৭. সুনিক্খিত্তৰিমানৰগ্গো
১. চিত্তলতাৰিমানৰণ্ণনা
যথা ৰনং চিত্তলতং পভাসতীতি চিত্তলতাৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরো উপাসকো দলিদ্দো অপ্পভোগো পরেসং কম্মং কত্ৰা জীৰতি. সো সদ্ধো পসন্নো জিণ্ণে ৰুড্ঢে মাতাপিতরো পোসেন্তো ‘‘ইত্থিযো নাম পতিকুলে ঠিতা ইস্সরিযং করোন্তি, সস্সুসসুরানং মনাপচারিনিযো দুল্লভা’’তি মাতাপিতূনং চিত্তদুক্খং পরিহরন্তো দারপরিগ্গহং অকত্ৰা সযমেৰ নে উপট্ঠহতি, সীলানি রক্খতি, উপোসথং উপৰসতি, যথাৰিভৰং দানানি দেতি. সো অপরভাগে কালং কত্ৰা তাৰতিংসেসু দ্ৰাদসযোজনিকে ৰিমানে নিব্বত্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো হেট্ঠা ৰুত্তনযেন গন্ত্ৰা কতকম্মং ইমাহি গাথাহি পটিপুচ্ছি –
১১১৪. ‘‘যথা ৰনং চিত্তলতং পভাসতি, উয্যানসেট্ঠং তিদসানমুত্তমং;
তথূপমং তুয্হমিদং ৰিমানং, ওভাসযং তিট্ঠতি অন্তলিক্খে.
১১১৫. ‘‘দেৰিদ্ধিপত্তোসি মহানুভাৰো…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
১১১৬. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১১৭. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতো, দলিদ্দো অতাণো কপণো কম্মকরো অহোসিং;
জিণ্ণে চ মাতাপিতরো অভারিং, পিযা চ মে সীলৰন্তো অহেসুং;
অন্নঞ্চ পানঞ্চ পসন্নচিত্তো, সক্কচ্চ দানং ৰিপুলং অদাসিং.
১১১৮. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. –
সোপি তস্স ব্যাকাসি. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
চিত্তলতাৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. নন্দনৰিমানৰণ্ণনা
যথা ৰনং নন্দনং পভাসতীতি নন্দনৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরো উপাসকোতিআদি সব্বং অনন্তরৰিমানসদিসং. অযং পন দারপরিগ্গহং কত্ৰা মাতাপিতরো পোসেসীতি অযমেৰ ৰিসেসো.
১১২০. যথা ৰনং নন্দনং পভাসতি, উয্যানসেট্ঠং তিদসানমুত্তমং;
তথূপমং তুয্হমিদং ৰিমানং, ওভাসযং তিট্ঠতি অন্তলিক্খে.
১১২১. ‘‘দেৰিদ্ধিপত্তোসি মহানুভাৰো…পে…ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতীতি.
১১২২. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১২৩. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতো, দলিদ্দো অতাণো কপণো কম্মকরো অহোসিং;
জিণ্ণে চ মাতাপিতরো অভারিং, পিযা চ মে সীলৰন্তো অহেসুং;
অন্নঞ্চ পানঞ্চ পসন্নচিত্তো, সক্কচ্চ দানং ৰিপুলং অদাসিং.
১১২৪. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি. –
গাথাহি ব্যাকাসি. তত্থ গাথাসুপি অপুব্বং নত্থি.
নন্দনৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মণিথূণৰিমানৰণ্ণনা
উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানন্তি মণিথূণৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন সম্বহুলা থেরা ভিক্খূ অরঞ্ঞাযতনে ৰিহরন্তি. তেসং গামং পিণ্ডায গমনমগ্গে একো উপাসকো ৰিসমং সমং করোতি, কণ্টকে নীহরতি, গচ্ছগুম্বে অপনেতি, উদককালে মাতিকাসু সেতুং বন্ধতি, ৰিৰনট্ঠানেসু ছাযারুক্খে রোপেতি, জলাসযেসু মত্তিকং উদ্ধরিত্ৰা তে পুথুলগম্ভীরে করোতি, তিত্থে সম্পাদেতি, যথাৰিভৰং দানং দেতি, সীলং রক্খতি. সো অপরভাগে কালং কত্ৰা তাৰতিংসেসু দ্ৰাদসযোজনিকে কনকৰিমানে নিব্বত্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানত্থেরো উপসঙ্কমিত্ৰা ইমাহি গাথাহি পটিপুচ্ছি –
১১২৬. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;
কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা সুভা.
