৩. নানাতিত্থিযৰগ্গো

১-২. সিৰসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০২. ততিযৰগ্গস্স পঠমং ৰুত্তত্থমেৰ. পঠমং.

১০৩. দুতিযে পটিকচ্চেৰাতি পঠমংযেৰ. অক্খচ্ছিন্নোৰঝাযতীতি অক্খচ্ছিন্নো অৰঝাযতি, বলৰচিন্তনং চিন্তেতি. দুতিযগাথায অক্খচ্ছিন্নোৰাতি অক্খচ্ছিন্নো ৰিয. দুতিযং.

৩-৪. সেরীসুত্তাদিৰণ্ণনা

১০৪. ততিযে দাযকোতি দানসীলো. দানপতীতি যং দানং দেমি, তস্স পতি হুত্ৰা দেমি, ন দাসো ন সহাযো. যো হি অত্তনা মধুরং ভুঞ্জতি, পরেসং অমধুরং দেতি, সো দানসঙ্খাতস্স দেয্যধম্মস্স দাসো হুত্ৰা দেতি. যো যং অত্তনা ভুঞ্জতি, তদেৰ দেতি, সো সহাযো হুত্ৰা দেতি. যো পন অত্তনা যেন তেন যাপেতি, পরেসং মধুরং দেতি, সো পতি জেট্ঠকো সামি হুত্ৰা দেতি. অহং ‘‘তাদিসো অহোসি’’ন্তি ৰদতি.

চতূসু দ্ৰারেসুতি তস্স কির রঞ্ঞো সিন্ধৰরট্ঠং সোধিৰাকরট্ঠন্তি দ্ৰে রট্ঠানি অহেসুং, নগরং রোরুৰং নাম. তস্স একেকস্মিং দ্ৰারে দেৰসিকং সতসহস্সং উপ্পজ্জতি, অন্তোনগরে ৰিনিচ্ছযট্ঠানে সতসহস্সং. সো বহুহিরঞ্ঞসুৰণ্ণং রাসিভূতং দিস্ৰা কম্মস্সকতঞাণং উপ্পাদেত্ৰা চতূসু দ্ৰারেসু দানসালাযো কারেত্ৰা তস্মিং তস্মিং দ্ৰারে উট্ঠিতআযেন দানং দেথাতি অমচ্চে ঠপেসি. তেনাহ – ‘‘চতূসু দ্ৰারেসু দানং দীযিত্থা’’তি.

সমণব্রাহ্মণকপণদ্ধিকৰনিব্বকযাচকানন্তি এত্থ সমণাতি পব্বজ্জূপগতা. ব্রাহ্মণাতি ভোৰাদিনো. সমিতপাপবাহিতপাপে পন সমণব্রাহ্মণে এস নালত্থ. কপণাতি দুগ্গতা দলিদ্দমনুস্সা কাণকুণিআদযো. অদ্ধিকাতি পথাৰিনো. ৰনিব্বকাতি যে ‘‘ইট্ঠং, দিন্নং, কন্তং, মনাপং, কালেন, অনৰজ্জং দিন্নং, দদং চিত্তং পসাদেয্য, গচ্ছতু ভৰং ব্রহ্মলোক’’ন্তিআদিনা নযেন দানস্স ৰণ্ণং থোমযমানা ৰিচরন্তি. যাচকাতি যে ‘‘পসতমত্তং দেথ, সরাৰমত্তং দেথা’’তিআদীনি চ ৰত্ৰা যাচমানা ৰিচরন্তি. ইত্থাগারস্স দানং দীযিত্থাতি পঠমদ্ৰারস্স লদ্ধত্তা তত্থ উপ্পজ্জনকসতসহস্সে অঞ্ঞম্পি ধনং পক্খিপিত্ৰা রঞ্ঞো অমচ্চে হারেত্ৰা অত্তনো অমচ্চে ঠপেত্ৰা রঞ্ঞা দিন্নদানতো রাজিত্থিযো মহন্ততরং দানং অদংসু. তং সন্ধাযেৰমাহ. মম দানং পটিক্কমীতি যং মম দানং তত্থ দীযিত্থ, তং পটিনিৰত্তি. সেসদ্ৰারেসুপি এসেৰ নযো. কোচীতি কত্থচি. দীঘরত্তন্তি অসীতিৰস্সসহস্সানি. এত্তকং কির কালং তস্স রঞ্ঞো দানং দীযিত্থ. ততিযং.

১০৫. চতুত্থং ৰুত্তত্থমেৰ. চতুত্থং.

৫. জন্তুসুত্তৰণ্ণনা

১০৬. পঞ্চমে কোসলেসু ৰিহরন্তীতি ভগৰতো সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ৰিহরন্তি. উদ্ধতাতি অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতায চ কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতায চ অনৰজ্জে সাৰজ্জসঞ্ঞিতায চ সাৰজ্জে অনৰজ্জসঞ্ঞিতায চ উদ্ধচ্চপকতিকা হুত্ৰা. উন্নল়াতি উগ্গতনল়া, উট্ঠিততুচ্ছমানাতি ৰুত্তং হোতি. চপলাতি পত্তচীৰরমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তা. মুখরাতি মুখখরা, খরৰচনাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিকিণ্ণৰাচাতি অসংযতৰচনা, দিৰসম্পি নিরত্থকৰচনপলাপিনো. মুট্ঠস্সতিনোতি নট্ঠস্সতিনো সতিৰিরহিতা, ইধ কতং এত্থ পমুস্সন্তি. অসম্পজানাতি নিপ্পঞ্ঞা. অসমাহিতাতি অপ্পনাউপচারসমাধিরহিতা, চণ্ডসোতে বদ্ধনাৰাসদিসা. ৰিব্ভন্তচিত্তাতি অনৰট্ঠিতচিত্তা, পন্থারুল়্হবালমিগসদিসা. পাকতিন্দ্রিযাতি সংৰরাভাৰেন গিহিকালে ৰিয ৰিৰটইন্দ্রিযা.

