৯. মহাপুণ্ণমসুত্তৰণ্ণনা

৮৫. এৰং মে সুতন্তি মহাপুণ্ণমসুত্তং. তত্থ তদহূতি তস্মিং অহু, তস্মিং দিৰসেতি অত্থো. উপৰসন্তি এত্থাতি উপোসথো. উপৰসন্তীতি সীলেন ৰা অনসনেন ৰা উপেতা হুত্ৰা ৰসন্তীতি অত্থো. অযং পনেত্থ অত্থুদ্ধারো – ‘‘আযাম, আৰুসো, কপ্পিন, উপোসথং গমিস্সামা’’তিআদীসু হি পাতিমোক্খুদ্দেসো উপোসথো. ‘‘অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো খো ৰিসাখে উপোসথো উপৰুত্থো’’তিআদীসু (অ. নি. ৮.৫৩) সীলং. ‘‘সুদ্ধস্স ৰে সদা ফগ্গু, সুদ্ধস্সুপোসথো সদা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৭৯) উপৰাসো. ‘‘উপোসথো নাম নাগরাজা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.২৪৬) পঞ্ঞত্তি. ‘‘ন, ভিক্খৰে, তদহুপোসথে সভিক্খুকা আৰাসা’’তিআদীসু (মহাৰ. ১৮১) উপৰসিতব্বদিৰসো. ইধাপি সোযেৰ অধিপ্পেতো. সো পনেস অট্ঠমীচাতুদ্দসীপন্নরসীভেদেন তিৰিধো. তস্মা সেসদ্ৰযনিৰারণত্থং পন্নরসেতি ৰুত্তং. তেন ৰুত্তং ‘‘উপৰসন্তি এত্থাতি উপোসথো’’তি. মাসপুণ্ণতায পুণ্ণা সংপুণ্ণাতি পুণ্ণা. মা-ইতি চন্দো ৰুচ্চতি, সো এত্থ পুণ্ণোতি পুণ্ণমা. এৰং পুণ্ণায পুণ্ণমাযাতি ইমস্মিং পদদ্ৰযে অত্থো ৰেদিতব্বো.

দেসন্তি কারণং. তেন হি ত্ৰং ভিক্খু সকে আসনে নিসীদিত্ৰা পুচ্ছাতি কস্মা ভগৰা ঠিতস্স অকথেত্ৰা নিসীদাপেসীতি. অযং কির ভিক্খু সট্ঠিমত্তানং পধানিযভিক্খূনং সঙ্ঘত্থেরো সট্ঠি ভিক্খূ গহেত্ৰা অরঞ্ঞে ৰসতি, তে তস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ঘটেন্তি ৰাযমন্তি. মহাভূতানি পরিগ্গণ্হন্তি উপাদারূপানি, নামরূপপচ্চযলক্খণারম্মণিকৰিপস্সনং পরিগ্গণ্হন্তি. অথ নে আচরিযুপট্ঠানং আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নে থেরো মহাভূতপরিগ্গহাদীনি পুচ্ছতি. তে সব্বং কথেন্তি, মগ্গফলপঞ্হং পুচ্ছিতা পন কথেতুং ন সক্কোন্তি. অথ থেরো চিন্তেসি – ‘‘মম সন্তিকে এতেসং ওৰাদস্স পরিহানি নত্থি, ইমে চ আরদ্ধৰীরিযা ৰিহরন্তি. কুক্কুটস্স পানীযপিৰনকালমত্তম্পি নেসং পমাদকিরিযা নত্থি. এৰং সন্তেপি মগ্গফলানি নিব্বত্তেতুং ন সক্কোন্তি. অহং ইমেসং অজ্ঝাসযং ন জানামি, বুদ্ধৰেনেয্যা এতে ভৰিস্সন্তি, গহেত্ৰা নে সত্থু সন্তিকং গচ্ছামি, অথ নেসং সত্থা চরিযৰসেন ধম্মং দেসেস্সতী’’তি, তে ভিক্খূ গহেত্ৰা সত্থু সন্তিকং আগতো.

সত্থাপি সাযন্হসমযে আনন্দত্থেরেন উপনীতং উদকং আদায সরীরং উতুং গণ্হাপেত্ৰা মিগারমাতুপাসাদপরিৰেণে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদি, ভিক্খুসঙ্ঘোপি নং পরিৰারেত্ৰা নিসীদি.

