৬. পাটলিগামিযসুত্তৰণ্ণনা
৭৬. ছট্ঠে মগধেসূতি মগধরট্ঠে. মহতাতি ইধাপি গুণমহত্তেনপি অপরিচ্ছিন্নসঙ্খ্যত্তা গণনমহত্তেনপি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন. পাটলিগামোতি এৰংনামকো মগধরট্ঠে একো গামো. তস্স কির গামস্স মাপনদিৰসে গামগ্গহণট্ঠানে দ্ৰে তযো পাটলঙ্কুরা পথৰিতো উব্ভিজ্জিত্ৰা নিক্খমিংসু. তেন তং ‘‘পাটলিগামো’’ত্ৰেৰ ৰোহরিংসু. তদৰসরীতি তং পাটলিগামং অৰসরি অনুপাপুণি. কদা পন ভগৰা পাটলিগামং অনুপাপুণি? হেট্ঠা ৰুত্তনযেন সাৰত্থিযং ধম্মসেনাপতিনো চেতিযং কারাপেত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা রাজগহে ৰসন্তো তত্থ আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স চ চেতিযং কারাপেত্ৰা ততো নিক্খমিত্ৰা অম্বলট্ঠিকাযং ৰসিত্ৰা অতুরিতচারিকাৰসেন জনপদচারিকং চরন্তো তত্থ তত্থ একরত্তিৰাসেন ৰসিত্ৰা লোকং অনুগ্গণ্হন্তো অনুক্কমেন পাটলিগামং অনুপাপুণি.
পাটলিগামিযাতি পাটলিগামৰাসিনো উপাসকা. তে কির ভগৰতো পঠমদস্সনেন কেচি সরণেসু, কেচি সীলেসু, কেচি সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতা. তেন ৰুত্তং ‘‘উপাসকা’’তি. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি পাটলিগামে কির অজাতসত্তুনো লিচ্ছৰিরাজূনঞ্চ মনুস্সা কালেন কালং গন্ত্ৰা গেহসামিকে গেহতো নীহরিত্ৰা মাসম্পি অড্ঢমাসম্পি ৰসন্তি. তেন পাটলিগামৰাসিনো মনুস্সা নিচ্চুপদ্দুতা ‘‘এতেসঞ্চেৰ আগতকালে ৰসনট্ঠানং ভৰিস্সতী’’তি একপস্সে ইস্সরানং ভণ্ডপ্পটিসামনট্ঠানং, একপস্সে ৰসনট্ঠানং, একপস্সে আগন্তুকানং অদ্ধিকমনুস্সানং, একপস্সে দলিদ্দানং কপণমনুস্সানং, একপস্সে গিলানানং ৰসনট্ঠানং ভৰিস্সতীতি সব্বেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অঘট্টেত্ৰা ৰসনপ্পহোনকং নগরমজ্ঝে মহাসালং কারেসুং, তস্সা নামং আৰসথাগারন্তি. তং দিৰসঞ্চ নিট্ঠানং অগমাসি. তে তত্থ গন্ত্ৰা হত্থকম্মসুধাকম্মচিত্তকম্মাদিৰসেন সুপরিনিট্ঠিতং সুসজ্জিতং দেৰৰিমানসদিসং তং দ্ৰারকোট্ঠকতো পট্ঠায ওলোকেত্ৰা ‘‘ইদং আৰসথাগারং অতিৰিয মনোরমং সস্সিরিকং, কেন নু খো পঠমং পরিভুত্তং অম্হাকং দীঘরত্তং হিতায সুখায অস্সা’’তি চিন্তেসুং, তস্মিংযেৰ চ খণে ‘‘ভগৰা তং গামং অনুপ্পত্তো’’তি অস্সোসুং. তেন তে উপ্পন্নপীতিসোমনস্সা ‘‘অম্হেহি ভগৰা গন্ত্ৰাপি আনেতব্বো সিযা, সো পন সযমেৰ অম্হাকং ৰসনট্ঠানং সম্পত্তো, অজ্জ মযং ভগৰন্তং ইধ ৰসাপেত্ৰা পঠমং পরিভুঞ্জাপেস্সাম তথা ভিক্খুসঙ্ঘং, ভিক্খুসঙ্ঘে আগতে তেপিটকং বুদ্ধৰচনং আগতমেৰ ভৰিস্সতি, সত্থারং মঙ্গলং ৰদাপেস্সাম, ধম্মং কথাপেস্সাম. ইতি তীহি রতনেহি পরিভুত্তে পচ্ছা অম্হাকঞ্চ পরেসঞ্চ পরিভোগো ভৰিস্সতি, এৰং নো দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা এতদত্থমেৰ ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু. তস্মা এৰমাহংসু – ‘‘অধিৰাসেতু নো, ভন্তে ভগৰা, আৰসথাগার’’ন্তি.
যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসূতি কিঞ্চাপি তং তং দিৰসমেৰ পরিনিট্ঠিতত্তা দেৰৰিমানং ৰিয সুসজ্জিতং সুপটিজগ্গিতং, বুদ্ধারহং পন কত্ৰা ন পঞ্ঞত্তং, ‘‘বুদ্ধা নাম অরঞ্ঞজ্ঝাসযা অরঞ্ঞারামা, অন্তোগামে ৰসেয্যুং ৰা নো ৰা, তস্মা ভগৰতো রুচিং জানিত্ৰাৰ পঞ্ঞাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা তে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিংসু, ইদানি ভগৰতো রুচিং জানিত্ৰা তথা পঞ্ঞাপেতুকামা যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমিংসু. সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰাতি যথা সব্বমেৰ সন্থতং হোতি, এৰং তং সন্থরিত্ৰা সব্বপঠমং তাৰ ‘‘গোমযং নাম সব্বমঙ্গলেসু ৰত্ততী’’তি সুধাপরিকম্মকতম্পি ভূমিং অল্লগোমযেন ওপুঞ্জাপেত্ৰা পরিসুক্খভাৰং ঞত্ৰা যথা অক্কন্তট্ঠানে পদং ন পঞ্ঞাযতি, এৰং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি লিম্পেত্ৰা উপরি নানাৰণ্ণকটসারকে সন্থরিত্ৰা তেসং উপরি মহাপিট্ঠিককোজৰাদিং কত্ৰা হত্থত্থরণাদীহি নানাৰণ্ণেহি অত্থরণেহি সন্থরিতব্বযুত্তকং সব্বোকাসং সন্থরাপেসুং. তেন ৰুত্তং – ‘‘সব্বসন্থরিং আৰসথাগারং সন্থরিত্ৰা’’তি.
আসনানঞ্হি মজ্ঝট্ঠানে তাৰ মঙ্গলথম্ভং নিস্সায মহারহং বুদ্ধাসনং পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ যং যং মুদুকঞ্চ মনোরমঞ্চ পচ্চত্থরণং, তং তং পচ্চত্থরিত্ৰা উভতোলোহিতকং মনুঞ্ঞদস্সনং উপধানং উপদহিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকাৰিচিত্তং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা গন্ধদামপুপ্ফদামাদীহি অলঙ্করিত্ৰা সমন্তা দ্ৰাদসহত্থে ঠানে পুপ্ফজালং কারেত্ৰা তিংসহত্থমত্তট্ঠানং পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা পচ্ছিমভিত্তিং নিস্সায ভিক্খুসঙ্ঘস্স পল্লঙ্কঅপস্সযমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাপেত্ৰা উপরি সেতপচ্চত্থরণেহি পচ্চত্থরাপেত্ৰা সালায পাচীনপস্সং অত্তনো নিসজ্জাযোগ্গং কারেসুং. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা’’তি.
উদকমণিকন্তি মহাকুচ্ছিকং উদকচাটিং. এৰং ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘো চ যথারুচিযা হত্থপাদে ধোৰিস্সন্তি, মুখং ৰিক্খালেস্সন্তীতি তেসু তেসু ঠানেসু মণিৰণ্ণস্স উদকস্স পূরেত্ৰা ৰাসত্থায নানাপুপ্ফানি চেৰ উদকৰাসচুণ্ণানি চ পক্খিপিত্ৰা কদলিপণ্ণেহি পিদহিত্ৰা পতিট্ঠপেসুং. তেন ৰুত্তং ‘‘উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৰা’’তি.