জন্তূতি এৰংনামকো দেৰপুত্তো. তদহুপোসথেতি তস্মিং অহু উপোসথে, উপোসথদিৰসেতি অত্থো. পন্নরসেতি চাতুদ্দসিকাদিপটিক্খেপো. উপসঙ্কমীতি চোদনত্থায উপগতো. সো কির চিন্তেসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা নিক্খন্তা, ইদানি পমত্তা ৰিহরন্তি, ন খো পনেতে পাটিযেক্কং নিসিন্নট্ঠানে চোদিযমানা কথং গণ্হিস্সন্তি, সমাগমনকালে চোদিস্সামী’’তি উপোসথদিৰসে তেসং সন্নিপতিতভাৰং ঞত্ৰা উপসঙ্কমি. গাথাহি অজ্ঝভাসীতি সব্বেসং মজ্ঝে ঠত্ৰা গাথা অভাসি.

তত্থ যস্মা গুণকথায সদ্ধিং নিগ্গুণস্স অগুণো পাকটো হোতি, তস্মা গুণং তাৰ কথেন্তো সুখজীৰিনো পুরে আসুন্তিআদিমাহ. তত্থ সুখজীৰিনো পুরে আসুন্তি পুব্বে ভিক্খূ সুপ্পোসা সুভরা অহেসুং, উচ্চনীচকুলেসু সপদানং চরিত্ৰা লদ্ধেন মিস্সকপিণ্ডেন যাপেসুন্তি অধিপ্পাযেন এৰমাহ. অনিচ্ছাতি নিত্তণ্হা হুত্ৰা.

এৰং পোরাণকভিক্খূনং ৰণ্ণং কথেত্ৰা ইদানি তেসং অৰণ্ণং কথেন্তো দুপ্পোসন্তিআদিমাহ. তত্থ গামে গামণিকা ৰিযাতি যথা গামে গামকুটা নানপ্পকারেন জনং পীল়েত্ৰা খীরদধিতণ্ডুলাদীনি আহরাপেত্ৰা ভুঞ্জন্তি, এৰং তুম্হেপি অনেসনায ঠিতা তুম্হাকং জীৰিকং কপ্পেথাতি অধিপ্পাযেন ৰদতি. নিপজ্জন্তীতি উদ্দেসপরিপুচ্ছামনসিকারেহি অনত্থিকা হুত্ৰা সযনম্হি হত্থপাদে ৰিস্সজ্জেত্ৰা নিপজ্জন্তি. পরাগারেসূতি পরগেহেসু, কুলসুণ্হাদীসূতি অত্থো. মুচ্ছিতাতি কিলেসমুচ্ছায মুচ্ছিতা.

একচ্চেতি ৰত্তব্বযুত্তকেযেৰ. অপৰিদ্ধাতি ছড্ডিতকা. অনাথাতি অপতিট্ঠা. পেতাতি সুসানে ছড্ডিতা কালঙ্কতমনুস্সা. যথা হি সুসানে ছড্ডিতা নানাসকুণাদীহি খজ্জন্তি, ঞাতকাপি নেসং নাথকিচ্চং ন করোন্তি, ন রক্খন্তি, ন গোপযন্তি, এৰমেৰং এৰরূপাপি আচরিযুপজ্ঝাযাদীনং সন্তিকা ওৰাদানুসাসনিং ন লভন্তীতি অপৰিদ্ধা অনাথা, যথা পেতা, তথেৰ হোন্তি. পঞ্চমং.

৬. রোহিতস্সসুত্তৰণ্ণনা

১০৭. ছট্ঠে যত্থাতি চক্কৰাল়লোকস্স একোকাসে ভুম্মং. ন চৰতি ন উপপজ্জতীতি ইদং অপরাপরং চুতিপটিসন্ধিৰসেন গহিতং. গমনেনাতি পদগমনেন. নাহং তং লোকস্স অন্তন্তি সত্থা সঙ্খারলোকস্স অন্তং সন্ধায ৰদতি. ঞাতেয্যন্তিআদীসু ঞাতব্বং, দট্ঠব্বং, পত্তব্বন্তি অত্থো.

ইতি দেৰপুত্তেন চক্কৰাল়লোকস্স অন্তো পুচ্ছিতো, সত্থারা সঙ্খারলোকস্স কথিতো. সো পন অত্তনো পঞ্হেন সদ্ধিং সত্থু ব্যাকরণং সমেতীতি সঞ্ঞায পসংসন্তো অচ্ছরিযন্তিআদিমাহ.

দল়্হধম্মোতি দল়্হধনু, উত্তমপ্পমাণেন ধনুনা সমন্নাগতো. ধনুগ্গহোতি ধনুআচরিযো. সুসিক্খিতোতি দস দ্ৰাদস ৰস্সানি ধনুসিপ্পং সিক্খিতো. কতহত্থোতি উসভপ্পমাণেপি ৰালগ্গং ৰিজ্ঝিতুং সমত্থভাৰেন কতহত্থো. কতূপাসনোতি কতসরক্খেপো দস্সিতসিপ্পো. অসনেনাতি কণ্ডেন. অতিপাতেয্যাতি অতিক্কমেয্য. যাৰতা সো তালচ্ছাযং অতিক্কমেয্য, তাৰতা কালেন একচক্কৰাল়ং অতিক্কমামীতি অত্তনো জৰসম্পত্তিং দস্সেতি.

