৪. সতুল্লপকাযিকৰগ্গো
১. সব্ভিসুত্তৰণ্ণনা
৩১. সতুল্লপকাযিকৰগ্গস্স পঠমে সতুল্লপকাযিকাতি সতং ধম্মং সমাদানৰসেন উল্লপেত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তাতি সতুল্লপকাযিকা. তত্রিদং ৰত্থু – সম্বহুলা কির সমুদ্দৰাণিজা নাৰায সমুদ্দং পক্খন্দিংসু. তেসং খিত্তসরৰেগেন গচ্ছন্তিযা নাৰায সত্তমে দিৰসে সমুদ্দমজ্ঝে মহন্তং উপ্পাতিকং পাতুভূতং, মহাঊমিযো উট্ঠহিত্ৰা নাৰং উদকস্স পূরেন্তি. নাৰায নিমুজ্জমানায মহাজনো অত্তনো অত্তনো দেৰতানং নামানি গহেত্ৰা আযাচনাদীনি করোন্তো পরিদেৰি. তেসং মজ্ঝে একো পুরিসো – ‘‘অত্থি নু খো মে এৰরূপে ভযে পতিট্ঠা’’তি আৰজ্জেন্তো অত্তনো পরিসুদ্ধানি সরণানি চেৰ সীলানি চ দিস্ৰা যোগী ৰিয পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. তমেনং ইতরে সভযকারণং পুচ্ছিংসু. সো তেসং কথেসি – ‘‘অম্ভো অহং নাৰং অভিরূহনদিৰসে ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দত্ৰা সরণানি চেৰ সীলানি চ অগ্গহেসিং, তেন মে ভযং নত্থী’’তি. কিং পন সামি এতানি অঞ্ঞেসম্পি ৰত্তন্তীতি? আম ৰত্তন্তীতি তেন হি অম্হাকম্পি দেথাতি. সো তে মনুস্সে সতং সতং কত্ৰা সত্ত কোট্ঠাসে অকাসি, ততো পঞ্চসীলানি অদাসি. তেসু পঠমং জঙ্ঘসতং গোপ্ফকমত্তে উদকে ঠিতং অগ্গহেসি, দুতিযং জাণুমত্তে, ততিযং কটিমত্তে, চতুত্থং নাভিমত্তে, পঞ্চমং থনমত্তে, ছট্ঠং গলপ্পমাণে, সত্তমং মুখেন লোণোদকে পৰিসন্তে অগ্গহেসি. সো তেসং সীলানি দত্ৰা – ‘‘অঞ্ঞং তুম্হাকং পটিসরণং নত্থি, সীলমেৰ আৰজ্জেথা’’তি উগ্ঘোসেসি. তানি সত্তপি জঙ্ঘসতানি তত্থ কালং কত্ৰা আসন্নকালে গহিতসীলং নিস্সায তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তিংসু, তেসং ঘটাৰসেনেৰ ৰিমানানি নিব্বত্তিংসু. সব্বেসং মজ্ঝে আচরিযস্স যোজনসতিকং সুৰণ্ণৰিমানং নিব্বত্তি, অৰসেনানি তস্স পরিৰারানি হুত্ৰা সব্বহেট্ঠিমং দ্ৰাদসযোজনিকং অহোসি. তে নিব্বত্তক্খণেযেৰ কম্মং আৰজ্জেন্তা আচরিযং নিস্সায সম্পত্তিলাভং ঞত্ৰা, ‘‘গচ্ছাম তাৰ, দসবলস্স সন্তিকে অম্হাকং আচরিযস্স ৰণ্ণং কথেয্যামা’’তি মজ্ঝিমযামসমনন্তরে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু, তা দেৰতা আচরিযস্স ৰণ্ণভণনত্থং একেকং গাথং অভাসিংসু.
তত্থ সব্ভিরেৰাতি পণ্ডিতেহি, সপ্পুরিসেহি এৰ. র-কারো পদসন্ধিকরো. সমাসেথাতি সহ নিসীদেয্য. দেসনাসীসমেৰ চেতং, সব্বইরিযাপথে সব্ভিরেৰ সহ কুব্বেয্যাতি অত্থো. কুব্বেথাতি করেয্য. সন্থৰন্তি মিত্তসন্থৰং. তণ্হাসন্থৰো পন ন কেনচি সদ্ধিং কাতব্বো, মিত্তসন্থৰো বুদ্ধ-পচ্চেকবুদ্ধ-বুদ্ধসাৰকেহি সহ কাতব্বো. ইদং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. সতন্তি বুদ্ধাদীনং সপ্পুরিসানং. সদ্ধম্মন্তি পঞ্চসীলদসসীলচতুসতিপট্ঠানাদিভেদং সদ্ধম্মং, ইধ পন পঞ্চসীলং অধিপ্পেতং. সেয্যো হোতীতি ৰড্ঢি হোতি. ন পাপিযোতি লামকং কিঞ্চি ন হোতি. নাঞ্ঞতোতি ৰালিকাদীহি তেলাদীনি ৰিয অঞ্ঞতো অন্ধবালতো পঞ্ঞা নাম ন লব্ভতি, তিলাদীহি পন তেলাদীনি ৰিয সতং ধম্মং ঞত্ৰা পণ্ডিতমেৰ সেৰন্তো ভজন্তো লভতীতি. সোকমজ্ঝেতি সোকৰত্থূনং সোকানুগতানং ৰা সত্তানং মজ্ঝগতো ন সোচতি বন্ধুলমল্লসেনাপতিস্স উপাসিকা ৰিয, পঞ্চন্নং চোরসতানং মজ্ঝে ধম্মসেনাপতিস্স সদ্ধিৰিহারিকো সংকিচ্চসামণেরো ৰিয চ.
ঞাতিমজ্ঝে ৰিরোচতীতি ঞাতিগণমজ্ঝে সংকিচ্চথেরস্স সদ্ধিৰিহারিকো অধিমুত্তকসামণেরো ৰিয সোভতি. সো কির থেরস্স ভাগিনেয্যো হোতি, অথ নং থেরো আহ – ‘‘সামণের, মহল্লকোসি জাতো, গচ্ছ, ৰস্সানি পুচ্ছিত্ৰা এহি, উপসম্পাদেস্সামি ত’’ন্তি. সো ‘‘সাধূ’’তি থেরং ৰন্দিত্ৰা পত্তচীৰরমাদায চোরঅটৰিযা ওরভাগে ভগিনিগামং গন্ত্ৰা পিণ্ডায চরি, তং ভগিনী দিস্ৰা ৰন্দিত্ৰা গেহে নিসীদাপেত্ৰা ভোজেসি. সো কতভত্তকিচ্চো ৰস্সানি পুচ্ছি. সা ‘‘অহং ন জানামি, মাতা মে জানাতী’’তি আহ. অথ সো ‘‘তিট্ঠথ তুম্হে, অহং মাতুসন্তিকং গমিস্সামী’’তি অটৰিং ওতিণ্ণো. তমেনং দূরতোৰ চোরপুরিসো দিস্ৰা চোরানং আরোচেসি. চোরা ‘‘সামণেরো কিরেকো অটৰিং ওতিণ্ণো, গচ্ছথ নং আনেথা’’তি আণাপেত্ৰা একচ্চে ‘‘মারেম ন’’ন্তি আহংসু, একচ্চে ৰিস্সজ্জেমাতি. সামণেরো চিন্তেসি – ‘‘অহং সেখো সকরণীযো, ইমেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা সোত্থিমত্তানং করিস্সামী’’তি চোরজেট্ঠকং আমন্তেত্ৰা, ‘‘উপমং তে, আৰুসো, করিস্সামী’’তি ইমা গাথা অভাসি –
‘‘অহু অতীতমদ্ধানং, অরঞ্ঞস্মিং ব্রহাৰনে;
চেতো কূটানি ওড্ডেত্ৰা, সসকং অৰধী তদা.
‘‘সসকঞ্চ মতং দিস্ৰা, উব্বিগ্গা মিগপক্খিনো;
একরত্তিং অপক্কামুং, ‘অকিচ্চং ৰত্ততে ইধ’.
‘‘তথেৰ সমণং হন্ত্ৰা, অধিমুত্তং অকিঞ্চনং;
অদ্ধিকা নাগমিস্সন্তি, ধনজানি ভৰিস্সতী’’তি.
‘‘সচ্চং খো সমণো আহ, অধিমুত্তো অকিঞ্চনো;
অদ্ধিকা নাগমিস্সন্তি, ধনজানি ভৰিস্সতি.
‘‘সচে পটিপথে দিস্ৰা, নারোচেস্সসি কস্সচি;
তৰ সচ্চমনুরক্খন্তো, গচ্ছ ভন্তে যথাসুখ’’ন্তি.
সো তেহি চোরেহি ৰিস্সজ্জিতো গচ্ছন্তো ঞাতযোপি দিস্ৰা তেসম্পি ন আরোচেসি. অথ তে অনুপ্পত্তে চোরা গহেত্ৰা ৰিহেঠযিংসু, উরং পহরিত্ৰা পরিদেৰমানঞ্চস্স মাতরং চোরা এতদৰোচুং –
‘‘কিং তে হোতি অধিমুত্তো, উদরে ৰসিকো অসি;
পুট্ঠা মে অম্ম অক্খাহি, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি.
‘‘অধিমুত্তস্স অহং মাতা, অযঞ্চ জনকো পিতা;
ভগিনী ভাতরো চাপি, সব্বেৰ ইধ ঞাতযো.
‘‘অকিচ্চকারী অধিমুত্তো, যং দিস্ৰা ন নিৰারযে;
এতং খো ৰত্তং সমণানং, অরিযানং ধম্মজীৰিনং.
‘‘সচ্চৰাদী অধিমুত্তো, যং দিস্ৰা ন নিৰারযে;
অধিমুত্তস্স সুচিণ্ণেন, সচ্চৰাদিস্স ভিক্খুনো;
সব্বেৰ অভযং পত্তা, সোত্থিং গচ্ছন্তু ঞাতযো’’তি.
এৰং তে চোরেহি ৰিস্সজ্জিতা গন্ত্ৰা অধিমুত্তং আহংসু –
‘‘তৰ তাত সুচিণ্ণেন, সচ্চৰাদিস্স ভিক্খুনো;
সব্বেৰ অভযং পত্তা, সোত্থিং পচ্চাগমম্হসে’’তি.
তেপি পঞ্চসতা চোরা পসাদং আপজ্জিত্ৰা অধিমুত্তস্স সামণেরস্স সন্তিকে পব্বজিংসু. সো তে আদায উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা পঠমং অত্তনা উপসম্পন্নো পচ্ছা তে পঞ্চসতে অত্তনো অন্তেৰাসিকে কত্ৰা উপসম্পাদেসি. তে অধিমুত্তথেরস্স ওৰাদে ঠিতা সব্বে অগ্গফলং অরহত্তং পাপুণিংসু. ইমমত্থং গহেত্ৰা দেৰতা ‘‘সতং সদ্ধম্মমঞ্ঞায ঞাতিমজ্ঝে ৰিরোচতী’’তি আহ.
