্সট্ঠা অটৰিমুখা চরমানা ব্রাহ্মণে ভুঞ্জিতুং গতে পলাতা হোন্তি. পল্লঙ্কন্তি সমন্ততো ঊরুবদ্ধাসনং. আভুজিত্ৰাতি বন্ধিত্ৰা. উজুং কাযং পণিধাযাতি উপরিমং সরীরং উজুকং ঠপেত্ৰা, অট্ঠারস পিট্ঠিকণ্টকে কোটিযা কোটিং পটিপাদেত্ৰা. পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰাতি কম্মট্ঠানাভিমুখং সতিং ঠপযিত্ৰা, মুখসমীপে ৰা কত্ৰাতি অত্থো. তেনেৰ ৰিভঙ্গে ৰুত্তং – ‘‘অযং সতি উপট্ঠিতা হোতি সূপট্ঠিতা নাসিকগ্গে ৰা মুখনিমিত্তে ৰা, তেন ৰুচ্চতি পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি (ৰিভ. ৫৩৭). অথ ৰা ‘‘পরীতি পরিগ্গহট্ঠো. মুখন্তি নিয্যানট্ঠো. সতীতি উপট্ঠানট্ঠো. তেন ৰুচ্চতি পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি এৰং পটিসম্ভিদাযং (পটি. ম. ১.১৬৪) ৰুত্তনযেনপেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. তত্রাযং সঙ্খেপো – ‘‘পরিগ্গহিতনিয্যানং সতিং কত্ৰা’’তি. এৰং নিসীদন্তো চ পন ছব্বণ্ণা ঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা নিসীদি. উপসঙ্কমীতি দোমনস্সাভিভূতো আহিণ্ডন্তো, ‘‘সুখেন ৰতাযং সমণো নিসিন্নো’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমি.

অজ্জসট্ঠিং ন দিস্সন্তীতি অজ্জ ছদিৰসমত্তকা পট্ঠায ন দিস্সন্তি. পাপকাতি লামকা তিলখাণুকা. তেন কির তিলখেত্তে ৰপিতে তদহেৰ দেৰো ৰস্সিত্ৰা তিলে পংসুম্হি ওসীদাপেসি, পুপ্ফং ৰা ফলং ৰা গহেতুং নাসক্খিংসু. যেপি ৰড্ঢিংসু, তেসং উপরি পাণকা পতিত্ৰা পণ্ণানি খাদিংসু, একপণ্ণদুপণ্ণা খাণুকা অৰসিস্সিংসু. ব্রাহ্মণো খেত্তং ওলোকেতুং গতো তে দিস্ৰা – ‘‘ৰড্ঢিযা মে তিলা গহিতা, তেপি নট্ঠা’’তি দোমনস্সজাতো অহোসি, তং গহেত্ৰা ইমং গাথমাহ.

উস্সোল়্হিকাযাতি উস্সাহেন কণ্ণনঙ্গুট্ঠাদীনি উক্খিপিত্ৰা ৰিচরন্তা উপ্পতন্তি. তস্স কির অনুপুব্বেন ভোগেসু পরিক্খীণেসু পক্খিপিতব্বস্স অভাৰেন তুচ্ছকোট্ঠা অহেসুং. তস্স ইতো চিতো চ সত্তহি ঘরেহি আগতা মূসিকা তে তুচ্ছকোট্ঠে পৰিসিত্ৰা উয্যানকীল়ং কীল়ন্তা ৰিয নচ্চন্তি, তং গহেত্ৰা এৰমাহ.

উপ্পাটকেহি সঞ্ছন্নোতি উপ্পাটকপাণকেহি সঞ্ছন্নো. তস্স কির ব্রাহ্মণস্স সযনত্থায সন্থতং তিণপণ্ণসন্থারং কোচি অন্তরন্তরা পটিজগ্গন্তো নত্থি. সো দিৰসং অরঞ্ঞে কম্মং কত্ৰা সাযং আগন্ত্ৰা তস্মিং নিপজ্জতি. অথস্স উপ্পাটকপাণকা সরীরং একচ্ছন্নং করোন্তা খাদন্তি, তং গহেত্ৰা এৰমাহ.