পুরত্থিমা সমুদ্দা পচ্ছিমোতি যথা পুরত্থিমসমুদ্দা পচ্ছিমসমুদ্দো দূরে, এৰং মে দূরে পদৰীতিহারো অহোসীতি ৰদতি. সো কির পাচীনচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ঠিতো পাদং পসারেত্ৰা পচ্ছিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং অক্কমতি, পুন দুতিযং পাদং পসারেত্ৰা পরচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং অক্কমতি. ইচ্ছাগতন্তি ইচ্ছা এৰ. অঞ্ঞত্রেৰাতি নিপ্পপঞ্চতং দস্সেতি. ভিক্খাচারকালে কিরেস নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা অনোতত্তে মুখং ধোৰিত্ৰা কালে সম্পত্তে উত্তরকুরুম্হি পিণ্ডায চরিত্ৰা চক্কৰাল়মুখৰট্টিযং নিসিন্নো ভত্তকিচ্চং করোতি, তত্থ মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা পুন জৰতি. ৰস্সসতাযুকোতি তদা দীঘাযুককালো হোতি, অযং পন ৰস্সসতাৰসিট্ঠে আযুম্হি গমনং আরভি. ৰস্সসতজীৰীতি তং ৰস্সসতং অনন্তরাযেন জীৰন্তো. অন্তরাৰ কালঙ্কতোতি চক্কৰাল়লোকস্স অন্তং অপ্পত্ৰা অন্তরাৰ মতো. সো পন তত্থ কালং কত্ৰাপি আগন্ত্ৰা ইমস্মিংযেৰ চক্কৰাল়ে নিব্বত্তি. অপ্পত্ৰাতি সঙ্খারলোকস্স অন্তং অপ্পত্ৰা. দুক্খস্সাতি ৰট্টদুক্খস্স. অন্তকিরিযন্তি পরিযন্তকরণং. কল়েৰরেতি অত্তভাৰে. সসঞ্ঞিম্হি সমনকেতি সসঞ্ঞে সচিত্তে. লোকন্তি দুক্খসচ্চং. লোকসমুদযন্তি সমুদযসচ্চং. লোকনিরোধন্তি নিরোধসচ্চং. পটিপদন্তি মগ্গসচ্চং. ইতি – ‘‘নাহং, আৰুসো, ইমানি চত্তারি সচ্চানি তিণকট্ঠাদীসু পঞ্ঞপেমি, ইমস্মিং পন চাতুমহাভূতিকে কাযস্মিং যেৰ পঞ্ঞপেমী’’তি দস্সেতি. সমিতাৰীতি সমিতপাপো. নাসীসতীতি ন পত্থেতি. ছট্ঠং.

১০৮-১০৯. সত্তমট্ঠমানি ৰুত্তত্থানেৰ. সত্তমং, অট্ঠমং.

৯. সুসিমসুত্তৰণ্ণনা

১১০. নৰমে তুয্হম্পি নো, আনন্দ, সারিপুত্তো রুচ্চতীতি সত্থা থেরস্স ৰণ্ণং কথেতুকামো, ৰণ্ণো চ নামেস ৰিসভাগপুগ্গলস্স সন্তিকে কথেতুং ন ৰট্টতি. তস্স সন্তিকে কথিতো হি মত্থকং ন পাপুণাতি. সো হি ‘‘অসুকো নাম ভিক্খু সীলৰা’’তি ৰুত্তে. ‘‘কিং তস্স সীলং? গোরূপসীলো সো. কিং তযা অঞ্ঞো সীলৰা ন দিট্ঠপুব্বো’’তি ৰা? ‘‘পঞ্ঞৰা’’তি ৰুত্তে, ‘‘কিং পঞ্ঞো সো? কিং তযা অঞ্ঞো পঞ্ঞৰা ন দিট্ঠপুব্বো’’তি? ৰা, আদীনি ৰত্ৰা ৰণ্ণকথায অন্তরাযং করোতি. আনন্দত্থেরো পন সারিপুত্তত্থেরস্স সভাগো, পণীতানি লভিত্ৰা থেরস্স দেতি, অত্তনো উপট্ঠাকদারকে পব্বাজেত্ৰা থেরস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাপেতি, উপসম্পাদেতি. সারিপুত্তত্থেরোপি আনন্দত্থেরস্স তথেৰ করোতি. কিং কারণা? অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গুণেসু পসীদিত্ৰা. আনন্দত্থেরো হি – ‘‘অম্হাকং জেট্ঠভাতিকো একং অসঙ্খ্যেয্যং সতসহস্সঞ্চ কপ্পে পারমিযো পূরেত্ৰা সোল়সৰিধং পঞ্ঞং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ধম্মসেনাপতিট্ঠানে ঠিতো’’তি থেরস্স গুণেসু পসীদিত্ৰাৰ থেরং মমাযতি. সারিপুত্তত্থেরোপি – ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধস্স মযা কত্তব্বং মুখোদকদানাদিকিচ্চং সব্বং আনন্দো করোতি. আনন্দং নিস্সায অহং ইচ্ছিতিচ্ছিতং সমাপত্তিং সমাপজ্জিতুং লভামী’’তি আযস্মতো আনন্দস্স গুণেসু পসীদিত্ৰাৰ তং মমাযতি. তস্মা ভগৰা সারিপুত্তত্থেরস্স ৰণ্ণং কথেতুকামো আনন্দত্থেরস্স সন্তিকে কথেতুং আরদ্ধো.

তত্থ তুয্হম্পীতি সম্পিণ্ডনত্থো পি-কারো. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘আনন্দ, সারিপুত্তস্স আচারো গোচরো ৰিহারো অভিক্কমো পটিক্কমো আলোকিতৰিলোকিতং সমিঞ্জিতপসারণং ময্হং রুচ্চতি, অসীতিমহাথেরানং রুচ্চতি, সদেৰকস্স লোকস্স রুচ্চতি. তুয্হম্পি রুচ্চতী’’তি?