১১২৭. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং;
দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণচ্ছন্না.
১১২৮. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
সোপি তস্স গাথাহি ব্যাকাসি –
১১৩০. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১৩১. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতো, ৰিৰনে পথে সঙ্কমনং অকাসিং;
আরামরুক্খানি চ রোপযিস্সং, পিযা চ মে সীলৰন্তো অহেসুং;
অন্নঞ্চ পানঞ্চ পসন্নচিত্তো, সক্কচ্চ দানং ৰিপুলং অদাসিং.
১১৩২. ‘‘তেন মেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…ৰণ্ণো চ মে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
১১৩১. তত্থ ৰিৰনেতি অরঞ্ঞে. আরামরুক্খানি চা আরামভূতে রুক্খে, আরামং কত্ৰা তত্থ রুক্খে রোপেসিন্তি অত্থো. সেসং সব্বং ৰুত্তনযমেৰ.
মণিথূণৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. সুৰণ্ণৰিমানৰণ্ণনা
সোৰণ্ণমযে পব্বতস্মিন্তি সুৰণ্ণৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা অন্ধকৰিন্দে ৰিহরতি. তেন সমযেন অঞ্ঞতরো উপাসকো সদ্ধো পসন্নো ৰিভৰসম্পন্নো তস্স গামস্স অৰিদূরে অঞ্ঞতরস্মিং মুণ্ডকপব্বতে সব্বাকারসম্পন্নং ভগৰতো ৰসনানুচ্ছৰিকং গন্ধকুটিং কারেত্ৰা তত্থ ভগৰন্তং ৰসাপেন্তো সক্কচ্চং উপট্ঠহি, সযঞ্চ নিচ্চসীলে পতিট্ঠিতো সুৰিসুদ্ধসীলসংৰরো হুত্ৰা কালং কত্ৰা তাৰতিংসভৰনে নিব্বত্তি. তস্স কম্মানুভাৰসংসূচকং নানারতনরংসিজালসমুজ্জলং ৰিচিত্তৰেদিকাপরিক্খিত্তং ৰিৰিধৰিপুলালঙ্কারোপসোভিতং সুৰিভত্তভিত্তিত্থম্ভসোপানং আরামরমণীযকং কঞ্চনপব্বতমুদ্ধনি ৰিমানং উপ্পজ্জি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দেৰচারিকং চরন্তো দিস্ৰা ইমাহি গাথাহি পটিপুচ্ছি –
১১৩৪. ‘‘সোৰণ্ণমযে পব্বতস্মিং, ৰিমানং সব্বতোপভং;
হেমজালপটিচ্ছন্নং, কিঙ্কিণিজালকপ্পিতং.
১১৩৫. ‘‘অট্ঠংসা সুকতা থম্ভা, সব্বে ৰেল়ুরিযামযা;
একমেকায অংসিযা, রতনা সত্ত নিম্মিতা.
১১৩৬. ‘‘ৰেল়ূরিযসুৰণ্ণস্স, ফলিকা রূপিযস্স চ;
মসারগল্লমুত্তাহি, লোহিতঙ্গমণীহি চ.
১১৩৭. ‘‘চিত্রা মনোরমা ভূমি, ন তত্থুদ্ধংসতী রজো;
গোপানসীগণা পীতা, কূটং দারেন্তি নিম্মিতা.
১১৩৮. ‘‘সোপানানি চ চত্তারি, নিম্মিতা চতুরো দিসা;
নানারতনগব্ভেহি, আদিচ্চোৰ ৰিরোচতি.
