৭. কণ্ডকৰিমানৰণ্ণনা

পুণ্ণমাসে যথা চন্দোতি কণ্ডকৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন চ সমযেন আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ দেৰচারিকং চরন্তো তাৰতিংসভৰনং গতো. তস্মিং খণে কণ্ডকো দেৰপুত্তো সকভৰনতো নিক্খমিত্ৰা দিব্বযানং অভিরুহিত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন মহতিযা দেৰিদ্ধিযা উয্যানং গচ্ছন্তো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দিস্ৰা সঞ্জাতগারৰবহুমানো সহসা যানতো ওরুয্হ থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা সিরস্মিং অঞ্জলিং পগ্গয্হ অট্ঠাসি. অথ নং থেরো –

১১৭১. ‘‘পুণ্ণমাসে যথা চন্দো, নক্খত্তপরিৰারিতো;

সমন্তা অনুপরিযাতি, তারকাধিপতী সসী.

১১৭২. ‘‘তথূপমং ইদং ব্যম্হং, দিব্বং দেৰপুরম্হি চ;

অতিরোচতি ৰণ্ণেন, উদযন্তোৰ রংসিমা.

১১৭৩. ‘‘ৰেল়ূরিযসুৰণ্ণস্স, ফলিকা রূপিযস্স চ;

মসারগল্লমুত্তাহি, লোহিতঙ্গমণীহি চ.

১১৭৪. ‘‘চিত্রা মনোরমা ভূমি, ৰেল়ূরিযস্স সন্থতা;

কূটাগারা সুভা রম্মা, পাসাদো তে সুমাপিতো.

১১৭৫. ‘‘রম্মা চ তে পোক্খরণী, পুথুলোমনিসেৰিতা;

অচ্ছোদকা ৰিপ্পসন্না, সোণ্ণৰালুকসন্থতা.

১১৭৬. ‘‘নানাপদুমসঞ্ছন্না, পুণ্ডরীকসমোততা;

সুরভিং সম্পৰাযন্তি, মনুঞ্ঞা মাতুতেরিতা.

১১৭৭. ‘‘তস্সা তে উভতো পস্সে, ৰনগুম্বা সুমাপিতা;

উপেতা পুপ্ফরুক্খেহি, ফলরুক্খেহি চূভযং.

১১৭৮. ‘‘সোৰণ্ণপাদে পল্লঙ্কে, মুদুকে গোনকত্থতে;

নিসিন্নং দেৰরাজংৰ, উপতিট্ঠন্তি অচ্ছরা.

১১৭৯. ‘‘সব্বাভরণসঞ্ছন্না, নানামালাৰিভূসিতা;

রমেন্তি তং মহিদ্ধিকং, ৰসৰত্তীৰ মোদসি.

১১৮০. ‘‘ভেরিসঙ্খমুদিঙ্গাহি, ৰীণাহি পণৰেহি চ;

রমসি রতিসম্পন্নো, নচ্চগীতে সুৰাদিতে.

১১৮১. ‘‘দিব্বা তে ৰিৰিধা রূপা, দিব্বা সদ্দা অথো রসা;

গন্ধা চ তে অধিপ্পেতা, ফোট্ঠব্বা চ মনোরমা.

১১৮২. ‘‘তস্মিং ৰিমানে পৰরে, দেৰপুত্ত মহপ্পভো;

অতিরোচসি ৰণ্ণেন, উদযন্তোৰ ভাণুমা.

১১৮৩. ‘‘দানস্স তে ইদং ফলং, অথো সীলস্স ৰা পন;

অথো অঞ্জলিকম্মস্স, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি. –

অধিগতসম্পত্তিকিত্তনমুখেন কতকম্মং পুচ্ছি.

১১৮৪. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো, মোগ্গল্লানেন পুচ্ছিতো;

পঞ্হং পুট্ঠো ৰিযাকাসি, যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.

১১৮৫. ‘‘অহং কপিলৰত্থুস্মিং, সাকিযানং পুরুত্তমে;

সুদ্ধোদনস্স পুত্তস্স, কণ্ডকো সহজো অহং.

১১৮৬. ‘‘যদা সো অড্ঢরত্তাযং, বোধায মভিনিক্খমি;

সো মং মুদূহি পাণীহি, জালিতম্বনখেহি চ.

১১৮৭. ‘‘সত্থিং আকোটযিত্ৰান, ৰহ সম্মাতি চব্রৰি;

‘অহং লোকং তারযিস্সং, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং’.

১১৮৮. ‘‘তং মে গিরং সুণন্তস্স, হাসো মে ৰিপুলো অহু;

উদগ্গচিত্তো সুমনো, অভিসীসিং তদা অহং.