ততো থেরো সাটকন্তরে লদ্ধোকাসো বলৰমল্লো ৰিয তুট্ঠমানসো হুত্ৰা – ‘‘সত্থা ময্হং পিযসহাযস্স ৰণ্ণং কথাপেতুকামো. লভিস্সামি নো অজ্জ, দীপধজভূতং মহাজম্বুং ৰিধুনন্তো ৰিয ৰলাহকন্তরতো চন্দং নীহরিত্ৰা দস্সেন্তো ৰিয সারিপুত্তত্থেরস্স ৰণ্ণং কথেতু’’ন্তি চিন্তেত্ৰা পঠমতরং তাৰ চতূহি পদেহি পুগ্গলপলাপে হরন্তো কস্স হি নাম, ভন্তে, অবালস্সাতিআদিমাহ. বালো হি বালতায, দুট্ঠো দোসতায, মূল়্হো মোহেন, ৰিপল্লত্থচিত্তো উম্মত্তকো চিত্তৰিপল্লাসেন ৰণ্ণং ‘‘ৰণ্ণো’’তি ৰা অৰণ্ণং ‘‘অৰণ্ণে’’তি ৰা, ‘‘অযং বুদ্ধো, অযং সাৰকো’’তি ৰা ন জানাতি. অবালাদযো পন জানন্তি, তস্মা অবালস্সাতিআদিমাহ. ন রুচ্চেয্যাতি বালাদীনংযেৰ হি সো ন রুচ্চেয্য, ন অঞ্ঞস্স কস্সচি ন রুচ্চেয্য.

এৰং পুগ্গলপলাপে হরিত্ৰা ইদানি সোল়সহি পদেহি যথাভূতং ৰণ্ণং কথেন্তো পণ্ডিতো, ভন্তেতিআদিমাহ. তত্থ পণ্ডিতোতি পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো, চতূসু কোসল্লেসু ঠিতস্সেতং নামং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘যতো খো, আনন্দ, ভিক্খু ধাতুকুসলো চ হোতি আযতনকুসলো চ পটিচ্চসমুপ্পাদকুসলো চ ঠানাট্ঠানকুসলো চ, এত্তাৰতা খো, আনন্দ, ‘পণ্ডিতো ভিক্খূ’তি অলং ৰচনাযা’’তি (ম. নি. ৩.১২৪). মহাপঞ্ঞোতিআদীসু মহাপঞ্ঞাদীহি সমন্নাগতোতি অত্থো. তত্রিদং মহাপঞ্ঞাদীনং নানত্তং (পটি. ম. ৩.৪) – কতমা মহাপঞ্ঞা? মহন্তে সীলক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা, মহন্তে সমাধিক্খন্ধে, পঞ্ঞাক্খন্ধে, ৰিমুত্তিক্খন্ধে, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধে পরিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা. মহন্তানি ঠানাট্ঠানানি, মহাৰিহারসমাপত্তিযো, মহন্তানি অরিযসচ্চানি, মহন্তে সতিপট্ঠানে, সম্মপ্পধানে, ইদ্ধিপাদে, মহন্তানি ইন্দ্রিযানি, বলানি, বোজ্ঝঙ্গানি, মহন্তে অরিযমগ্গে, মহন্তানি সামঞ্ঞফলানি, মহাঅভিঞ্ঞাযো, মহন্তং পরমত্থং নিব্বানং পরিগ্গণ্হাতীতি মহাপঞ্ঞা.

সা পন থেরস্স দেৰোরোহনং কত্ৰা সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে ঠিতেন সত্থারা পুথুজ্জনপঞ্চকে পঞ্হে পুচ্ছিতে তং ৰিস্সজ্জেন্তস্স পাকটা জাতা.

কতমা পুথুপঞ্ঞা? পুথু নানাখন্ধেসু, (ঞাণং পৰত্ততীতি পুথুপঞ্ঞা.) পুথু নানাধাতূসু, পুথু নানাআযতনেসু, পুথু নানাপটিচ্চসমুপ্পাদেসু, পুথু নানাসুঞ্ঞতমনুপলব্ভেসু, পুথু নানাঅত্থেসু, ধম্মেসু নিরুত্তীসু পটিভানেসু, পুথু নানাসীলক্খন্ধেসু, পুথু নানাসমাধি-পঞ্ঞাৰিমুত্তি-ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেসু, পুথু নানাঠানাট্ঠানেসু, পুথু নানাৰিহারসমাপত্তীসু, পুথু নানাঅরিযসচ্চেসু, পুথু নানাসতিপট্ঠানেসু, সম্মপ্পধানেসু, ইদ্ধিপাদেসু, ইন্দ্রিযেসু, বলেসু, বোজ্ঝঙ্গেসু, পুথু নানাঅরিযমগ্গেসু, সামঞ্ঞফলেসু, অভিঞ্ঞাসু, পুথু নানাজনসাধারণে ধম্মে সমতিক্কম্ম পরমত্থে নিব্বানে ঞাণং পৰত্ততীতি পুথুপঞ্ঞা.

কতমা হাসপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো হাসবহুলো ৰেদবহুলো তুট্ঠিবহুলো পামোজ্জবহুলো সীলং পরিপূরেতি, ইন্দ্রিযসংৰরং পরিপূরেতি, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতং, জাগরিযানুযোগং, সীলক্খন্ধং, সমাধিক্খন্ধং, পঞ্ঞাক্খন্ধং, ৰিমুত্তিক্খন্ধং, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধং পরিপূরেতীতি, হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো পামোজ্জবহুলো ঠানাট্ঠানং পটিৰিজ্ঝতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো ৰিহারসমাপত্তিযো পরিপূরেতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো অরিযসচ্চানি পটিৰিজ্ঝতি. সতিপট্ঠানে, সম্মপ্পধানে, ইদ্ধিপাদে, ইন্দ্রিযানি, বলানি, বোজ্ঝঙ্গানি, অরিযমগ্গং ভাৰেতীতি হাসপঞ্ঞা. হাসবহুলো সামঞ্ঞফলানি সচ্ছিকরোতি, অভিঞ্ঞাযো পটিৰিজ্ঝতীতি হাসপঞ্ঞা, হাসবহুলো ৰেদতুট্ঠিপামোজ্জবহুলো পরমত্থং নিব্বানং সচ্ছিকরোতীতি হাসপঞ্ঞা.