১১৩৯. ‘‘ৰেদিযা চতস্সো তত্থ, ৰিভত্তা ভাগসো মিতা;
দদ্দল্লমানা আভন্তি, সমন্তা চতুরো দিসা.
১১৪০. ‘‘তস্মিং ৰিমানে পৰরে, দেৰপুত্তো মহপ্পভো;
অতিরোচসি ৰণ্ণেন, উদযন্তোৰ ভাণুমা.
১১৪১. ‘‘দানস্স তে ইদং ফলং, অথো সীলস্স ৰা পন;
অথো অঞ্জলিকম্মস্স, তং মে অক্খাহি পুচ্ছিতো’’তি.
সোপিস্স ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি –
১১৪২. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে… যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১৪৩. ‘‘অহং অন্ধকৰিন্দস্মিং, বুদ্ধস্সাদিচ্চবন্ধুনো;
ৰিহারং সত্থু কারেসিং, পসন্নো সেহি পাণিভি.
১১৪৪. ‘‘তত্থ গন্ধঞ্চ মালঞ্চ, পচ্চযঞ্চ ৰিলেপনং;
ৰিহারং সত্থু অদাসিং, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
তেন ময্হং ইদং লদ্ধং, ৰসং ৰত্তেমি নন্দনে.
১১৪৫. ‘‘নন্দনে চ ৰনে রম্মে, নানাদিজগণাযুতে;
রমামি নচ্চগীতেহি, অচ্ছরাহি পুরক্খতো’’তি.
১১৩৪. তত্থ সব্বতোপভন্তি সব্বভাগেহি পভাসন্তং পভামুঞ্চনকং. কিঙ্কিণিজালকপ্পিতন্তি কপ্পিতকিঙ্কিণিকজালং.
১১৩৫. সব্বে ৰেল়ুরিযামযাতি সব্বে থম্ভা ৰেল়ুরিযমণিমযা. তত্থ পন একমেকায অংসিযাতি অট্ঠংসেসু থম্ভেসু একমেকস্মিং অংসভাগে. রতনা সত্ত নিম্মিতাতি সত্তরতনকম্মনিম্মিতা, একেকো অংসো সত্তরতনমযোতি অত্থো.
১১৩৬. ‘‘ৰেল়ূরিযসুৰণ্ণস্সা’’তিআদিনা নানারতনানি দস্সেতি. তত্থ ৰেল়ূরিযসুৰণ্ণস্সাতি ৰেল়ুরিযেন চ সুৰণ্ণেন চ নিম্মিতা, চিত্রাতি ৰা যোজনা. করণত্থে হি ইদং সামিৰচনং. ফলিকা রূপিযস্স চাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. মসারগল্লমুত্তাহীতি কবরমণীহি. লোহিতঙ্গমণীহি চাতি রত্তমণীহি.
১১৩৭. ন তত্থুদ্ধংসতী রজোতি মণিমযভূমিকত্তা ন তস্মিং ৰিমানে রজো উগ্গচ্ছতি. গোপানসীগণাতি গোপানসীসমূহা. পীতাতি পীতৰণ্ণা, সুৰণ্ণমযা চেৰ ফুস্সরাগাদিমণিমযা চাতি অত্থো. কূটং ধারেন্তীতি সত্তরতনমযং কণ্ণিকং ধারেন্তি.
১১৩৮-৯. নানারতনগব্ভেহীতি নানারতনমযেহি ওৰরকেহি. ৰেদিযাতি ৰেদিকা. চতস্সোতি চতূসু দিসাসু চতস্সো. তেনাহ ‘‘সমন্তা চতুরো দিসা’’তি.
১১৪০. মহপ্পভোতি মহাজুতিকো. উদযন্তোতি উগ্গচ্ছন্তো. ভাণুমাতি আদিচ্চো.
