২. সেলসুত্তৰণ্ণনা

৩৯৬. এৰং মে সুতন্তি সেলসুত্তং. তত্থ অঙ্গুত্তরাপেসূতিআদি পোতলিযসুত্তে ৰিত্থারিতমেৰ. অড্ঢতেল়সেহীতি অড্ঢেন তেল়সেহি, দ্ৰাদসহি সতেহি পঞ্ঞাসায চ ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ৰুত্তং হোতি. তে পন সাৰকসন্নিপাতে সন্নিপতিতা ভিক্খূযেৰ সব্বে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিতা খীণাসৰা. কেণিযোতি তস্স নামং, জটিলোতি তাপসো. সো কির ব্রাহ্মণমহাসালো, ধনরক্খণত্থায পন তাপসপব্বজ্জং সমাদায রঞ্ঞো পণ্ণাকারং দত্ৰা ভূমিভাগং গহেত্ৰা তত্থ অস্সমং কারেত্ৰা ৰসতি পঞ্চহি সকটসতেহি ৰণিজ্জং পযোজেত্ৰা কুলসহস্সস্স নিস্সযো হুত্ৰা, অস্সমেপি চস্স একো তালরুক্খো দিৰসে দিৰসে একং সোৰণ্ণমযং তালফলং মুঞ্চতীতি ৰদন্তি. সো দিৰা কাসাযানি ধারেতি, জটা চ বন্ধতি, রত্তিং কামসম্পত্তিং অনুভৰতি. ধম্মিযা কথাযাতি পানকানিসংসপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায. অযঞ্হি কেণিযো তুচ্ছহত্থো ভগৰতো দস্সনায গন্তুং লজ্জাযমানো – ‘‘ৰিকালভোজনা ৰিরতানম্পি পানকং কপ্পতী’’তি চিন্তেত্ৰা সুসঙ্খতবদরপানং পঞ্চহি কাজসতেহি গাহাপেত্ৰা অগমাসি. এৰং গতভাৰো চস্স – ‘‘অথ খো কেণিযস্স জটিলস্স এতদহোসি কিং নু খো অহং সমণস্স গোতমস্স হরাপেয্য’’ন্তি ভেসজ্জক্খন্ধকে (মহাৰ. ৩০০) পাল়িআরুল়্হোযেৰ.

দুতিযম্পি খো ভগৰাতি কস্মা পুনপ্পুনং পটিক্খিপি? তিত্থিযানং পটিক্খেপপসন্নতায, অকারণমেতং, নত্থি বুদ্ধানং পচ্চযহেতু এৰরূপং কোহঞ্ঞং. অযং পন অড্ঢতেল়সানি ভিক্খুসতানি দিস্ৰা এত্তকানংযেৰ ভিক্খং পটিযাদেস্সতি, স্ৰেৰ সেলো তীহি পুরিসসতেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সতি. অযুত্তং খো পন নৰকে অঞ্ঞতো পেসেত্ৰা ইমেহেৰ সদ্ধিং গন্তুং, ইমে ৰা অঞ্ঞতো পেসেত্ৰা নৰকেহি সদ্ধিং গন্তুং. অথাপি সব্বে গহেত্ৰা গমিস্সামি, ভিক্খাহারো নপ্পহোস্সতি. ততো ভিক্খূসু পিণ্ডায চরন্তেসু মনুস্সা উজ্ঝাযিস্সন্তি – ‘‘চিরস্সাপি কেণিযো সমণং গোতমং নিমন্তেত্ৰা যাপনমত্তং দাতুং নাসক্খী’’তি, সযম্পি ৰিপ্পটিসারী ভৰিস্সতি. পটিক্খেপে পন কতে ‘‘সমণো গোতমো পুনপ্পুনং ‘ত্ৰঞ্চ ব্রাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো’তি ব্রাহ্মণানং নামং গণ্হাতী’’তি চিন্তেত্ৰা ব্রাহ্মণেপি নিমন্তেতুকামো ভৰিস্সতি, ততো ব্রাহ্মণে পাটিযেক্কং নিমন্তেস্সতি, তে তেন নিমন্তিতা ভিক্খূ হুত্ৰা ভুঞ্জিস্সন্তি. এৰমস্স সদ্ধা অনুরক্খিতা ভৰিস্সতীতি পুনপ্পুনং পটিক্খিপি. কিঞ্চাপি খো, ভোতি ইমিনা ইদং দীপেতি, – ‘‘ভো গোতম, কিং জাতং যদি অহং ব্রাহ্মণেসু অভিপ্পসন্নো, অধিৰাসেতু ভৰং গোতমো, অহং ব্রাহ্মণানম্পি দাতুং সক্কোমি তুম্হাকম্পী’’তি.

কাযৰেয্যাৰটিকন্তি কাযৰেয্যাৰচ্চং. মণ্ডলমাল়ন্তি দুস্সমণ্ডপং.

৩৯৭. আৰাহোতি কঞ্ঞাগহণং. ৰিৰাহোতি কঞ্ঞাদানং. সো মে নিমন্তিতোতি সো মযা নিমন্তিতো. অথ ব্রাহ্মণো পরিপক্কোপনিস্সযত্তা বুদ্ধসদ্দং সুত্ৰাৰ অমতেনেৰাভিসিত্তো পসাদং আৰিকরোন্তো বুদ্ধোতি, ভো কেণিয, ৰদেসীতি আহ. কেণিযো যথাভূতং আচিক্খন্তো বুদ্ধোতি, ভো সেল, ৰদামীতি আহ. ততো নং পুনপি দল়্হীকরণত্থং পুচ্ছি, ইতরোপি তথেৰ আরোচেসি.

৩৯৮. অথস্স কপ্পসতসহস্সেহিপি বুদ্ধসদ্দস্সেৰ দুল্লভভাৰং সম্পস্সতো. এতদহোসীতি. এতং ‘‘ঘোসোপি খো’’তিআদি অহোসি. নীলৰনরাজীতি নীলৰণ্ণরুক্খপন্তি. পদে পদন্তি পদপ্পমাণে পদং. অচ্চাসন্নে হি অতিদূরে ৰা পাদে নিক্খিপমানে সদ্দো উট্ঠাতি, তং পটিসেধেন্তো এৰমাহ. সীহাৰ একচরাতি গণৰাসী সীহো সীহপোতকাদীহি সদ্ধিং পমাদং আপজ্জতি, একচরো অপ্পমত্তো হোতি. ইতি অপ্পমাদৰিহারং দস্সেন্তো একচরসীহেন ওপম্মং করোতি. মা মে ভোন্তোতি আচারং সিক্খাপেন্তো আহ. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – সচে তুম্হে কথাৰারং অলভিত্ৰা মম কথায অন্তরে কথং পৰেসেস্সথ, ‘‘অন্তেৰাসিকে সিক্খাপেতুং নাসক্খী’’তি ময্হং গরহা উপ্পজ্জিস্সতি, তস্মা ওকাসং পস্সিত্ৰা মন্তেয্যাথাতি. নো চ খো নং জানামীতি ৰিপস্সীপি বোধিসত্তো চতুরাসীতিসহস্সত্থেরপব্বজিতপরিৰারো সত্ত মাসানি বোধিসত্তচারিকং চরি, বুদ্ধুপ্পাদকালো ৰিয অহোসি. অম্হাকম্পি বোধিসত্তো ছব্বস্সানি বোধিসত্তচারিকং চরি. এৰং পরিপুণ্ণসরীরলক্খণেহি সমন্নাগতাপি বুদ্ধা ন হোন্তি. তস্মা ব্রাহ্মণো ‘‘নো চ খো নং জানামী’’তি আহ.

৩৯৯. পরিপুণ্ণকাযোতি লক্খণেহি পরিপুণ্ণতায অহীনঙ্গতায চ পরিপুণ্ণসরীরো. সুরুচীতি সুন্দরসরীরপ্পভো. সুজাতোতি আরোহপরিণাহসম্পত্তিযা সণ্ঠানসম্পত্তিযা চ সুনিব্বত্তো. চারুদস্সনোতি সুচিরম্পি পস্সন্তানং অতিত্তিজনকো মনোহরদস্সনো. সুৰণ্ণৰণ্ণোতি সুৰণ্ণসদিসৰণ্ণো. সুসুক্কদাঠোতি সুট্ঠু সুক্কদাঠো. মহাপুরিসলক্খণাতি পঠমং ৰুত্তব্যঞ্জনানেৰ ৰচনন্তরেন নিগমেন্তো আহ.

ইদানি তেসু লক্খণেসু অত্তনো চিত্তরুচিতানি গহেত্ৰা থোমেন্তো পসন্ননেত্তোতিআদিমাহ. ভগৰা হি পঞ্চৰণ্ণপসাদসম্পত্তিযা পসন্ননেত্তো, পুণ্ণচন্দসদিসমুখতায সুমুখো, আরোহপরিণাহসম্পত্তিযা ব্রহা, ব্রহ্মুজুগত্ততায উজু, জুতিমন্ততায পতাপৰা. যম্পি চেত্থ পুব্বে ৰুত্তং, তং ‘‘মজ্ঝে সমণসঙ্ঘস্সা’’তি ইমিনা পরিযাযেন থোমযতা পুন ৰুত্তং. এদিসো হি এৰং ৰিরোচতি. উত্তরগাথাযপি এসেৰ নযো. উত্তমৰণ্ণীনোতি উত্তমৰণ্ণসম্পন্নস্স. রথেসভোতি উত্তমসারথি. জম্বুসণ্ডস্সাতি জম্বুদীপস্স. পাকটেন ইস্সরিযং ইস্সরো হোতি.

খত্তিযাতি জাতিখত্তিযা. ভোগীতি ভোগিযা. রাজানোতি যে কেচি রজ্জং কারেন্তা. রাজাভিরাজাতি রাজূনং পূজনীযো, অধিরাজা হুত্ৰা, চক্কৰত্তীতি অধিপ্পাযো. মনুজিন্দোতি মনুস্সাধিপতি পরমিস্সরো হুত্ৰা.

এৰং ৰুত্তে ভগৰা – ‘‘যে তে ভৰন্তি অরহন্তো সম্মাসম্বুদ্ধা, তে সকৰণ্ণে ভঞ্ঞমানে অত্তানং পাতুকরোন্তী’’তি ইমং সেলস্স মনোরথং পূরেন্তো রাজাহমস্মীতিআদিমাহ. তত্রাযমধিপ্পাযো – যং মং ত্ৰং সেল ‘‘রাজা অরহসি ভৰিতু’’ন্তি যাচসি, এত্থ অপ্পোস্সুক্কো হোতি রাজাহমস্মি. সতি চ রাজত্তে যথা অঞ্ঞো রাজা যোজনসতং ৰা অনুসাসতি যোজনসহস্সং ৰা, চক্কৰত্তী হুত্ৰাপি চতুদীপপরিযন্তমত্তং ৰা, নাহমেৰং পরিচ্ছিন্নৰিসযো, অহঞ্হি ধম্মরাজা অনুত্তরো ভৰগ্গতো অৰীচিপরিযন্তং কত্ৰা তিরিযং অপ্পমাণলোকধাতুযো অনুসাসামি. যাৰতা হি অপদদ্ৰিপদাদিভেদা সত্তা, অহং তেসং অগ্গো. ন হি মে কোচি সীলেন ৰা…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনেন ৰা পটিভাগো অত্থি, স্ৰাহং এৰং ধম্মরাজা অনুত্তরো অনুত্তরেনেৰ চতুসতিপট্ঠানাদিভেদেন ধম্মেন চক্কং ৰত্তেমি. ইদং পজহথ, ইদং উপসম্পজ্জ ৰিহরথাতি আণাচক্কং, ইদং খো পন, ভিক্খৰে, দুক্খং অরিযসচ্চন্তিআদিনা পরিযত্তিধম্মেন ধম্মচক্কমেৰ ৰা. চক্কং অপ্পটিৰত্তিযন্তি যং চক্কং অপ্পটিৰত্তিযং হোতি সমণেন ৰা…পে… কেনচি ৰা লোকস্মিন্তি.

এৰং অত্তানং আৰিকরোন্তং ভগৰন্তং দিস্ৰা পীতিসোমনস্সজাতো সেলো পুন দল়্হীকরণত্থং সম্বুদ্ধো পটিজানাসীতি গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ কো নু সেনাপতীতি রঞ্ঞো ভোতো ধম্মেন পৰত্তিতস্স চক্কস্স অনুপৰত্তকো সেনাপতি কো নূতি পুচ্ছি.

তেন চ সমযেন ভগৰতো দক্খিণপস্সে আযস্মা সারিপুত্তো নিসিন্নো হোতি সুৰণ্ণপুঞ্জো ৰিয সিরিযা সোভমানো, তং দস্সেন্তো ভগৰা মযা পৰত্তিতন্তি গাথমাহ. তত্থ অনুজাতো তথাগতন্তি তথাগতং হেতুং অনুজাতো, তথাগতেন হেতুনা জাতোতি অত্থো. অপিচ অৰজাতো অনুজাতো অতিজাতোতি তযো ৰুত্তা. তেসু অৰজাতো দুস্সীলো, সো তথাগতস্স পুত্তো নাম ন হোতি. অতিজাতো নাম পিতরা উত্তরিতরো, তাদিসোপি তথাগতস্স পুত্তো নত্থি. তথাগতস্স পন একো অনুজাতোৰ পুত্তো হোতি, তং দস্সেন্তো এৰমাহ.

এৰং ‘‘কো নু সেনাপতী’’তি পঞ্হং ব্যাকরিত্ৰা যং সেলো আহ ‘‘সম্বুদ্ধো পটিজানাসী’’তি, তত্র নং নিক্কঙ্খং কাতুকামো ‘‘নাহং পটিঞ্ঞামত্তেনেৰ পটিজানামি, অপিচাহং ইমিনা কারণেন বুদ্ধো’’তি ঞাপেতুং অভিঞ্ঞেয্যন্তি গাথমাহ. তত্র অভিঞ্ঞেয্যন্তি ৰিজ্জা চ ৰিমুত্তি চ. ভাৰেতব্বং মগ্গসচ্চং. পহাতব্বং সমুদযসচ্চং. হেতুৰচনেন পন ফলসিদ্ধিতো তেসং ফলানি নিরোধসচ্চদুক্খসচ্চানিপি ৰুত্তানেৰ হোন্তি. এৰং সচ্ছিকাতব্বং সচ্ছিকতং পরিঞ্ঞাতব্বং পরিঞ্ঞাতন্তি ইদম্পেত্থ সঙ্গহিতন্তি চতুসচ্চভাৰনাফলঞ্চ ৰিমুত্তিঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘বুজ্ঝিতব্বং বুজ্ঝিত্ৰা বুদ্ধো জাতোস্মী’’তি যুত্তহেতুনা বুদ্ধভাৰং সাধেতি.

এৰং নিপ্পরিযাযেন অত্তানং আৰিকত্ৰা অত্তনি কঙ্খাৰিতরণত্থং ব্রাহ্মণং অতিচারিযমানো ৰিনযস্সূতি গাথত্তযমাহ. তত্থ সল্লকত্তোতি রাগাদিসল্লকন্তনো. অনুত্তরোতি যথা বাহিরৰেজ্জেন ৰূপসমিতরোগো ইমস্মিঞ্ঞেৰত্তভাৰে কুপ্পতি, ন এৰং. মযা ৰূপসমিতস্স পন রোগস্স ভৰন্তরেপি উপ্পত্তি নত্থি, তস্মা অহং অনুত্তরোতি অত্থো. ব্রহ্মভূতোতি সেট্ঠভূতো. অতিতুলোতি তুলং অতীতো, নিরুপমোতি অত্থো. মারসেনপ্পমদ্দনোতি কামা তে পঠমা সেনাতি এৰং আগতায মারসেনায পমদ্দনো. সব্বামিত্তেতি খন্ধকিলেসাভিসঙ্খারমচ্চুদেৰপুত্তমারসঙ্খাতে সব্বপচ্চত্থিকে. ৰসীকত্ৰাতি অত্তনো ৰসে ৰত্তেত্ৰা. অকুতোভযোতি কুতোচি অভযো.

এৰং ৰুত্তে সেলো ব্রাহ্মণো তাৰদেৰ ভগৰতি সঞ্জাতপসাদো পব্বজ্জাপেক্খো হুত্ৰা ইমং ভোন্তোতি গাথত্তযমাহ. তত্থ কণ্হাভিজাতিকোতি চণ্ডালাদিনীচকুলে জাতো. ততো তেপি মাণৰকা পব্বজ্জাপেক্খা হুত্ৰা এৰঞ্চে রুচ্চতি, ভোতোতি গাথমাহংসু. অথ সেলো তেসু মাণৰকেসু তুট্ঠচিত্তো তে চ দস্সেন্তো পব্বজ্জং যাচন্তো ‘‘ব্রাহ্মণা’’তি গাথমাহ.

ততো ভগৰা যস্মা সেলো অতীতে পদুমুত্তরস্স ভগৰতো সাসনে তেসংযেৰ তিণ্ণং পুরিসসতানং গণসেট্ঠো হুত্ৰা তেহি সদ্ধিং পরিৰেণং কারেত্ৰা দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৰা তেন কম্মেন দেৰমনুস্সসম্পত্তিং অনুভৰমানো পচ্ছিমে ভৰে তেসংযেৰ আচরিযো হুত্ৰা নিব্বত্তো, তঞ্চ তেসং কম্মং ৰিমুত্তিপরিপাকায পরিপক্কং এহিভিক্খুভাৰস্স চ উপনিস্সযভূতং, তস্মা তে সব্বেৰ এহিভিক্খুপব্বজ্জং পব্বাজেন্তো স্ৰাক্খাতন্তি গাথমাহ. তত্থ সন্দিট্ঠিকন্তি সযমেৰ দট্ঠব্বং পচ্চক্খং. অকালিকন্তি মগ্গানন্তরফলুপ্পত্তিযা ন কালন্তরং পত্তব্বফলং. যত্থ অমোঘাতি যস্মিং মগ্গব্রহ্মচরিযে অপ্পমত্তস্স সিক্খত্তযপূরণেন সিক্খতো পব্বজ্জা অমোঘা হোতি, সফলাতি অত্থো. এৰঞ্চ ৰত্ৰা ‘‘এথ ভিক্খৰো’’তি ভগৰা অৰোচ. তে সব্বে পত্তচীৰরধরা হুত্ৰা আকাসেনাগন্ত্ৰা ৰস্সসতিকত্থেরা ৰিয সুৰিনীতা ভগৰন্তং অভিৰাদযিংসু. এৰমিমং তেসং এহিভিক্খুভাৰং সন্ধায ‘‘অলত্থ খো সেলো’’তিআদি ৰুত্তং.

৪০০. ইমাহীতি ইমাহি কেণিযস্স চিত্তানুকূলাহি গাথাহি. তত্থ অগ্গিপরিচরিযং ৰিনা ব্রাহ্মণানং যঞ্ঞাভাৰতো ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা’’তি ৰুত্তং. অগ্গিহুত্তসেট্ঠা অগ্গিজুহনপ্পধানাতি অত্থো. ৰেদে সজ্ঝাযন্তেহি পঠমং সজ্ঝাযিতব্বতো, সাৰিত্তী, ‘‘ছন্দসো মুখ’’ন্তি ৰুত্তো. মনুস্সানং সেট্ঠতো রাজা ‘‘মুখ’’ন্তি ৰুত্তো. নদীনং আধারতো পটিসরণতো চ সাগরো ‘‘মুখ’’ন্তি ৰুত্তো. চন্দযোগৰসেন ‘‘অজ্জ কত্তিকা অজ্জ রোহিণী’’তি সঞ্ঞাণতো আলোককরণতো সোম্মভাৰতো চ ‘‘নক্খত্তানং মুখং চন্দো’’তি ৰুত্তং. তপন্তানং অগ্গত্তা আদিচ্চো ‘‘তপতং মুখ’’ন্তি ৰুত্তো. দক্খিণেয্যানং পন অগ্গত্তা ৰিসেসেন তস্মিং সমযে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞং আকঙ্খমানানং, সঙ্ঘো এৰ যজতং মুখ’’ন্তি ৰুত্তং. তেন সঙ্ঘো পুঞ্ঞস্স আযমুখন্তি দস্সেতি.

যং তং সরণন্তি অঞ্ঞং ব্যাকরণগাথমাহ. তস্সত্থো – পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমা ভগৰা যস্মা মযং ইতো অট্ঠমে দিৰসে তং সরণং আগতম্হা, তস্মা অত্তনা তৰ সাসনে অনুত্তরেন দমথেন দন্তাম্হা, অহো তে সরণস্স আনুভাৰোতি.

ততো পরং ভগৰন্তং দ্ৰীহি গাথাহি থোমেত্ৰা ততিযায ৰন্দনং যাচন্তো ভিক্খৰো তিসতা ইমেতিআদিমাহাতি.

পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায

সেলসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.