থেরো চ সরদো নাম তাপসো হুত্ৰা অনোমদস্সিস্স ভগৰতো পাদমূলে অগ্গসাৰকপত্থনং পট্ঠপেসি. তংকালতো পট্ঠায হাসবহুলো সীলপরিপূরণাদীনি অকাসীতি হাসপঞ্ঞো.

কতমা জৰনপঞ্ঞা? যংকিঞ্চি রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… যং দূরে সন্তিকে ৰা, সব্বং রূপং অনিচ্চতো খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. দুক্খতো খিপ্পং, অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. যা কাচি ৰেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খারা… যংকিঞ্চি ৰিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… সব্বং ৰিঞ্ঞাণং অনিচ্চতো, দুক্খতো, অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চতো, দুক্খতো, অনত্ততো খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন, দুক্খং ভযট্ঠেন, অনত্তা অসারকট্ঠেনাতি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা রূপনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. ৰেদনা… সঞ্ঞা… সঙ্খারা… ৰিঞ্ঞাণং… চক্খু…পে… জরামরণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অনিচ্চং খযট্ঠেন…পে… ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা. রূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং…পে… ৰিঞ্ঞাণং. চক্খু…পে… জরামরণং অনিচ্চং সঙ্খতং পটিচ্চসমুপ্পন্নং খযধম্মং ৰযধম্মং ৰিরাগধম্মং নিরোধধম্মন্তি তুলযিত্ৰা তীরযিত্ৰা ৰিভাৰযিত্ৰা ৰিভূতং কত্ৰা জরামরণনিরোধে নিব্বানে খিপ্পং জৰতীতি জৰনপঞ্ঞা.

কতমা তিক্খপঞ্ঞা? খিপ্পং কিলেসে ছিন্দতীতি তিক্খপঞ্ঞা. উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং… উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে… উপ্পন্নং রাগং… দোসং… মোহং… কোধং… উপনাহং… মক্খং… পল়াসং… ইস্সং… মচ্ছরিযং… মাযং… সাঠেয্যং… থম্ভং… সারম্ভং… মানং… অতিমানং… মদং… পমাদং… সব্বে কিলেসে… সব্বে দুচ্চরিতে… সব্বে অভিসঙ্খারে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি, ব্যন্তীকরোতি, অনভাৰং গমেতীতি তিক্খপঞ্ঞা. একস্মিং আসনে চত্তারো চ অরিযমগ্গা, চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি, চতস্সো চ পটিসম্ভিদাযো, ছ চ অভিঞ্ঞাযো অধিগতা হোন্তি সচ্ছিকতা ফস্সিতা পঞ্ঞাযাতি তিক্খপঞ্ঞা.

থেরো চ ভাগিনেয্যস্স দীঘনখপরিব্বাজকস্স ৰেদনাপরিগ্গহসুত্তে দেসিযমানে ঠিতকোৰ সব্বকিলেসে ছিন্দিত্ৰা সাৰকপারমিঞাণং পটিৰিদ্ধকালতো পট্ঠায তিক্খপঞ্ঞো নাম জাতো. তেনাহ – ‘‘তিক্খপঞ্ঞো, ভন্তে, আযস্মা সারিপুত্তো’’তি.

কতমা নিব্বেধিকপঞ্ঞা? ইধেকচ্চো সব্বসঙ্খারেসু উব্বেগবহুলো হোতি উত্তাসবহুলো উক্কণ্ঠনবহুলো অরতিবহুলো অনভিরতিবহুলো বহিমুখো ন রমতি সব্বসঙ্খারেসু, অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকপঞ্ঞা. অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপ্পদালিতপুব্বং দোসক্খন্ধং… মোহক্খন্ধং… কোধং… উপনাহং…পে… সব্বে ভৰগামিকম্মে নিব্বিজ্ঝতি পদালেতীতি নিব্বেধিকপঞ্ঞা.

অপ্পিচ্ছোতি সন্তগুণনিগুহনতা, পচ্চযপটিগ্গহণে চ মত্তঞ্ঞুতা, এতং অপ্পিচ্ছলক্খণন্তি ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতো. সন্তুট্ঠোতি চতূসু পচ্চযেসু যথালাভসন্তোসো যথাবলসন্তোসো যথাসারুপ্পসন্তোসোতি, ইমেহি তীহি সন্তোসেহি সমন্নাগতো. পৰিৰিত্তোতি কাযৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং, চিত্তৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপ্পত্তানং, উপধিৰিৰেকো চ নিরুপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতানন্তি, ইমেসং তিণ্ণং ৰিৰেকানং লাভী. অসংসট্ঠোতি দস্সনসংসগ্গো সৰনসংসগ্গো সমুল্লপনসংসগ্গো পরিভোগসংসগ্গো কাযসংসগ্গোতি, ইমেহি পঞ্চহি সংসগ্গেহি ৰিরহিতো. অযঞ্চ পঞ্চৰিধো সংসগ্গো রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি উপাসকেহি উপসিকাহি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহীতি অট্ঠহি পুগ্গলেহি সদ্ধিং জাযতি, সো সব্বোপি থেরস্স নত্থীতি অসংসট্ঠো.