১১৪৩. সেহি পাণিভীতি কাযসারং পুঞ্ঞং পসৰন্তো অত্তনো পাণীহি তং তং কিচ্চং করোন্তো ৰিহারং সত্থু কারেসিন্তি যোজনা. অথ ৰা সেহি পাণিভীতি তত্থ অন্ধকৰিন্দস্মিং গন্ধঞ্চ মালঞ্চ পচ্চযঞ্চ ৰিলেপনঞ্চ পূজাৰসেন. যথা কথং? ৰিহারঞ্চ ৰিপ্পসন্নেন চেতসা সত্থুনো অদাসিং পূজেসিং নিয্যাদেসিং চাতি এৰমেত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা.
১১৪৪. তেনাতি তেন যথাৰুত্তেন পুঞ্ঞকম্মেন কারণভূতেন. ময্হন্তি মযা. ইদন্তি ইদং পুঞ্ঞফলং, ইদং ৰা দিব্বং আধিপতেয্যং. তেনাহ ‘‘ৰসং ৰত্তেমী’’তি.
১১৪৫. নন্দনেতি নন্দিযা দিব্বসমিদ্ধিযা উপ্পজ্জনট্ঠানে ইমস্মিং দেৰলোকে, তত্থাপি ৰিসেসতো নন্দনে ৰনে রম্মে, এৰং রমণীযে ইমস্মিং নন্দনে ৰনে রমামীতি যোজনা. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
এৰং দেৰতায অত্তনো পুঞ্ঞকম্মে আৰিকতে থেরো সপরিৰারস্স তস্স দেৰপুত্তস্স ধম্মং দেসেত্ৰা ভগৰতো তমত্থং নিৰেদেসি. ভগৰা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা সম্পত্তপরিসায ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
সুৰণ্ণৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. অম্বৰিমানৰণ্ণনা
উচ্চমিদং মণিথূণন্তি অম্বৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে. তেন সমযেন রাজগহে অঞ্ঞতরো দুগ্গতপুরিসো পরেসং ভত্তৰেতনভতো হুত্ৰা অম্বৰনং রক্খতি. সো একদিৰসং আযস্মন্তং সারিপুত্তং গিম্হসমযে সূরিযাতপসন্তত্তে উণ্হৰালিকানিপ্পীল়িতে ৰিপ্ফন্দমানমরীচিজালৰিত্থতে ভূমিপ্পদেসে তস্স অম্বারামস্স অৰিদূরেন মগ্গেন সেদাগতেন গত্তেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা সঞ্জাতগারৰবহুমানো উপসঙ্কমিত্ৰা এৰমাহ ‘‘মহা অযং, ভন্তে, ঘম্মপরিল়াহো, অতিৰিয পরিস্সন্তরূপো ৰিয দিস্সতি, সাধু, ভন্তে, অয্যো ইমং অম্বারামং পৰিসিত্ৰা মুহুত্তং ৰিস্সমিত্ৰা অদ্ধানপরিস্সমং পটিৰিনোদেত্ৰা গচ্ছথ অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. থেরো ৰিসেসতো তস্স চিত্তপ্পসাদং পরিব্রূহেতুকামো তং আরামং পৰিসিত্ৰা অঞ্ঞতরস্স অম্বরুক্খস্স মূলে নিসীদি.
পুন সো পুরিসো আহ ‘‘সচে, ভন্তে, ন্হাযিতুকামত্থ, অহং ইতো কূপতো উদকং উদ্ধরিত্ৰা তুম্হে ন্হাপেস্সামি, পানীযঞ্চ দস্সামী’’তি. থেরোপি অধিৰাসেসি তুণ্হীভাৰেন. সো কূপতো উদকং উদ্ধরিত্ৰা পরিস্সাৰেত্ৰা থেরং ন্হাপেসি, ন্হাপেত্ৰা চ হত্থপাদে ধোৰিত্ৰা নিসিন্নস্স পানীযং উপনেসি. থেরো পানীযং পিৰিত্ৰা পটিপ্পস্সদ্ধদরথো তস্স পুরিসস্স উদকদানে চেৰ ন্হাপনে চ অনুমোদনং ৰত্ৰা পক্কামি. অথ সো পুরিসো ‘‘ঘম্মাভিতত্তস্স ৰত থেরস্স ঘম্মপরিল়াহং পটিপ্পস্সম্ভেসিং, বহুং ৰত মযা পুঞ্ঞং পসুত’’ন্তি উল়ারপীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেসি. সো অপরভাগে কালং কত্ৰা তাৰতিংসেসু উপ্পজ্জি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো উপসঙ্কমিত্ৰা ইমাহি গাথাহি কতপুঞ্ঞং পুচ্ছি.
