৪. সামগামসুত্তৰণ্ণনা

৪১. এৰং মে সুতন্তি সামগামসুত্তং. তত্থ সামগামেতি সামাকানং উস্সন্নত্তা এৰংলদ্ধনামে গামে. অধুনা কালঙ্কতোতি সম্পতি কালং কতো. দ্ৰেধিকজাতাতি দ্ৰেজ্ঝজাতা দ্ৰেভাগজাতা. ভণ্ডনাদীসু ভণ্ডনং পুব্বভাগকলহো, তং দণ্ডাদানাদিৰসেন পণ্ণত্তিৰীতিক্কমৰসেন চ ৰদ্ধিতং কলহো, ‘‘ন ত্ৰং ইমং ধম্মৰিনযং আজানাসী’’তিআদিকং ৰিরুদ্ধৰচনং ৰিৰাদো. ৰিতুদন্তাতি ৰিতুজ্জন্তা. সহিতং মেতি মম ৰচনং অত্থসংহিতং. অধিচিণ্ণং তে ৰিপরাৰত্তন্তি যং তৰ অধিচিণ্ণং চিরকালসেৰনৰসেন পগুণং, তং মম ৰাদং আগম্ম নিৰত্তং. আরোপিতো তে ৰাদোতি তুয্হং উপরি মযা দোসো আরোপিতো. চর ৰাদপ্পমোক্খাযাতি ভত্তপুটং আদায তং তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰাদপ্পমোক্খত্থায উত্তরি পরিযেসমানো চর. নিব্বেঠেহি ৰাতি অথ মযা আরোপিতৰাদতো অত্তানং মোচেহি. সচে পহোসীতি সচে সক্কোসি. ৰধোযেৰাতি মরণমেৰ.

নাটপুত্তিযেসূতি নাটপুত্তস্স অন্তেৰাসিকেসু. নিব্বিন্নরূপাতি উক্কণ্ঠিতসভাৰা, অভিৰাদনাদীনি ন করোন্তি. ৰিরত্তরূপাতি ৰিগতপেমা. পটিৰানরূপাতি তেসং নিপচ্চকিরিযতো নিৰত্তসভাৰা. যথা তন্তি যথা চ দুরক্খাতাদিসভাৰে ধম্মৰিনযে নিব্বিন্নৰিরত্তপটিৰানরূপেহি ভৰিতব্বং, তথেৰ জাতাতি অত্থো. দুরক্খাতেতি দুক্কথিতে. দুপ্পৰেদিতেতি দুৰিঞ্ঞাপিতে. অনুপসমসংৰত্তনিকেতি রাগাদীনং উপসমং কাতুং অসমত্থো. ভিন্নথূপেতি ভিন্নপতিট্ঠে. এত্থ হি নাটপুত্তোৰ নেসং পতিট্ঠেন থূপো, সো পন ভিন্নো মতো. তেন ৰুত্তং ‘‘ভিন্নথূপে’’তি. অপ্পটিসরণেতি তস্সেৰ অভাৰেন পটিসরণৰিরহিতে.

ননু চাযং নাটপুত্তো নাল়ন্দৰাসিকো, সো কস্মা পাৰাযং কালংকতোতি. সো কির উপালিনা গহপতিনা পটিৰিদ্ধসচ্চেন দসহি গাথাহি ভাসিতে বুদ্ধগুণে সুত্ৰা উণ্হং লোহিতং ছড্ডেসি. অথ নং অফাসুকং গহেত্ৰা পাৰং অগমংসু, সো তত্থ কালমকাসি. কালং কুরুমানো চ ‘‘মম লদ্ধি অনিয্যানিকা সাররহিতা, মযং তাৰ নট্ঠা, অৰসেসজনো মা অপাযপূরকো অহোসি. সচে পনাহং ‘মম সাসনং অনিয্যানিক’ন্তি ৰক্খামি, ন সদ্দহিস্সন্তি. যংনূনাহং দ্ৰেপি জনে ন একনীহারেন উগ্গণ্হাপেয্যং, তে মমচ্চযেন অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰদিস্সন্তি. সত্থা তং ৰিৰাদং পটিচ্চ একং ধম্মকথং কথেস্সতি, ততো তে সাসনস্স মহন্তভাৰং জাতিস্সন্তী’’তি.

অথ নং একো অন্তেৰাসিকো উপসঙ্কমিত্ৰা আহ ‘‘ভন্তে, তুম্হে দুব্বলা, ময্হং ইমস্মিং ধম্মে সারং আচিক্খথ আচরিযপ্পমাণ’’ন্তি. আৰুসো, ত্ৰং মমচ্চযেন সস্সতন্তি গণ্হেয্যাসীতি. অপরোপি তং উপসঙ্কমি, তং উচ্ছেদং গণ্হাপেসি. এৰং দ্ৰেপি জনে একলদ্ধিকে অকত্ৰা বহূ নানানীহারেন উগ্গণ্হাপেত্ৰা কালমকাসি. তে তস্স সরীরকিচ্চং কত্ৰা সন্নিপতিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং পুচ্ছিংসু ‘‘কস্সাৰুসো, আচরিযো সারমাচিক্খী’’তি? একো উট্ঠহিত্ৰা ময্হন্তি আহ. কিং আচিক্খীতি? সস্সতন্তি. অপরো তং পটিবাহিত্ৰা ময্হং সারং আচিক্খীতি আহ. এৰং সব্বে ‘‘ময্হং সারং আচিক্খি, অহং জেট্ঠকো’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিৰাদং ৰড্ঢেত্ৰা অক্কোসে চেৰ পরিভাসে চ হত্থপাদপহারাদীনি চ পৰত্তেত্ৰা একমগ্গেন দ্ৰে অগচ্ছন্তা নানাদিসাসু পক্কমিংসু, একচ্চে গিহী অহেসুং.