আরদ্ধৰীরিযোতি পগ্গহিতৰীরিযো পরিপুণ্ণৰীরিযো. তত্থ আরদ্ধৰীরিযো ভিক্খু গমনে উপ্পন্নকিলেসস্স ঠানং পাপুণিতুং ন দেতি, ঠানে উপ্পন্নস্স নিসজ্জং, নিসজ্জায উপ্পন্নস্স সেয্যং পাপুণিতুং ন দেতি, তস্মিং তস্মিং ইরিযাপথে উপ্পন্নং তত্থ তত্থেৰ নিগ্গণ্হাতি. থেরো পন চতুচত্তালীস ৰস্সানি মঞ্চে পিট্ঠিং ন পসারেতি. তং সন্ধায ‘‘আরদ্ধৰীরিযো’’তি আহ. ৰত্তাতি ওধুননৰত্তা. ভিক্খূনং অজ্ঝাচারং দিস্ৰা ‘‘অজ্জ কথেস্সামি, স্ৰে কথেস্সামী’’তি কথাৰৰত্থানং ন করোতি, তস্মিং তস্মিং যেৰ ঠানে ওৰদতি অনুসাসতীতি অত্থো.

ৰচনক্খমোতি ৰচনং খমতি. একো হি পরস্স ওৰাদং দেতি, সযং পন অঞ্ঞেন ওৰদিযমানো কুজ্ঝতি. থেরো পন পরস্সপি ওৰাদং দেতি, সযং ওৰদিযমানোপি সিরসা সম্পটিচ্ছতি. একদিৰসং কির সারিপুত্তত্থেরং সত্তৰস্সিকো সামণেরো – ‘‘ভন্তে, সারিপুত্ত, তুম্হাকং নিৰাসনকণ্ণো ওলম্বতী’’তি আহ. থেরো কিঞ্চি অৰত্ৰাৰ একমন্তং গন্ত্ৰা পরিমণ্ডলং নিৰাসেত্ৰা আগম্ম ‘‘এত্তকং ৰট্টতি আচরিযা’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি.

‘‘তদহু পব্বজিতো সন্তো, জাতিযা সত্তৰস্সিকো;

সোপি মং অনুসাসেয্য, সম্পটিচ্ছামি মত্থকে’’তি. (মি. প. ৬.৪.৮) –

আহ.

চোদকোতি ৰত্থুস্মিং ওতিণ্ণে ৰা অনোতিণ্ণে ৰা ৰীতিক্কমং দিস্ৰা – ‘‘আৰুসো, ভিক্খুনা নাম এৰং নিৰাসেতব্বং, এৰং পারুপিতব্বং, এৰং গন্তব্বং, এৰং ঠাতব্বং, এৰং নিসীদিতব্বং, এৰং খাদিতব্বং, এৰং ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি তন্তিৰসেন অনুসিট্ঠিং দেতি.

পাপগরহীতি পাপপুগ্গলে ন পস্সে, ন তেসং ৰচনং সুণে, তেহি সদ্ধিং একচক্কৰাল়েপি ন ৰসেয্যং.

‘‘মা মে কদাচি পাপিচ্ছো, কুসীতো হীনৰীরিযো;

অপ্পস্সুতো অনাদরো, সমেতো অহু কত্থচী’’তি. –

এৰং পাপপুগ্গলেপি গরহতি, ‘‘সমণেন নাম রাগৰসিকেন দোসমোহৰসিকেন ন হোতব্বং, উপ্পন্নো রাগো দোসো মোহো পহাতব্বো’’তি এৰং পাপধম্মেপি গরহতীতি দ্ৰীহি কারণেহি ‘‘পাপগরহী, ভন্তে, আযস্মা সারিপুত্তো’’তি ৰদতি.

এৰং আযস্মতা আনন্দেন সোল়সহি পদেহি থেরস্স যথাভূতৰণ্ণপ্পকাসনে কতে – ‘‘কিং আনন্দো অত্তনো পিযসহাযস্স ৰণ্ণং কথেতুং ন লভতি, কথেতু কিং পন তেন কথিতং তথেৰ হোতি, কিং সো সব্বঞ্ঞূ’’তি? কোচি পাপপুগ্গলো ৰত্তুং মা লভতূতি সত্থা তং ৰণ্ণভণনং অকুপ্পং সব্বঞ্ঞুভাসিতং করোন্তো জিনমুদ্দিকায লঞ্ছন্তো এৰমেতন্তিআদিমাহ.

এৰং তথাগতেন চ আনন্দত্থেরেন চ মহাথেরস্স ৰণ্ণে কথিযমানে ভুমট্ঠকা দেৰতা উট্ঠহিত্ৰা এতেহেৰ সোল়সহি পদেহি ৰণ্ণং কথযিংসু. ততো আকাসট্ঠকদেৰতা সীতৰলাহকা উণ্হৰলাহকা চাতুমহারাজিকাতি যাৰ অকনিট্ঠব্রহ্মলোকা দেৰতা উট্ঠহিত্ৰা এতেহেৰ সোল়সহি পদেহি ৰণ্ণং কথযিংসু. এতেনুপাযেন একচক্কৰাল়ং আদিং কত্ৰা দসসু চক্কৰাল়সহস্সেসু দেৰতা উট্ঠহিত্ৰা কথযিংসু. অথাযস্মতো সারিপুত্তস্স সদ্ধিৰিহারিকো সুসীমো দেৰপুত্তো চিন্তেসি – ‘‘ইমা দেৰতা অত্তনো অত্তনো নক্খত্তকীল়ং পহায তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা ময্হং উপজ্ঝাযস্সেৰ ৰণ্ণং কথেন্তি, গচ্ছামি তথাগতস্স সন্তিকং, গন্ত্ৰা এতদেৰ ৰণ্ণভণনং দেৰতাভাসিতং করোমী’’তি, সো তথা অকাসি. তং দস্সেতুং অথ খো সুসীমোতিআদি ৰুত্তং.

