৫. উজ্ঝানসঞ্ঞিসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে উজ্ঝানসঞ্ঞিকাতি উজ্ঝানসঞ্ঞী দেৰলোকো নাম পাটিযেক্কো নত্থি, ইমা পন দেৰতা তথাগতস্স চতুপচ্চযপরিভোগং নিস্সায উজ্ঝাযমানা আগতা. তাসং কির এৰং অহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ভিক্খূনং পংসুকূলচীৰর-পিণ্ডিযালোপ-রুক্খমূলসেনাসনপূতিমুত্তভেসজ্জেহি সন্তোসস্সেৰ পরিযন্তকারিতং ৰণ্ণেতি, সযং পন পত্তুণ্ণদুকূল খোমাদীনি পণীতচীৰরানি ধারেতি, রাজারহং উত্তমং ভোজনং ভুঞ্জতি, দেৰৰিমানকপ্পায গন্ধকুটিযা ৰরসযনে সযতি, সপ্পিনৰনীতাদীনি ভেসজ্জানি পটিসেৰতি, দিৰসং মহাজনস্স ধম্মং দেসেতি, ৰচনমস্স অঞ্ঞতো গচ্ছতি, কিরিযা অঞ্ঞতো’’তি উজ্ঝাযমানা আগমিংসু. তেন তাসং ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞিকা’’তি নামং গহিতং.
অঞ্ঞথা সন্তন্তি অঞ্ঞেনাকারেন ভূতং. নিকচ্চাতি নিকতিযা ৰঞ্চনায, ৰঞ্চেত্ৰাতি অত্থো. কিতৰস্সেৰাতি কিতৰো ৰুচ্চতি সাকুণিকো. সো হি অগুম্বোৰ সমানো সাখপণ্ণাদিপটিচ্ছাদনেন গুম্বৰণ্ণং দস্সেত্ৰা উপগতে মোরতিত্তিরাদযো সকুণে মারেত্ৰা দারভরণং করোতি. ইতি তস্স কিতৰস্স ইমায ৰঞ্চনায এৰং ৰঞ্চেত্ৰা সকুণমংসভোজনং ৰিয কুহকস্সাপি পংসুকূলেন অত্তানং পটিচ্ছাদেত্ৰা কথাছেকতায মহাজনং ৰঞ্চেত্ৰা খাদমানস্স ৰিচরতো. ভুত্তং থেয্যেন তস্স তন্তি সব্বোপি তস্স চতুপচ্চযপরিভোগো থেয্যেন পরিভুত্তো নাম হোতীতি দেৰতা ভগৰন্তং সন্ধায ৰদতি. পরিজানন্তি পণ্ডিতাতি অযং কারকো ৰা অকারকো ৰাতি পণ্ডিতা জানন্তি. ইতি তা দেৰতা ‘‘তথাগতাপি মযমেৰ পণ্ডিতা’’তি মঞ্ঞমানা এৰমাহংসু.
অথ ভগৰা নযিদন্তিআদিমাহ. তত্থ যাযং পটিপদা দল়্হাতি অযং ধম্মানুধম্মপটিপদা দল়্হা থিরা. যায পটিপদায ধীরা পণ্ডিতা আরম্মণূপনিজ্ঝানেন লক্খণূপনিজ্ঝানেন চাতি দ্ৰীহি ঝানেহি ঝাযিনো মারবন্ধনা পমুচ্চন্তি, তং পটিপদং ভাসিতমত্তেন ৰা সৰনমত্তেন ৰা ওক্কমিতুং পটিপজ্জিতুং ন সক্কাতি অত্থো. ন ৰে ধীরা পকুব্বন্তীতি ধীরা পণ্ডিতা ৰিদিত্ৰা লোকপরিযাযং সঙ্খারলোকস্স উদযব্বযং ঞত্ৰা চতুসচ্চধম্মঞ্চ অঞ্ঞায কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতা লোকে ৰিসত্তিকং তিণ্ণা এৰং ন কুব্বন্তি, মযং এৰরূপানি ন কথেমাতি অত্থো.