তেলপ্পদীপং আরোপেত্ৰাতি রজতসুৰণ্ণাদিমযদণ্ডদীপিকাসু যোধকরূপৰিলাসখচিতরূপকাদীনং হত্থে ঠপিতসুৰণ্ণরজতাদিমযকপল্লিকাসু তেলপ্পদীপং জালযিত্ৰা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসূতি এত্থ পন তে পাটলিগামিযা উপাসকা ন কেৰলং আৰসথাগারমেৰ, অথ খো সকলস্মিম্পি গামে ৰীথিযো সজ্জাপেত্ৰা ধজে উস্সাপেত্ৰা গেহদ্ৰারেসু পুণ্ণঘটে কদলিযো চ ঠপাপেত্ৰা সকলগামং দীপমালাহি ৰিপ্পকিণ্ণতারকং ৰিয কত্ৰা ‘‘খীরপকে দারকে খীরং পাযেথ, দহরকুমারে লহুং লহুং ভোজেত্ৰা সযাপেথ, উচ্চাসদ্দং মা করিত্থ, অজ্জ একরত্তিং সত্থা অন্তোগামে ৰসিস্সতি, বুদ্ধা নাম অপ্পসদ্দকামা হোন্তী’’তি ভেরিং চরাপেত্ৰা সযং দণ্ডদীপিকা আদায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু.
অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘যস্স দানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি এৰং কির তেহি কালে আরোচিতে ভগৰা লাখারসেন তিন্তরত্তকোৰিল়ারপুপ্ফৰণ্ণং রত্তদুপট্টং কত্তরিযা পদুমং কন্তেন্তো ৰিয, সংৰিধায তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো নিৰাসেত্ৰা সুৰণ্ণপামঙ্গেন পদুমকলাপং পরিক্খিপন্তো ৰিয, ৰিজ্জুলতাসস্সিরিকং কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা রত্তকম্বলেন গজকুম্ভং পরিযোনন্ধন্তো ৰিয, রতনসতুব্বেধে সুৰণ্ণগ্ঘিকে পৰাল়জালং খিপমানো ৰিয, মহতি সুৰণ্ণচেতিযে রত্তকম্বলকঞ্চুকং পটিমুঞ্চন্তো ৰিয, গচ্ছন্তং পুণ্ণচন্দং রত্তৰলাহকেন পটিচ্ছাদেন্তো ৰিয, কঞ্চনগিরিমত্থকে সুপক্কলাখারসং পরিসিঞ্চন্তো ৰিয, চিত্তকূটপব্বতমত্থকং ৰিজ্জুলতাজালেন পরিক্খিপন্তো ৰিয, সকলচক্কৰাল়সিনেরুযুগন্ধরমহাপথৰিং চালেত্ৰা গহিতনিগ্রোধপল্লৰসমানৰণ্ণং সুরত্তৰরপংসুকূলং পারুপিত্ৰা ৰনগহনতো নিক্খন্তকেসরসীহো ৰিয, সমন্ততো উদযপব্বতকূটতো পুণ্ণচন্দো ৰিয, বালসূরিযো ৰিয চ অত্তনা নিসিন্নচারুমণ্ডপতো নিক্খমি.