সাততন্তি সততং সুখং ৰা চিরং তিট্ঠন্তীতি ৰদতি. সব্বাসং ৰোতি সব্বাসং তুম্হাকং. পরিযাযেনাতি কারণেন. সব্বদুক্খা পমুচ্চতীতি, ন কেৰলং সেয্যোৰ হোতি, ন চ কেৰলং পঞ্ঞং লভতি, সোকমজ্ঝে ন সোচতি, ঞাতিমজ্ঝে ৰিরোচতি, সুগতিযং নিব্বত্ততি, চিরং সুখং তিট্ঠতি, সকলস্মা পন ৰট্টদুক্খাপি মুচ্চতীতি. পঠমং.
২. মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা
৩২. দুতিযে মচ্ছেরা চ পমাদা চাতি অত্তসম্পত্তিনিগূহনলক্খণেন মচ্ছেরেন চেৰ সতিৰিপ্পৰাসলক্খণেন পমাদেন চ. একচ্চো হি ‘ইদং মে দেন্তস্স পরিক্খযং গমিস্সতি, ময্হং ৰা ঘরমানুসকানং ৰা ন ভৰিস্সতী’’তি মচ্ছরিযেন দানং ন দেতি. একচ্চো খিড্ডাদিপসুতত্তা ‘দানং দাতব্ব’’ন্তি চিত্তম্পি ন উপ্পাদেতি. এৰং দানং ন দীযতীতি এৰমেতং যসদাযকং সিরীদাযকং সম্পত্তিদাযকং সুখদাযকং দানং নাম ন দীযতীতিআদিনা কারণং কথেসি. পুঞ্ঞং আকঙ্খমানেনাতি পুব্বচেতনাদিভেদং পুঞ্ঞং ইচ্ছমানেন. দেয্যং হোতি ৰিজানতাতি অত্থি দানস্স ফলন্তি জানন্তেন দাতব্বমেৰাতি ৰদতি.
তমেৰ বালং ফুসতীতি তংযেৰ বালং ইধলোকপরলোকেসু জিঘচ্ছা চ পিপাসা চ ফুসতি অনুবন্ধতি ন ৰিজহতি. তস্মাতি যস্মা তমেৰ ফুসতি, তস্মা. ৰিনেয্য মচ্ছেরন্তি মচ্ছেরমলং ৰিনেত্ৰা. দজ্জা দানং মলাভিভূতি মলাভিভূ হুত্ৰা তং মচ্ছেরমলং অভিভৰিত্ৰা দানং দদেয্য.
তে মতেসু ন মীযন্তীতি অদানসীলতায মরণেন মতেসু ন মীযন্তি. যথা হি মতো সম্পরিৰারেত্ৰা ঠপিতে বহুম্হিপি অন্নপানাদিম্হি ‘‘ইদং ইমস্স হোতু, ইদং ইমস্সা’’তি উট্ঠহিত্ৰা সংৰিভাগং ন করোতি, এৰং অদানসীলোপীতি মতকস্স চ অদানসীলস্স চ ভোগা সমসমা নাম হোন্তি. তেন দানসীলা এৰরূপেসু মতেসু ন মীযন্তীতি অত্থো. পন্থানংৰ সহ ৰজং, অপ্পস্মিং যে পৰেচ্ছন্তীতি যথা অদ্ধানং কন্তারমগ্গং সহ ৰজন্তা পথিকা সহ ৰজন্তানং পথিকানং অপ্পস্মিং পাথেয্যে সংৰিভাগং কত্ৰা পৰেচ্ছন্তি দদন্তিযেৰ, এৰমেৰং যে পন অনমতগ্গং সংসারকন্তারং সহ ৰজন্তা সহ ৰজন্তানং অপ্পস্মিম্পি দেয্যধম্মে সংৰিভাগং কত্ৰা দদন্তিযেৰ, তে মতেসু ন মীযন্তি.
এস ধম্মো সনন্তনোতি এস পোরাণকো ধম্মো, সনন্তনানং ৰা পণ্ডিতানং এস ধম্মোতি. অপ্পস্মেকেতি অপ্পস্মিং দেয্যধম্মে একে. পৰেচ্ছন্তীতি দদন্তি. বহুনেকে ন দিচ্ছরেতি বহুনাপি ভোগেন সমন্নাগতা একচ্চে ন দদন্তি. সহস্সেন সমং মিতাতি সহস্সেন সদ্ধিং মিতা, সহস্স দানসদিসা হোতি.
দুরন্ৰযোতি দুরনুগমনো, দুপ্পূরোতি অত্থো. ধম্মং চরেতি দসকুসলকম্মপথধম্মং চরতি. যোপি সমুঞ্জকঞ্চরেতি যো অপি খলমণ্ডলাদিসোধনপলালপোঠনাদিৰসেন সমুঞ্জকঞ্চরতি. দারঞ্চ পোসন্তি দারঞ্চ পোসন্তো. দদং অপ্পকস্মিন্তি অপ্পকস্মিং পণ্ণসাকমত্তস্মিম্পি সংৰিভাগং কত্ৰা দদন্তোৰ সো ধম্মং চরতি. সতং সহস্সানন্তি সহস্সং সহস্সং কত্ৰা গণিতানং পুরিসানং সতং, সতসহস্সন্তি অত্থো. সহস্সযাগিনন্তি ভিক্খুসহস্সস্স ৰা যাগো কহাপণসহস্সেন ৰা নিব্বত্তিতো যাগোপি সহস্সযাগো. সো এতেসং অত্থীতি সহস্সযাগিনো, তেসং সহস্সযাগিনং. এতেন দসন্নং ৰা ভিক্খুকোটীনং দসন্নং ৰা কহাপণকোটীনং পিণ্ডপাতো দস্সিতো হোতি. যে এত্তকং দদন্তি, তে কলম্পি নগ্ঘন্তি তথাৰিধস্সাতি আহ. য্ৰাযং সমুঞ্জকং চরন্তোপি ধম্মং চরতি, দারং পোসেন্তোপি, অপ্পকস্মিং দদন্তোপি, তথাৰিধস্স এতে সহস্সযাগিনো কলম্পি নগ্ঘন্তি. যং তেন দলিদ্দেন একপটিৰীসকমত্তম্পি সলাকভত্তমত্তম্পি ৰা দিন্নং, তস্স দানস্স সব্বেসম্পি তেসং দানং কলং নগ্ঘতীতি. কলং নাম সোল়সভাগোপি সতভাগোপি সহস্সভাগোপি. ইধ সতভাগো গহিতো. যং তেন দানং দিন্নং, তস্মিং সতধা ৰিভত্তে ইতরেসং দসকোটিসহস্সদানং ততো এককোট্ঠাসম্পি নগ্ঘতীতি আহ.
এৰং তথাগতে দানস্স অগ্ঘং করোন্তে সমীপে ঠিতা দেৰতা চিন্তেসি – ‘‘এৰং ভগৰা মহন্তং দানং পাদেন পৰট্টেত্ৰা রতনসতিকে ৰিয নরকে পক্খিপন্তো ইদং এৰং পরিত্তকং দানং চন্দমণ্ডলে পহরন্তো ৰিয উক্খিপতি, কথং নু খো এতং মহপ্ফলতর’’ন্তি জাননত্থং গাথায অজ্ঝভাসি. তত্থ কেনাতি কেন কারণেন. মহগ্গতোতি মহত্তং গতো, ৰিপুলস্সেতং ৰেৰচনং. সমেন দিন্নস্সাতি সমেন দিন্নস্স দানস্স. অথস্সা ভগৰা দানং ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো দদন্তি হেকেতিআদিমাহ. তত্থ ৰিসমে নিৰিট্ঠাতি ৰিসমে কাযৰচীমনোকম্মে পতিট্ঠিতা হুত্ৰা. ছেত্ৰাতি পোথেত্ৰা. ৰধিত্ৰাতি মারেত্ৰা. সোচযিত্ৰাতি পরং সোকসমপ্পিতং কত্ৰা. অস্সুমুখাতি অস্সুমুখসম্মিস্সা. পরং রোদাপেত্ৰা দিন্নদানঞ্হি অস্সুমুখদানন্তি ৰুচ্চতি. সদণ্ডাতি দণ্ডেন তজ্জেত্ৰা পহরিত্ৰা দিন্নদক্খিণা সদণ্ডাতি ৰুচ্চতি. এৰন্তি নাহং সম্মাসম্বুদ্ধতায মহাদানং গহেত্ৰা অপ্পফলং নাম কাতুং সক্কোমি পরিত্তকদানং ৰা মহপ্ফলং নাম. ইদং পন মহাদানং অত্তনো উপ্পত্তিযা অপরিসুদ্ধতায এৰং অপ্পফলং নাম হোতি, ইতরং পরিত্তদানং অত্তনো উপ্পত্তিযা পরিসুদ্ধতায এৰং মহপ্ফলং নামাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো এৰন্তিআদিমাহাতি. দুতিযং.
৩. সাধুসুত্তৰণ্ণনা
৩৩. ততিযে উদানং উদানেসীতি উদাহারং উদাহরি. যথা হি যং তেলং মানং গহেতুং ন সক্কোতি ৰিস্সন্দিত্ৰা গচ্ছতি, তং অৰসেসকোতি ৰুচ্চতি. যঞ্চ জলং তল়াকং গহেতুং ন সক্কোতি, অজ্ঝোত্থরিত্ৰা গচ্ছতি, তং ওঘোতি ৰুচ্চতি, এৰমেৰং যং পীতিৰচনং হদযং গহেতুং ন সক্কোতি, অধিকং হুত্ৰা অন্তো অসণ্ঠহিত্ৰা বহি নিক্খমতি, তং উদানন্তি ৰুচ্চতি. এৰরূপং পীতিমযং ৰচনং নিচ্ছারেসীতি অত্থো. সদ্ধাযপি সাহু দানন্তি কম্মঞ্চ কম্মফলঞ্চ সদ্দহিত্ৰাপি দিন্নদানং সাহু লদ্ধকং ভদ্দকমেৰ. আহূতি কথেন্তি. কথং পনেতং উভযং সমং নাম হোতীতি? জীৰিতভীরুকো হি যুজ্ঝিতুং ন সক্কোতি, খযভীরুকো দাতুং ন সক্কোতি. ‘‘জীৰিতঞ্চ রক্খিস্সামি যুজ্ঝিস্সামি চা’’তি হি ৰদন্তো ন যুজ্ঝতি. জীৰিতে পন আলযং ৰিস্সজ্জেত্ৰা, ‘‘ছেজ্জং ৰা হোতু মরণং ৰা, গণ্হিস্সামেতং ইস্সরিয’’ন্তি উস্সহন্তোৰ যুজ্ঝতি. ‘‘ভোগে চ রক্খিস্সামি, দানঞ্চ দস্সামী’’তি ৰদন্তো ন দদাতি. ভোগেসু পন আলযং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহাদানং দস্সামীতি উস্সহন্তোৰ দেতি. এৰং দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমং হোতি. কিঞ্চ ভিয্যো? অপ্পাপি সন্তা বহুকে জিনন্তীতি যথা চ যুদ্ধে অপ্পকাপি ৰীরপুরিসা বহুকে ভীরুপুরিসে জিনন্তি, এৰং সদ্ধাদিসম্পন্নো অপ্পকম্পি দানং দদন্তো বহুমচ্ছেরং মদ্দতি, বহুঞ্চ দানৰিপাকং অধিগচ্ছতি. এৰম্পি দানঞ্চ যুদ্ধঞ্চ সমানং. তেনেৰাহ –
‘‘অপ্পম্পি চে সদ্দহানো দদাতি,
তেনেৰ সো হোতি সুখী পরত্থা’’তি.