১১৪৬. ‘‘উচ্চমিদং মণিথূণং ৰিমানং, সমন্ততো দ্ৰাদস যোজনানি;
কূটাগারা সত্তসতা উল়ারা, ৰেল়ুরিযথম্ভা রুচকত্থতা সুভা.
১১৪৭. ‘‘তত্থচ্ছসি পিৰসি খাদসি চ, দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং;
দিব্বা রসা কামগুণেত্থ পঞ্চ, নারিযো চ নচ্চন্তি সুৰণ্ণছন্না.
১১৪৮. ‘‘কেন তেতাদিসো ৰণ্ণো…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
১১৫০. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে…
যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১৫১. ‘‘গিম্হানং পচ্ছিমে মাসে, পতপন্তে দিৰঙ্করে;
পরেসং ভতকো পোসো, অম্বারামমসিঞ্চতি.
১১৫২. ‘‘অথ তেনাগমা ভিক্খু, সারিপুত্তোতি ৰিস্সুতো;
কিলন্তরূপো কাযেন, অকিলন্তোৰ চেতসা.
১১৫৩. ‘‘তঞ্চ দিস্ৰান আযন্তং, অৰোচং অম্বসিঞ্চকো;
সাধু তং ভন্তে ন্হাপেয্যং, যং মমস্স সুখাৰহং.
১১৫৪. ‘‘তস্স মে অনুকম্পায, নিক্খিপি পত্তচীৰরং;
নিসীদি রুক্খমূলস্মিং, ছাযায একচীৰরো.
১১৫৫. ‘‘তঞ্চ অচ্ছেন ৰারিনা, পসন্নমানসো নরো;
ন্হাপযী রুক্খমূলস্মিং, ছাযায একচীৰরং.
১১৫৬. ‘‘অম্বো চ সিত্তো সমণো চ ন্হাপিতো,
মযা চ পুঞ্ঞং পসুতং অনপ্পকং;
ইতি সো পীতিযা কাযং, সব্বং ফরতি অত্তনো.
১১৫৭. ‘‘তদেৰ এত্তকং কম্মং, অকাসিং তায জাতিযা;
পহায মানুসং দেহং, উপপন্নোম্হি নন্দনং.
১১৫৮. ‘‘নন্দনে চ ৰনে রম্মে, নানাদিজগণাযুতে;
রমামি নচ্চগীতেহি, অচ্ছরাহি পুরক্খতো’’তি. –
সোপি তস্স ইমাহি গাথাহি ব্যাকাসি.
১১৫১. তত্থ গিম্হানং পচ্ছিমে মাসেতি আসাল়্হিমাসে. পতপন্তেতি অতিৰিয দিপ্পন্তে, সব্বসো উণ্হং ৰিস্সজ্জেন্তেতি অত্থো. দিৰঙ্করেতি দিৰাকরে, অযমেৰ ৰা পাঠো. অসিঞ্চতীতি সিঞ্চতি, -কারো নিপাতমত্তং, সিঞ্চতি অম্বরুক্খমূলেসু ধুৰং জলসেকং করোতীতি অত্থো. ‘‘অসিঞ্চথা’’তি চ পাঠো, সিঞ্চিত্থাতি অত্থো. ‘‘অসিঞ্চহ’’ন্তি চ পঠন্তি, পরেসং ভতকো পোসো হুত্ৰা তদা অম্বারামং অসিঞ্চিং অহন্তি অত্থো.
১১৫২. তেনাতি যেন দিসাভাগেন সো অম্বারামো, তেন অগমা অগঞ্ছি. অকিলন্তোৰ চেতসাতি চেতোদুক্খস্স মগ্গেনেৰ পহীনত্তা চেতসা অকিলন্তোপি সমানো কিলন্তুরূপো কাযেন তেন মগ্গেন অগমাতি যোজনা.
১১৫৩-৪. অৰোচং অহং তদা অম্বসিঞ্চকো হুত্ৰাতি যোজনা. একচীৰরোতি ন্হাযিতুকামোতি অধিপ্পাযো.
১১৫৬. ইতীতি এৰং ‘‘অম্বো চ সিত্তো, সমণো চ ন্হাপিতো, মযা চ পুঞ্ঞং পসুতং অনপ্পকং, একেনেৰ পযোগেন তিৰিধোপি অত্থো সাধিতো’’তি ইমিনাকারেন পৰত্তায পীতিযা সো পুরিসো অত্তনো সব্বং কাযং ফরতি, নিরন্তরং ফুটং করোতীতি যোজনা. অতীতত্থে চেতং ৰত্তমানৰচনং, ফরীতি অত্থো.
১১৫৭. তদেৰ এত্তকং কম্মন্তি তং এত্তকং এৰং পানীযদানমত্তকং কম্মং অকাসিং, তায তস্সং জাতিযং অঞ্ঞং নানুস্সরামীতি অধিপ্পাযো. তেসং ৰুত্তনযমেৰ.
অম্বৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. গোপালৰিমানৰণ্ণনা
দিস্ৰান দেৰং পটিপুচ্ছি ভিক্খূতি গোপালৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে. তেন সমযেন রাজগহৰাসী অঞ্ঞতরো গোপালকো পাতরাসত্থায পিলোতিকায পুটবদ্ধং কুম্মাসং গহেত্ৰা নগরতো নিক্খমিত্ৰা গাৰীনং চরণট্ঠানভূতং গোচরভূমিং সম্পাপুণি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ‘‘অযং ইদানেৰ কালং করিস্সতি, ময্হঞ্চ কুম্মাসং দত্ৰা তাৰতিংসেসু উপ্পজ্জিস্সতী’’তি চ ঞত্ৰা তস্স সমীপং অগমাসি. সো ৰেলং ওলোকেত্ৰা থেরস্স কুম্মাসং দাতুকামো অহোসি. তেন চ সমযেন গাৰিযো মাসক্খেত্তং পৰিসন্তি. অথ সো গোপালো চিন্তেসি ‘‘কিং নু খো থেরস্স কুম্মাসং দদেয্যং, উদাহু গাৰিযো মাসক্খেত্ততো নীহরেয্য’’ন্তি. অথস্স এতদহোসি ‘‘মাসসামিকা মং যং ইচ্ছন্তি, তং করোন্তু, থেরে পন গতে কুম্মাসদানন্তরাযো মে সিযা, হন্দাহং পঠমং অয্যস্স কুম্মাসং দস্সামী’’তি তং থেরস্স উপনেসি. পটিগ্গহেসি থেরো অনুকম্পং উপাদায.
অথ নং গাৰিযো নিৰত্তেতুং পরিস্সযং অনোলোকেত্ৰা ৰেগেন উপধাৰন্তং পাদেন ফুট্ঠো আসীৰিসো ডংসি. থেরোপি তং অনুকম্পমানো তং কুম্মাসং পরিভুঞ্জিতুং আরভি. গোপালকোপি গাৰিযো নিৰত্তেত্ৰা আগতো থেরং কুম্মাসং পরিভুঞ্জন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো উল়ারং পীতিসোমনস্সং পটিসংৰেদেন্তো নিসীদি. তাৰদেৰস্স সকলসরীরং ৰিসং অজ্ঝোত্থরি. মুহুত্তমেৰ ৰেগে মুদ্ধপত্তে কালমকাসি, কালকতো চ তাৰতিংসেসু দ্ৰাদসযোজনিকে কনকৰিমানে নিব্বত্তি. তং আযস্মা মহামোগ্গল্লানো দিস্ৰা ইমাহি গাথাহি পটিপুচ্ছি –
১১৫৯. ‘‘দিস্ৰান দেৰং পটিপুচ্ছি ভিক্খু, উচ্চে ৰিমানম্হি চিরট্ঠিতিকে;
আমুত্তহত্থাভরণং যসস্সিং, দিব্বে ৰিমানম্হি যথাপি চন্দিমা.