পথৰিযং পতিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘অযুত্তং অম্হেহি কতং, অকারকমেৰ মযং কারকৰাদেন সমুদাচরিম্হা’’তি লজ্জমানা মহাব্রহ্মনি ৰিয ভগৰতি গারৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা অগ্গিক্খন্ধং ৰিয ভগৰন্তং দুরাসদং কত্ৰা পস্সমানা আকাসতো ওতরিত্ৰা ভূমিযং ঠত্ৰাতি অত্থো. অচ্চযোতি অপরাধো. নো, ভন্তে, অচ্চাগমাতি অম্হে অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টযিতব্বং. তা কির দেৰতা ভগৰন্তং কাযেন ৰাচাযাতি দ্ৰীহিপি ঘট্টযিংসু. তথাগতং অৰন্দিত্ৰা আকাসে পতিট্ঠমানা কাযেন ঘট্টযিংসু, কিতৰোপমং আহরিত্ৰা নানপ্পকারকং অসব্ভিৰাদং ৰদমানা ৰাচায ঘট্টযিংসু. তস্মা আসাদেতব্বং অমঞ্ঞিম্হাতি আহংসু. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায, পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স দোসস্স অকরণত্থায.
সিতং পাত্ৰাকাসীতি অগ্গদন্তে দস্সেন্তো পহট্ঠাকারং দস্সেসি. কস্মা? তা কির দেৰতা ন সভাৰেন খমাপেন্তি, লোকিযমহাজনঞ্চ সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলং তথাগতঞ্চ একসদিসং করোন্তি. অথ ভগৰা ‘‘পরতো কথায উপ্পন্নায বুদ্ধবলং দীপেত্ৰা পচ্ছা খমিস্সামী’’তি সিতং পাত্ৰাকাসি. ভিয্যোসো মত্তাযাতি অতিরেকপ্পমাণেন. ইমং গাথং অভাসীতি কুপিতো এস অম্হাকন্তি মঞ্ঞমানা অভাসি.
ন পটিগণ্হতীতি ন খমতি নাধিৰাসেতি. কোপন্তরোতি অব্ভন্তরে উপ্পন্নকোপো. দোসগরূতি দোসং গরুং কত্ৰা আদায ৰিহরন্তো. স ৰেরং পটিমুঞ্চতীতি সো এৰরূপো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয তং ৰেরং অত্তনি পটিমুঞ্চতি ঠপেতি, ন পটিনিস্সজ্জতীতি অত্থো. অচ্চযো চে ন ৰিজ্জেথাতি সচে অচ্চাযিককম্মং ন ভৰেয্য. নো চিধাপগতং সিযাতি যদি অপরাধো নাম ন ভাৰেয্য. কেনীধ কুসলো সিযাতি যদি ৰেরানি ন সম্মেয্যুং, কেন কারণেন কুসলো ভৰেয্য.
কস্সচ্চযাতি গাথায কস্স অতিক্কমো নত্থি? কস্স অপরাধো নত্থি? কো সম্মোহং নাপজ্জতি? কো নিচ্চমেৰ পণ্ডিতো নামাতি অত্থো? ইমং কির গাথং ভণাপনত্থং ভগৰতো সিতপাতুকম্মং. তস্মা ইদানি দেৰতানং বুদ্ধবলং দীপেত্ৰা খমিস্সামীতি তথাগতস্স বুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতস্সাতি তথা আগতোতি এৰমাদীহি কারণেহি তথাগতস্স. বুদ্ধস্সাতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তাদীহি কারণেহি ৰিমোক্খন্তিকপণ্ণত্তিৰসেন এৰং লদ্ধনামস্স. অচ্চযং দেসযন্তীনন্তি যং ৰুত্তং তুম্হেহি ‘‘অচ্চযং দেসযন্তীনং…পে… স ৰেরং পটিমুঞ্চতী’’তি, তং সাধু ৰুত্তং, অহং পন তং ৰেরং নাভিনন্দামি ন পত্থযামীতি অত্থো. পটিগ্গণ্হামি ৰোচ্চযন্তি তুম্হাকং অপরাধং খমামীতি. পঞ্চমং.