৬. ৰিহারৰিমানৰণ্ণনা

অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেনাতি ৰিহারৰিমানং. তস্স কা উপ্পত্তি? ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে. তেন সমযেন ৰিসাখা মহাউপাসিকা অঞ্ঞতরস্মিং উস্সৰদিৰসে উয্যানে ৰিচরণত্থং সহাযিকাহি পরিজনেন চ উস্সাহিতা সুন্হাতানুলিত্তা সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা মহালতাপসাধনং পিল়ন্ধিত্ৰা পঞ্চমত্তেহি সহাযিকাসতেহি পরিৰারিতা মহন্তেন ইস্সরিযেন মহতা পরিচ্ছেদেন গেহতো নিক্খম্ম উয্যানং উদ্দিস্স গচ্ছন্তী চিন্তেসি ‘‘বালদারিকায ৰিয কিং মে মোঘকীল়িতেন, হন্দাহং ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং মনোভাৰনীযে চ অয্যে ৰন্দিস্সামি, ধম্মঞ্চ সোস্সামী’’তি ৰিহারং গন্ত্ৰা একমন্তে ঠত্ৰা মহালতাপিল়ন্ধনং ওমুঞ্চিত্ৰা তং দাসিযা হত্থে দত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. তস্সা ভগৰা ধম্মং দেসেসি.

সা ধম্মং সুত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা মনোভাৰনীযে চ ভিক্খূ ৰন্দিত্ৰা ৰিহারতো নিক্খমিত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা দাসিং আহ ‘‘হন্দ জে আভরণং পিল়ন্ধিস্সামী’’তি. সা তং ভণ্ডিকং কত্ৰা বন্ধিত্ৰা ৰিহারে ঠপেত্ৰা তহং তহং ৰিচরিত্ৰা গমনকালে ৰিস্সরিত্ৰা গতত্তা ‘‘ৰিস্সরিতং মযা, তিট্ঠ অয্যে আহরিস্সামী’’তি নিৰত্তিতুকামা অহোসি. ৰিসাখা ‘‘সচে জে ৰিহারে ঠপেত্ৰা ৰিস্সরিতং, তস্স ৰিহারস্সেৰ অত্থায তং পরিচ্চজিস্সামী’’তি ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং পৰেদেন্তী ‘‘ৰিহারং, ভন্তে, কারেস্সামি, অধিৰাসেতু মে ভগৰা অনুকম্পং উপাদাযা’’তি আহ. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন.

সা তং পিল়ন্ধনং সতসহস্সাধিকনৰকোটিঅগ্ঘনকং ৰিস্সজ্জেত্ৰা আযস্মতা মহামোগ্গল্লানেন নৰকম্মাধিট্ঠাযকেন সুৰিভত্তভিত্তিথম্ভতুলাগোপানসিকণ্ণিকদ্ৰারবাহৰাতপান সোপানাদিগেহাৰযৰং মনোহরং সুৰিকপ্পিতকট্ঠকম্মরমণীযং সুপরিকম্মকতসুধাকম্মং মনুঞ্ঞং সুৰিরচিতমালাকম্মলতাকম্মাদিচিত্তকম্মৰিচিত্তং সুপরিনিট্ঠিতমণিকুট্টিম সদিসভূমিতলং দেৰৰিমানসদিসং হেট্ঠাভূমিযং পঞ্চ গব্ভসতানি, উপরিভূমিযং পঞ্চ গব্ভসতানীতি গব্ভসহস্সপটিমণ্ডিতং বুদ্ধস্স ভগৰতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ ৰসনানুচ্ছৰিকং মহন্তং পাসাদং তস্স পরিৰারপাসাদসহস্সঞ্চ তেসং পরিৰারভাৰেন কুটিমণ্ডপচঙ্কমনাদীনি চ কারেন্তী নৰহি মাসেহি ৰিহারং নিট্ঠাপেসি. পরিনিট্ঠিতে চ ৰিহারে নৰহেৰ হিরঞ্ঞকোটীহি ৰিহারমহং কারেন্তী পঞ্চমত্তেহি সহাযিকাসতেহি সদ্ধিং পাসাদং অভিরুহিত্ৰা তস্স সম্পত্তিং দিস্ৰা সোমনস্সজাতা সহাযিকা আহ ‘‘ইমং এৰরূপং পাসাদং কারেন্তিযা যং মযা পুঞ্ঞং পসুতং, তং অনুমোদথ, পত্তিদানং ৰো দম্মী’’তি. ‘‘অহো সাধু অহো সাধূ’’তি পসন্নচিত্তা সব্বাপি অনুমোদিংসু.