ইমস্স চ পনত্থস্স পকাসনত্থং একসাটকব্রাহ্মণৰত্থু চ অঙ্কুরৰত্থু চ ৰিত্থারেতব্বং.
ধম্মলদ্ধস্সাতি ধম্মেন সমেন লদ্ধস্স ভোগস্স ধম্মলদ্ধস্স চ পুগ্গলস্স. এত্থ পুগ্গলো লদ্ধধম্মো নাম অধিগতধম্মো অরিযপুগ্গলো. ইতি যং ধম্মলদ্ধস্স ভোগস্স দানং ধম্মলদ্ধস্স অরিযপুগ্গলস্স দীযতি, তম্পি সাধূতি অত্থো. যো ধম্মলদ্ধস্সাতি ইমস্মিম্পি গাথাপদে অযমেৰ অত্থো. উট্ঠানৰীরিযাধিগতস্সাতি উট্ঠানেন চ ৰীরিযেন চ অধিগতস্স ভোগস্স. ৰেতরণিন্তি দেসনাসীসমত্তমেতং. যমস্স পন ৰেতরণিম্পি সঞ্জীৰকাল়সুত্তাদযোপি একতিংসমহানিরযেপি সব্বসোৰ অতিক্কমিত্ৰাতি অত্থো.
ৰিচেয্য দানন্তি ৰিচিনিত্ৰা দিন্নদানং. তত্থ দ্ৰে ৰিচিননা দক্খিণাৰিচিননং দক্খিণেয্যৰিচিননঞ্চ. তেসু লামকলামকে পচ্চযে অপনেত্ৰা পণীতপণীতে ৰিচিনিত্ৰা তেসং দানং দক্খিণাৰিচিননং নাম. ৰিপন্নসীলে ইতো বহিদ্ধা পঞ্চনৰুতিপাসণ্ডভেদে ৰা দক্খিণেয্যে পহায সীলাদিগুণসম্পন্নানং সাসনে পব্বজিতানং দানং দক্খিণেয্যৰিচিননং নাম. এৰং দ্ৰীহাকারেহি ৰিচেয্য দানং. সুগতপ্পসত্থন্তি সুগতেন ৰণ্ণিতং. তত্থ দক্খিণেয্যৰিচিননং দস্সেন্তো যে দক্খিণেয্যাতিআদিমাহ. বীজানি ৰুত্তানি যথাতি ইমিনা পন দক্খিণাৰিচিননং আহ. অৰিপন্নবীজসদিসা হি ৰিচিনিত্ৰা গহিতা পণীতপণীতা দেয্যধম্মাতি.
পাণেসুপি সাধু সংযমোতি পাণেসু সংযতভাৰোপি ভদ্দকো. অযং দেৰতা ইতরাহি কথিতং দানানিসংসং অতিক্কমিত্ৰা সীলানিসংসং কথেতুমারদ্ধা. অহেঠযং চরন্তি অৰিহিংসন্তো চরমানো. পরূপৰাদাতি পরস্স উপৰাদভযেন. ভযাতি উপৰাদভযা. দানা চ খো ধম্মপদংৰ সেয্যোতি দানতো নিব্বানসঙ্খাতং ধম্মপদমেৰ সেয্যো. পুব্বে চ হি পুব্বতরে চ সন্তোতি পুব্বে চ কস্সপবুদ্ধাদিকালে পুব্বতরে চ কোণাগমনবুদ্ধাদিকালে, সব্বেপি ৰা এতে পুব্বে চ পুব্বতরে চ সন্তো নামাতি. ততিযং.
৪. নসন্তিসুত্তৰণ্ণনা
৩৪. চতুত্থে কমনীযানীতি রূপাদীনি ইট্ঠারম্মণানি. অপুনাগমনং অনাগন্তা পুরিসো মচ্চুধেয্যাতি তেভূমকৰট্টসঙ্খাতা মচ্চুধেয্যা অপুনাগমনসঙ্খাতং নিব্বানং অনাগন্তা. নিব্বানঞ্হি সত্তা ন পুনাগচ্ছন্তি, তস্মা তং অপুনাগমনন্তি ৰুচ্চতি. তং কামেসু বদ্ধো চ পমত্তো চ অনাগন্তা নাম হোতি, সো তং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, তস্মা এৰমাহ. ছন্দজন্তি তণ্হাছন্দতো জাতং. অঘন্তি পঞ্চক্খন্ধদুক্খং. দুতিযপদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. ছন্দৰিনযা অঘৰিনযোতি তণ্হাৰিনযেন পঞ্চক্খন্ধৰিনযো. অঘৰিনযা দুক্খৰিনযোতি পঞ্চক্খন্ধৰিনযেন ৰট্টদুক্খং ৰিনীতমেৰ হোতি. চিত্রানীতি আরম্মণচিত্তানি. সঙ্কপ্পরাগোতি সঙ্কপ্পিতরাগো. এৰমেত্থ ৰত্থুকামং পটিক্খিপিত্ৰা কিলেসকামো কামোতি ৰুত্তো. অযং পনত্থো পসূরসুত্তেন (সু. নি. ৮৩০ আদযো) ৰিভাৰেতব্বো. পসূরপরিব্বাজকো হি থেরেন ‘‘সঙ্কপ্পরাগো পুরিসস্স কামো’’তি ৰুত্তে –
‘‘ন তে কামা যানি চিত্রানি লোকে,
সঙ্কপ্পরাগঞ্চ ৰদেসি কামং;
সঙ্কপ্পযং অকুসলে ৰিতক্কে,
ভিক্খূপি তে হেহিন্তি কামভোগী’’তি. –
আহ. অথ নং থেরো অৰোচ –
‘‘তে চে কামা যানি চিত্রানি লোকে,
সঙ্কপ্পরাগং ন ৰদেসি কামং;
পস্সন্তো রূপানি মনোরমানি,
সত্থাপি তে হেহিতি কামভোগী.
সুণন্তো সদ্দানি, ঘাযন্তো গন্ধানি;
সাযন্তো রসানি, ফুসন্তো ফস্সানি মনোরমানি;
সত্থাপি তে হেহিতি কামভোগী’’তি.
অথেত্থ ধীরাতি অথ এতেসু আরম্মণেসু পণ্ডিতা ছন্দরাগং ৰিনযন্তি. সংযোজনং সব্বন্তি দসৰিধম্পি সংযোজনং. অকিঞ্চনন্তি রাগকিঞ্চনাদিৰিরহিতং. নানুপতন্তি দুক্খাতি ৰট্টদুক্খা পন তস্স উপরি ন পতন্তি. ইচ্চাযস্মা মোঘরাজাতি, ‘‘পহাসি সঙ্খ’’ন্তি গাথং সুত্ৰা তস্সং পরিসতি অনুসন্ধিকুসলো মোঘরাজা নাম থেরো ‘‘ইমিস্সা গাথায অত্থো ন যথানুসন্ধিং গতো’’তি চিন্তেত্ৰা যথানুসন্ধিং ঘটেন্তো এৰমাহ. তত্থ ইধ ৰা হুরং ৰাতি ইধলোকে ৰা পরলোকে ৰা. নরুত্তমং অত্থচরং নরানন্তি কিঞ্চাপি সব্বে খীণাসৰা নরুত্তমা চেৰ অত্থচরা চ নরানং, থেরো পন দসবলং সন্ধাযেৰমাহ. যে তং নমস্সন্তি পসংসিযা তেতি যদি তথাৰিমুত্তং দেৰমনুস্সা নমস্সন্তি, অথ যে তং ভগৰন্তং কাযেন ৰা ৰাচায ৰা অনুপটিপত্তিযা ৰা নমস্সন্তি, তে কিং পসংসিযা, উদাহু অপসংসিযাতি. ভিক্খূতি মোঘরাজত্থেরং আলপতি. অঞ্ঞায ধম্মন্তি চতুসচ্চধম্মং জানিত্ৰা. সঙ্গাতিগা তেপি ভৰন্তীতি যে তং কাযেন ৰা ৰাচায ৰা অনুপটিপত্তিযা ৰা নমস্সন্তি. তে চতুসচ্চধম্মং অঞ্ঞায ৰিচিকিচ্ছং পহায সঙ্গাতিগাপি হোন্তি, পসংসিযাপি হোন্তীতি. চতুত্থং.
৫. উজ্ঝানসঞ্ঞিসুত্তৰণ্ণনা
৩৫. পঞ্চমে উজ্ঝানসঞ্ঞিকাতি উজ্ঝানসঞ্ঞী দেৰলোকো নাম পাটিযেক্কো নত্থি, ইমা পন দেৰতা তথাগতস্স চতুপচ্চযপরিভোগং নিস্সায উজ্ঝাযমানা আগতা. তাসং কির এৰং অহোসি – ‘‘সমণো গোতমো ভিক্খূনং পংসুকূলচীৰর-পিণ্ডিযালোপ-রুক্খমূলসেনাসনপূতিমুত্তভেসজ্জেহি সন্তোসস্সেৰ পরিযন্তকারিতং ৰণ্ণেতি, সযং পন পত্তুণ্ণদুকূল খোমাদীনি পণীতচীৰরানি ধারেতি, রাজারহং উত্তমং ভোজনং ভুঞ্জতি, দেৰৰিমানকপ্পায গন্ধকুটিযা ৰরসযনে সযতি, সপ্পিনৰনীতাদীনি ভেসজ্জানি পটিসেৰতি, দিৰসং মহাজনস্স ধম্মং দেসেতি, ৰচনমস্স অঞ্ঞতো গচ্ছতি, কিরিযা অঞ্ঞতো’’তি উজ্ঝাযমানা আগমিংসু. তেন তাসং ধম্মসঙ্গাহকত্থেরেহি ‘‘উজ্ঝানসঞ্ঞিকা’’তি নামং গহিতং.
অঞ্ঞথা সন্তন্তি অঞ্ঞেনাকারেন ভূতং. নিকচ্চাতি নিকতিযা ৰঞ্চনায, ৰঞ্চেত্ৰাতি অত্থো. কিতৰস্সেৰাতি কিতৰো ৰুচ্চতি সাকুণিকো. সো হি অগুম্বোৰ সমানো সাখপণ্ণাদিপটিচ্ছাদনেন গুম্বৰণ্ণং দস্সেত্ৰা উপগতে মোরতিত্তিরাদযো সকুণে মারেত্ৰা দারভরণং করোতি. ইতি তস্স কিতৰস্স ইমায ৰঞ্চনায এৰং ৰঞ্চেত্ৰা সকুণমংসভোজনং ৰিয কুহকস্সাপি পংসুকূলেন অত্তানং পটিচ্ছাদেত্ৰা কথাছেকতায মহাজনং ৰঞ্চেত্ৰা খাদমানস্স ৰিচরতো. ভুত্তং থেয্যেন তস্স তন্তি সব্বোপি তস্স চতুপচ্চযপরিভোগো থেয্যেন পরিভুত্তো নাম হোতীতি দেৰতা ভগৰন্তং সন্ধায ৰদতি. পরিজানন্তি পণ্ডিতাতি অযং কারকো ৰা অকারকো ৰাতি পণ্ডিতা জানন্তি. ইতি তা দেৰতা ‘‘তথাগতাপি মযমেৰ পণ্ডিতা’’তি মঞ্ঞমানা এৰমাহংসু.