১১৮৯. ‘‘অভিরূল়্হঞ্চ মং ঞত্ৰা, সক্যপুত্তং মহাযসং;

উদগ্গচিত্তো মুদিতো, ৰহিস্সং পুরিসুত্তমং.

১১৯০. ‘‘পরেসং ৰিজিতং গন্ত্ৰা, উগ্গতস্মিং দিৰাকরে;

মমং ছন্নঞ্চ ওহায, অনপেক্খো সো অপক্কমি.

১১৯১. ‘‘তস্স তম্বনখে পাদে, জিৰ্হায পরিলেহিসং;

গচ্ছন্তঞ্চ মহাৰীরং, রুদমানো উদিক্খিসং.

১১৯২. ‘‘অদস্সনেনহং তস্স, সক্যপুত্তস্স সিরীমতো;

অলত্থং গরুকাবাধং, খিপ্পং মে মরণং অহু.

১১৯৩. ‘‘তস্সেৰ আনুভাৰেন, ৰিমানং আৰসামিদং;

সব্বকামগুণোপেতং, দেৰো দেৰপুরম্হিৰ.

১১৯৪. ‘‘যঞ্চ মে অহুৰা হাসো, সদ্দং সুত্ৰান বোধিযা;

তেনেৰ কুসলমূলেন, ফুসিস্সং আসৰক্খযং.

১১৯৫. ‘‘সচে হি ভন্তে গচ্ছেয্যাসি, সত্থু বুদ্ধস্স সন্তিকে;

মমাপি নং ৰচনেন, সিরসা ৰজ্জাসি ৰন্দনং.

১১৯৬. ‘‘অহম্পি দট্ঠুং গচ্ছিস্সং, জিনং অপ্পটিপুগ্গলং;

দুল্লভং দস্সনং হোতি, লোকনাথান তাদিন’’ন্তি. –

সোপি অত্তনা কতকম্মং কথেসি. অযঞ্হি অনন্তরে অত্তভাৰে অম্হাকং বোধিসত্তেন সহজাতো কণ্ডকো অস্সরাজা অহোসি. সো অভিনিক্খমনসমযে অভিরুল়্হো তেনেৰ রত্তাৰসেসেন তীণি রজ্জানি মহাপুরিসং অতিক্কমাপেত্ৰা অনোমানদীতীরং সম্পাপেসি. অথ সো মহাসত্তেন সূরিযে উগ্গতে ঘটিকারমহাব্রহ্মুনা উপনীতানি পত্তচীৰরানি গহেত্ৰা পব্বজিত্ৰা ছন্নেন সদ্ধিং কপিলৰত্থুং উদ্দিস্স ৰিস্সজ্জিতো. সিনেহভারিকেন হদযেন মহাপুরিসস্স পাদে অত্তনো জিৰ্হায লেহিত্ৰা পসাদসোম্মানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা যাৰ দস্সনপথা ওলোকেন্তো দস্সনূপচারং পন অতিক্কন্তে লোকনাথে ‘‘এৰংৰিধং নাম লোকগ্গনাযকং মহাপুরিসং অহং ৰহিং, সফলং ৰত মে সরীরং অহোসী’’তি পসন্নমানসো হুত্ৰা পুন চিরকালং সঙ্গতস্স পেমস্স ৰসেন ৰিযোগদুক্খং অসহন্তো ভাৰিনিযা দিব্বসম্পত্তিযা ৰসেন ধম্মতায চোদিযমানো কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘পুণ্ণমাসে যথা চন্দো…পে… অহং কপিলৰত্থুস্মি’’ন্তিআদি.

১১৭১. তত্থ পুণ্ণমাসেতি পুণ্ণমাসিযং সুক্কপক্খে পন্নরসিযং. তারকাধিপতীতি তারকানং অধিপতি. সসীতি সসলঞ্ছনৰা. ‘‘তারকাধিপ দিস্সতী’’তি কেচি পঠন্তি, তেসং তারকাধিপাতি অৰিভত্তিকনিদ্দেসো, তারকানং অধিপো হুত্ৰা দিস্সতি অনুপরিযাতি চাতি যোজনা কাতব্বা.

১১৭২. দিব্বং দেৰপুরম্হি চাতি দেৰপুরস্মিম্পি দিব্বং. যথা মনুস্সানং ঠানতো দেৰপুরং উত্তমং, এৰং দেৰপুরতো চাপি ইদং তৰ ৰিমানং উত্তমন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অতিরোচতি ৰণ্ণেন, উদযন্তোৰ রংসিমা’’তি, উগ্গচ্ছন্তো সূরিযো ৰিযাতি অত্থো.

১১৭৩. ৰেল়ূরিযসুৰণ্ণস্সাতি ৰেল়ুরিযেন সুৰণ্ণেন চ ইদং ব্যম্হং নিম্মিতন্তি ৰচনসেসেন যোজনা. ফলিকাতি ফলিকমণিনা.