অথস্স কাযতো মেঘমুখতো ৰিজ্জুকলাপা ৰিয রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণরসধারাপরিসেকপিঞ্জরপত্তপুপ্ফফলসাখাৰিটপে ৰিয সমন্ততো রুক্খে করিংসু. তাৰদেৰ অত্তনো অত্তনো পত্তচীৰরমাদায মহাভিক্খুসঙ্ঘো ভগৰন্তং পরিৰারেসি. তে চ নং পরিৰারেত্ৰা ঠিতা ভিক্খূ এৰরূপা অহেসুং অপ্পিচ্ছা সন্তুট্ঠা পৰিৰিত্তা অসংসট্ঠা আরদ্ধৰীরিযা ৰত্তারো ৰচনক্খমা চোদকা পাপগরহিনো সীলসম্পন্না সমাধিসম্পন্না পঞ্ঞাসম্পন্না ৰিমুত্তিসম্পন্না ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্না. তেহি পরিৰুতো ভগৰা রত্তকম্বলপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণক্খন্ধো, নক্খত্তপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো, রত্তপদুমৰনসণ্ডমজ্ঝগতা ৰিয সুৰণ্ণনাৰা, পৰাল়ৰেদিকপরিক্খিত্তো ৰিয সুৰণ্ণপাসাদো ৰিরোচিত্থ. মহাকস্সপপ্পমুখা পন মহাথেরা মেঘৰণ্ণং পংসুকূলচীৰরং পারুপিত্ৰা মণিৰম্মৰম্মিতা ৰিয মহানাগা পরিৰারযিংসু ৰন্তরাগা ভিন্নকিলেসা ৰিজটিতজটা ছিন্নবন্ধনা কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা.
ইতি ভগৰা সযং ৰীতরাগো ৰীতরাগেহি, ৰীতদোসো ৰীতদোসেহি, ৰীতমোহো ৰীতমোহেহি, নিত্তণ্হো নিত্তণ্হেহি, নিক্কিলেসো নিক্কিলেসেহি, সযং বুদ্ধো অনুবুদ্ধেহি পরিৰারিতো পত্তপরিৰারিতং ৰিয কেসরং, কেসরপরিৰারিতা ৰিয কণ্ণিকা, অট্ঠনাগসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ছদ্দন্তো নাগরাজা, নৰুতিহংসসহস্সপরিৰারিতো ৰিয ধতরট্ঠো হংসরাজা, সেনঙ্গপরিৰারিতো ৰিয চক্কৰত্তিরাজা, মরুগণপরিৰারিতো ৰিয সক্কো দেৰরাজা, ব্রহ্মগণপরিৰারিতো ৰিয হারিতমহাব্রহ্মা, তারাগণপরিৰারিতো ৰিয পুণ্ণচন্দো, অনুপমেন বুদ্ধৰেসেন অপরিমাণেন বুদ্ধৰিলাসেন পাটলিগামিনং মগ্গং পটিপজ্জি.
অথস্স পুরত্থিমকাযতো সুৰণ্ণৰণ্ণা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, তথা পচ্ছিমকাযতো দক্খিণপস্সতো ৰামপস্সতো সুৰণ্ণৰণ্ণা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, উপরিকেসন্ততো পট্ঠায সব্বকেসাৰট্টেহি মোরগীৰরাজৰণ্ণা অসিতা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা গগনতলে অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, হেট্ঠাপাদতলেহি পৰাল়ৰণ্ণা রস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা ঘনপথৰিযং অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, দন্ততো অক্খীনং সেতট্ঠানতো, নখানং মংসৰিমুত্তট্ঠানতো ওদাতা ঘনবুদ্ধরস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, রত্তপীতৰণ্ণানং সম্ভিন্নট্ঠানতো মঞ্জেট্ঠৰণ্ণা রস্মিযো উট্ঠহিত্ৰা অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসুং, সব্বত্থকমেৰ পভস্সরা রস্মিযো উট্ঠহিংসু. এৰং সমন্তা অসীতিহত্থট্ঠানং ছব্বণ্ণা বুদ্ধরস্মিযো ৰিজ্জোতমানা ৰিপ্ফন্দমানা ৰিধাৰমানা কঞ্চনদণ্ডদীপিকাদীহি নিচ্ছরিত্ৰা আকাসং পক্খন্দমানা মহাপদীপজালা ৰিয, চাতুদ্দীপিকমহামেঘতো নিক্খন্তৰিজ্জুলতা ৰিয চ দিসোদিসং পক্খন্দিংসু. যাহি সব্বে দিসাভাগা সুৰণ্ণচম্পকপুপ্ফেহি ৰিকিরিযমানা ৰিয, সুৰণ্ণঘটতো সুৰণ্ণরসধারাহি আসিঞ্চিযমানা ৰিয, পসারিতসুৰণ্ণপটপরিক্খিত্তা ৰিয, ৰেরম্ভৰাতেন সমুদ্ধতকিংসুককণিকারকোৰিল়ারপুপ্ফচুণ্ণসমোকিণ্ণা ৰিয, চীনপিট্ঠচুণ্ণসম্পরিরঞ্জিতা ৰিয চ ৰিরোচিংসু.