উচ্চাৰচাতি অঞ্ঞেসু ঠানেসু পণীতং উচ্চং ৰুচ্চতি, হীনং অৰচং. ইধ পন উচ্চাৰচাতি নানাৰিধা ৰণ্ণনিভা. তস্সা কির দেৰপরিসায নীলট্ঠানং অতিনীলং, পীতকট্ঠানং অতিপীতকং, লোহিতট্ঠানং অতিলোহিতং, ওদাতট্ঠানং অচ্চোদাতন্তি, চতুব্বিধা ৰণ্ণনিভা পাতুভৰি. তেনেৰ সেয্যথাপি নামাতি চতস্সো উপমা আগতা. তত্থ সুভোতি সুন্দরো. জাতিমাতি জাতিসম্পন্নো. সুপরিকম্মকতোতি ধোৰনাদিপরিকম্মেন সুট্ঠু পরিকম্মকতো. পণ্ডুকম্বলে নিক্খিত্তোতি রত্তকম্বলে ঠপিতো. এৰমেৰন্তি রত্তকম্বলে নিক্খিত্তমণি ৰিয সব্বা একপ্পহারেনেৰ ৰিরোচিতুং আরদ্ধা. নিক্খন্তি অতিরেকপঞ্চসুৰণ্ণেন কতপিল়ন্ধনং. তঞ্হি ঘট্টনমজ্জনক্খমং হোতি. জম্বোনদন্তি মহাজম্বুসাখায পৰত্তনদিযং নিব্বত্তং, মহাজম্বুফলরসে ৰা পথৰিযং পৰিট্ঠে সুৰণ্ণঙ্কুরা উট্ঠহন্তি, তেন সুৰণ্ণেন কতপিল়ন্ধনন্তিপি অত্থো. দক্খকম্মারপুত্তউক্কামুখসুকুসলসম্পহট্ঠন্তি সুকুসলেন কম্মারপুত্তেন উক্কামুখে পচিত্ৰা সম্পহট্ঠং. ধাতুৰিভঙ্গে (ম. নি. ৩.৩৫৭ আদযো) অকতভণ্ডং গহিতং, ইধ পন কতভণ্ডং.

ৰিদ্ধেতি দূরীভূতে. দেৰেতি আকাসে. নভং অব্ভুস্সক্কমানোতি আকাসং অভিলঙ্ঘন্তো. ইমিনা তরুণসূরিযভাৰো দস্সিতো. সোরতোতি সোরচ্চেন সমন্নাগতো. দন্তোতি নিব্বিসেৰনো. সত্থুৰণ্ণাভতোতি সত্থারা আভতৰণ্ণো. সত্থা হি অট্ঠপরিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৰা ‘‘সেৰথ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানে’’তিআদিনা (ম. নি. ৩.৩৭১) নযেন থেরস্স ৰণ্ণং আহরীতি থেরো আভতৰণ্ণো নাম হোতি. কালং কঙ্খতীতি পরিনিব্বানকালং পত্থেতি. খীণাসৰো হি নেৰ মরণং অভিনন্দতি, ন জীৰিতং পত্থেতি, দিৰসসঙ্খেপং ৰেতনং গহেত্ৰা ঠিতপুরিসো ৰিয কালং পন পত্থেতি, ওলোকেন্তো তিট্ঠতীতি অত্থো. তেনেৰাহ –

‘‘নাভিনন্দামি মরণং, নাভিনন্দামি জীৰিতং;

কালঞ্চ পটিকঙ্খামি, নিব্বিসং ভতকো যথা’’তি. (থেরগা. ১০০১-১০০২); নৰমং;

১০. নানাতিত্থিযসাৰকসুত্তৰণ্ণনা

১১১. দসমে নানাতিত্থিযসাৰকাতি তে কির কম্মৰাদিনো অহেসুং, তস্মা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তা, তে ‘‘অত্তনো অত্তনো সত্থরি পসাদেন নিব্বত্তম্হা’’তি সঞ্ঞিনো হুত্ৰা ‘‘গচ্ছাম দসবলস্স সন্তিকে ঠত্ৰা অম্হাকং সত্থারানং ৰণ্ণং কথেস্সামা’’তি আগন্ত্ৰা পচ্চেকগাথাহি কথযিংসু. তত্থ ছিন্দিতমারিতেতি ছিন্দিতে চ মারিতে চ. হতজানীসূতি পোথনে চ ধনজানীসু চ. পুঞ্ঞং ৰা পনাতি অত্তনো পুঞ্ঞম্পি ন সমনুপস্সতি, সঙ্খেপতো পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানং ৰিপাকো নত্থীতি ৰদতি. স ৰে ৰিস্সাসমাচিক্খীতি সো – ‘‘এৰং কতপাপানম্পি কতপুঞ্ঞানম্পি ৰিপাকো নত্থী’’তি ৰদন্তো সত্তানং ৰিস্সাসং অৰস্সযং পতিট্ঠং আচিক্খতি, তস্মা মাননং ৰন্দনং পূজনং অরহতীতি ৰদতি.