১১৬০. ‘‘অলঙ্কতো মল্যধরো সুৰত্থো, সুকুণ্ডলী কপ্পিতকেসমস্সু;
আমুত্তহত্থাভরণো যসস্সী, দিব্বে ৰিমানম্হি যথাপি চন্দিমা.
১১৬১. ‘‘দিব্বা চ ৰীণা পৰদন্তি ৰগ্গুং; অট্ঠট্ঠকা সিক্খিতা সাধুরূপা;
দিব্বা চ কঞ্ঞা তিদসচরা উল়ারা, নচ্চন্তি গাযন্তি পমোদযন্তি.
১১৬২. ‘‘দেৰিদ্ধিপত্তোসি মহানুভাৰো…পে…
ৰণ্ণো চ তে সব্বদিসা পভাসতী’’তি.
সোপি তস্স ব্যাকাসি –
১১৬৩. ‘‘সো দেৰপুত্তো অত্তমনো…পে…যস্স কম্মস্সিদং ফলং’’.
১১৬৪. ‘‘অহং মনুস্সেসু মনুস্সভূতো, সঙ্গম্ম রক্খিস্সং পরেসং ধেনুযো;
ততো চ আগা সমণো মমন্তিকে, গাৰো চ মাসে অগমংসু খাদিতুং.
১১৬৫. ‘‘দ্ৰযজ্জ কিচ্চং উভযঞ্চ কারিযং, ইচ্চেৰহং ভন্তে তদা ৰিচিন্তযিং;
ততো চ সঞ্ঞং পটিলদ্ধ যোনিসো, ‘দদামি ভন্তে’তি খিপিং অনন্তকং.
১১৬৬. ‘‘সো মাসখেত্তং তুরিতো অৰাসরিং, পুরা অযং ভঞ্জতি যস্সিদং ধনং;
ততো চ কণ্হো উরগো মহাৰিসো, অডংসি পাদে তুরিতস্স মে সতো.
১১৬৭. ‘‘স্ৰাহং অট্টোম্হি দুক্খেন পীল়িতো, ভিক্খু চ তং সামং মুঞ্চিত্ৰানন্তকং;
অহাসি কুম্মাসং মমানুকম্পযা, ততো চুতো কালকতোম্হি দেৰতা.
১১৬৮. ‘‘তদেৰ কম্মং কুসলং কতং মযা, সুখঞ্চ কম্মং অনুভোমি অত্তনা;
তযা হি ভন্তে অনুকম্পিতো ভুসং, কতঞ্ঞুতায অভিৰাদযামি তং.
১১৬৯. ‘‘সদেৰকে লোকে সমারকে চ, অঞ্ঞো মুনি নত্থি তযানুকম্পকো;
তযা হি ভন্তে অনুকম্পিতো ভুসং, কতঞ্ঞুতায অভিৰাদযামি তং.
১১৭০. ‘‘ইমস্মিং লোকে পরস্মিং ৰা পন, অঞ্ঞো মুনী নত্থি তযানুকম্পকো;
তযা হি ভন্তে অনুকম্পিতো ভুসং, কতঞ্ঞুতায অভিৰাদযামি ত’’ন্তি.
অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো অত্তনা চ দেৰতায চ কথিতনিযামেনেৰ তং ভগৰতো আরোচেসি. সত্থা তমত্থং পচ্চনুভাসিত্ৰা তং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা সম্পত্তপরিসায ধম্মং দেসেতুং ‘‘দিস্ৰান দেৰং পটিপুচ্ছি ভিক্খূ’’তিআদিমাহ.