ভগৰতোপি অসীতিঅনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাপরিক্খেপসমুজ্জলং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপ্পটিমণ্ডিতং সরীরং অব্ভমহিকাদিউপক্কিলেসৰিমুত্তং সমুজ্জলন্ততারকাৰভাসিতং ৰিয, গগনতলং ৰিকসিতং ৰিয পদুমৰনং, সব্বপালিফুল্লো ৰিয যোজনসতিকো পারিচ্ছত্তকো, পটিপাটিযা ঠপিতানং দ্ৰত্তিংসসূরিযানং দ্ৰত্তিংসচন্দিমানং দ্ৰত্তিংসচক্কৰত্তীনং দ্ৰত্তিংসদেৰরাজানং দ্ৰত্তিংসমহাব্রহ্মানং সিরিযা সিরিং অভিভৰমানং ৰিয ৰিরোচিত্থ, যথা তং দসহি পারমীহি দসহি উপপারমীহি দসহি পরমত্থপারমীহীতি সম্মদেৰ পরিপূরিতাহি সমতিংসপারমিতাহি অলঙ্কতং কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি দিন্নেন দানেন রক্খিতেন সীলেন কতেন কল্যাণকম্মেন একস্মিং অত্তভাৰে সমোসরিত্ৰা ৰিপাকং দাতুং ওকাসং অলভমানেন সম্বাধপ্পত্তং ৰিয নিব্বত্তিতং নাৰাসহস্সভণ্ডং একং নাৰং আরোপনকালো ৰিয, সকটসহস্সভণ্ডং একং সকটং আরোপনকালো ৰিয, পঞ্চৰীসতিযা গঙ্গানং সম্ভিন্নমুখদ্ৰারে একতো রাসিভূতকালো ৰিয অহোসি.
ইমায বুদ্ধসিরিযা ওভাসমানস্সপি ভগৰতো পুরতো অনেকানি দণ্ডদীপিকাসহস্সানি উক্খিপিংসু. তথা পচ্ছতো ৰামপস্সে দক্খিণপস্সে জাতিকুসুমচম্পকৰনমালিকারত্তুপ্পলনীলুপ্পলবকুলসিন্দুৰারাদিপুপ্ফানি চেৰ নীলপীতাদিৰণ্ণসুগন্ধচুণ্ণানি চ চাতুদ্দীপিকমহামেঘৰিস্সট্ঠা সলিলৰুট্ঠিযো ৰিয ৰিপ্পকিরিংসু. পঞ্চঙ্গিকতূরিযনিগ্ঘোসা চ বুদ্ধধম্মসঙ্ঘগুণাসংযুত্তা থুতিঘোসা চ সব্বা দিসা পূরযমানা মুখসম্ভাসা ৰিয অহেসুং. দেৰসুপণ্ণনাগযক্খগন্ধব্বমনুস্সানং অক্খীনি অমতপানং ৰিয লভিংসু. ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰা পদসহস্সেহি গমনৰণ্ণনং ৰত্তুং ৰট্টতি. তত্রিযং মুখমত্তং –
‘‘এৰং সব্বঙ্গসম্পন্নো, কম্পযন্তো ৰসুন্ধরং;
অহেঠযন্তো পাণানি, যাতি লোকৰিনাযকো.
‘‘দক্খিণং পঠমং পাদং, উদ্ধরন্তো নরাসভো;
গচ্ছন্তো সিরিসম্পন্নো, সোভতে দ্ৰিপদুত্তমো.
‘‘গচ্ছতো বুদ্ধসেট্ঠস্স, হেট্ঠা পাদতলং মুদু;
সমং সম্ফুসতে ভূমিং, রজসানুপলিম্পতি.