তস্মিং সমযে সূরিযো অত্থঙ্গমেতি, চন্দো উগ্গচ্ছতি, মজ্ঝট্ঠানে চ ভগৰা নিসিন্নো. চন্দস্স পভা নত্থি, সূরিযস্স পভা নত্থি, চন্দিমসূরিযানং পভং মক্খেত্ৰা ছব্বণ্ণা যমকবুদ্ধরস্মিযো ৰিজ্জোতমানা পুঞ্জা পুঞ্জা হুত্ৰা দিসাৰিদিসাসু ধাৰন্তীতি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযেন ৰিত্থারেতব্বং. ৰণ্ণভূমি নামেসা, ধম্মকথিকস্সেৰেত্থ থামো পমাণং, যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং কথেতব্বং. দুক্কথিতন্তি ন ৰত্তব্বং. এৰং সন্নিসিন্নায পরিসায থেরো উট্ঠহিত্ৰা সত্থারং পঞ্হস্স ওকাসং কারেসি. ততো ভগৰা – ‘‘সচে ইমস্মিং ঠিতকে পুচ্ছন্তে ‘আচরিযো নো উট্ঠিতো’তি সেসভিক্খূ উট্ঠহিস্সন্তি, এৰং তথাগতে অগারৰো কতো ভৰিস্সতি. অথ নিসিন্নাৰ পুচ্ছিস্সন্তি, আচরিযে অগারৰো কতো ভৰিস্সতি, একগ্গা হুত্ৰা ধম্মদেসনং পটিচ্ছিতুং ন সক্কুণিস্সন্তি. আচরিযে পন নিসিন্নে তেপি নিসীদিস্সন্তি. ততো একগ্গা ধম্মদেসনং পটিচ্ছিতুং সক্কুণিস্সন্তী’’তি ইমিনা কারণেন ভগৰা ঠিতস্স অকথেত্ৰা নিসীদাপেতীতি.

ইমে নু খো, ভন্তেতি ৰিমতিপুচ্ছা ৰিয কথিতা. থেরো পন পঞ্চক্খন্ধানং উদযব্বযং পরিগ্গণ্হিত্ৰা অরহত্তং পত্তো মহাখীণাসৰো, নত্থি এতস্স ৰিমতি. জানন্তেনপি পন অজানন্তেন ৰিয হুত্ৰা পুচ্ছিতুং ৰট্টতি. সচে হি জানন্তো ৰিয পুচ্ছতি, ‘‘জানাতি অয’’ন্তি তস্স তস্স ৰিস্সজ্জেন্তো একদেসমেৰ কথেতি. অজানন্তেন ৰিয পুচ্ছিতে পন কথেন্তো ইতো চ এত্তো চ কারণং আহরিত্ৰা পাকটং কত্ৰা কথেতি. কোচি পন অজানন্তোপি জানন্তো ৰিয পুচ্ছতি. থেরো এৰরূপং ৰচনং কিং করিস্সতি, জানন্তোযেৰ পন অজানন্তো ৰিয পুচ্ছতীতি ৰেদিতব্বো.

ছন্দমূলকাতি তণ্হামূলকা. এৰংরূপো সিযন্তি সচে ওদাতো হোতুকামো, হরিতালৰণ্ণো ৰা মনোসিলাৰণ্ণো ৰা সিযন্তি পত্থেতি. সচে কাল়ো হোতুকামো, নীলুপ্পলৰণ্ণো ৰা অঞ্জনৰণ্ণো ৰা অতসীপুপ্ফৰণ্ণো ৰা সিযন্তি পত্থেতি. এৰংৰেদনোতি কুসলৰেদনো ৰা সুখৰেদনো ৰা সিযন্তি পত্থেতি. সঞ্ঞাদীসুপি এসেৰ নযো. যস্মা পন অতীতে পত্থনা নাম নত্থি, পত্থেন্তেনাপি চ ন সক্কা তং লদ্ধুং, পচ্চুপ্পন্নেপি ন হোতি, ন হি ওদাতো কাল়ভাৰং পত্থেত্ৰা পচ্চুপ্পন্নে কাল়ো হোতি, ন কাল়ো ৰা ওদাতো, দীঘো ৰা রস্সো, রস্সো ৰা দীঘো, দানং পন দত্ৰা সীলং ৰা সমাদিযিত্ৰা ‘‘অনাগতে খত্তিযো ৰা হোমি ব্রাহ্মণো ৰা’’তি পত্থেন্তস্স পত্থনা সমিজ্ঝতি. তস্মা অনাগতমেৰ গহিতং.