১১৫৯. তত্থ দেৰন্তি গোপালদেৰপুত্তং. ভিক্খূতি আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং সন্ধায সত্থা ৰদতি. সো হি সব্বসো ভিন্নকিলেসতায ভিক্খু. ৰিমানস্স বহুকালাৰট্ঠাযিতায কপ্পট্ঠিতিকতায এৰ ৰা ‘‘চিরট্ঠিতিকে’’তি ৰুত্তং, ‘‘চিরট্ঠিতিক’’ন্তিপি কেচি পঠন্তি. তঞ্হি ‘‘দেৰ’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং. সোপি হি সট্ঠিসতসহস্সাধিকা তিস্সো ৰস্সকোটিযো তত্থ অৰট্ঠানতো ‘‘চিরট্ঠিতিকে’’তি ৰত্তব্বতং লভতি. যথাপি চন্দিমাতি যথা চন্দিমা দেৰপুত্তো কন্তসীতলমনোহরকিরণজালসমুজ্জলে অত্তনো দিব্বে ৰিমানম্হি ৰিরোচতি, এৰং ৰিরোচমানন্তি ৰচনসেসা.
১১৬০. অলঙ্কতোতিআদি তস্স দেৰপুত্তস্স থেরেন পুচ্ছিতাকারদস্সনং, তং হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.
১১৬৪. সঙ্গম্মাতি সঙ্গমেত্ৰা, সঙ্গম্মাতি ৰা সঙ্গহেত্ৰা. হেত্ৰত্থোপি হি ইধ অন্তোনীতো, বহূ একতো হুত্ৰাতি অত্থো. আগাতি আগঞ্ছি. মাসেতি মাসসস্সানি.
১১৬৫. দ্ৰযজ্জাতি দ্ৰযং অজ্জ এতরহি কিচ্চং কাতব্বং. উভযঞ্চ কারিযন্তি ৰুত্তস্সেৰত্থস্স পরিযাযৰচনং. সঞ্ঞন্তি ধম্মসঞ্ঞং. তেনাহ ‘‘যোনিসো’’তি পটিলদ্ধাতি পটিলভিত্ৰা. খিপিন্তি পনিগ্গাহাপনৰসেন হত্থে খিপিং. অনন্তকন্তি নন্তকং কুম্মাসং পক্খিপিত্ৰা বন্ধিত্ৰা ঠপিতং পিলোতিকং. অ-কারো চেত্থ নিপাতমত্তং.
১১৬৬. সোতি সো অহং. তুরিতোতি তুরিতো সম্ভমন্তো. অৰাসরিন্তি উপগচ্ছি, পাৰিসিং ৰা. পুরা অযং ভঞ্জতি যস্সিদং ধনন্তি যস্স খেত্তসামিকস্স ইদং মাসসস্সং ধনং, তং অযং গোগণো ভঞ্জতি পুরা তস্স ভঞ্জনতো, আমদ্দনতো পুরেতরমেৰাতি অত্থো. ততোতি তত্থ. তুরিতস্স মে সতোতি সম্ভমন্তস্স মে সমানস্স, সহসা গমনেন মগ্গে কণ্হসপ্পং অনোলোকেত্ৰা গতস্সাতি অধিপ্পাযো.
১১৬৭. অট্টোম্হি দুক্খেন পীল়িতোতি তেন আসীৰিসডংসনেন অট্টো অট্টিতো উপদ্দুতো মরণদুক্খেন বাধিতো ভৰামি. অহাসীতি অজ্ঝোহরি, পরিভুঞ্জীতি অত্থো. ততো চুতো কালকতোম্হি দেৰতাতি ততো মনুস্সত্তভাৰতো চুতো মরণকালপ্পত্তিযা, তত্থ ৰা আযুসঙ্খারস্স খেপনসঙ্খাতস্স কালস্স কতত্তা কালকতো, তদনন্তরমেৰ চ অম্হি দেৰতা দেৰত্তভাৰপ্পত্তিযা দেৰতা হোমীতি অত্থো.
১১৬৯. তযাতি তযা সদিসো অঞ্ঞো মুনি মোনেয্যগুণযুত্তো ইসি নত্থি. তযাতি ৰা নিস্সক্কে ইদং করণৰচনং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.
গোপালৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.