ৰিধৰাতি মতপতিকা. যাৰ কির তস্স ব্রাহ্মণস্স গেহে ৰিভৰমত্তা অহোসি, তাৰ তা ৰিধৰাপি হুত্ৰা পতিকুলেসু ৰসিতুং লভিংসু. যদা পন সো নিদ্ধনো জাতো, তদা তা ‘‘পিতুঘরং গচ্ছথা’’তি সস্সুসসুরাদীহি নিক্কড্ঢিতা ততো তস্সেৰ ঘরং আগন্ত্ৰা ৰসন্তিযো ব্রাহ্মণস্স ভোজনকালে ‘‘গচ্ছথ অয্যকেন সদ্ধিং ভুঞ্জথা’’তি পুত্তে পেসেন্তি, তেহি পাতিযং হত্থেসু ওতারিতেসু ব্রাহ্মণো হত্থস্স ওকাসং ন লভতি. তং গহেত্ৰা ইমং গাথমাহ.

পিঙ্গলাতি কল়ারপিঙ্গলা. তিলকাহতাতি কাল়সেতাদিৰণ্ণেহি তিলকেহি আহতগত্তা. সোত্তং পাদেন বোধেতীতি নিদ্দং ওক্কন্তং পাদেন পহরিত্ৰা পবোধেতি. অযং কির ব্রাহ্মণো মূসিকসদ্দেন উব্বাল়্হো উপ্পাটকেহি চ খজ্জমানো সব্বরত্তিং নিদ্দং অলভিত্ৰা পচ্চূসকালে নিদ্দাযতি. অথ নং অক্খীসু নিম্মিলিতমত্তেস্ৰেৰ – ‘‘কিং করোসি, ব্রাহ্মণ, পচ্ছা চ পুব্বে চ গহিতস্স ইণস্স? ৰড্ঢি মত্থকং পত্তা, সত্ত ধীতরো পোসেতব্বা. ইদানি ইণাযিকা আগন্ত্ৰা গেহং পরিৰারেস্সন্তি, গচ্ছ কম্মং করোহী’’তি পাদেন পহরিত্ৰা পবোধেতি. তং গহেত্ৰা ইমং গাথমাহ.

ইণাযিকাতি যেসং অনেন হত্থতো ইণং গহিতং. সো কির কস্সচি হত্থতো একং কহাপণং কস্সচি দ্ৰে কস্সচি দস…পে… কস্সচি সতন্তি এৰং বহূনং হত্থতো ইণং অগ্গহেসি. তে দিৰা ব্রাহ্মণং অপস্সন্তা ‘‘গেহতো তং নিক্খন্তমেৰ গণ্হিস্সামা’’তি বলৰপচ্চূসে গন্ত্ৰা চোদেন্তি. তং গহেত্ৰা ইমং গাথমাহ.

ভগৰা তেন ব্রাহ্মণেন ইমাহি সত্তহি গাথাহি দুক্খে কথিতে ‘‘যং যং, ব্রাহ্মণ, তযা দুক্খং কথিতং, সব্বমেতং ময্হং নত্থী’’তি দস্সেন্তো পটিগাথাহি ব্রাহ্মণস্স ধম্মদেসনং ৰড্ঢেসি. ব্রাহ্মণো তা গাথা সুত্ৰা ভগৰতি পসন্নো সরণেসু পতিট্ঠায পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. তং দস্সেতুং এৰং ৰুত্তে ভারদ্ৰাজগোত্তোতিআদি ৰুত্তং. তত্থ অলত্থাতি লভি.