তত্থ অঞ্ঞতরা উপাসিকা ৰিসেসতো তং পত্তিদানং মনসাকাসি. সা ন চিরস্সেৰ কালং কত্ৰা তাৰতিংসেসু নিব্বত্তি. তস্সা পুঞ্ঞানুভাৰেন অনেককূটাগারপাকারউয্যানপোক্খরণিআদিপটিমণ্ডিতং সোল়সযোজনাযামৰিত্থারব্বেধং অত্তনো পভায যোজনসতং ফরন্তং আকাসচারিং মহন্তং ৰিমানং পাতুরহোসি. সা গচ্ছন্তীপি অচ্ছরাসহস্সপরিৰারা সহ ৰিমানেন গচ্ছতি. ৰিসাখা পন মহাউপাসিকা ৰিপুলপরিচ্চাগতায সদ্ধাসম্পত্তিযা চ নিম্মানরতীসু নিব্বত্তিত্ৰা সুনিম্মিতদেৰরাজস্স অগ্গমহেসিভাৰং সম্পাপুণি. অথাযস্মা অনুরুদ্ধো দেৰচারিকং চরন্তো তং ৰিসাখায সহাযিকং তাৰতিংসভৰনে উপ্পন্নং দিস্ৰা –

৭২৯. ‘‘অভিক্কন্তেন ৰণ্ণেন, যা ত্ৰং তিট্ঠসি দেৰতে;

ওভাসেন্তী দিসা সব্বা, ওসধী ৰিয তারকা.

৭৩০. ‘‘তস্সা তে নচ্চমানায, অঙ্গমঙ্গেহি সব্বসো;

দিব্বা সদ্দা নিচ্ছরন্তি, সৰনীযা মনোরমা.

৭৩১. ‘‘তস্সা তে নচ্চমানায, অঙ্গমঙ্গেহি সব্বসো;

দিব্বা গন্ধা পৰাযন্তি, সুচিগন্ধা মনোরমা.

৭৩২. ‘‘ৰিৰত্তমানা কাযেন, যা ৰেণীসু পিল়ন্ধনা;

তেসং সুয্যতি নিগ্ঘোসো, তূরিযে পঞ্চঙ্গিকে যথা.

৭৩৩. ‘‘ৰটংসকা ৰাতধুতা, ৰাতেন সম্পকম্পিতা;

তেসং সুয্যতি নিগ্ঘোসো, তূরিযে পঞ্চঙ্গিকে যথা.

৭৩৪. ‘‘যাপি তে সিরস্মিং মালা, সুচিগন্ধা মনোরমা;

ৰাতি গন্ধো দিসা সব্বা, রুক্খো মঞ্জূসকো যথা.

৭৩৫. ‘‘ঘাযসে তং সুচিগন্ধং, রূপং পস্সসি অমানুসং;

দেৰতে পুচ্ছিতাচিক্খ, কিস্স কম্মস্সিদং ফল’’ন্তি. –

ইমাহি গাথাহি পুচ্ছি. সাপি তস্স এৰং ব্যাকাসি –

৭৩৬. ‘‘সাৰত্থিযং ময্হং সখী ভদন্তে, সঙ্ঘস্স কারেসি মহাৰিহারং;

তত্থপ্পসন্না অহমানুমোদিং, দিস্ৰা অগারঞ্চ পিযঞ্চ মেতং.