অথ ভগৰা নযিদন্তিআদিমাহ. তত্থ যাযং পটিপদা দল়্হাতি অযং ধম্মানুধম্মপটিপদা দল়্হা থিরা. যায পটিপদায ধীরা পণ্ডিতা আরম্মণূপনিজ্ঝানেন লক্খণূপনিজ্ঝানেন চাতি দ্ৰীহি ঝানেহি ঝাযিনো মারবন্ধনা পমুচ্চন্তি, তং পটিপদং ভাসিতমত্তেন ৰা সৰনমত্তেন ৰা ওক্কমিতুং পটিপজ্জিতুং ন সক্কাতি অত্থো. ন ৰে ধীরা পকুব্বন্তীতি ধীরা পণ্ডিতা ৰিদিত্ৰা লোকপরিযাযং সঙ্খারলোকস্স উদযব্বযং ঞত্ৰা চতুসচ্চধম্মঞ্চ অঞ্ঞায কিলেসনিব্বানেন নিব্বুতা লোকে ৰিসত্তিকং তিণ্ণা এৰং ন কুব্বন্তি, মযং এৰরূপানি ন কথেমাতি অত্থো.
পথৰিযং পতিট্ঠহিত্ৰাতি ‘‘অযুত্তং অম্হেহি কতং, অকারকমেৰ মযং কারকৰাদেন সমুদাচরিম্হা’’তি লজ্জমানা মহাব্রহ্মনি ৰিয ভগৰতি গারৰং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা অগ্গিক্খন্ধং ৰিয ভগৰন্তং দুরাসদং কত্ৰা পস্সমানা আকাসতো ওতরিত্ৰা ভূমিযং ঠত্ৰাতি অত্থো. অচ্চযোতি অপরাধো. নো, ভন্তে, অচ্চাগমাতি অম্হে অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. আসাদেতব্বন্তি ঘট্টযিতব্বং. তা কির দেৰতা ভগৰন্তং কাযেন ৰাচাযাতি দ্ৰীহিপি ঘট্টযিংসু. তথাগতং অৰন্দিত্ৰা আকাসে পতিট্ঠমানা কাযেন ঘট্টযিংসু, কিতৰোপমং আহরিত্ৰা নানপ্পকারকং অসব্ভিৰাদং ৰদমানা ৰাচায ঘট্টযিংসু. তস্মা আসাদেতব্বং অমঞ্ঞিম্হাতি আহংসু. পটিগ্গণ্হাতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায, পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স দোসস্স অকরণত্থায.
সিতং পাত্ৰাকাসীতি অগ্গদন্তে দস্সেন্তো পহট্ঠাকারং দস্সেসি. কস্মা? তা কির দেৰতা ন সভাৰেন খমাপেন্তি, লোকিযমহাজনঞ্চ সদেৰকে লোকে অগ্গপুগ্গলং তথাগতঞ্চ একসদিসং করোন্তি. অথ ভগৰা ‘‘পরতো কথায উপ্পন্নায বুদ্ধবলং দীপেত্ৰা পচ্ছা খমিস্সামী’’তি সিতং পাত্ৰাকাসি. ভিয্যোসো মত্তাযাতি অতিরেকপ্পমাণেন. ইমং গাথং অভাসীতি কুপিতো এস অম্হাকন্তি মঞ্ঞমানা অভাসি.
ন পটিগণ্হতীতি ন খমতি নাধিৰাসেতি. কোপন্তরোতি অব্ভন্তরে উপ্পন্নকোপো. দোসগরূতি দোসং গরুং কত্ৰা আদায ৰিহরন্তো. স ৰেরং পটিমুঞ্চতীতি সো এৰরূপো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয তং ৰেরং অত্তনি পটিমুঞ্চতি ঠপেতি, ন পটিনিস্সজ্জতীতি অত্থো. অচ্চযো চে ন ৰিজ্জেথাতি সচে অচ্চাযিককম্মং ন ভৰেয্য. নো চিধাপগতং সিযাতি যদি অপরাধো নাম ন ভাৰেয্য. কেনীধ কুসলো সিযাতি যদি ৰেরানি ন সম্মেয্যুং, কেন কারণেন কুসলো ভৰেয্য.
কস্সচ্চযাতি গাথায কস্স অতিক্কমো নত্থি? কস্স অপরাধো নত্থি? কো সম্মোহং নাপজ্জতি? কো নিচ্চমেৰ পণ্ডিতো নামাতি অত্থো? ইমং কির গাথং ভণাপনত্থং ভগৰতো সিতপাতুকম্মং. তস্মা ইদানি দেৰতানং বুদ্ধবলং দীপেত্ৰা খমিস্সামীতি তথাগতস্স বুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতস্সাতি তথা আগতোতি এৰমাদীহি কারণেহি তথাগতস্স. বুদ্ধস্সাতি চতুন্নং সচ্চানং বুদ্ধত্তাদীহি কারণেহি ৰিমোক্খন্তিকপণ্ণত্তিৰসেন এৰং লদ্ধনামস্স. অচ্চযং দেসযন্তীনন্তি যং ৰুত্তং তুম্হেহি ‘‘অচ্চযং দেসযন্তীনং…পে… স ৰেরং পটিমুঞ্চতী’’তি, তং সাধু ৰুত্তং, অহং পন তং ৰেরং নাভিনন্দামি ন পত্থযামীতি অত্থো. পটিগ্গণ্হামি ৰোচ্চযন্তি তুম্হাকং অপরাধং খমামীতি. পঞ্চমং.
৬. সদ্ধাসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. ছট্ঠে সদ্ধা দুতিযা পুরিসস্স হোতীতি পুরিসস্স দেৰলোকে মনুস্সলোকে চেৰ নিব্বানঞ্চ গচ্ছন্তস্স সদ্ধা দুতিযা হোতি, সহাযকিচ্চং সাধেতি. নো চে অস্সদ্ধিযং অৰতিট্ঠতীতি যদি অস্সদ্ধিযং ন তিট্ঠতি. যসোতি পরিৰারো. কিত্তীতি ৰণ্ণভণনং. তত্ৰস্স হোতীতি ততো অস্স হোতি. নানুপতন্তি সঙ্গাতি রাগসঙ্গাদযো পঞ্চ সঙ্গা ন অনুপতন্তি. পমাদমনুযুঞ্জন্তীতি যে পমাদং করোন্তি নিব্বত্তেন্তি, তে তং অনুযুঞ্জন্তি নাম. ধনং সেট্ঠংৰ রক্খতীতি মুত্তামণিসারাদিউত্তমধনং ৰিয রক্খতি. ঝাযন্তোতি লক্খণূপনিজ্ঝানেন চ আরম্মণূপনিজ্ঝানেন চ ঝাযন্তো. তত্থ লক্খণূপনিজ্ঝানং নাম ৰিপস্সনামগ্গফলানি. ৰিপস্সনা হি তীণি লক্খণানি উপনিজ্ঝাযতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. মগ্গো ৰিপস্সনায আগতকিচ্চং সাধেতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. ফলং তথলক্খণং নিরোধসচ্চং উপনিজ্ঝাযতীতি লক্খণূপনিজ্ঝানং. অট্ঠ সমাপত্তিযো পন কসিণারম্মণস্স উপনিজ্ঝাযনতো আরম্মণূপনিজ্ঝানন্তি ৰেদিতব্বা. পরমং নাম অরহত্তসুখং অধিপ্পেতন্তি. ছট্ঠং.
৭. সমযসুত্তৰণ্ণনা
৩৭. সত্তমে সক্কেসূতি ‘‘সক্যা ৰত, ভো কুমারা’’তি (দী. নি. ১.২৬৭) উদানং পটিচ্চ সক্কাতি লদ্ধনামানং রাজকুমারানং নিৰাসো একোপি জনপদো রূল়্হীসদ্দেন সক্কাতি ৰুচ্চতি. তস্মিং সক্কেসু জনপদে. মহাৰনেতি সযংজাতে অরোপিমে হিমৰন্তেন সদ্ধিং একাবদ্ধে মহতি ৰনে. সব্বেহেৰ অরহন্তেহীতি ইমং সুত্তং কথিতদিৰসেযেৰ পত্তঅরহন্তেহি.
তত্রাযং অনুপুব্বিকথা – সাকিযকোলিযা হি কির কপিলৰত্থুনগরস্স চ কোলিযনগরস্স চ অন্তরে রোহিণিং নাম নদিং একেনেৰ আৰরণেন বন্ধাপেত্ৰা সস্সানি কারেন্তি. অথ জেট্ঠমূলমাসে সস্সেসু মিলাযন্তেসু উভযনগরৰাসীনম্পি কম্মকারা সন্নিপতিংসু. তত্থ কোলিযনগরৰাসিনো আহংসু – ‘‘ইদং উদকং উভযতো আহরিযমানং ন তুম্হাকং, ন অম্হাকং পহোস্সতি, অম্হাকং পন সস্সং একেন উদকেনেৰ নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. কপিলৰত্থুৰাসিনো আহংসু – ‘‘তুম্হেসু কোট্ঠে পূরেত্ৰা ঠিতেসু মযং রত্তসুৰণ্ণনীলমণিকাল়কহাপণে চ গহেত্ৰা পচ্ছিপসিব্বকাদিহত্থা ন সক্খিস্সাম তুম্হাকং ঘরদ্ৰারে ৰিচরিতুং, অম্হাকম্পি সস্সং একেনেৰ উদকেন নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. ‘‘ন মযং দস্সামা’’তি. ‘‘মযম্পি ন দস্সামা’’তি. এৰং কথং ৰড্ঢেত্ৰা একো উট্ঠায একস্স পহারং অদাসি, সোপি অঞ্ঞস্সাতি এৰং অঞ্ঞমঞ্ঞং পহরিত্ৰা রাজকুলানং জাতিং ঘট্টেত্ৰা কলহং ৰড্ঢযিংসু.
কোলিযকম্মকারা ৰদন্তি – ‘‘তুম্হে কপিলৰত্থুৰাসিকে গহেত্ৰা গজ্জথ, যে সোণসিঙ্গালাদযো ৰিয অত্তনো ভগিনীহি সদ্ধিং সংৰসিংসু, এতেসং হত্থিনো চ অস্সা চ ফলকাৰুধানি চ অম্হাকং কিং করিস্সন্তী’’তি? সাকিযকম্মকারা ৰদন্তি – ‘‘তুম্হে দানি কুট্ঠিনো দারকে গহেত্ৰা গজ্জথ, যে অনাথা নিগ্গতিকা তিরচ্ছানা ৰিয কোলরুক্খে ৰসিংসু, এতেসং হত্থিনো চ অস্সা চ ফলকাৰুধানি চ অম্হাকং কিং করিস্সন্তী’’তি? তে গন্ত্ৰা তস্মিং কম্মে নিযুত্তঅমচ্চানং কথেসুং, অমচ্চা রাজকুলানং কথেসুং. ততো সাকিযা – ‘‘ভগিনীহি সদ্ধিং সংৰসিতকানং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু. কোলিযাপি – ‘‘কোলরুক্খৰাসীনং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু.