তঞ্চ পন ব্রাহ্মণং ভগৰা পব্বাজেত্ৰা আদায জেতৰনং গন্ত্ৰা পুনদিৰসে তেন থেরেন পচ্ছাসমণেন কোসলরঞ্ঞো গেহদ্ৰারং অগমাসি. রাজা ‘‘সত্থা আগতো’’তি সুত্ৰা পাসাদা ওরুয্হ ৰন্দিত্ৰা হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা তথাগতং উপরিপাসাদং আরোপেত্ৰা ৰরাসনে নিসীদাপেত্ৰা গন্ধোদকেন পাদে ধোৰিত্ৰা সতপাকতেলেন মক্খেত্ৰা যাগুং আহরাপেত্ৰা রজতদণ্ডং সুৰণ্ণকটচ্ছুং গহেত্ৰা সত্থু উপনামেসি. সত্থা পত্তং পিদহি. রাজা তথাগতস্স পাদেসু পতিত্ৰা, ‘‘সচে মে, ভন্তে, দোসো অত্থি, খমথা’’তি আহ. নত্থি, মহারাজাতি. অথ কস্মা যাগুং ন গণ্হথাতি? পলিবোধো অত্থি, মহারাজাতি. কিং পন, ভন্তে, যাগুং অগণ্হন্তেহেৰ লভিতব্বো এস পলিবোধো, পটিবলো অহং পলিবোধং দাতুং, গণ্হথ, ভন্তেতি. সত্থা অগ্গহেসি. মহল্লকত্থেরোপি দীঘরত্তং ছাতো যাৰদত্থং যাগুং পিৰি. রাজা খাদনীযভোজনীযং দত্ৰা ভত্তকিচ্চাৰসানে ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা আহ – ‘‘ভগৰা তুম্হে পৰেণিযা আগতে ওক্কাকৰংসে উপ্পজ্জিত্ৰা চক্কৰত্তিসিরিং পহায পব্বজিত্ৰা লোকে অগ্গতং পত্তো, কো নাম, ভন্তে, তুম্হাকং পলিবোধো’’তি? মহারাজ, এতস্স মহল্লকত্থেরস্স পলিবোধো অম্হাকং পলিবোধসদিসোৰাতি.

রাজা থেরং ৰন্দিত্ৰা – ‘‘কো, ভন্তে, তুম্হাকং পলিবোধো’’তি পুচ্ছি? ইণপলিবোধো, মহারাজাতি. কিত্তকো, ভন্তেতি? গণেহি, মহারাজাতি. রঞ্ঞো ‘‘একং দ্ৰে সতং সহস্স’’ন্তি গণেন্তস্স অঙ্গুলিযো নপ্পহোন্তি. অথেকং পুরিসং পক্কোসিত্ৰা, ‘‘গচ্ছ, ভণে, নগরে ভেরিং চরাপেহি ‘সব্বে বহুধীতিকব্রাহ্মণস্স ইণাযিকা রাজঙ্গণে সন্নিপতন্তূ’’তি. মনুস্সা ভেরিং সুত্ৰা সন্নিপতিংসু. রাজা তেসং হত্থতো পণ্ণানি আহরাপেত্ৰা সব্বেসং অনূনং ধনমদাসি. তত্থ সুৰণ্ণমেৰ সতসহস্সগ্ঘনকং অহোসি. পুন রাজা পুচ্ছি – ‘‘অঞ্ঞোপি অত্থি, ভন্তে, পলিবোধো’’তি. ইণং নাম, মহারাজ, দত্ৰা মুচ্চিতুং সক্কা, এতা পন সত্ত দারিকা মহাপলিবোধা ময্হন্তি. রাজা যানানি পেসেত্ৰা তস্স ধীতরো আহরাপেত্ৰা অত্তনো ধীতরো কত্ৰা তং তং কুলঘরং পেসেত্ৰা, ‘‘অঞ্ঞোপি, ভন্তে, অত্থি পলিবোধো’’তি পুচ্ছি? ব্রাহ্মণী, মহারাজাতি. রাজা যানং পেসেত্ৰা, তস্স ব্রাহ্মণিং আহরাপেত্ৰা, অয্যিকট্ঠানে ঠপেত্ৰা পুন পুচ্ছি – ‘‘অঞ্ঞোপি, ভন্তে, অত্থি পলিবোধো’’তি? নত্থি, মহারাজাতি ৰুত্তে রাজাপি চীৰরদুস্সানি দাপেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, মম সন্তকং তুম্হাকং ভিক্খুভাৰং জানাথা’’তি আহ. আম, মহারাজাতি. অথ নং রাজা আহ – ‘‘ভন্তে, চীৰরপিণ্ডপাতাদযোপি সব্বে পচ্চযা অম্হাকং সন্তকা ভৰিস্সন্তি. তুম্হে তথাগতস্স মনং গহেত্ৰা সমণধম্মং করোথা’’তি. থেরো তথেৰ অপ্পমত্তো সমণধম্মং করোন্তো নচিরস্সেৰ আসৰক্খযং পত্তোতি. দসমং.

পঠমো ৰগ্গো.