৭৩৭. ‘‘তাযেৰ মে সুদ্ধনুমোদনায, লদ্ধং ৰিমানব্ভুতদস্সনেয্যং;

সমন্ততো সোল়সযোজনানি, ৰেহাযসং গচ্ছতি ইদ্ধিযা মম.

৭৩৮. ‘‘কূটাগারা নিৰেসা মে, ৰিভত্তা ভাগসো মিতা;

দদ্দল্লমানা আভন্তি, সমন্তা সতযোজনং.

৭৩৯. ‘‘পোক্খরঞ্ঞো চ মে এত্থ, পুথুলোমনিসেৰিতা;

অচ্ছোদকা ৰিপ্পসন্না, সোণ্ণৰালুকসন্থতা.

৭৪০. ‘‘নানাপদুমসঞ্ছন্না, পুণ্ডরীকসমোততা;

সুরভী সম্পৰাযন্তি, মনুঞ্ঞা মালুতেরিতা.

৭৪১. ‘‘জম্বুযো পনসা তালা, নাল়িকেরৰনানি চ;

অন্তোনিৰেসনে জাতা, নানারুক্খা অরোপিমা.

৭৪২. ‘‘নানাতূরিযসঙ্ঘুট্ঠং, অচ্ছরাগণঘোসিতং;

যোপি মং সুপিনে পস্সে, সোপি ৰিত্তো সিযা নরো.

৭৪৩. ‘‘এতাদিসং অব্ভুতদস্সনেয্যং, ৰিমানং সব্বসো পভং;

মম কম্মে হি নিব্বত্তং, অলং পুঞ্ঞানি কাতৰে’’তি.

৭৩৬. তত্থ সাৰত্থিযং ময্হং সখী ভদন্তে, সঙ্ঘস্স কারেসি মহাৰিহারন্তি ভন্তে অনুরুদ্ধ, সাৰত্থিযা সমীপে পাচীনপস্সে ময্হং মম সক্খী সহাযিকা ৰিসাখা মহাউপাসিকা আগতাগতং চাতুদ্দিসং ভিক্খুসঙ্ঘং উদ্দিস্স নৰহিরঞ্ঞকোটিপরিচ্চাগেন পুব্বারামং নাম মহন্তং ৰিহারং কারেসি. তত্থপ্পসন্না অহমানুমোদিন্তি তস্মিং ৰিহারে কতপরিযোসিতে সঙ্ঘস্স নিয্যাদিযমানে তায কতে পত্তিদানে ‘‘অহো ঠানে ৰত পরিচ্চাগো কতো’’তি পসন্না রতনত্তযে কম্মফলে চ সঞ্জাতপসাদা অহং অনুমোদিং. ৰত্থুৰসেন তস্সা অনুমোদনায উল়ারভাৰং দস্সেতুং ‘‘দিস্ৰা অগারঞ্চ পিযঞ্চ মেত’’ন্তি আহ. সহস্সগব্ভং অতিৰিয রমণীযং দেৰৰিমানসদিসং তঞ্চ অগারং মহন্তং পাসাদং পিযঞ্চ মে বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং উদ্দিস্স তাদিসং মহন্তং ধনপরিচ্চাগং দিস্ৰা অনুমোদিন্তি যোজনা.

৭৩৭. তাযেৰ মে সুদ্ধনুমোদনাযাতি যথাৰুত্তায দেয্যধম্মপরিচ্চাগাভাৰেন সুদ্ধায কেৰলায অনুমোদনাযেৰ. লদ্ধং ৰিমানব্ভুতদস্সনেয্যন্তি ময্হং পুব্বে ঈদিসস্স অভূতপুব্বতায অব্ভুতং সমন্তভদ্দকভাৰেন অতিৰিয সুরূপতায চ দস্সনেয্যং ইমং ৰিমানং লদ্ধং অধিগতং. এৰং তস্স ৰিমানস্স অভিরূপতং দস্সেত্ৰা ইদানি পমাণমহত্তং পভাৰমহত্তং উপভোগৰত্থুমহত্তঞ্চ দস্সেতুং ‘‘সমন্ততো সোল়সযোজনানী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ ইদ্ধিযা মমাতি মম পুঞ্ঞিদ্ধিযা.

৭৩৯. পোক্খরঞ্ঞোতি পোক্খরণিযো. পুথুলোমনিসেৰিতাতি দিব্বমচ্ছেহি উপসেৰিতা.

৭৪০. নানাপদুমসঞ্ছন্নাতি সতপত্তসহস্সপত্তাদিভেদেহি নানাৰিধেহি রত্তপদুমেহি রত্তকমলেহি চ সঞ্ছাদিতা. পুণ্ডরীকসমোততাতি নানাৰিধেহি সেতকমলেহি সমন্ততো অৰততা, নানারুক্খা অরোপিমা সুরভী সম্পৰাযন্তীতি যোজনা.

৭৪২. সোপীতি সো সুপিনদস্সাৰীপি. ৰিত্তোতি তুট্ঠো.

৭৪৩. সব্বসো পভন্তি সমন্ততো ওভাসমানং. কম্মে হীতি কম্মনিমিত্তং. হীতি নিপাতমত্তং. চেতনানং ৰা অপরাপরুপ্পত্তিযা বহুভাৰতো ‘‘কম্মেহী’’তি ৰুত্তং. অলন্তি যুত্তং. কাতৰেতি কাতুং.

ইদানি থেরো ৰিসাখায নিব্বত্তট্ঠানং কথাপেতুকামো ইমং গাথমাহ –

৭৪৪. ‘‘তাযেৰ তে সুদ্ধনুমোদনায,

লদ্ধং ৰিমানব্ভুতদস্সনেয্যং;

যা চেৰ সা দানমদাসি নারী,

তস্সা গতিং ব্রূহি কুহিং উপ্পন্না সা’’তি.

৭৪৪. তত্থ যা চেৰ সা দানমদাসি নারীতি যস্স দানস্স অনুমোদনায ত্ৰং ঈদিসং সম্পত্তিং পটিলভি, তং দানং যা চেৰ সা নারী অদাসীতি ৰিসাখং মহাউপাসিকং সন্ধায ৰদতি. তায এৰ দেৰতায তস্সা সম্পত্তিং কথাপেতুকামো আহ ‘‘তস্সা গতিং ব্রূহি কুহিং উপ্পন্না সা’’তি. তস্সা গতিন্তি তায নিব্বত্তদেৰগতিং.

ইদানি থেরেন পুচ্ছিতমত্থং দস্সেন্তী আহ –

৭৪৫. ‘‘যা সা অহু ময্হং সখী ভদন্তে, সঙ্ঘস্স কারেসি মহাৰিহারং;

ৰিঞ্ঞাতধম্মা সা অদাসি দানং, উপ্পন্না নিম্মানরতীসু দেৰেসু.

৭৪৬. ‘‘পজাপতী তস্স সুনিম্মিতস্স,

অচিন্তিযো কম্মৰিপাক তস্সা;

যমেতং পুচ্ছসি ‘কুহিং উপ্পন্না সা’তি,

তং তে ৰিযাকাসিং অনঞ্ঞথা অহ’’ন্তি.

৭৪৫. তত্থ ৰিঞ্ঞাতধম্মাতি ৰিঞ্ঞাতসাসনধম্মা, পটিৰিদ্ধচতুসচ্চধম্মাতি অত্থো.

৭৪৬. সুনিম্মিতস্সাতি সুনিম্মিতস্স দেৰরাজস্স. অচিন্তিযো কম্মৰিপাক তস্সাতি ৰিভত্তিলোপং কত্ৰা নিদ্দেসো, তস্সা মম সখিযা নিব্বানরতীসু নিব্বত্তায কম্মৰিপাকো পুঞ্ঞকম্মস্স ৰিপাকভূতা দিব্বসম্পত্তি অচিন্তিযা অপ্পমেয্যাতি অত্থো. অনঞ্ঞথাতি অৰিপরীতং যথাসভাৰতো. কথং পনাযং তস্সা সম্পত্তিং অঞ্ঞাসীতি? সুভদ্দা ৰিয ভদ্দায, ৰিসাখাপি দেৰধীতা ইমিস্সা সন্তিকং অগমাসি.

ইদানি দেৰধীতা থেরং অঞ্ঞেসম্পি দানসমাদপনে নিযোজেন্তী ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি –

৭৪৭. ‘‘তেনহঞ্ঞেপি সমাদপেথ, সঙ্ঘস্স দানানি দদাথ ৰিত্তা;

ধম্মঞ্চ সুণাথ পসন্নমানসা, সুদুল্লভো লদ্ধো মনুস্সলাভো.

৭৪৮. ‘‘যং মগ্গং মগ্গাধিপতী অদেসযি, ব্রহ্মস্সরো কঞ্চনসন্নিভত্তচো;

সঙ্ঘস্স দানানি দদাথ ৰিত্তা, মহপ্ফলা যত্থ ভৰন্তি দক্খিণা.

৭৪৯. ‘‘যে পুগ্গলা অট্ঠ সতং পসত্থা, চত্তারি এতানি যুগানি হোন্তি;

তে দক্খিণেয্যা সুগতস্স সাৰকা, এতেসু দিন্নানি মহপ্ফলানি.

৭৫০. ‘‘চত্তারো চ পটিপন্না, চত্তারো চ ফলে ঠিতা;

এস সঙ্ঘো উজুভূতো, পঞ্ঞাসীলসমাহিতো.

৭৫১. ‘‘যজমানানং মনুস্সানং, পুঞ্ঞপেক্খান পাণিনং;

করোতং ওপধিকং পুঞ্ঞং, সঙ্ঘে দিন্নং মহপ্ফলং.

৭৫২. ‘‘এসো হি সঙ্ঘো ৰিপুলো মহগ্গতো, এসপ্পমেয্যো উদধীৰ সাগরো;

এতে হি সেট্ঠা নরৰীরসাৰকা, পভঙ্করা ধম্মমুদীরযন্তি.

৭৫৩. ‘‘তেসং সুদিন্নং সুহুতং সুযিট্ঠং, যে সঙ্ঘমুদ্দিস্স দদন্তি দানং;

সা দক্খিণা সঙ্ঘগতা পতিট্ঠিতা, মহপ্ফলা লোকৰিদূন ৰণ্ণিতা.

৭৫৪. ‘‘এতাদিসং যঞ্ঞমনুস্সরন্তা, যে ৰেদজাতা ৰিচরন্তি লোকে;

ৰিনেয্য মচ্ছেরমলং সমূলং, অনিন্দিতা সগ্গমুপেন্তি ঠান’’ন্তি.

৭৪৭. তত্থ তেনহঞ্ঞেপীতি তেনহি অঞ্ঞেপি. তেনাতি চ তেন কারণেন, হীতি নিপাতমত্তং. ‘‘সমাদপেথা’’তি ৰত্ৰা সমাদপনাকারং দস্সেতুং ‘‘সঙ্ঘস্স দানানি দদাথা’’তিআদি ৰুত্তং. অট্ঠহি অক্খণেহি ৰজ্জিতং মনুস্সভাৰং সন্ধাযাহ ‘‘সুদুল্লভো লদ্ধো মনুস্সলাভো’’তি. তত্থ অট্ঠ অক্খণা নাম তযো অপাযা অরূপা অসঞ্ঞসত্তা পচ্চন্তদেসো ইন্দ্রিযানং ৰেকল্লং নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকতা অপাতুভাৰো বুদ্ধস্সাতি.