‘‘নিন্নং ঠানং উন্নমতি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে;
উন্নতঞ্চ সমং হোতি, পথৰী চ অচেতনা.
‘‘পাসাণা সক্খরা চেৰ, কথলা খাণুকণ্টকা;
সব্বে মগ্গা ৰিৰজ্জন্তি, গচ্ছন্তে লোকনাযকে.
‘‘নাতিদূরে উদ্ধরতি, নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপং;
অঘট্টযন্তো নিয্যাতি, উভো জাণূ চ গোপ্ফকে.
‘‘নাতিসীঘং পক্কমতি, সম্পন্নচরণো মুনি;
ন চাপি সণিকং যাতি, গচ্ছমানো সমাহিতো.
‘‘উদ্ধং অধো চ তিরিযং, দিসঞ্চ ৰিদিসং তথা;
ন পেক্খমানো সো যাতি, যুগমত্তংৰপেক্খতি.
‘‘নাগৰিক্কন্তচারো সো, গমনে সোভতে জিনো;
চারুং গচ্ছতি লোকগ্গো, হাসযন্তো সদেৰকে.
‘‘উসভরাজাৰ সোভন্তো, চারুচারীৰ কেসরী;
তোসযন্তো বহূ সত্তে, গামং সেট্ঠো উপাগমী’’তি. –
ৰণ্ণকালো নাম কিরেস. এৰংৰিধেসু কালেসু ভগৰতো সরীরৰণ্ণে ৰা গুণৰণ্ণে ৰা ধম্মকথিকস্স থামোযেৰ পমাণং, চুণ্ণিযপদেহি গাথাবন্ধেহি যত্তকং সক্কোতি, তত্তকং ৰত্তব্বং. ‘‘দুক্কথিত’’ন্তি ৰা ‘‘অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ৰা ন ৰত্তব্বো. অপরিমাণৰণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, তেসং বুদ্ধাপি অনৰসেসতো ৰণ্ণং ৰত্তুং অসমত্থা. সকলম্পি হি কপ্পং ৰণ্ণেন্তা পরিযোসাপেতুং ন সক্কোন্তি, পগেৰ ইতরা পজাতি. ইমিনা সিরিৰিলাসেন অলঙ্কতপ্পটিযত্তং পাটলিগামং পাৰিসি, পৰিসিত্ৰা ভগৰা পসন্নচিত্তেন জনেন পুপ্ফগন্ধধূমৰাসচুণ্ণাদীহি পূজিযমানো আৰসথাগারং পাৰিসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভগৰা নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৰসথাগারং তেনুপসঙ্কমী’’তি.
পাদে পক্খালেত্ৰাতি যদিপি ভগৰতো পাদে রজোজল্লং ন উপলিম্পতি, তেসং পন উপাসকানং কুসলাভিৰুদ্ধিং আকঙ্খন্তো পরেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জনত্থঞ্চ ভগৰা পাদে পক্খালেতি. অপিচ উপাদিন্নকসরীরং নাম সীতং কাতব্বম্পি হোতীতি এতদত্থম্পি ভগৰা ন্হানপাদধোৰনাদীনি করোতিযেৰ. ভগৰন্তংযেৰ পুরক্খত্ৰাতি ভগৰন্তং পুরতো কত্ৰা. তত্থ ভগৰা ভিক্খূনঞ্চেৰ উপাসকানঞ্চ মজ্ঝে নিসিন্নো গন্ধোদকেন ন্হাপেত্ৰা দুকূলচুম্বটকেন ৰোদকং কত্ৰা জাতিহিঙ্গুলকেন মজ্জিত্ৰা রত্তকম্বলেন পলিৰেঠেত্ৰা পীঠে ঠপিতা রত্তসুৰণ্ণঘনপটিমা ৰিয অতিৰিরোচিত্থ.
অযং পনেত্থ পোরাণানং ৰণ্ণভণনমগ্গো –
‘‘গন্ত্ৰান মণ্ডলমাল়ং, নাগৰিক্কন্তচারণো;
ওভাসযন্তো লোকগ্গো, নিসীদি ৰরমাসনে.