খন্ধাধিৰচনন্তি খন্ধানং খন্ধপণ্ণত্তি কিত্তকেন হোতীতি পুচ্ছতি.

মহাভূতা হেতূতি ‘‘তযো কুসলহেতূ’’তিআদীসু (ধ. স. ১৪৪১) হি হেতুহেতু ৰুত্তো. অৰিজ্জা পুঞ্ঞাভিসঙ্খারাদীনং সাধারণত্তা সাধারণহেতু. কুসলাকুসলং অত্তনো অত্তনো ৰিপাকদানে উত্তমহেতু. ইধ পচ্চযহেতু অধিপ্পেতো. তত্থ পথৰীধাতু মহাভূতং ইতরেসং তিণ্ণং ভূতানং উপাদারূপস্স চ পঞ্ঞাপনায দস্সনত্থায হেতু চেৰ পচ্চযো চ. এৰং সেসেসুপি যোজনা ৰেদিতব্বা.

ফস্সোতি ‘‘ফুট্ঠো, ভিক্খৰে, ৰেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৰচনতো ফস্সো তিণ্ণং খন্ধানং পঞ্ঞাপনায হেতু চেৰ পচ্চযো চ. ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধস্সাতি এত্থ পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণেন তাৰ সদ্ধিং গব্ভসেয্যকানং উপরিমপরিচ্ছেদেন সমতিংস রূপানি সম্পযুত্তা চ তযো খন্ধা উপ্পজ্জন্তি, তং নামরূপং পটিসন্ধিৰিঞ্ঞাণস্স পঞ্ঞাপনায হেতু চেৰ পচ্চযো চ. চক্খুদ্ৰারে চক্খুপসাদো চেৰ রূপারম্মণঞ্চ রূপং, সম্পযুত্তা তযো খন্ধা নামং. তং নামরূপং চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স পঞ্ঞাপনায হেতু চেৰ পচ্চযো চ. এসেৰ নযো সেসৰিঞ্ঞাণেসু.

৮৭. কথং পন, ভন্তেতি ইদং কিত্তকেন নু খোতি ৰট্টং পুচ্ছন্তো এৰমাহ. সক্কাযদিট্ঠি ন হোতীতি ইদং ৰিৰট্টং পুচ্ছন্তো এৰমাহ.

৮৮. অযং রূপে অস্সাদোতি ইমিনা পরিঞ্ঞাপটিৰেধো চেৰ দুক্খসচ্চঞ্চ কথিতং. অযং রূপে আদীনৰোতি ইমিনা পহানপটিৰেধো চেৰ সমুদযসচ্চঞ্চ. ইদং রূপে নিস্সরণন্তি ইমিনা সচ্ছিকিরিযাপটিৰেধো চেৰ নিরোধসচ্চঞ্চ. যে ইমেসু তীসু ঠানেসু সম্মাদিট্ঠিআদযো ধম্মা, অযং ভাৰনাপটিৰেধো মগ্গসচ্চং. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.

৮৯. বহিদ্ধাতি পরস্স সৰিঞ্ঞাণকে কাযে. সব্বনিমিত্তেসূতি ইমিনা পন অনিন্দ্রিযবদ্ধম্পি সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সৰিঞ্ঞাণকে কাযে’’তি ৰচনেন ৰা অত্তনো চ পরস্স চ কাযো গহিতোৰ, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তগ্গহণেন অনিন্দ্রিযবদ্ধং গণ্হাতি.

৯০. অনত্তকতানীতি অনত্তনি ঠত্ৰা কতানি. কমত্তানং ফুসিস্সন্তীতি কতরস্মিং অত্তনি ঠত্ৰা ৰিপাকং দস্সেন্তীতি সস্সতদস্সনং ওক্কমন্তো এৰমাহ. তণ্হাধিপতেয্যেনাতি তণ্হাজেট্ঠকেন. তত্র তত্রাতি তেসু তেসু ধম্মেসু. সট্ঠিমত্তানন্তি ইমে ভিক্খূ পকতিকম্মট্ঠানং জহিত্ৰা অঞ্ঞং নৰকম্মট্ঠানং সম্মসন্তা পল্লঙ্কং অভিন্দিত্ৰা তস্মিংযেৰ আসনে অরহত্তং পাপুণিংসু. সেসং সব্বত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

মহাপুণ্ণমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.