৭৪৮. যং মগ্গন্তি যং খেত্তৰিসেসে কতং দানং, তং একন্তেন সুগতিসম্পাপনতো সুগতিগামিমগ্গং অপাযমগ্গতো জগ্ঘমগ্গাদিতো চ অতিৰিয সেট্ঠভাৰেন মগ্গাধিপন্তি কত্ৰা. দানম্পি হি সদ্ধাহিরিযো ৰিয ‘‘দেৰলোকগামিমগ্গো’’তি ৰুচ্চতি. যথাহ –

‘‘সদ্ধা হিরিযং কুসলঞ্চ দানং, ধম্মা এতে সপ্পুরিসানুযাতা;

এতঞ্হি মগ্গং দিৰিযং ৰদন্তি, এতেন হি গচ্ছতি দেৰলোক’’ন্তি.(অ. নি. ৮.৩২; কথা. ৪৮০);

‘‘মগ্গাধিপতী’’তি ৰা পাঠো, তস্স অরিযমগ্গেন সদেৰকস্স লোকস্স অধিপতিভূতো সত্থাতি অত্থো দট্ঠব্বো. সঙ্ঘস্স দানানি দদাথাতিআদিনা পুনপি দক্খিণেয্যেসু দানসংৰিভাগে নিযোজেন্তী আহ.

৭৪৯. ইদানি তং দক্খিণেয্যং অরিযসঙ্ঘং সরূপতো দস্সেন্তী ‘‘যে পুগ্গলা অট্ঠ সতং পসত্থা’’তি গাথমাহ. তত্থ যেতি অনিযমিতনিদ্দেসো. পুগ্গলাতি সত্তা. অট্ঠাতি তেসং গণনপরিচ্ছেদো. তে হি চত্তারো চ পটিপন্না চত্তারো চ ফলে ঠিতাতি অট্ঠ হোন্তি. সতং পসত্থাতি সপ্পুরিসেহি বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেহি অঞ্ঞেহি চ দেৰমনুস্সেহি পস্সত্থা. কস্মা? সহজাতসীলাদিগুণযোগতো. তেসঞ্হি চম্পকবকুলকুসুমাদীনং ৰিয সহজাতৰণ্ণগন্ধাদযো সহজাতসীলসমাধিআদযো গুণা, তেন তে ৰণ্ণগন্ধাদিসম্পন্নানি ৰিয পুপ্ফানি দেৰমনুস্সানং সতং পিযা মনাপা পাসংসিযা চ হোন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘যে পুগ্গলা অট্ঠ সতং পসত্থা’’তি. তে পন সঙ্খেপতো সোতাপত্তিমগ্গট্ঠো ফলট্ঠোতি একং যুগং, এৰং যাৰ অরহত্তমগ্গট্ঠো ফলট্ঠোতি একং যুগন্তি চত্তারি যুগানি হোন্তি. তেনাহ ‘‘চত্তারি এতানি যুগানি হোন্তি তে দক্খিণেয্যা’’তি. তেতি পুব্বে অনিযমতো উদ্দিট্ঠানং নিযমেত্ৰা দস্সনং. তে হি সব্বেপি কম্মং কম্মফলঞ্চ সদ্দহিত্ৰা দাতব্বদেয্যধম্মসঙ্খাতং দক্খিণং অরহন্তীতি দক্খিণেয্যা গুণৰিসেসযোগেন দানস্স মহপ্ফলভাৰসাধনতো. সুগতস্স সাৰকাতি সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মসৰনন্তে অরিযায জাতিযা জাততায তং ধম্মং সুণন্তীতি সাৰকা. এতেসু দিন্নানি মহপ্ফলানীতি এতেসু সুগতস্স সাৰকেসু অপ্পকানিপি দানানি দিন্নানি পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৰিসুদ্ধিযা মহপ্ফলানি হোন্তি. তেনাহ ভগৰা ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সঙ্ঘা ৰা গণা ৰা, তথাগতসাৰকসঙ্ঘো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদি (অ. নি. ৪.৩৪; ৫.৩২; ইতিৰু. ৯০).

৭৫০. চত্তারো চ পটিপন্নাতিআদি হেট্ঠা ৰুত্তত্থমেৰ.

ইধ পন আযস্মা অনুরুদ্ধো অত্তনা দেৰতায চ ৰুত্তমত্থং মনুস্সলোকং আগন্ত্ৰা ভগৰতো আরোচেসি. ভগৰা তমত্থং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা সম্পত্তপরিসায ধম্মং দেসেসি. সা দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.

ৰিহারৰিমানৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.