ভগৰাপি রত্তিযা পচ্চূসসমযেৰ মহাকরুণাসমাপত্তিতো উট্ঠায লোকং ৰোলোকেন্তো ইমে এৰং যুদ্ধসজ্জে নিক্খমন্তে অদ্দস. দিস্ৰা – ‘‘মযি গতে অযং কলহো ৰূপসম্মিস্সতি নু খো উদাহু নো’’তি উপধারেন্তো – ‘‘অহমেত্থ গন্ত্ৰা কলহৰূপসমনত্থং তীণি জাতকানি কথেস্সামি, ততো কলহো ৰূপসম্মিস্সতি. অথ সামগ্গিদীপনত্থায দ্ৰে জাতকানি কথেত্ৰা অত্তদণ্ডসুত্তং দেসেস্সামি. দেসনং সুত্ৰা উভযনগরৰাসিনোপি অড্ঢতিযানি অড্ঢতিযানি কুমারসতানি দস্সন্তি, অহং তে পব্বাজেস্সামি, তদা মহাসমাগমো ভৰিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং অকাসি. তস্মা ইমেসু যুদ্ধসজ্জেসু নিক্খমন্তেসু কস্সচি অনারোচেত্ৰা সযমেৰ পত্তচীৰরমাদায গন্ত্ৰা দ্ৰিন্নং সেনানং অন্তরে আকাসে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা ছব্বণ্ণরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা নিসীদি.
কপিলৰত্থুৰাসিনো ভগৰন্তং দিস্ৰাৰ, ‘‘অম্হাকং ঞাতিসেট্ঠো সত্থা আগতো. দিট্ঠো নু খো তেন অম্হাকং কলহকরণভাৰো’’তি চিন্তেত্ৰা, ‘‘ন খো পন সক্কা ভগৰতি আগতে অম্হেহি পরস্স সরীরে সত্থং পাতেতুং. কোলিযনগরৰাসিনো অম্হে হনন্তু ৰা বজ্ঝন্তু ৰা’’তি. আৰুধানি ছড্ডেত্ৰা, ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা, নিসীদিংসু. কোলিযনগরৰাসিনোপি তথেৰ চিন্তেত্ৰা আৰুধানি ছড্ডেত্ৰা, ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা, নিসীদিংসু.
ভগৰা জানন্তোৰ, ‘‘কস্মা আগতত্থ, মহারাজা’’তি পুচ্ছি? ‘‘ন, ভগৰা, তিত্থকীল়ায ন পব্বতকীল়ায, ন নদীকীল়ায, ন গিরিদস্সনত্থং, ইমস্মিং পন ঠানে সঙ্গামং পচ্চুপট্ঠপেত্ৰা আগতম্হা’’তি. ‘‘কিং নিস্সায ৰো কলহো, মহারাজাতি? উদকং, ভন্তেতি. উদকং কিং অগ্ঘতি, মহারাজাতি? অপ্পং, ভন্তেতি. পথৰী নাম কিং অগ্ঘতি, মহারাজাতি? অনগ্ঘা, ভন্তেতি. খত্তিযা কিং অগ্ঘন্তীতি? খত্তিযা নাম অনগ্ঘা, ভন্তেতি. অপ্পমূলং উদকং নিস্সায কিমত্থং অনগ্ঘে খত্তিযে নাসেথ, মহারাজ, কলহে অস্সাদো নাম নত্থি, কলহৰসেন, মহারাজ, অট্ঠানে ৰেরং কত্ৰা একায রুক্খদেৰতায কাল়সীহেন সদ্ধিং বদ্ধাঘাতো সকলম্পি ইমং কপ্পং অনুপ্পত্তোযেৰাতি ৰত্ৰা ফন্দনজাতকং (জা. ১.১৩.১৪ আদযো) কথেসি’’. ততো ‘‘পরপত্তিযেন নাম, মহারাজ, ন ভৰিতব্বং. পরপত্তিযা হুত্ৰা হি একস্স সসকস্স কথায তিযোজনসহস্সৰিত্থতে হিমৰন্তে চতুপ্পদগণা মহাসমুদ্দং পক্খন্দিনো অহেসুং. তস্মা পরপত্তিযেন ন ভৰিতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা, পথৰীউন্দ্রিযজাতকং কথেসি. ততো ‘‘কদাচি, মহারাজ, দুব্বলোপি মহাবলস্স রন্ধং ৰিৰরং পস্সতি, কদাচি মহাবলো দুব্বলস্স. লটুকিকাপি হি সকুণিকা হত্থিনাগং ঘাতেসী’’তি লটুকিকজাতকং (জা. ১.৫.৩৯ আদযো) কথেসি. এৰং কলহৰূপসমনত্থায তীণি জাতকানি কথেত্ৰা সামগ্গিপরিদীপনত্থায দ্ৰে জাতকানি কথেসি. কথং? ‘‘সমগ্গানঞ্হি, মহারাজ, কোচি ওতারং নাম পস্সিতুং ন সক্কোতীতি ৰত্ৰা, রুক্খধম্মজাতকং (জা. ১.১.৭৪) কথেসি. ততো ‘‘সমগ্গানং, মহারাজ, কোচি ৰিৰরং দস্সিতুং ন সক্খি. যদা পন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদমকংসু, অথ তে নেসাদপুত্তো জীৰিতা ৰোরোপেত্ৰা আদায গতোতি ৰিৰাদে অস্সাদো নাম নত্থী’’তি ৰত্ৰা, ৰট্টকজাতকং (জা. ১.১.১১৮) কথেসি. এৰং ইমানি পঞ্চ জাতকানি কথেত্ৰা অৰসানে অত্তদণ্ডসুত্তং (সু. নি. ৯৪১ আদযো) কথেসি.
রাজানো পসন্না – ‘‘সচে সত্থা নাগমিস্স, মযং সহত্থা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰধিত্ৰা লোহিতনদিং পৰত্তযিস্সাম. অম্হাকং পুত্তভাতরো চ গেহদ্ৰারে ন পস্সেয্যাম, সাসনপটিসাসনম্পি নো আহরণকো নাভৰিস্স. সত্থারং নিস্সায নো জীৰিতং লদ্ধং. সচে পন সত্থা আগারং অজ্ঝাৰসিস্স দীপসহস্সদ্ৰযপরিৰারং চতুমহাদীপরজ্জমস্স হত্থগতং অভৰিস্স, অতিরেকসহস্সং খো পনস্স পুত্তা অভৰিস্সংসু, ততো খত্তিযপরিৰারো অৰিচরিস্স. তং খো পনেস সম্পত্তিং পহায নিক্খমিত্ৰা সম্বোধিং পত্তো. ইদানিপি খত্তিযপরিৰারোযেৰ ৰিচরতূ’’তি উভযনগরৰাসিনো অড্ঢতিযানি অড্ঢতিযানি কুমারসতানি অদংসু. ভগৰাপি তে পব্বাজেত্ৰা মহাৰনং অগমাসি. তেসং গরুগারৰেন ন অত্তনো রুচিযা পব্বজিতানং অনভিরতি উপ্পজ্জি. পুরাণদুতিযিকাযোপি তেসং – ‘‘অয্যপুত্তা উক্কণ্ঠন্তু, ঘরাৰাসো ন সণ্ঠাতী’’তিআদীনি ৰত্ৰা সাসনং পেসেন্তি. তে চ অতিরেকতরং উক্কণ্ঠিংসু.
ভগৰা আৰজ্জেন্তো তেসং অনভিরতিভাৰং ঞত্ৰা – ‘‘ইমে ভিক্খূ মাদিসেন বুদ্ধেন সদ্ধিং একতো ৰসন্তা উক্কণ্ঠন্তি, হন্দ নেসং কুণালদহস্স ৰণ্ণং কথেত্ৰা তত্থ নেত্ৰা অনভিরতিং ৰিনোদেমী’’তি কুণালদহস্স ৰণ্ণং কথেসি. তে তং দট্ঠুকামা অহেসুং. দট্ঠুকামত্থ, ভিক্খৰে, কুণালদহন্তি? আম ভগৰাতি. যদি এৰং এথ গচ্ছামাতি. ইদ্ধিমন্তানং ভগৰা গমনট্ঠানং মযং কথং গমিস্সামাতি. তুম্হে গন্তুকামা হোথ, অহং মমানুভাৰেন গহেত্ৰা গমিস্সামীতি. সাধু, ভন্তেতি. ভগৰা পঞ্চ ভিক্খুসতানি গহেত্ৰা আকাসে উপ্পতিত্ৰা কুণালদহে পতিট্ঠায তে ভিক্খূ আহ – ‘‘ভিক্খৰে, ইমস্মিং কুণালদহে যেসং মচ্ছানং নামং ন জানাথ মমং পুচ্ছথা’’তি.
তে পুচ্ছিংসু. ভগৰা পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং কথেসি. ন কেৰলঞ্চ, মচ্ছানংযেৰ, তস্মিং ৰনসণ্ডে রুক্খানম্পি পব্বতপাদে দ্ৰিপদচতুপ্পদসকুণানম্পি নামানি পুচ্ছাপেত্ৰা কথেসি. অথ দ্ৰীহি সকুণেহি মুখতুণ্ডকেন ডংসিত্ৰা গহিতদণ্ডকে নিসিন্নো কুণালসকুণরাজা পুরতো পচ্ছতো উভোসু চ পস্সেসু সকুণসঙ্ঘপরিৰুতো আগচ্ছতি. ভিক্খূ তং দিস্ৰা – ‘‘এস, ভন্তে, ইমেসং সকুণানং রাজা ভৰিস্সতি, পরিৰারা এতে এতস্সা’’তি মঞ্ঞামাতি. এৰমেতং, ভিক্খৰে, অযম্পি মমেৰ ৰংসো মম পৰেণীতি. ইদানি তাৰ মযং, ভন্তে, এতে সকুণে পস্সাম. যং পন ভগৰা ‘‘অযম্পি মমেৰ ৰংসো মম পৰেণী’’তি আহ, তং সোতুকামম্হাতি. সোতুকামত্থ, ভিক্খৰেতি? আম ভগৰাতি. তেন হি সুণাথাতি তীহি গাথাসতেহি মণ্ডেত্ৰা কুণালজাতকং (জা. ২.২১.কুণালজাতক) কথেন্তো অনভিরতিং ৰিনোদেসি. দেসনাপরিযোসানে সব্বেপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, মগ্গেনেৰ চ নেসং ইদ্ধিপি আগতা. ভগৰা ‘‘হোতু তাৰ এত্তকং তেসং ভিক্খূন’’ন্তি আকাসে উপ্পতিত্ৰা মহাৰনমেৰ অগমাসি. তেপি ভিক্খূ গমনকালে দসবলস্স আনুভাৰেন গন্ত্ৰা আগমনকালে অত্তনো আনুভাৰেন ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা মহাৰনে ওতরিংসু.
ভগৰা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদিত্ৰা তে ভিক্খূ আমন্তেত্ৰা – ‘‘এথ, ভিক্খৰে, নিসীদথ. উপরিমগ্গত্তযৰজ্ঝানং ৰো কিলেসানং কম্মট্ঠানং কথেস্সামী’’তি কম্মট্ঠানং কথেসি. ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘ভগৰা অম্হাকং অনভিরতভাৰং ঞত্ৰা কুণালদহং নেত্ৰা অনভিরতিং ৰিনোদেসি, তত্থ সোতাপত্তিফলং পত্তানং নো ইদানি ইধ তিণ্ণং মগ্গানং কম্মট্ঠানং অদাসি, ন খো পন অম্হেহি ‘সোতাপন্না ময’ন্তি ৰীতিনামেতুং ৰট্টতি, পুরিসপুরিসেহি নো ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি তে দসবলস্স পাদে ৰন্দিত্ৰা উট্ঠায নিসীদনং পপ্ফোটেত্ৰা ৰিসুং ৰিসুং পব্ভাররুক্খমূলেসু নিসীদিংসু.
ভগৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমে ভিক্খূ পকতিযাপি অৰিস্সট্ঠকম্মট্ঠানা, লদ্ধুপাযস্স পন ভিক্খুনো কিলমনকারণং নাম নত্থি. গচ্ছন্তা গচ্ছন্তা চ ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্ৰা ‘অত্তনা পটিৰিদ্ধগুণং আরোচেস্সামা’তি মম সন্তিকং আগমিস্সন্তি. এতেসু আগতেসু দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতা একচক্কৰাল়ে সন্নিপতিস্সন্তি, মহাসমযো ভৰিস্সতি, ৰিৰিত্তে ওকাসে মযা নিসীদিতুং ৰট্টতী’’তি ততো ৰিৰিত্তে ওকাসে বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা নিসীদি.
সব্বপঠমং কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা গতত্থেরো সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. ততো অপরো ততো অপরোতি পঞ্চসতাপি পদুমিনিযং পদুমানি ৰিয ৰিকসিংসু. সব্বপঠমং অরহত্তং পত্তভিক্খু ‘‘ভগৰতো আরোচেস্সামী’’তি পল্লঙ্কং ৰিনিব্ভুজিত্ৰা নিসীদনং পপ্ফোটেত্ৰা উট্ঠায দসবলাভিমুখো অহোসি. এৰং অপরোপি অপরোপীতি পঞ্চসতা ভত্তসালং পৰিসন্তা ৰিয পটিপাটিযাৰ আগমিংসু. পঠমং আগতো ৰন্দিত্ৰা নিসীদনং পঞ্ঞাপেত্ৰা, একমন্তং নিসীদিত্ৰা, পটিৰিদ্ধগুণং আরোচেতুকামো ‘‘অত্থি নু খো অঞ্ঞো কোচি? নত্থী’’তি নিৰত্তিত্ৰা আগতমগ্গং ওলোকেন্তো অপরম্পি অদ্দস অপরম্পি অদ্দসযেৰাতি সব্বেপি তে আগন্ত্ৰা একমন্তং নিসীদিত্ৰা, অযং ইমস্স হরাযমানো ন কথেসি, অযং ইমস্স হরাযমানো ন কথেসি. খীণাসৰানং কির দ্ৰে আকারা হোন্তি – ‘‘অহো ৰত মযা পটিৰিদ্ধগুণং সদেৰকো লোকো খিপ্পমেৰ পটিৰিজ্ঝেয্যা’’তি চিত্তং উপ্পজ্জতি. পটিৰিদ্ধভাৰং পন নিধিলদ্ধপুরিসো ৰিয ন অঞ্ঞস্স আরোচেতুকামা হোন্তি.
এৰং ওসটমত্তে পন তস্মিং অরিযমণ্ডলে পাচীনযুগন্ধরপরিক্খেপতো অব্ভা মহিকা ধূমো রজো রাহূতি, ইমেহি উপক্কিলেসেহি ৰিপ্পমুত্তং বুদ্ধুপ্পাদপটিমণ্ডিতস্স লোকস্স রামণেয্যকদস্সনত্থং পাচীনদিসায উক্খিত্তরজতমযমহাআদাসমণ্ডলং ৰিয, নেমিৰট্টিযং গহেত্ৰা, পরিৰত্তিযমানরজতচক্কসস্সিরিকং পুণ্ণচন্দমণ্ডলং উল্লঙ্ঘিত্ৰা, অনিলপথং পটিপজ্জিত্থ. ইতি এৰরূপে খণে লযে মুহুত্তে ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং মহাৰনে মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহি.
তত্থ ভগৰাপি মহাসম্মতস্স ৰংসে উপ্পন্নো, তেপি পঞ্চসতা ভিক্খূ মহাসম্মতস্স কুলে উপ্পন্না. ভগৰাপি খত্তিযগব্ভে জাতো, তেপি খত্তিযগব্ভে জাতা. ভগৰাপি রাজপব্বজিতো, তেপি রাজপব্বজিতা. ভগৰাপি সেতচ্ছত্তং পহায হত্থগতং চক্কৰত্তিরজ্জং নিস্সজ্জিত্ৰা পব্বজিতো, তেপি সেতচ্ছত্তং পহায হত্থগতানি রজ্জানি ৰিস্সজ্জিত্ৰা পব্বজিতা. ইতি ভগৰা পরিসুদ্ধে ওকাসে, পরিসুদ্ধে রত্তিভাগে, সযং পরিসুদ্ধো পরিসুদ্ধপরিৰারো, ৰীতরাগো ৰীতরাগপরিৰারো, ৰীতদোসো ৰীতদোসপরিৰারো, ৰীতমোহো ৰীতমোহপরিৰারো, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হপরিৰারো, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসপরিৰারো, সন্তো সন্তপরিৰারো, দন্তো দন্তপরিৰারো, মুত্তো মুত্তপরিৰারো, অতিৰিয ৰিরোচতীতি. ৰণ্ণভূমি নামেসা, যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৰত্তব্বং. ইতি ইমে ভিক্খূ সন্ধায ৰুত্তং, ‘‘পঞ্চমত্তেহি ভিক্খুসতেহি সব্বেহেৰ অরহন্তেহী’’তি.
যেভুয্যেনাতি বহুতরা সন্নিপতিতা, মন্দা ন সন্নিপতিতা অসঞ্ঞী অরূপাৰচরদেৰতা সমাপন্নদেৰতাযো চ. তত্রাযং সন্নিপাতক্কমো – মহাৰনস্স কির সামন্তা দেৰতা চলিংসু, ‘‘আযাম ভো! বুদ্ধদস্সনং নাম বহূপকারং, ধম্মস্সৰনং বহূপকারং, ভিক্খুসঙ্ঘদস্সনং বহূপকারং. আযাম আযামা’’তি! মহাসদ্দং কুরুমানা আগন্ত্ৰা ভগৰন্তঞ্চ তংমুহুত্তং অরহত্তপ্পত্তখীণাসৰে চ ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু. এতেনেৰ উপাযেন তাসং তাসং সদ্দং সুত্ৰা সদ্দন্তরঅড্ঢগাৰুতগাৰুতঅড্ঢযোজনযোজনাদিৰসেন তিযোজনসহস্সৰিত্থতে হিমৰন্তে, তিক্খত্তুং তেসট্ঠিযা নগরসহস্সেসু, নৰনৰুতিযা দোণমুখসতসহস্সেসু, ছনৰুতিযা পট্টনকোটিসতসহস্সেসু, ছপণ্ণাসায রতনাকরেসূতি সকলজম্বুদীপে, পুব্বৰিদেহে, অপরগোযানে, উত্তরকুরুম্হি, দ্ৰীসু পরিত্তদীপসহস্সেসূতি সকলচক্কৰাল়ে, ততো দুতিযততিযচক্কৰাল়েতি এৰং দসসহস্সচক্কৰাল়েসু দেৰতা সন্নিপতিতাতি ৰেদিতব্বা. দসসহস্সচক্কৰাল়ঞ্হি ইধ দসলোকধাতুযোতি অধিপ্পেতং. তেন ৰুত্তং – ‘‘দসহি চ লোকধাতূহি দেৰতা যেভুয্যেন সন্নিপতিতা হোন্তী’’তি.
এৰং সন্নিপতিতাহি দেৰতাহি সকলচক্কৰাল়গব্ভং যাৰ ব্রহ্মলোকা সূচিঘরে নিরন্তরং পক্খিত্তসূচীহি ৰিয পরিপুণ্ণং হোতি. তত্থ ব্রহ্মলোকস্স এৰং উচ্চত্তনং ৰেদিতব্বং – লোহপাসাদে কির সত্তকূটাগারসমো পাসাণো ব্রহ্মলোকে ঠত্ৰা অধো খিত্তো চতূহি মাসেহি পথৰিং পাপুণাতি. এৰং মহন্তে ওকাসে যথা হেট্ঠা ঠত্ৰা খিত্তানি পুপ্ফানি ৰা ধূমো ৰা উপরি গন্তুং, উপরি ৰা ঠত্ৰা খিত্তসাসপা হেট্ঠা ওতরিতুং অন্তরং ন লভন্তি, এৰং নিরন্তরা দেৰতা অহেসুং. যথা খো পন চক্কৰত্তিরঞ্ঞো নিসিন্নট্ঠানং অসম্বাধং হোতি, আগতাগতা মহেসক্খা খত্তিযা ওকাসং লভন্তিযেৰ, পরতো পরতো পন অতিসম্বাধং হোতি. এৰমেৰ ভগৰতো নিসিন্নট্ঠানং অসম্বাধং, আগতাগতা মহেসক্খা দেৰা চ ব্রহ্মানো চ ওকাসং লভন্তিযেৰ. অপি সুদং ভগৰতো আসন্নাসন্নট্ঠানে ৰালগ্গনিত্তুদনমত্তে পদেসে দসপি ৰীসতিপি দেৰা সুখুমে অত্তভাৰে মাপেত্ৰা অট্ঠংসু. সব্বপরতো সট্ঠি সট্ঠি দেৰতা অট্ঠংসু.
সুদ্ধাৰাসকাযিকানন্তি সুদ্ধাৰাসৰাসীনং. সুদ্ধাৰাসা নাম সুদ্ধানং অনাগামিখীণাসৰানং আৰাসা পঞ্চ ব্রহ্মলোকা. এতদহোসীতি কস্মা অহোসি? তে কির ব্রহ্মানো সমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা যথা পরিচ্ছেদেন ৰুট্ঠিতা ব্রহ্মভৰনং ওলোকেন্তা পচ্ছাভত্তে ভত্তগেহং ৰিয সুঞ্ঞতং অদ্দসংসু. ততো ‘‘কুহিং ব্রহ্মানো গতা’’তি আৰজ্জন্তা মহাসমাগমং ঞত্ৰা – ‘‘অযং সমাগমো মহা, মযং ওহীনা, ওহীনকানং পন ওকাসো দুল্লভো হোতি, তস্মা গচ্ছন্তা অতুচ্ছহত্থা হুত্ৰা একেকং গাথং অভিসঙ্খরিত্ৰা গচ্ছাম. তায মহাসমাগমে চ অত্তনো আগতভাৰং জানাপেস্সাম, দসবলস্স চ ৰণ্ণং ভাসিস্সামা’’তি. ইতি তেসং সমাপত্তিতো উট্ঠায আৰজ্জিতত্তা এতদহোসি.
ভগৰতো পুরতো পাতুরহেসুন্তি পাল়িযং ভগৰতো সন্তিকে অভিমুখট্ঠানেযেৰ ওতিণ্ণা ৰিয কত্ৰা ৰুত্তা, ন খো পনেত্থ এৰং অত্থো ৰেদিতব্বো. তে পন ব্রহ্মলোকে ঠিতাযেৰ গাথা অভিসঙ্খরিত্ৰা একো পুরত্থিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতরি, একো দক্খিণচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং, একো পচ্ছিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং, একো উত্তরচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতরি. ততো পুরত্থিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতিণ্ণব্রহ্মা নীলকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা নীলরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতানং মণিৰম্মং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয অত্তনো আগতভাৰং জানাপেত্ৰা বুদ্ধৰীথি নাম কেনচি উত্তরিতুং ন সক্কা, তস্মা মহতিযা বুদ্ধৰীথিযাৰ আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো অত্তনা অভিসঙ্খতং গাথং অভাসি.
দক্খিণচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতিণ্ণব্রহ্মা পীতকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা সুৰণ্ণপভং মুঞ্চিত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতানং সুৰণ্ণপটং পারুপন্তো ৰিয অত্তনো আগতভাৰং জানাপেত্ৰা তথেৰ অকাসি. পচ্ছিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতিণ্ণব্রহ্মা লোহিতকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা লোহিতকরস্মিযো মুঞ্চিত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতানং রত্তৰরকম্বলেন পরিক্খিপন্তো ৰিয অত্তনো আগতভাৰং জানাপেত্ৰা তথেৰ অকাসি. উত্তরচক্কৰাল়মুখৰট্টিযং ওতিণ্ণব্রহ্মা ওদাতকসিণং সমাপজ্জিত্ৰা ওদাতরস্মিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতানং সুমনকুসুমপটং পারুপন্তো ৰিয অত্তনো আগতভাৰং জানাপেত্ৰা তথেৰ অকাসি.
পাল়িযং পন ভগৰতো পুরতো পাতুরহেসুং. অথ খো তা দেৰতা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসূতি এৰং একক্খণে ৰিয পুরতো পাতুভাৰো চ অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং ঠিতভাৰো চ ৰুত্তো, সো ইমিনা অনুক্কমেন অহোসি, একতো কত্ৰা পন দস্সিতো. গাথাভাসনং পন পাল়িযম্পি ৰিসুং ৰিসুংযেৰ ৰুত্তং.
তত্থ মহাসমযোতি মহাসমূহো. পৰনং ৰুচ্চতি ৰনসণ্ডো. উভযেনপি ভগৰা ‘‘ইমস্মিং পন ৰনসণ্ডে অজ্জ মহাসমূহো সন্নিপাতো’’তি আহ. ততো যেসং সো সন্নিপাতো, তে দস্সেতুং দেৰকাযা সমাগতাতি আহ. তত্থ দেৰকাযাতি দেৰঘটা. আগতম্হ ইমং ধম্মসমযন্তি এৰং সমাগতে দেৰকাযে দিস্ৰা মযম্পি ইমং ধম্মসমূহং আগতা. কিং কারণা? দক্খিতাযে অপরাজিতসঙ্ঘন্তি কেনচি অপরাজিতং অজ্জেৰ তযো মারে মদ্দিত্ৰা ৰিজিতসঙ্গামং ইমং অপরাজিতসঙ্ঘং দস্সনত্থায আগতম্হাতি অত্থো. সো পন, ব্রহ্মা, ইমং গাথং ভাসিত্ৰা, ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা, পুরত্থিমচক্কৰাল়মুখৰট্টিযংযেৰ অট্ঠাসি.
অথ দুতিযো ৰুত্তনযেনেৰ আগন্ত্ৰা অভাসি. তত্থ তত্র ভিক্খৰোতি তস্মিং সন্নিপাতট্ঠানে ভিক্খূ. সমাদহংসূতি সমাধিনা যোজেসুং. চিত্তমত্তনো উজুকং অকংসূতি অত্তনো চিত্তে সব্বে ৰঙ্ককুটিলজিম্হভাৰে হরিত্ৰা উজুকং অকরিংসু. সারথীৰ নেত্তানি গহেত্ৰাতি যথা সমপ্পৰত্তেসু সিন্ধৰেসু ওধস্তপতোদো সারথী সব্বযোত্তানি গহেত্ৰা অচোদেন্তো অৰারেন্তো তিট্ঠতি, এৰং ছল়ঙ্গুপেক্খায সমন্নাগতা গুত্তদ্ৰারা সব্বেপেতে পঞ্চসতা ভিক্খূ ইন্দ্রিযানি রক্খন্তি পণ্ডিতা, এতে দট্ঠুং ইধাগতম্হা ভগৰাতি, সোপি গন্ত্ৰা যথাঠানেযেৰ অট্ঠাসি.
অথ ততিযো ৰুত্তনযেনেৰ আগন্ত্ৰা অভাসি. তত্থ ছেত্ৰা খীলন্তি রাগদোসমোহখীলং ছিন্দিত্ৰা. পলিঘন্তি রাগদোসমোহপলিঘমেৰ. ইন্দখীলন্তি রাগদোসমোহইন্দখীলমেৰ. ঊহচ্চ মনেজাতি এতে তণ্হাএজায অনেজা ভিক্খূ ইন্দখীলং ঊহচ্চ সমূহনিত্ৰা চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতচারিকং চরন্তি. সুদ্ধাতি নিরুপক্কিলেসা. ৰিমলাতি নিম্মলা. ইদং তস্সেৰ ৰেৰচনং. চক্খুমতাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমন্তেন. সুদন্তাতি চক্খুতোপি দন্তা সোততোপি ঘানতোপি জিৰ্হাতোপি কাযতোপি মনতোপি দন্তা. সুসুনাগাতি তরুণনাগা. তত্রাযং ৰচনত্থো – ছন্দাদীহি ন গচ্ছন্তীতি নাগা, তেন তেন মগ্গেন পহীনে কিলেসে ন আগচ্ছন্তীতি নাগা, নানপ্পকারং আগুং ন করোন্তীতি নাগা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন মহানিদ্দেসে (মহানি. ৮০) ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.
অপিচ –
‘‘আগুং ন করোতি কিঞ্চি লোকে,
সব্বসংযোগ ৰিসজ্জ বন্ধনানি;
সব্বত্থ ন সজ্জতী ৰিমুত্তো,
নাগো তাদি পৰুচ্চতে তথত্তা’’তি. –
এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সুসুনাগাতি সুসূ নাগা, সুসুনাগভাৰসম্পত্তিং পত্তাতি অত্থো. তে এৰরূপে অনুত্তরেন যোগ্গাচরিযেন দমিতে তরুণনাগে দস্সনায আগতম্হ ভগৰাতি. সোপি গন্ত্ৰা যথাঠানেযেৰ অট্ঠাসি.
অথ চতুত্থো ৰুত্তনযেনেৰ আগন্ত্ৰা অভাসি. তত্থ গতাসেতি নিব্বেমতিকসরণগমনেন গতা. সোপি গন্ত্ৰা যথাঠানেযেৰ অট্ঠাসীতি. সত্তমং.
৮. সকলিকসুত্তৰণ্ণনা
৩৮. অট্ঠমে মদ্দকুচ্ছিস্মিন্তি এৰংনামকে উয্যানে. তঞ্হি অজাতসত্তুম্হি কুচ্ছিগতে তস্স মাতরা – ‘‘অযং ময্হং কুচ্ছিগতো গব্ভো রঞ্ঞো সত্তু ভৰিস্সতি. কিং মে ইমিনা’’তি? গব্ভপাতনত্থং কুচ্ছি মদ্দাপিতা. তস্মা ‘‘মদ্দকুচ্ছী’’তি সঙ্খং গতং. মিগানং পন অভযৰাসত্থায দিন্নত্তা মিগদাযোতি ৰুচ্চতি.
তেন খো পন সমযেনাতি এত্থ অযং অনুপুব্বিকথা – দেৰদত্তো হি অজাতসত্তুং নিস্সায ধনুগ্গহে চ ধনপালকঞ্চ পযোজেত্ৰাপি তথাগতস্স জীৰিতন্তরাযং কাতুং অসক্কোন্তো ‘‘সহত্থেনেৰ মারেস্সামী’’তি গিজ্ঝকূটপব্বতং অভিরুহিত্ৰা মহন্তং কূটাগারপ্পমাণং সিলং উক্খিপিত্ৰা, ‘‘সমণো গোতমো চুণ্ণৰিচুণ্ণো হোতূ’’তি পৰিজ্ঝি. মহাথামৰা কিরেস পঞ্চন্নং হত্থীনং বলং ধারেতি. অট্ঠানং খো পনেতং, যং বুদ্ধানং পরূপক্কমেন জীৰিতন্তরাযো ভৰেয্যাতি তং তথাগতস্স সরীরাভিমুখং আগচ্ছন্তং আকাসে অঞ্ঞা সিলা উট্ঠহিত্ৰা সম্পটিচ্ছি. দ্ৰিন্নং সিলানং সম্পহারেন মহন্তো পাসাণস্স সকলিকা উট্ঠহিত্ৰা ভগৰতো পিট্ঠিপাদপরিযন্তং অভিহনি, পাদো মহাফরসুনা পহতো ৰিয সমুগ্গতলোহিতেন লাখারসমক্খিতো ৰিয অহোসি. ভগৰা উদ্ধং উল্লোকেত্ৰা দেৰদত্তং এতদৰোচ – ‘‘বহু তযা মোঘপুরিস, অপুঞ্ঞং পসুতং, যো ত্ৰং পদুট্ঠচিত্তো ৰধকচিত্তো তথাগতস্স লোহিতং উপ্পাদেসী’’তি. ততো পট্ঠায ভগৰতো অফাসু জাতং. ভিক্খূ চিন্তযিংসু – ‘‘অযং ৰিহারো উজ্জঙ্গলো ৰিসমো, বহূনং খত্তিযাদীনঞ্চেৰ পব্বজিতানঞ্চ অনোকাসো’’তি. তে তথাগতং মঞ্চসিৰিকায আদায মদ্দকুচ্ছিং নযিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰতো পাদো সকলিকায খতো হোতী’’তি.
ভুসাতি বলৰতিযো. সুদন্তি নিপাতমত্তং. দুক্খন্তি সুখপটিক্খেপো. তিব্বাতি বহলা. খরাতি ফরুসা. কটুকাতি তিখিণা. অসাতাতি অমধুরা. ন তাসু মনো অপ্পেতি, ন তা মনং অপ্পাযন্তি ৰড্ঢেন্তীতি অমনাপা. সতো সম্পজানোতি ৰেদনাধিৰাসনসতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো হুত্ৰা. অৰিহঞ্ঞমানোতি অপীল়িযমানো, সম্পরিৰত্তসাযিতায ৰেদনানং ৰসং অগচ্ছন্তো.
সীহসেয্যন্তি এত্থ কামভোগিসেয্যা, পেতসেয্যা, সীহসেয্যা, তথাগতসেয্যাতি চতস্সো সেয্যা. তত্থ ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, কামভোগী সত্তা ৰামেন পস্সেন সেন্তী’’তি অযং কামভোগিসেয্যা. তেসু হি যেভুয্যেন দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, পেতা উত্তানা সেন্তী’’তি অযং পেতসেয্যা. অপ্পমংসলোহিতত্তা হি অট্ঠিসঙ্ঘাটজটিতা একেন পস্সেন সযিতুং ন সক্কোন্তি, উত্তানাৰ সেন্তি. ‘‘যেভুয্যেন, ভিক্খৰে, সীহো মিগরাজা নঙ্গুট্ঠং অন্তরসত্থিম্হি অনুপক্খিপিত্ৰা দক্খিণেন পস্সেন সেতী’’তি অযং সীহসেয্যা. তেজুস্সদত্তা হি সীহো মিগরাজা দ্ৰে পুরিমপাদে একস্মিং, ‘পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৰা নঙ্গুট্ঠং অন্তরসত্থিম্হি পক্খিপিত্ৰা পুরিমপাদপচ্ছিমপাদনঙ্গুট্ঠানং ঠিতোকাসং সল্লক্খেত্ৰা দ্ৰিন্নং পুরিমপাদানং মত্থকে সীসং ঠপেত্ৰা সযতি, দিৰসম্পি সযিত্ৰা পবুজ্ঝমানো ন উত্রসন্তো পবুজ্ঝতি, সীসং পন উক্খিপিত্ৰা পুরিমপাদাদীনং ঠিতোকাসং সল্লক্খেতি’. সচে কিঞ্চি ঠানং ৰিজহিত্ৰা ঠিতং হোতি, ‘‘নযিদং তুয্হং জাতিযা, ন সূরভাৰস্স অনুরূপ’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৰা তত্থেৰ সযতি, ন গোচরায পক্কমতি. অৰিজহিত্ৰা ঠিতে পন ‘‘তুয্হং জাতিযা চ সূরভাৰস্স চ অনুরূপমিদ’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো উট্ঠায সীহৰিজম্ভিতং ৰিজম্ভিত্ৰা কেসরভারং ৰিধুনিত্ৰা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৰা গোচরায পক্কমতি. চতুত্থজ্ঝানসেয্যা পন ‘‘তথাগতসেয্যা’’তি ৰুচ্চতি. তাসু ইধ সীহসেয্যা আগতা. অযঞ্হি তেজুস্সদইরিযাপথত্তা উত্তমসেয্যা নাম.
পাদে পাদন্তি দক্খিণপাদে ৰামপাদং. অচ্চাধাযাতি অতিআধায, ঈসকং অতিক্কম্ম ঠপেত্ৰা. গোপ্ফকেন হি গোপ্ফকে জাণুনা ৰা জাণুম্হি সঙ্ঘট্টিযমানে অভিণ্হং ৰেদনা উপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং ন হোতি, সেয্যা অফাসুকা হোতি. যথা ন সঙ্ঘট্টেতি, এৰং অতিক্কম্ম ঠপিতে ৰেদনা নুপ্পজ্জতি, চিত্তং একগ্গং হোতি, সেয্যা ফাসু হোতি. তস্মা এৰং নিপজ্জি. সতো সম্পজানোতি সযনপরিগ্গাহকসতিসম্পজঞ্ঞেন সমন্নাগতো. ‘‘উট্ঠানসঞ্ঞ’’ন্তি পনেত্থ ন ৰুত্তং, গিলানসেয্যা হেসা তথাগতস্স.
সত্তসতাতি ইমস্মিং সুত্তে সব্বাপি তা দেৰতা গিলানসেয্যট্ঠানং আগতা. উদানং উদানেসীতি গিলানসেয্যং আগতানং দোমনস্সেন ভৰিতব্বং সিযা. ইমাসং পন তথাগতস্স ৰেদনাধিৰাসনং দিস্ৰা, ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৰতা! এৰরূপাসু নাম ৰেদনাসু ৰত্তমানাসু ৰিকারমত্তম্পি নত্থি, সিরীসযনে অলঙ্করিত্ৰা ঠপিতসুৰণ্ণরূপকং ৰিয অনিঞ্জমানেন কাযেন নিপন্নো, ইদানিস্স অধিকতরং মুখৰণ্ণো ৰিরোচতি, আভাসম্পন্নো পুণ্ণচন্দো ৰিয সম্পতি ৰিকসিতং ৰিয চ অরৰিন্দং অস্স মুখং সোভতি, কাযেপি ৰণ্ণাযতনং ইদানি সুসম্মট্ঠকঞ্চনং ৰিয ৰিপ্পসীদতী’’তি উদানং উদপাদি.
নাগো ৰত ভোতি, এত্থ ভোতি ধম্মালপনং. বলৰন্তট্ঠেন নাগো. নাগৰতাতি নাগভাৰেন. সীহো ৰতাতিআদীসু অসন্তাসনট্ঠেন সীহো. ব্যত্তপরিচযট্ঠেন কারণাকারণজাননেন ৰা আজানীযো. অপ্পটিসমট্ঠেন নিসভো. গৰসতজেট্ঠকো হি উসভো, গৰসহস্সজেট্ঠকো ৰসভো, গৰসতসহস্সজেট্ঠকো নিসভোতি ৰুচ্চতি. ভগৰা পন অপ্পটিসমট্ঠেন আসভং ঠানং পটিজানাতি. তেনেৰত্থেন ইধ ‘‘নিসভো’’তি ৰুত্তো. ধুরৰাহট্ঠেন ধোরয্হো. নিব্বিসেৰনট্ঠেন দন্তো.
পস্সাতি অনিযমিতাণত্তি. সমাধিন্তি অরহত্তফলসমাধিং. সুৰিমুত্তন্তি ফলৰিমুত্তিযা সুৰিমুত্তং. রাগানুগতং পন চিত্তং অভিনতং নাম হোতি, দোসানুগতং অপনতং. তদুভযপটিক্খেপেন ন চাভিনতং ন চাপনতন্তি আহ. ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতন্তি ন সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলেসে নিগ্গহেত্ৰা ৰারিতৰতং, কিলেসানং পন ছিন্নত্তা ৰতং ফলসমাধিনা সমাহিতন্তি অত্থো. অতিক্কমিতব্বন্তি ৰিহেঠেতব্বং ঘট্টেতব্বং. অদস্সনাতি অঞ্ঞাণা. অঞ্ঞাণী হি অন্ধবালোৰ এৰরূপে সত্থরি অপরজ্ঝেয্যাতি দেৰদত্তং ঘট্টযমানা ৰদন্তি.
পঞ্চৰেদাতি ইতিহাসপঞ্চমানং ৰেদানং ধারকা. সতং সমন্তি ৰস্সসতং. তপস্সীতি তপনিস্সিতকা হুত্ৰা. চরন্তি চরন্তা. ন সম্মাৰিমুত্তন্তি সচেপি এৰরূপা ব্রাহ্মণা ৰস্সসতং চরন্তি, চিত্তঞ্চ নেসং সম্মা ৰিমুত্তং ন হোতি. হীনত্তরূপা ন পারং গমা তেতি হীনত্তসভাৰা তে নিব্বানঙ্গমা ন হোন্তি. ‘‘হীনত্থরূপা’’তিপি পাঠো, হীনত্থজাতিকা পরিহীনত্থাতি অত্থো. তণ্হাধিপন্নাতি তণ্হায অজ্ঝোত্থটা. ৰতসীলবদ্ধাতি অজৰতকুক্কুরৰতাদীহি চ ৰতেহি তাদিসেহেৰ চ সীলেহি বদ্ধা. লূখং তপন্তি পঞ্চাতপতাপনং কণ্টকসেয্যাদিকং তপং. ইদানি সা দেৰতা সাসনস্স নিয্যানিকভাৰং কথেন্তী ন মানকামস্সাতিআদিমাহ. তং ৰুত্তত্থমেৰাতি. অট্ঠমং.
৯. পঠমপজ্জুন্নধীতুসুত্তৰণ্ণনা
৩৯. নৰমে পজ্জুন্নস্স ধীতাতি পজ্জুন্নস্স নাম ৰস্সৰলাহকদেৰরঞ্ঞো চাতুমহারাজিকস্স ধীতা. অভিৰন্দেতি ভগৰা তুম্হাকং পাদে ৰন্দামি. চক্খুমতাতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমন্তেন তথাগতেন. ধম্মো অনুবুদ্ধোতি, ‘‘ইদং মযা পুব্বে পরেসং সন্তিকে কেৰলং সুতংযেৰ আসী’’তি ৰদতি. সাহং দানীতি, সা অহং ইদানি. সক্খি জানামীতি, পটিৰেধৰসেন পচ্চক্খমেৰ জানামি. ৰিগরহন্তাতি, ‘‘হীনক্খরপদব্যঞ্জনো’’তি ৰা ‘‘অনিয্যানিকো’’তি ৰা এৰং গরহন্তা. রোরুৰন্তি, দ্ৰে রোরুৰা – ধূমরোরুৰো চ জালরোরুৰো চ. তত্থ ধূমরোরুৰো ৰিসুং হোতি, জালরোরুৰোতি পন অৰীচিমহানিরযস্সেৰেতং নামং. তত্থ হি সত্তা অগ্গিম্হি জলন্তে জলন্তে পুনপ্পুনং রৰং রৰন্তি, তস্মা সো ‘‘রোরুৰো’’তি ৰুচ্চতি. ঘোরন্তি দারুণং. খন্তিযা উপসমেন উপেতাতি রুচ্চিত্ৰা খমাপেত্ৰা গহণখন্তিযা চ রাগাদিউপসমেন চ উপেতাতি. নৰমং.
১০. দুতিযপজ্জুন্নধীতুসুত্তৰণ্ণনা
৪০. দসমে ধম্মঞ্চাতি চ সদ্দেন সঙ্ঘঞ্চ, ইতি তীণি রতনানি নমস্সমানা ইধাগতাতি ৰদতি. অত্থৰতীতি, অত্থৰতিযো. বহুনাপি খো তন্তি যং ধম্মং সা অভাসি, তং ধম্মং বহুনাপি পরিযাযেন অহং ৰিভজেয্যং. তাদিসো ধম্মোতি, তাদিসো হি অযং ভগৰা ধম্মো, তংসণ্ঠিতো তপ্পটিভাগো বহূহি পরিযাযেহি ৰিভজিতব্বযুত্তকোতি দস্সেতি. লপযিস্সামীতি, কথযিস্সামি. যাৰতা মে মনসা পরিযত্তন্তি যত্তকং মযা মনসা পরিযাপুটং, তস্সত্থং দিৰসং অৰত্ৰা মধুপটলং পীল়েন্তী ৰিয মুহুত্তেনেৰ সংখিত্তেন কথেস্সামি. সেসং উত্তানমেৰাতি. দসমং.
সতুল্লপকাযিকৰগ্গো চতুত্থো.