ভগৰতো পন ধরমানকালেপি ভিক্খুসঙ্ঘে ৰিৰাদো ন উপ্পজ্জি. সত্থা হি তেসং ৰিৰাদকারণে উপ্পন্নমত্তেযেৰ সযং ৰা গন্ত্ৰা তে ৰা ভিক্খূ পক্কোসাপেত্ৰা খন্তি মেত্তা পটিসঙ্খা অৰিহিংসা সারণীযধম্মেসু একং কারণং কথেত্ৰা ৰিৰাদং ৰূপসমেতি. এৰং ধরমানোপি সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাৰ অহোসি. পরিনিব্বাযমানোপি অৰিৰাদকারণং কত্ৰাৰ পরিনিব্বাযি. ভগৰতা হি সুত্তে দেসিতা চত্তারো মহাপদেসা (অ. নি. ৪.১৮০; দী. নি. ২.১৮৭) যাৰজ্জদিৰসা ভিক্খূনং পতিট্ঠা চ অৰস্সযো চ. তথা খন্ধকে দেসিতা চত্তারো মহাপদেসা (মহাৰ. ৩০৫) সুত্তে ৰুত্তানি চত্তারি পঞ্হব্যাকরণানি (অ. নি. ৪.৪২) চ. তেনেৰাহ – ‘‘যো ৰো মযা, আনন্দ, ধম্মো চ ৰিনযো চ দেসিতো পঞ্ঞত্তো, সো ৰো মমচ্চযেন সত্থা’’তি (দী. নি. ২.২১৬).

৪২. অথ খো চুন্দো সমণুদ্দেসোতি অযং থেরো ধম্মসেনাপতিস্স কনিট্ঠভাতিকো. তং ভিক্খূ অনুপসম্পন্নকালে চুন্দো সমণুদ্দেসোতি সমুদাচরিত্ৰা থেরকালেপি তথেৰ সমুদাচরিংসু. তেন ৰুত্তং ‘‘চুন্দো সমণুদ্দেসো’’তি. উপসঙ্কমীতি কস্মা উপসঙ্কমি? নাটপুত্তে কির কালংকতে জম্বুদীপে মনুস্সা তত্থ তত্থ কথং পৰত্তযিংসু – ‘‘নিগণ্ঠো নাটপুত্তো একো সত্থাতি পঞ্ঞাযিত্থ, তস্স কালকিরিযায সাৰকানং এৰরূপো ৰিৰাদো জাতো, সমণো পন গোতমো জম্বুদীপে চন্দো ৰিয সূরিযো ৰিয চ পাকটোযেৰ, কীদিসো নু খো সমণে গোতমে পরিনিব্বুতে সাৰকানং ৰিৰাদো ভৰিস্সতী’’তি. থেরো তং কথং সুত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইমং কথং গহেত্ৰা দসবলস্স আরোচেস্সামি, সত্থা চ এতং অত্থুপ্পত্তিং কত্ৰা একং দেসনং কথেস্সতী’’তি. সো নিক্খমিত্ৰা যেন সামগামো, যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি. উজুমেৰ ভগৰতো সন্তিকং অগন্ত্ৰা যেনস্স উপজ্ঝাযো আযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমীতি অত্থো. এৰং কিরস্স অহোসি – ‘‘উপজ্ঝাযো মে মহাপঞ্ঞো, সো ইমং সাসনং সত্থু আরোচেস্সতি, অথ সত্থা তদনুরূপং ধম্মং দেসেস্সতী’’তি. কথাপাভতন্তি কথামূলং, মূলঞ্হি পাভতন্তি ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘অপ্পকেনপি মেধাৰী, পাভতেন ৰিচক্খণো;

সমুট্ঠাপেতি অত্তানং, অণুং অগ্গিংৰ সন্ধম’’ন্তি. (জা. ২.১.৪);

দস্সনাযাতি দস্সনত্থায. কিং পনিমিনা ভগৰা ন দিট্ঠপুব্বোতি? নো ন দিট্ঠপুব্বো, অযঞ্হি আযস্মা দিৰা নৰ ৰারে রত্তিং নৰ ৰারেতি একাহং অট্ঠারস ৰারে উপট্ঠানমেৰ গচ্ছতি. দিৰসস্স পন সতক্খত্তুং ৰা সহস্সক্খত্তুং ৰা গন্তুকামো সমানোপি ন অকারণা গচ্ছতি, একং পঞ্হুদ্ধারং গহেত্ৰাৰ গচ্ছতি. সো তংদিৰসং তেন গন্তুকামো এৰমাহ.

অহিতায দুক্খায দেৰমনুস্সানন্তি একস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৰিৰাদো কথং দেৰমনুস্সানং অহিতায দুক্খায সংৰত্ততি? কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৰ. ৪৫১) ৰিয হি দ্ৰীসু ভিক্খূসু ৰিৰাদং আপন্নেসু তস্মিং ৰিহারে তেসং অন্তেৰাসিকা ৰিৰদন্তি, তেসং ওৰাদং গণ্হন্তো ভিক্খুনিসঙ্ঘো ৰিৰদতি, ততো তেসং উপট্ঠাকা ৰিৰদন্তি, অথ মনুস্সানং আরক্খদেৰতা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. তত্থ ধম্মৰাদীনং আরক্খদেৰতা ধম্মৰাদিনিযো হোন্তি, অধম্মৰাদীনং অধম্মৰাদিনিযো হোন্তি. ততো তাসং আরক্খদেৰতানং মিত্তা ভুম্মদেৰতা ভিজ্জন্তি. এৰং পরম্পরায যাৰ ব্রহ্মলোকা ঠপেত্ৰা অরিযসাৰকে সব্বে দেৰমনুস্সা দ্ৰে কোট্ঠাসা হোন্তি. ধম্মৰাদীহি পন অধম্মৰাদিনোৰ বহুতরা হোন্তি, ততো যং বহূহি গহিতং, তং গণ্হন্তি. ধম্মং ৰিস্সজ্জেত্ৰা বহুতরাৰ অধম্মং গণ্হন্তি. তে অধম্মং পূরেত্ৰা ৰিহরন্তা অপাযে নিব্বত্তন্তি. এৰং একস্মিং ৰিহারে সঙ্ঘমজ্ঝে উপ্পন্নো ৰিৰাদো বহূনং অহিতায দুক্খায হোতি.

৪৩. অভিঞ্ঞা দেসিতাতি মহাবোধিমূলে নিসিন্নেন পচ্চক্খং কত্ৰা পৰেদিতা. পতিস্সযমানরূপা ৰিহরন্তীতি উপনিস্সায ৰিহরন্তি. ভগৰতো অচ্চযেনাতি এতরহি ভগৰন্তং জেট্ঠকং কত্ৰা সগারৰা ৰিহরন্তি, তুম্হাকং, ভন্তে, উগ্গতেজতায দুরাসদতায ৰিৰাদং জনেতুং ন সক্কোন্তি, ভগৰতো পন অচ্চযেন ৰিৰাদং জনেয্যুন্তি ৰদতি. যত্থ পন তং ৰিৰাদং জনেয্যুং, তং দস্সেন্তো অজ্ঝাজীৰে ৰা অধিপাতিমোক্খে ৰাতি আহ. তত্থ অজ্ঝাজীৰেতি আজীৰহেতু আজীৰকারণা – ‘‘ভিক্খু উত্তরিমনুস্সধম্মং উল্লপতি আপত্তি পারাজিকস্সা’’তিআদিনা (পরি. ২৮৭) নযেন পরিৰারে পঞ্ঞত্তানি ছ সিক্খাপদানি, তানি ঠপেত্ৰা সেসানি সব্বসিক্খাপদানি অধিপাতিমোক্খং নাম. অপ্পমত্তকো সো আনন্দাতি অজ্ঝাজীৰং অধিপাতিমোক্খঞ্চ আরব্ভ উপ্পন্নৰিৰাদো নাম যস্মা পরস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৰা সুপ্পজহো হোতি, তস্মা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি ৰুত্তো.

তত্রাযং নযো – ইধেকচ্চো ‘‘ন সক্কা উত্তরিমনুস্সধম্মং অনুল্লপন্তেন কিঞ্চি লদ্ধু’’ন্তিআদীনি চিন্তেত্ৰা আজীৰহেতু উত্তরিমনুস্সধম্মং ৰা উল্লপতি সঞ্চরিত্তং ৰা আপজ্জতি, যো তে ৰিহারে ৰসতি, সো ভিক্খু অরহাতিআদিনা নযেন সামন্তজপ্পনং ৰা করোতি, অগিলানো ৰা অত্তনো অত্থায পণীতভোজনানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা ভুঞ্জতি, ভিক্খুনী ৰা পন তানি ৰিঞ্ঞাপেত্ৰা পাটিদেসনীযং আপজ্জতি, যো কোচি দুক্কটৰত্থুকং যংকিঞ্চি সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিমেৰ ৰা করোতি, অঞ্ঞতরং ৰা পন পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোন্তো ৰিহরতি, তমেনং সব্রহ্মচারী এৰং সঞ্জানন্তি – ‘‘কিং ইমস্স ইমিনা লাভেন লদ্ধেন, যো সাসনে পব্বজিত্ৰা মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি, পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোতী’’তি. অত্তনো ধম্মতাযপিস্স এৰং হোতি – ‘‘কিস্স ময্হং ইমিনা লাভেন, য্ৰাহং এৰং স্ৰাক্খাতে ধম্মৰিনযে পব্বজিত্ৰা মিচ্ছাজীৰেন জীৰিকং কপ্পেমি, পণ্ণত্তিৰীতিক্কমং করোমী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ততো ওরমতি. এৰং পরস্স কথাযপি অত্তনো ধম্মতাযপি সল্লক্খেত্ৰা সুপ্পজহো হোতি. তেন ভগৰা ‘‘অপ্পমত্তকো’’তি আহ.

মগ্গে ৰা হি, আনন্দ, পটিপদায ৰাতি লোকুত্তরমগ্গং পত্ৰা ৰিৰাদো নাম সব্বসো ৰূপসম্মতি, নত্থি অধিগতমগ্গানং ৰিৰাদো. পুব্বভাগমগ্গং পন পুব্বভাগপটিপদঞ্চ সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

তত্রাযং নযো – এৰং ভিক্খুং মনুস্সা লোকুত্তরধম্মে সম্ভাৰেন্তি. সো সদ্ধিৰিহারিকাদযো আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ঠিতে পুচ্ছতি ‘‘কিং আগতত্থা’’তি. মনসিকাতব্বকম্মট্ঠানং পুচ্ছিতুং, ভন্তেতি. নিসীদথ, খণেনেৰ অরহত্তং পাপেতুং সমত্থকম্মট্ঠানকথং আচিক্খিস্সামীতি ৰত্ৰা ৰদতি – ‘‘ইধ ভিক্খু অত্তনো ৰসনট্ঠানং পৰিসিত্ৰা নিসিন্নো মূলকম্মট্ঠানং মনসি করোতি, তস্স তং মনসিকরোতো ওভাসো উপ্পজ্জতি. অযং পঠমমগ্গো নাম. সো দুতিযং ওভাসঞাণং নিব্বত্তেতি, দুতিযমগ্গো অধিগতো হোতি, এৰং ততিযঞ্চ চতুত্থঞ্চ. এত্তাৰতা মগ্গপ্পত্তো চেৰ ফলপ্পত্তো চ হোতী’’তি. অথ তে ভিক্খূ ‘‘অখীণাসৰো নাম এৰং কম্মট্ঠানং কথেতুং ন সক্কোতি, অদ্ধাযং খীণাসৰো’’তি নিট্ঠং গচ্ছন্তি.

সো অপরেন সমযেন কালং করোতি. সমন্তা ভিক্খাচারগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৰা পুচ্ছন্তি ‘‘কেনচি, ভন্তে, থেরো পঞ্হং পুচ্ছিতো’’তি. উপাসকা পুব্বেৰ থেরেন পঞ্হো কথিতো অম্হাকন্তি. তে পুপ্ফমণ্ডপং পুপ্ফকূটাগারং সজ্জেত্ৰা সুৰণ্ণেন অক্খিপিধানমুখপিধানাদিং করিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা সত্তাহং সাধুকীল়িকং কীল়েত্ৰা ঝাপেত্ৰা অট্ঠীনি আদায চেতিযং করোন্তি. অঞ্ঞে আগন্তুকা ৰিহারং আগন্ত্ৰা পাদে ধোৰিত্ৰা ‘‘মহাথেরং পস্সিস্সাম, কহং, আৰুসো, মহাথেরো’’তি পুচ্ছন্তি. পরিনিব্বুতো, ভন্তেতি. দুক্করং, আৰুসো, থেরেন কতং মগ্গফলানি নিব্বত্তেন্তেন, পঞ্হং পুচ্ছিত্থ, আৰুসোতি. ভিক্খূনং কম্মট্ঠানং কথেন্তো ইমিনা নিযামেন কথেসি, ভন্তেতি. ন এসো, আৰুসো, মগ্গো, ৰিপস্সনুপক্কিলেসো নামেস, ন তুম্হে জানিত্থ, পুথুজ্জনো, আৰুসো, থেরোতি. তে কলহং করোন্তা উট্ঠহিত্ৰা ‘‘সকলৰিহারে ভিক্খূ চ ভিক্খাচারগামেসু মনুস্সা চ ন জানন্তি, তুম্হেযেৰ জানাথ. কতরমগ্গেন তুম্হে আগতা, কিং ৰো ৰিহারদ্ৰারে চেতিযং ন দিট্ঠ’’ন্তি. এৰংৰাদীনং পন ভিক্খূনং সতং ৰা, হোতু সহস্সং ৰা, যাৰ তং লদ্ধিং নপ্পজহন্তি, সগ্গোপি মগ্গোপি ৰারিতোযেৰ.

অপরোপি তাদিসোৰ কম্মট্ঠানং কথেন্তো এৰং কথেতি – চিত্তেনেৰ তীসু উদ্ধনেসু তীণি কপল্লানি আরোপেত্ৰা হেট্ঠা অগ্গিং কত্ৰা চিত্তেনেৰ অত্তনো দ্ৰত্তিংসাকারং উপ্পাটেত্ৰা কপল্লেসু পক্খিপিত্ৰা চিত্তেনেৰ দণ্ডকেন পরিৰত্তেত্ৰা পরিৰত্তেত্ৰা ভজ্জিতব্বং, যা ঝাযমানে ছারিকা হোতি, সা মুখৰাতেন পলাসেতব্বা. এত্তকেন ধূতপাপো নামেস সমণো হোতি. সেসং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং.

অপরো এৰং কথেতি – চিত্তেনেৰ মহাচাটিং ঠপেত্ৰা মত্থুং যোজেত্ৰা চিত্তেনেৰ অত্তনো দ্ৰত্তিংসাকারং উপ্পাটেত্ৰা তত্থ পক্খিপিত্ৰা মত্থুং ওতারেত্ৰা মন্থিতব্বং. মথিযমানং ৰিলীযতি, ৰিলীনে উপরি ফেণো উগ্গচ্ছতি. সো ফেণো পরিভুঞ্জিতব্বো. এত্তাৰতা ৰো অমতং পরিভুত্তং নাম ভৰিস্সতি. ইতো পরং ‘‘অথ তে ভিক্খূ’’তিআদি সব্বং পুরিমনযেনেৰ ৰিত্থারেতব্বং.

৪৪. ইদানি যো এৰং ৰিৰাদো উপ্পজ্জেয্য, তস্স মূলং দস্সেন্তো ছযিমানীতিআদিমাহ. তত্থ অগারৰোতি গারৰৰিরহিতো. অপ্পতিস্সোতি অপ্পতিস্সযো অনীচৰুত্তি. এত্থ পন যো ভিক্খু সত্থরি ধরমানে তীসু কালেসু উপট্ঠানং ন যাতি, সত্থরি অনুপাহনে চঙ্কমন্তে সউপাহনো চঙ্কমতি, নীচে চঙ্কমে চঙ্কমন্তে উচ্চে চঙ্কমে চঙ্কমতি, হেট্ঠা ৰসন্তে উপরি ৰসতি, সত্থু দস্সনট্ঠানে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তং ধারেতি, উপাহনং ধারেতি, ন্হানতিত্থে উচ্চারং ৰা পস্সাৰং ৰা করোতি, পরিনিব্বুতে ৰা পন চেতিযং ৰন্দিতুং ন গচ্ছতি, চেতিযস্স পঞ্ঞাযনট্ঠানে সত্থুদস্সনট্ঠানে ৰুত্তং সব্বং করোতি, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘কস্মা এৰং করোসি, ন ইদং ৰট্টতি, সম্মাসবুদ্ধস্স নাম লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তে ‘‘তূণ্হী হোতি, কিং বুদ্ধো বুদ্ধোতি ৰদসী’’তি ভণতি, অযং সত্থরি অগারৰো নাম.

যো পন ধম্মস্সৰনে সঙ্ঘুট্ঠে সক্কচ্চং ন গচ্ছতি, সক্কচ্চং ধম্মং ন সুণাতি, নিদ্দাযতি ৰা সল্লপেন্তো ৰা নিসীদতি, সক্কচ্চং ন গণ্হাতি ন ধারেতি, ‘‘কিং ধম্মে অগারৰং করোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘তুণ্হী হোতি, ধম্মো ধম্মোতি ৰদসি, কিং ধম্মো নামা’’তি ৰদতি, অযং ধম্মে অগারৰো নাম.

যো পন থেরেন ভিক্খুনা অনজ্ঝিট্ঠো ধম্মং দেসেতি, নিসীদতি পঞ্হং কথেতি, ৰুড্ঢে ভিক্খূ ঘট্টেন্তো গচ্ছতি, তিট্ঠতি নিসীদতি, দুস্সপল্লত্থিকং ৰা হত্থপল্লত্থিকং ৰা করোতি, সঙ্ঘমজ্ঝে উভো অংসে পারুপতি, ছত্তুপাহনং ধারেতি, ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স লজ্জিতুং ৰট্টতী’’তি ৰুত্তেপি ‘‘তুণ্হী হোতি, সঙ্ঘো সঙ্ঘোতি ৰদসি, কিং সঙ্ঘো, মিগসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো’’তিআদীনি ৰদতি, অযং সঙ্ঘে অগারৰো নাম. একভিক্খুস্মিম্পি হি অগারৰে কতে সঙ্ঘে কতোযেৰ হোতি. তিস্সো সিক্খা পন অপরিপূরযমানোৰ সিক্খায ন পরিপূরকারী নাম.

অজ্ঝত্তং ৰাতি অত্তনি ৰা অত্তনো পরিসায ৰা. বাহিদ্ধাতি পরস্মিং ৰা পরস্স পরিসায ৰা.

৪৬. ইদানি অযং ছ ঠানানি নিস্সায উপ্পন্নৰিৰাদো ৰড্ঢন্তো যানি অধিকরণানি পাপুণাতি, তানি দস্সেতুং চত্তারিমানীতিআদিমাহ. তত্থ ৰূপসমনত্থায পৰত্তমানেহি সমথেহি অধিকাতব্বানীতি অধিকরণানি. ৰিৰাদোৰ অধিকরণং ৰিৰাদাধিকরণং. ইতরেসুপি এসেৰ নযো.

ইদানি ইমানিপি চত্তারি অধিকরণানি পত্ৰা উপরি ৰড্ঢেন্তো সো ৰিৰাদো যেহি সমথেহি ৰূপসম্মতি, তেসং দস্সনত্থং সত্ত খো পনিমেতিআদিমাহ. তত্থ অধিকরণানি সমেন্তি ৰূপসমেন্তীতি অধিকরণসমথা. উপ্পন্নুপ্পন্নানন্তি উপ্পন্নানং উপ্পন্নানং. অধিকরণানন্তি এতেসং ৰিৰাদাধিকরণাদীনং চতুন্নং. সমথায ৰূপসমাযাতি সমনত্থঞ্চেৰ ৰূপসমনত্থঞ্চ. সম্মুখাৰিনযো দাতব্বো…পে… তিণৰত্থারকোতি ইমে সত্ত সমথা দাতব্বা.

তত্রাযং ৰিনিচ্ছযকথা – অধিকরণেসু তাৰ ধম্মোতি ৰা অধম্মোতি ৰাতি অট্ঠারসহি ৰত্থূহি ৰিৰদন্তানং ভিক্খূনং যো ৰিৰাদো, ইদং ৰিৰাদাধিকরণং নাম. সীলৰিপত্তিযা ৰা আচারদিট্ঠিআজীৰৰিপত্তিযা ৰা অনুৰদন্তানং যো অনুৰাদো উপৰদনা চেৰ চোদনা চ, ইদং অনুৰাদাধিকরণং নাম. মাতিকাযং আগতা পঞ্চ ৰিভঙ্গে দ্ৰেতি সত্ত আপত্তিক্খন্ধা আপত্তাধিকরণং নাম. যং সঙ্ঘস্স অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং করণং, ইদং কিচ্চাধিকরণং নাম.

তত্থ ৰিৰাদাধিকরণং দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ. সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মমানং যস্মিং ৰিহারে উপ্পন্নং, তস্মিংযেৰ ৰা, অঞ্ঞত্থ ৰূপসমেতুং গচ্ছন্তানং অন্তরামগ্গে ৰা, যত্থ গন্ত্ৰা সঙ্ঘস্স নিয্যাতিতং, তত্থ সঙ্ঘেন ৰা গণেন ৰা ৰূপসমেতুং অসক্কোন্তে তত্থেৰ উব্বাহিকায সম্মতপুগ্গলেহি ৰা ৰিনিচ্ছিতং সম্মতি. এৰং সম্মমানে পন তস্মিং যা সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মসম্মুখতা, ৰিনযসম্মুখতা, পুগ্গলসম্মুখতা, অযং সম্মুখাৰিনযো নাম.

তত্থ চ কারকসঙ্ঘস্স সামগ্গিৰসেন সম্মুখীভাৰো সঙ্ঘসম্মুখতা. সমেতব্বস্স ৰত্থুনো ভূততা ধম্মসম্মুখতা. যথা তং সমেতব্বং, তথেৰ সমনং ৰিনযসম্মুখতা. যো চ ৰিৰদতি, যেন চ ৰিৰদতি, তেসং উভিন্নং অত্তপচ্চত্থিকানং সম্মুখীভাৰো পুগ্গলসম্মুখতা. উব্বাহিকায ৰূপসমে পনেত্থ সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি. এৰং তাৰ সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মতি.

সচে পনেৰম্পি ন সম্মতি, অথ নং উব্বাহিকায সম্মতা ভিক্খূ ‘‘ন মযং সক্কোম ৰূপসমেতু’’ন্তি সঙ্ঘস্সেৰ নিয্যাতেন্তি. ততো সঙ্ঘো পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং ভিক্খুং সলাকগ্গাহকং সম্মন্নিত্ৰা তেন গুল়্হকৰিৰটকসকণ্ণজপ্পকেসু তীসু সলাকগ্গাহেসু অঞ্ঞতরৰসেন সলাকং গাহেত্ৰা সন্নিপতিতপরিসায ধম্মৰাদীনং যেভুয্যতায যথা তে ধম্মৰাদিনো ৰদন্তি, এৰং ৰূপসন্তং অধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ ৰূপসন্তং হোতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযো ৰুত্তনযো এৰ. যং পন যেভুয্যসিকায কম্মস্স করণং, অযং যেভুয্যসিকা নাম. এৰং ৰিৰাদাধিকরণং দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি.

অনুৰাদাধিকরণং চতূহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ সতিৰিনযেন চ অমূল়্হৰিনযেন চ তস্সপাপিযসিকায চ. সম্মুখাৰিনযেনেৰ সম্মমানং যো চ অনুৰদতি, যঞ্চ অনুৰদতি, তেসং ৰচনং সুত্ৰা, সচে কাচি আপত্তি নত্থি, উভো খমাপেত্ৰা, সচে অত্থি, অযং নামেত্থ আপত্তীতি এৰং ৰিনিচ্ছিতং ৰূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযলক্খণং ৰুত্তনযমেৰ.

যদা পন খীণাসৰস্স ভিক্খুনো অমূলিকায সীলৰিপত্তিযা অনুদ্ধংসিতস্স সতিৰিনযং যাচমানস্স সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সতিৰিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ সতিৰিনযেন চ ৰূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন সতিৰিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি অনুৰাদো ন রুহতি.

যদা উম্মত্তকো ভিক্খু উম্মাদৰসেন কতে অস্সামণকে অজ্ঝাচারে ‘‘সরতাযস্মা এৰরূপিং আপত্তি’’ন্তি ভিক্খূহি ৰুচ্চমানো – ‘‘উম্মত্তকেন মে, আৰুসো, এতং কতং, নাহং তং সরামী’’তি ভণন্তোপি ভিক্খূহি চোদিযমানোৰ পুন অচোদনত্থায অমূল়্হৰিনযং যাচতি, সঙ্ঘো চস্স ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন অমূল়্হৰিনযং দেতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ অমূল়্হৰিনযেন চ ৰূপসন্তং হোতি. দিন্নে পন অমূল়্হৰিনযে পুন তস্মিং পুগ্গলে কস্সচি তপ্পচ্চযা অনুৰাদো ন রুহতি.

যদা পন পারাজিকেন ৰা পারাজিকসামন্তেন ৰা চোদিযমানস্স অঞ্ঞেনাঞ্ঞং পটিচরতো পাপুস্সন্নতায পাপিযস্স পুগ্গলস্স – ‘‘সচাযং অচ্ছিন্নমূলো ভৰিস্সতি, সম্মা ৰত্তিত্ৰা ওসারণং লভিস্সতি, সচে ছিন্নমূলো, অযমেৰস্স নাসনা ভৰিস্সতী’’তি মঞ্ঞমানো সঙ্ঘো ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন তস্সপাপিযসিকং করোতি, তদা সম্মুখাৰিনযেন চ তস্স পাপিযসিকায চ ৰূপসন্তং হোতি. এৰং অনুৰাদাধিকরণং চতূহি সমথেহি সম্মতি.

আপত্তাধিকরণং তীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকরণেন চ তিণৰত্থারকেন চ. তস্স সম্মুখাৰিনযেনেৰ ৰূপসমো নত্থি. যদা পন একস্স ৰা ভিক্খুনো সন্তিকে সঙ্ঘগণমজ্ঝেসু ৰা ভিক্খু লহুকং আপত্তিং দেসেতি, তদা আপত্তাধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ পটিঞ্ঞাতকরণেন চ ৰূপসম্মতি. তত্থ সম্মুখাৰিনযো তাৰ যো চ দেসেতি, যস্স চ দেসেতি, তেসং সম্মুখতা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. পুগ্গলস্স চ গণস্স চ দেসনাকালে সঙ্ঘসম্মুখতা পরিহাযতি. যং পনেত্থ ‘‘অহং, ভন্তে, ইত্থন্নামং আপত্তিং অপন্নো’’তি চ, আম ‘‘পস্সামী’’তি চ পটিঞ্ঞাতায ‘‘আযতিং সংৰরেয্যাসী’’তি করণং, তং পটিঞ্ঞাতকরণং নাম. সঙ্ঘাদিসেসে পরিৰাসাদিযাচনা পটিঞ্ঞা, পরিৰাসাদীনং দানং পটিঞ্ঞাতকরণং নাম.

দ্ৰেপক্খজাতা পন ভণ্ডনকারকা ভিক্খূ বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচারং চরিত্ৰা পুন লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে ‘‘সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কারেস্সাম, সিযাপি তং অধিকরণং কক্খল়ত্তায সংৰত্তেয্যা’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপত্তিযা কারাপনে দোসং দিস্ৰা যদা তিণৰত্থারককম্মং করোন্তি, তদা আপত্তাধিকরণং সম্মুখাৰিনযেন চ তিণৰত্থারকেন চ সম্মতি. তত্র হি যত্তকা হত্থপাসুপগতা ‘‘ন মে তং খমতী’’তি এৰং দিট্ঠাৰিকম্মং অকত্ৰা ‘‘দুক্কটং কম্মং পুন কাতব্বং কম্ম’’ন্তি ন উক্কোটেন্তি, নিদ্দম্পি ওক্কন্তা হোন্তি, সব্বেসম্পি ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জঞ্চ গিহিপটিসংযুত্তঞ্চ সব্বাপত্তিযো ৰুট্ঠহন্তি. এৰং আপত্তাধিকরণং তীহি সমথেহি সম্মতি. কিচ্চাধিকরণং একেন সমথেন সম্মতি সম্মুখাৰিনযেনেৰ.

ইমানি চত্তারি অধিকরণানি যথানুরূপং ইমেহি সত্তহি সমথেহি সম্মন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘উপ্পন্নুপ্পন্নানং অধিকরণানং সমথায ৰূপসমায সম্মুখাৰিনযো দাতব্বো…পে… তিণৰত্থারকো’’তি. অযমেত্থ ৰিনিচ্ছযনযো, ৰিত্থারো পন সমথক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ১৮৫) আগতোযেৰ. ৰিনিচ্ছযোপিস্স সমন্তপাসাদিকায ৰুত্তো.

৪৭. যো পনাযং ইমস্মিং সুত্তে ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খূ ৰিৰদন্তী’’তিআদিকো ৰিত্থারো ৰুত্তো, সো এতেন নযেন সঙ্খেপতোৰ ৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো. তত্থ ধম্মোতিআদীসু সুত্তন্তপরিযাযেন তাৰ দস কুসলকম্মপথা ধম্মো, অকুসলকম্মপথা অধম্মো. তথা ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’’তি হেট্ঠা আগতা সত্ততিংস বোধিপক্খিযধম্মা, তযো সতিপট্ঠানা তযো সম্মপ্পধানা তযো ইদ্ধিপাদা ছ ইন্দ্রিযানি ছ বলানি অট্ঠ বোজ্ঝঙ্গা নৰঙ্গিকো মগ্গো চাতি, চত্তারো উপাদানা পঞ্চ নীৰরণানীতিআদযো সঙ্কলিট্ঠধম্মা চাতি অযং অধম্মো.

তত্থ যংকিঞ্চি একং অধম্মকোট্ঠাসং গহেত্ৰা ‘‘ইমং অধম্মং ধম্মোতি করিস্সাম, এৰং অম্হাকং আচরিযকুলং নিয্যানিকং ভৰিস্সতি, মযঞ্চ লোকে পাকটা ভৰিস্সামা’’তি তং অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৰিৰদন্তি. তত্থেৰ ধম্মকোট্ঠাসেসু একং গহেত্ৰা ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৰিৰদন্তি.

ৰিনযপরিযাযেন পন ভূতেন ৰত্থুনা চোদেত্ৰা সারেত্ৰা যথাপটিঞ্ঞায কাতব্বকম্মং ধম্মো নাম, অভূতেন পন ৰত্থুনা অচোদেত্ৰা অসারেত্ৰা অপটিঞ্ঞায কতব্বকম্মং অধম্মো নাম. তেসুপি অধম্মং ‘‘ধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা ধম্মোতি ৰিৰদন্তি, ‘‘অধম্মো অয’’ন্তি কথেন্তা অধম্মোতি ৰিৰদন্তি.

সুত্তন্তপরিযাযেন পন রাগৰিনযো দোসৰিনযো মোহৰিনযো সংৰরো পহানং পটিসঙ্খাতি অযং ৰিনযো নাম, রাগাদীনং অৰিনযো অসংৰরো অপ্পহানং অপ্পটিসঙ্খাতি অযং অৰিনযো নাম. ৰিনযপরিযাযেন ৰত্থুসম্পত্তি ঞত্তিসম্পত্তি অনুসাৰনসম্পত্তি সীমসম্পতি পরিসসম্পত্তীতি অযং ৰিনযো নাম, ৰত্থুৰিপত্তি…পে… পরিসৰিপত্তীতি অযং অৰিনযো নাম. তেসুপি যংকিঞ্চি অৰিনযং ‘‘ৰিনযো অয’’ন্তি কথেন্তা ৰিনযোতি ৰিৰদন্তি, ৰিনযং অৰিনযোতি কথেন্তা অৰিনযোতি ৰিৰদন্তি.

ধম্মনেত্তি সমনুমজ্জিতব্বাতি ধম্মরজ্জু অনুমজ্জিতব্বা ঞাণেন ঘংসিতব্বা উপপরিক্খিতব্বা. সা পনেসা ধম্মনেত্তি ‘‘ইতি খো ৰচ্ছ ইমে দস ধম্মা অকুসলা দস ধম্মা কুসলা’’তি এৰং মহাৰচ্ছগোত্তসুত্তে (ম. নি. ২.১৯৪) আগতাতি ৰুত্তা. সা এৰ ৰা হোতু, যো ৰা ইধ ধম্মোতি চ ৰিনযো চ ৰুত্তো. যথা তত্থ সমেতীতি যথা তায ধম্মনেত্তিযা সমেতি, ‘‘ধম্মো ধম্মোৰ হোতি, অধম্মো অধম্মোৰ, ৰিনযো ৰিনযোৰ হোতি, অৰিনযো অৰিনযোৰ’’. তথা তন্তি এৰং তং অধিকরণং ৰূপসমেতব্বং. একচ্চানং অধিকরণানন্তি ইধ ৰিৰাদাধিকরণমেৰ দস্সিতং, সম্মুখাৰিনযো পন ন কিস্মিঞ্চি অধিকরণে ন লব্ভতি.

৪৮. তং পনেতং যস্মা দ্ৰীহি সমথেহি সম্মতি সম্মুখাৰিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ, তস্মা হেট্ঠা মাতিকায ঠপিতানুক্কমেন ইদানি সতিৰিনযস্স ৰারে পত্তেপি তং অৰত্ৰা ৰিৰাদাধিকরণযেৰ তাৰ দুতিযসমথং দস্সেন্তো কথঞ্চানন্দ, যেভুয্যসিকাতিআদিমাহ. তত্থ বহুতরাতি অন্তমসো দ্ৰীহি তীহিপি অতিরেকতরা. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৪৯. ইদানি হেট্ঠা অৰিত্থারিতং সতিৰিনযং আদিং কত্ৰা ৰিত্থারিতাৰসেসসমথে পটিপাটিযা ৰিত্থারেতুং কথঞ্চানন্দ, সতিৰিনযোতিআদিমাহ. তত্থ পারাজিকসামন্তেন ৰাতি দ্ৰে সামন্তানি খন্ধসামন্তঞ্চ আপত্তিসামন্তঞ্চ. তত্থ পারাজিকাপত্তিক্খন্ধো সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিক্খন্ধো থুল্লচ্চয-পাচিত্তিয-পাটিদেসনীয-দুক্কট-দুব্ভাসিতাপত্তিক্খন্ধোতি এৰং পুরিমস্স পচ্ছিমখন্ধং খন্ধসামন্তং নাম হোতি. পঠমপারাজিকস্স পন পুব্বভাগে দুক্কটং, সেসানং থুল্লচ্চযন্তি ইদং আপত্তিসামন্তং নাম. তত্থ খন্ধসামন্তে পারাজিকসামন্তং গরুকাপত্তি নাম হোতি. সরতাযস্মাতি সরতু আযস্মা. একচ্চানং অধিকরণানন্তি ইধ অনুৰাদাধিকরণমেৰ দস্সিতং.

৫০. ভাসিতপরিক্কন্তন্তি ৰাচায ভাসিতং কাযেন চ পরিক্কন্তং, পরক্কমিত্ৰা কতন্তি অত্থো. একচ্চানন্তি ইধাপি অনুৰাদাধিকরণমেৰ অধিপ্পেতং. পটিঞ্ঞাতকরণে ‘‘একচ্চান’’ন্তি আপত্তাধিকরণং দস্সিতং.

৫২. দৰাতি সহসা. রৰাতি অঞ্ঞং ভণিতুকামেন অঞ্ঞং ৰুত্তং. এৰং খো, আনন্দ, তস্সপাপিযসিকা হোতীতি তস্সপুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতা পাপিযসিকা হোতি. ইমিনা কম্মস্স ৰত্থু দস্সিতং. এৰরূপস্স হি পুগ্গলস্স কম্মং কাত্তব্বং. কম্মেন হি অধিকরণস্স ৰূপসমো হোতি, ন পুগ্গলস্স পাপুস্সন্নতায. ইধাপি চ অনুৰাদাধিকরণমেৰ অধিকরণন্তি ৰেদিতব্বং.

৫৩. কথঞ্চানন্দ, তিণৰত্থারকোতি এত্থ ইদং কম্মং তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকোতি ৰুত্তং. যথা হি গূথং ৰা মুত্তং ৰা ঘট্টিযমানং দুগ্গন্ধতায বাধতি, তিণেহি অৰত্থরিত্ৰা সুপ্পটিচ্ছাদিতস্স পনস্স সো গন্ধো ন বাধতি, এৰমেৰ যং অধিকরণং মূলানুমূলং গন্ত্ৰা ৰূপসমিযমানং কক্খল়ত্তায ৰাল়ত্তায ভেদায সংৰত্ততি, তং ইমিনা কম্মেন ৰূপসন্তং গূথং ৰিয তিণৰত্থারকেন পটিচ্ছন্নং ৰূপসন্তং হোতীতি ইদং কম্মং তিণৰত্থারকসদিসত্তা তিণৰত্থারকোতি ৰুত্তং. তস্স ইধানন্দ, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানন্তিআদিৰচনেন আকারমত্তমেৰ দস্সিতং, খন্ধকে আগতাযেৰ পনেত্থ কম্মৰাচা পমাণং. ঠপেত্ৰা থুল্লৰজ্জং ঠপেত্ৰা গিহিপটিসংযুত্তন্তি. এত্থ পন থুল্লৰজ্জন্তি থূল্লৰজ্জং পারাজিকঞ্চেৰ সঙ্ঘাদিসেসঞ্চ. গিহিপটিসংযুত্তন্তি গিহীনং হীনেন খুংসনৰম্ভনধম্মিকপটিস্সৰেসু আপন্না আপত্তি. অধিকরণানন্তি ইধ আপত্তাধিকরণমেৰ ৰেদিতব্বং. কিচ্চাধিকরণস্স পন ৰসেন ইধ ন কিঞ্চি ৰুত্তং. কিঞ্চাপি ন ৰুত্তং, সম্মুখাৰিনযেনেৰ পনস্স ৰূপসমো হোতীতি ৰেদিতব্বো.

৫৪. ছযিমে, আনন্দ, ধম্মা সারণীযাতি হেট্ঠা কলহৰসেন সুত্তং আরদ্ধং, উপরি সারণীযধম্মা আগতা. ইতি যথানুসন্ধিনাৰ দেসনা গতা হোতি. হেট্ঠা কোসম্বিযসুত্তে (ম. নি. ১.৪৯৮-৫০০) পন সোতাপত্তিমগ্গসম্মাদিট্ঠি কথিতা, ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিফলসম্মাদিট্ঠি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. অণুন্তি অপ্পসাৰজ্জং. থূলন্তি মহাসাৰজ্জং. সেসমেত্থ উত্তানমেৰাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সামগামসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.