১১৭৫. পোক্খরণীতি পোক্খরণিযো.

১১৭৭-৮. তস্সাতি তস্সা পোক্খরণিযা. ৰনগুম্বাতি উয্যানে সুপুপ্ফগচ্ছে সন্ধায ৰদতি. দেৰরাজংৰাতি সক্কং ৰিয. উপতিট্ঠন্তীতি উপট্ঠানং করোন্তি.

১১৭৯. সব্বাভরণসঞ্ছন্নাতি সব্বেহি ইত্থালঙ্কারেহি পটিচ্ছাদিতা, সব্বসো ৰিভূসিতসরীরাতি অত্থো. ৰসৰত্তীৰাতি ৰসৰত্তিদেৰরাজা ৰিয.

১১৮০. ভেরিসঙ্খমুদিঙ্গাহীতি লিঙ্গৰিপল্লাসেন ৰুত্তং, ভেরীহি চ সঙ্খেহি চ মুদিঙ্গেহি চাতি যোজনা. রতিসম্পন্নোতি দিব্বায রতিযা সমঙ্গীভূতো. নচ্চগীতে সুৰাদিতেতি নচ্চে চ গীতে চ সুন্দরে ৰাদিতে চ, নচ্চনে চ গাযনে চ সুন্দরে ৰাদিতে চ হেতুভূতে. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মং, পৰত্তিতেতি ৰা ৰচনসেসো.

১১৮১. দিব্বা তে ৰিৰিধা রূপাতি দেৰলোকপরিযাপন্না নানপ্পকারা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা তুয্হং অধিপ্পেতা যথাধিপ্পেতা মনোরমা ৰিজ্জন্তীতি কিরিযাপদং আনেত্ৰা যোজেতব্বং. দিব্বা সদ্দাতিআদীসুপি এসেৰ নযো.

১১৮৫. কণ্ডকো সহজো অহন্তি এত্থ অহন্তি নিপাতমত্তং. ‘‘অহূ’’তি কেচি পট্ঠন্তি, কণ্ডকো নাম অস্সরাজা মহাসত্তেন সহ একস্মিংযেৰ দিৰসে জাতত্তা সহজো অহোসিন্তি অত্থো.

১১৮৬. অড্ঢরত্তাযন্তি অড্ঢরত্তিযং, মজ্ঝিমযামসমযেতি অত্থো. বোধায মভিনিক্খমীতি ম-কারো পদসন্ধিকরো, অভিসম্বোধিঅত্থং মহাভিনিক্খমনং নিক্খমীতি অত্থো. মুদূহি পাণীহীতি মুদুহত্থতং মহাপুরিসলক্খণং ৰদতি. জালিতম্বনখেহীতি জালৰন্তেহি অভিলোহিতনখেহি. তেন জালহত্থতং মহাপুরিসলক্খণং তম্বনখতং অনুব্যঞ্জনঞ্চ দস্সেতি.

১১৮৭. সত্থি নাম জঙ্ঘা, ইধ পন সত্থিনো আসন্নট্ঠানভূতো ঊরুপ্পদেসো ‘‘সত্থী’’তি ৰুত্তো. আকোটযিত্ৰানাতি অপ্পোঠেত্ৰা. ‘‘ৰহ সম্মা’’তি চব্রৰীতি ‘‘সম্ম কণ্ডক, অজ্জেকরত্তিং মং ৰহ, ময্হং ওপৰুয্হং হোহী’’তি চ কথেসি. ৰহনে পন পযোজনং তদা মহাসত্তেন দস্সিতং ৰদন্তো ‘‘অহং লোকং তারযিস্সং, পত্তো সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি আহ. তেন ‘‘অহং উত্তমং অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং পত্তো অধিগতো হুত্ৰা সদেৰকং লোকং সংসারমহোঘতো তারযিস্সামি, তস্মা নযিদং গমনং যংকিঞ্চীতি চিন্তেয্যাসী’’তি গমনে পযোজনস্স অনুত্তরভাৰং দস্সেতি.

১১৮৮-৯. হাসোতি তুট্ঠি. ৰিপুলোতি মহাউল়ারো. অভিসীসিন্তি আসিসিং ইচ্ছিং সম্পটিচ্ছিং. অভিরূল়্হঞ্চ মং ঞত্ৰা, সক্যপুত্তং মহাযসন্তি পত্থটৰিপুলযসং সক্যরাজপুত্তং মহাসত্তং মং অভিরুয্হ নিসিন্নং জানিত্ৰা. ৰহিস্সন্তি নেসিং.

১১৯০-৯১. পরেসন্তি পররাজূনং. ৰিজিতন্তি দেসং পররজ্জং. ওহাযাতি ৰিস্সজ্জিত্ৰা. অপক্কমীতি অপক্কমিতুং আরভি. ‘‘পরিব্বজী’’তি চ পঠন্তি. পরিলেহিসন্তি পরিতো লেহিং. উদিক্খিসন্তি ওলোকেসিং.