‘‘তহিং নিসিন্নো নরদম্মসারথি,
দেৰাতিদেৰো সতপুঞ্ঞলক্খণো;
বুদ্ধাসনে মজ্ঝগতো ৰিরোচতি,
সুৰণ্ণনিক্খং ৰিয পণ্ডুকম্বলে.
‘‘নেক্খং জম্বোনদস্সেৰ, নিক্খিত্তং পণ্ডুকম্বলে;
ৰিরোচতি ৰীতমলো, মণিৰেরোচনো যথা.
‘‘মহাসালোৰ সম্ফুল্লো, মেরুরাজাৰলঙ্কতো;
সুৰণ্ণযূপসঙ্কাসো, পদুমো কোকনদো যথা.
‘‘জলন্তো দীপরুক্খোৰ, পব্বতগ্গে যথা সিখী;
দেৰানং পারিছত্তোৰ, সব্বফুল্লো ৰিরোচতী’’তি.
পাটলিগামিযে উপাসকে আমন্তেসীতি যস্মা তেসু উপাসকেসু বহূ জনা সীলেসু পতিট্ঠিতা, তস্মা পঠমং তাৰ সীলৰিপত্তিযা আদীনৰং পকাসেত্ৰা পচ্ছা সীলসম্পদায আনিসংসং দস্সেতুং, ‘‘পঞ্চিমে গহপতযো’’তিআদিনা ধম্মদেসনত্থং আমন্তেসি.
তত্থ দুস্সীলোতি নিস্সীলো. সীলৰিপন্নোতি ৰিপন্নসীলো ভিন্নসংৰরো. এত্থ চ ‘‘দুস্সীলো’’তি পদেন পুগ্গলস্স সীলাভাৰো ৰুত্তো. সো পনস্স সীলাভাৰো দুৰিধো অসমাদানেন ৰা সমাদিন্নস্স ভেদেন ৰাতি. তেসু পুরিমো ন তথা সাৰজ্জো, যথা দুতিযো সাৰজ্জতরো. যথাধিপ্পেতাদীনৰনিমিত্তং সীলাভাৰং পুগ্গলাধিট্ঠানায দেসনায দস্সেতুং, ‘‘সীলৰিপন্নো’’তি ৰুত্তং. তেন ‘‘দুস্সীলো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. পমাদাধিকরণন্তি পমাদকারণা. ইদঞ্চ সুত্তং গহট্ঠানং ৰসেন আগতং, পব্বজিতানম্পি পন লব্ভতেৰ. গহট্ঠো হি যেন সিপ্পট্ঠানেন জীৰিকং কপ্পেতি যদি কসিযা যদি ৰাণিজ্জায যদি গোরক্খেন, পাণাতিপাতাদিৰসেন পমত্তো তং তং যথাকালং সম্পাদেতুং ন সক্কোতি, অথস্স কম্মং ৰিনস্সতি. মাঘাতকালে পন পাণাতিপাতাদীনি করোন্তো দণ্ডৰসেন মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. পব্বজিতো দুস্সীলো পমাদকারণা সীলতো বুদ্ধৰচনতো ঝানতো সত্তঅরিযধনতো চ জানিং নিগচ্ছতি.
পাপকো কিত্তিসদ্দোতি গহট্ঠস্স ‘‘অসুকো অমুককুলে জাতো দুস্সীলো পাপধম্মো পরিচ্চত্তইধলোকপরলোকো সলাকভত্তমত্তম্পি ন দেতী’’তি পরিসমজ্ঝে পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. পব্বজিতস্স ‘‘অসুকো নাম থেরো সত্থু সাসনে পব্বজিত্ৰা নাসক্খি সীলানি রক্খিতুং, ন বুদ্ধৰচনং গহেতুং, ৰেজ্জকম্মাদীহি জীৰতি, ছহি অগারৰেহি সমন্নাগতো’’তি এৰং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি.
অৰিসারদোতি গহট্ঠো তাৰ অৰস্সং বহূনং সন্নিপাতট্ঠানে ