৪. চূল়দুক্খক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনা
১৭৫. এৰং মে সুতন্তি চূল়দুক্খক্খন্ধসুত্তং. তত্থ সক্কেসূতি এৰংনামকে জনপদে. সো হি জনপদো সক্যানং রাজকুমারানং ৰসনট্ঠানত্তা সক্যাত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গতো. সক্যানং পন উপ্পত্তি অম্বট্ঠসুত্তে আগতাৰ. কপিলৰত্থুস্মিন্তি এৰংনামকে নগরে. তঞ্হি কপিলস্স ইসিনো নিৰাসট্ঠানে কতত্তা কপিলৰত্থূতি ৰুত্তং, তং গোচরগামং কত্ৰা. নিগ্রোধারামেতি নিগ্রোধো নাম সক্কো, সো ঞাতিসমাগমকালে কপিলৰত্থুং আগতে ভগৰতি অত্তনো আরামে ৰিহারং কারেত্ৰা ভগৰতো নিয্যাতেসি, তস্মিং ৰিহরতীতি অত্থো. মহানামোতি অনুরুদ্ধত্থেরস্স ভাতা ভগৰতো চুল়পিতুপুত্তো. সুদ্ধোদনো সুক্কোদনো সক্কোদনো ধোতোদনো অমিতোদনোতি ইমে পঞ্চ জনা ভাতরো. অমিতা নাম দেৰী তেসং ভগিনী. তিস্সত্থেরো তস্সা পুত্তো. তথাগতো চ নন্দত্থেরো চ সুদ্ধোদনস্স পুত্তা, মহানামো চ অনুরুদ্ধত্থেরো চ সুক্কোদনস্স. আনন্দত্থেরো অমিতোদনস্স, সো ভগৰতো কনিট্ঠো. মহানামো মহল্লকতরো সকদাগামী অরিযসাৰকো.
দীঘরত্তন্তি ময্হং সকদাগামিফলুপ্পত্তিতো পট্ঠায চিররত্তং জানামীতি দস্সেতি. লোভধম্মাতি লোভসঙ্খাতা ধম্মা, নানপ্পকারকং লোভংযেৰ সন্ধায ৰদতি. ইতরেসুপি দ্ৰীসু এসেৰ নযো. পরিযাদায তিট্ঠন্তীতি খেপেত্ৰা তিট্ঠন্তি. ইদঞ্হি পরিযাদানং নাম ‘‘সব্বং হত্থিকাযং পরিযাদিযিত্ৰা সব্বং অস্সকাযং সব্বং রথকাযং সব্বং পত্তিকাযং পরিযাদিযিত্ৰা জীৰন্তংযেৰ নং ওসজ্জেয্য’’ন্তি (সং. নি. ১.১২৬) এত্থ গহণে আগতং. ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা সব্বং কামরাগং পরিযাদিযতী’’তি (সং. নি. ৩.১০২) এত্থ খেপনে. ইধাপি খেপনে অধিপ্পেতং. তেন ৰুত্তং ‘‘পরিযাদিযিত্ৰাতি খেপেত্ৰা’’তি.
যেন মে একদা লোভধম্মাপীতি যেন ময্হং একেকস্মিং কালে লোভধম্মাপি চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তীতি পুচ্ছতি. অযং কির রাজা ‘‘সকদাগামিমগ্গেন লোভদোসমোহা নিরৰসেসা পহীযন্তী’’তি সঞ্ঞী অহোসি, অযং ‘‘অপ্পহীনং মে অত্থী’’তিপি জানাতি, অপ্পহীনকং উপাদায পহীনকম্পি পুন পচ্ছতোৰাৰত্ততীতি সঞ্ঞী হোতি. অরিযসাৰকস্স এৰং সন্দেহো উপ্পজ্জতীতি? আম উপ্পজ্জতি. কস্মা? পণ্ণত্তিযা অকোৰিদত্তা. ‘‘অযং কিলেসো অসুকমগ্গৰজ্ঝো’’তি ইমিস্সা পণ্ণত্তিযা অকোৰিদস্স হি অরিযসাৰকস্সপি এৰং হোতি. কিং তস্স পচ্চৰেক্খণা নত্থীতি? অত্থি. সা পন ন সব্বেসং পরিপুণ্ণা হোতি. একো হি পহীনকিলেসমেৰ পচ্চৰেক্খতি. একো অৰসিট্ঠকিলেসমেৰ, একো মগ্গমেৰ, একো ফলমেৰ, একো নিব্বানমেৰ. ইমাসু পন পঞ্চসু পচ্চৰেক্খণাসু একং ৰা দ্ৰে ৰা নো লদ্ধুং ন ৰট্টতি. ইতি যস্স পচ্চৰেক্খণা ন পরিপুণ্ণা, তস্স মগ্গৰজ্ঝকিলেসপণ্ণত্তিযং অকোৰিদত্তা এৰং হোতি.
১৭৬. সো এৰ খো তেতি সোযেৰ লোভো দোসো মোহো চ তৰ সন্তানে অপ্পহীনো, ত্ৰং পন পহীনসঞ্ঞী অহোসীতি দস্সেতি. সো চ হি তেতি সো তুয্হং লোভদোসমোহধম্মো. কামেতি দুৰিধে কামে. ন পরিভুঞ্জেয্যাসীতি মযং ৰিয পব্বজেয্যাসীতি দস্সেতি.
১৭৭. অপ্পস্সাদাতি পরিত্তসুখা. বহুদুক্খাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকদুক্খমেৰেত্থ বহুকং. বহুপাযাসাতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকো উপাযাসকিলেসোযেৰেত্থ বহু. আদীনৰোতি দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকো উপদ্দৰো. এত্থ ভিয্যোতি এতেসু কামেসু অযং আদীনৰোযেৰ বহু. অস্সাদো পন হিমৰন্তং উপনিধায সাসপো ৰিয অপ্পো, পরিত্তকো. ইতি চেপি মহানামাতি মহানাম এৰং চেপি অরিযসাৰকস্স. যথাভূতন্তি যথাসভাৰং. সম্মা নযেন কারণেন পঞ্ঞায সুট্ঠু দিট্ঠং হোতীতি দস্সেতি. তত্থ পঞ্ঞাযাতি ৰিপস্সনাপঞ্ঞায, হেট্ঠামগ্গদ্ৰযঞাণেনাতি অত্থো. সো চাতি সো এৰ মগ্গদ্ৰযেন দিট্ঠকামাদীনৰো অরিযসাৰকো. পীতিসুখন্তি ইমিনা সপ্পীতিকানি দ্ৰে ঝানানি দস্সেতি. অঞ্ঞং ৰা ততো সন্ততরন্তি ততো ঝানদ্ৰযতো সন্ততরং অঞ্ঞং উপরিঝানদ্ৰযঞ্চেৰ মগ্গদ্ৰযঞ্চ. নেৰ তাৰ অনাৰট্টী কামেসু হোতীতি অথ খো সো দ্ৰে মগ্গে পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ঠিতোপি অরিযসাৰকো উপরি ঝানানং ৰা মগ্গানং ৰা অনধিগতত্তা নেৰ তাৰ কামেসু অনাৰট্টী হোতি, অনাৰট্টিনো অনাভোগো ন হোতি. আৰট্টিনো সাভোগোযেৰ হোতি. কস্মা? চতূহি ঝানেহি ৰিক্খম্ভনপ্পহানস্স, দ্ৰীহি মগ্গেহি সমুচ্ছেদপ্পহানস্স অভাৰা.
ময্হম্পি খোতি ন কেৰলং তুয্হেৰ, অথ খো ময্হম্পি. পুব্বেৰ সম্বোধাতি মগ্গসম্বোধিতো পঠমতরমেৰ. পঞ্ঞায সুদিট্ঠং হোতীতি এত্থ ওরোধনাটকা পজহনপঞ্ঞা অধিপ্পেতা. পীতিসুখং নাজ্ঝগমন্তি সপ্পীতিকানি দ্ৰে ঝানানি ন পটিলভিং. অঞ্ঞং ৰা ততো সন্ততরন্তি ইধ উপরি ঝানদ্ৰযং চেৰ চত্তারো চ মগ্গা অধিপ্পেতা. পচ্চঞ্ঞাসিন্তি পটিঅঞ্ঞাসিং.