১১৯২-৩. গরুকাবাধন্তি গরুকং বাল়্হং আবাধং, মরণন্তিকং দুক্খন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘খিপ্পং মে মরণং অহূ’’তি. সো হি অনেকাসু জাতীসু মহাসত্তেন দল়্হভত্তিকো হুত্ৰা আগতো, তস্মা ৰিযোগদুক্খং সহিতুং নাসক্খি, ‘‘সম্মাসম্বোধিং অধিগন্তুং নিক্খন্তো’’তি পন সুত্ৰা নিরামিসং উল়ারং পীতিসোমনস্সঞ্চ উপ্পজ্জি, তেন মরণানন্তরং তাৰতিংসেসু নিব্বত্তি, উল়ারা চস্স দিব্বসম্পত্তিযো পাতুরহেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘তস্সেৰ আনুভাৰেনা’’তি, ঠানগতস্স পসাদমযপুঞ্ঞস্স বলেন. দেৰো দেৰপুরম্হিৰাতি তাৰতিংসভৰনে সক্কো দেৰরাজা ৰিয.

১১৯৪. যঞ্চ মে অহুৰা হাসো, সদ্দং সুত্ৰান বোধিযাতি ‘‘পত্তো সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি পঠমতরং বোধিসদ্দং সুত্ৰা তদা ময্হং হাসো অহু, যং হাসস্স ভৰনং সুস্সনং, তেনেৰ কুসলমূলেন তেনেৰ কুসলবীজেন ফুসিস্সন্তি ফুসিস্সামি পাপুণিস্সামি.

১১৯৫. এৰং দেৰপুত্তো যথাধিগতায অনাগতায ভৰসম্পত্তিযা কারণভূতং অত্তনো কুসলকম্মং কথেন্তো ইদানি অত্তনা ভগৰতো সন্তিকং গন্তুকামোপি পুরেতরং থেরেন সত্থু ৰন্দনং পেসেন্তো ‘‘সচে’’তি গাথমাহ. তত্থ সচে গচ্ছেয্যাসীতি যদি গমিস্সসি. ‘‘সচে গচ্ছসী’’তি কেচি পঠন্তি, সো এৰত্থো. মমাপি নং ৰচনেনাতি ন কেৰলং তৰ সভাৰেনেৰ, অথ খো মমাপি ৰচনেন ভগৰন্তং. ৰজ্জাসীতি ৰদেয্যাসি, মমাপি সিরসা ৰন্দনন্তি যোজনা.

১১৯৬. যদিপি দানি ৰন্দনঞ্চ পেসেমি, পেসেত্ৰা এৰ পন ন তিট্ঠামীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অহম্পি দট্ঠুং গচ্ছিস্সং, জিনং অপ্পটিপুগ্গল’’ন্তি. গমনে পন দল়্হতরং কারণং দস্সেতুং ‘‘দুল্লভং দস্সনং হোতি, লোকনাথান তাদিন’’ন্তি আহ.

১১৯৭. ‘‘সো কতঞ্ঞূ কতৰেদী, সত্থারং উপসঙ্কমি;

সুত্ৰা গিরং চক্খুমতো, ধম্মচক্খুং ৰিসোধযি.

১১৯৮. ‘‘ৰিসোধেত্ৰা দিট্ঠিগতং, ৰিচিকিচ্ছং ৰতানি চ;

ৰন্দিত্ৰা সত্থুনো পাদে, তত্থেৰন্তরধাযথা’’তি. –

ইমা দ্ৰে গাথা সঙ্গীতিকারেহি ঠপিতা.

১১৯৭. তত্থ সুত্ৰা গিরং চক্খুমতোতি পঞ্চহি চক্খূহি চক্খুমতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰচনং সুত্ৰা. ধম্মচক্খুন্তি সোতাপত্তিমগ্গং. ৰিসোধযীতি অধিগচ্ছি. অধিগমোযেৰ হি তস্স ৰিসোধনং.

১১৯৮. ৰিসোধেত্ৰা দিট্ঠিগতন্তি দিট্ঠিগতং সমুগ্ঘাতেত্ৰা. ৰিচিকিচ্ছং ৰতানি চাতি সোল়সৰত্থুকং অট্ঠৰত্থুকঞ্চ ৰিচিকিচ্ছঞ্চ ‘‘সীলব্বতেহি সুদ্ধী’’তি পৰত্তনকসীলব্বতপরামাসে চ ৰিসোধযীতি যোজনা. তত্থ হি সহ পরিযাযেহি তথা পৰত্তা পরামাসা ‘‘ৰতানী’’তি ৰুত্তং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

কণ্ডকৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.