তপোজিগুচ্ছাযাতি কাযকিলমথতপেন পাপজিগুচ্ছনেন. সুসংৰুতত্তোতি সমন্নাগতো পিহিতো ৰা. জেগুচ্ছীতি তপেন পাপজিগুচ্ছকো. নিপকোতি পণ্ডিতো. চাতুযামসুসংৰুতোতি চাতুযামেন সুসংৰুতো. চাতুযামো নাম সব্বৰারিৰারিতো চ হোতি সব্বৰারিযুত্তো চ সব্বৰারিধুতো চ সব্বৰারিফুটো চাতি ইমে চত্তারো কোট্ঠাসা. তত্থ সব্বৰারিৰারিতোতি ৰারিতসব্বউদকো, পটিক্খিত্তসব্বসীতোদকোতি অত্থো. সো কির সীতোদকে সত্তসঞ্ঞী হোতি, তস্মা তং ন ৰলঞ্জেতি. সব্বৰারিযুত্তোতি সব্বেন পাপৰারণেন যুতো. সব্বৰারিধুতোতি সব্বেন পাপৰারণেন ধুতপাপো. সব্বৰারিফুটোতি সব্বেন পাপৰারণেন ফুট্ঠো. দিট্ঠং সুতঞ্চ আচিক্খন্তি দিট্ঠং ‘‘দিট্ঠং মে’’তি সুতং ‘‘সুতং মে’’তি আচিক্খন্তো, ন নিগুহন্তো. ন হি নূন কিব্বিসীতি এৰরূপো সত্থা কিব্বিসকারকো নাম ন হোতি.

নানাতিত্থিযেতি সো কির নানাতিত্থিযানংযেৰ উপট্ঠাকো, তস্মা তে আরব্ভ ৰদতি. পকুধকো কাতিযানোতি পকুধো কচ্চাযনো. নিগণ্ঠোতি নাটপুত্তো. মক্খলিপূরণাসেতি মক্খলি চ পূরণো চ. সামঞ্ঞপ্পত্তাতি সমণধম্মে কোটিপ্পত্তা. ন হি নূন তেতি সপ্পুরিসেহি ন দূরে, তেযেৰ লোকে সপ্পুরিসাতি ৰদতি. পচ্চভাসীতি ‘‘অযং আকোটকো ইমেসং নগ্গনিস্সিরিকানং দসবলস্স সন্তিকে ঠত্ৰা ৰণ্ণং কথেতীতি তেসং অৰণ্ণং কথেস্সামী’’তি পতিঅভাসীতি.

তত্থ সহাচরিতেনাতি সহ চরিতমত্তেন. ছৰো সিগালোতি লামকো কালসিগালো. কোত্থুকোতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সঙ্কস্সরাচারোতি আসঙ্কিতসমাচারো. ন সতং সরিক্খোতি পণ্ডিতানং সপ্পুরিসানং সদিসো ন হোতি, কিং ত্ৰং কালসিগালসদিসে তিত্থিযে সীহে করোসীতি?

অন্ৰাৰিসিত্ৰাতি ‘‘অযং এৰরূপানং সত্থারানং অৰণ্ণং কথেতি, তেনেৰ নং মুখেন ৰণ্ণং কথাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্স সরীরে অনুআৰিসি অধিমুচ্চি, এৰং অন্ৰাৰিসিত্ৰা. আযুত্তাতি তপোজিগুচ্ছনে যুত্তপযুত্তা. পালযং পৰিৰেকিযন্তি পৰিৰেকং পালযন্তা. তে কির ‘‘ন্হাপিতপৰিৰেকং পালেস্সামা’’তি সযং কেসে লুঞ্চন্তি. ‘‘চীৰরপৰিৰেকং পাতেস্সামা’’তি নগ্গা ৰিচরন্তি. ‘‘পিণ্ডপাতপৰিৰেকং পালেস্সামা’’তি সুনখা ৰিয ভূমিযং ৰা ভুঞ্জন্তি হত্থেসু ৰা. ‘‘সেনাসনপৰিৰেকং পালেস্সামা’’তি কণ্টকসেয্যাদীনি কপ্পেন্তি. রূপে নিৰিট্ঠাতি তণ্হাদিট্ঠীহি রূপে পতিট্ঠিতা. দেৰলোকাভিনন্দিনোতি দেৰলোকপত্থনকামা. মাতিযাতি মচ্চা, তে ৰে মচ্চা পরলোকত্থায সম্মা অনুসাসন্তীতি ৰদতি.

ইতি ৰিদিত্ৰাতি ‘‘অযং পঠমং এতেসং অৰণ্ণং কথেত্ৰা ইদানি ৰণ্ণং কথেতি, কো নু খো এসো’’তি আৰজ্জেন্তো জানিত্ৰাৰ. যে চন্তলিক্খস্মিং পভাসৰণ্ণাতি যে অন্তলিক্খে চন্দোভাসসূরিযোভাসসঞ্ঝারাগইন্দধনুতারকরূপানং পভাসৰণ্ণা. সব্বেৰ তে তেতি সব্বেৰ তে তযা. নমুচীতি মারং আলপতি. আমিসংৰ মচ্ছানং ৰধায খিত্তাতি যথা মচ্ছানং ৰধত্থায বল়িসলগ্গং আমিসং খিপতি, এৰং তযা পসংসমানেন এতে রূপা সত্তানং ৰধায খিত্তাতি ৰদতি.

মাণৰগামিযোতি অযং কির দেৰপুত্তো বুদ্ধুপট্ঠাকো. রাজগহীযানন্তি রাজগহপব্বতানং. সেতোতি কেলাসো. অঘগামিনন্তি আকাসগামীনং. উদধিনন্তি উদকনিধানানং. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা রাজগহীযানং পব্বতানং ৰিপুলো সেট্ঠো, হিমৰন্তপব্বতানং কেলাসো, আকাসগামীনং আদিচ্চো, উদকনিধানানং সমুদ্দো, নক্খত্তানং চন্দো, এৰং সদেৰকস্স লোকস্স বুদ্ধো সেট্ঠোতি. দসমং.

নানাতিত্থিযৰগ্গো ততিযো.

ইতি সারত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

দেৰপুত্তসংযুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.