১৭৯. একমিদাহং মহানাম সমযন্তি কস্মা আরদ্ধং? অযং পাটিযেক্কো অনুসন্ধি. হেট্ঠা কামানং অস্সাদোপি আদীনৰোপি কথিতো, নিস্সরণং ন কথিতং, তং কথেতুং অযং দেসনা আরদ্ধা. কামসুখল্লিকানুযোগো হি একো অন্তো অত্তকিলমথানুযোগো একোতি ইমেহি অন্তেহি মুত্তং মম সাসনন্তি উপরি ফলসমাপত্তিসীসেন সকলসাসনং দস্সেতুম্পি অযং দেসনা আরদ্ধা.
গিজ্ঝকূটে পব্বতেতি তস্স পব্বতস্স গিজ্ঝসদিসং কূটং অত্থি, তস্মা গিজ্ঝকূটোতি ৰুচ্চতি. গিজ্ঝা ৰা তস্স কূটেসু নিৰসন্তীতিপি গিজ্ঝকূটোতি ৰুচ্চতি. ইসিগিলিপস্সেতি ইসিগিলিপব্বতস্স পস্সে. কাল়সিলাযন্তি কাল়ৰণ্ণে পিট্ঠিপাসাণে. উব্ভট্ঠকা হোন্তীতি উদ্ধংযেৰ ঠিতকা হোন্তি অনিসিন্না. ওপক্কমিকাতি উব্ভট্ঠকাদিনা অত্তনো উপক্কমেন নিব্বত্তিতা. নিগণ্ঠো, আৰুসোতি অঞ্ঞং কারণং ৰত্তুং অসক্কোন্তা নিগণ্ঠস্স উপরি পক্খিপিংসু. সব্বঞ্ঞূ সব্বদস্সাৰীতি সো অম্হাকং সত্থা অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং সব্বং জানাতি পস্সতীতি দস্সেতি. অপরিসেসং ঞাণদস্সনং পটিজানাতীতি সো অম্হাকং সত্থা অপরিসেসং ধম্মং জানন্তো অপরিসেসসঙ্খাতং ঞাণদস্সনং পটিজানাতি, পটিজানন্তো চ এৰং পটিজানাতি ‘‘চরতো চ মে তিট্ঠতো চ…পে… পচ্চুপট্ঠিত’’ন্তি. তত্থ সততন্তি নিচ্চং. সমিতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং.
১৮০. কিং পন তুম্হে, আৰুসো, নিগণ্ঠা জানাথ এত্তকং ৰা দুক্খং নিজ্জিণ্ণন্তি ইদং ভগৰা পুরিসো নাম যং করোতি, তং জানাতি. ৰীসতিকহাপণে ইণং গহেত্ৰা দস দত্ৰা ‘‘দস মে দিন্না দস অৰসিট্ঠা’’তি জানাতি, তেপি দত্ৰা ‘‘সব্বং দিন্ন’’ন্তি জানাতি. খেত্তস্স ততিযভাগং লাযিত্ৰা ‘‘একো ভাগো লাযিতো, দ্ৰে অৰসিট্ঠা’’তি জানাতি. পুন একং লাযিত্ৰা ‘‘দ্ৰে লাযিতা, একো অৰসিট্ঠো’’তি জানাতি. তস্মিম্পি লাযিতে ‘‘সব্বং নিট্ঠিত’’ন্তি জানাতি, এৰং সব্বকিচ্চেসু কতঞ্চ অকতঞ্চ জানাতি, তুম্হেহিপি তথা ঞাতব্বং সিযাতি দস্সেতি. অকুসলানং ধম্মানং পহানন্তি ইমিনা অকুসলং পহায কুসলং ভাৰেত্ৰা সুদ্ধন্তং পত্তো নিগণ্ঠো নাম তুম্হাকং সাসনে অত্থীতি পুচ্ছতি.
এৰং সন্তেতি তুম্হাকং এৰং অজাননভাৰে সতি. লুদ্দাতি লুদ্দাচারা. লোহিতপাণিনোতি পাণে জীৰিতা ৰোরোপেন্তা লোহিতেন মক্খিতপাণিনো. পাণং হি হনন্তস্সপি যস্স লোহিতেন পাণি ন মক্খিযতি, সোপি লোহিতপাণীত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. কুরূরকম্মন্তাতি দারুণকম্মা. মাতরি পিতরি ধম্মিকসমণব্রাহ্মণাদীসু চ কতাপরাধা. মাগৰিকাদযো ৰা কক্খল়কম্মা.
ন খো, আৰুসো, গোতমাতি ইদং নিগণ্ঠা ‘‘অযং অম্হাকং ৰাদে দোসং দেতি, মযম্পিস্স দোসং আরোপেমা’’তি মঞ্ঞমানা আরভিংসু. তস্সত্থো, ‘‘আৰুসো, গোতম যথা তুম্হে পণীতচীৰরানি ধারেন্তা সালিমংসোদনং ভুঞ্জন্তা দেৰৰিমানৰণ্ণায গন্ধকুটিযা ৰসমানা সুখেন সুখং অধিগচ্ছথ, ন এৰং সুখেন সুখং অধিগন্তব্বং. যথা পন মযং উক্কুটিকপ্পধানাদীহি নানপ্পকারণং দুক্খং অনুভৰাম, এৰং দুক্খেন সুখং অধিগন্তব্ব’’ন্তি. সুখেন চ হাৰুসোতি ইদং সচে সুখেন চ সুখং অধিগন্তব্বং সিযা. রাজা অধিগচ্ছেয্যাতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. তত্থ মাগধোতি মগধরট্ঠস্স ইস্সরো. সেনিযোতি তস্স নামং. বিম্বীতি অত্তভাৰস্স নামং. সো তস্স সারভূতো দস্সনীযো পাসাদিকো অত্তভাৰসমিদ্ধিযা বিম্বিসারোতি ৰুচ্চতি. সুখৰিহারিতরোতি ইদং তে নিগণ্ঠা রঞ্ঞো তীসু পাসাদেসু তিৰিধৰযেহি নাটকেহি সদ্ধিং সম্পত্তিঅনুভৰনং সন্ধায ৰদন্তি. অদ্ধাতি একংসেন. সহসা অপ্পটিসঙ্খাতি সাহসং কত্ৰা, অপ্পচ্চৰেক্খিত্ৰাৰ যথা রত্তো রাগৰসেন দুট্ঠো দোসৰসেন মূল়্হো মোহৰসেন ভাসতি, এৰমেৰং ৰাচা ভাসিতাতি দস্সেতি.
তত্থ পটিপুচ্ছিস্সামীতি তস্মিং অত্থে পুচ্ছিস্সামি. যথা ৰো খমেয্যাতি যথা তুম্হাকং রুচ্চেয্য. পহোতীতি সক্কোতি.
অনিঞ্জমানোতি অচলমানো. একন্তসুখং পটিসংৰেদীতি নিরন্তরসুখং পটিসংৰেদী. ‘‘অহং খো, আৰুসো, নিগণ্ঠা পহোমি…পে… একন্তসুখং পটিসংৰেদী’’তি ইদং অত্তনো ফলসমাপত্তিসুখং দস্সেন্তো আহ. এত্থ চ কথাপতিট্ঠাপনত্থং রাজৰারে সত্ত আদিং কত্ৰা পুচ্ছা কতা. সত্ত রত্তিন্দিৰানি নপ্পহোতীতি হি ৰুত্তে ছ পঞ্চ চত্তারীতি সুখং পুচ্ছিতুং হোতি. সুদ্ধৰারে পন সত্তাতি ৰুত্তে পুন ছ পঞ্চ চত্তারীতি ৰুচ্চমানং অনচ্ছরিযং হোতি, তস্মা একং আদিং কত্ৰা দেসনা কতা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.
পপঞ্চসূদনিযা মজ্ঝিমনিকাযট্ঠকথায
চূল়দুক্খক্খন্ধসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.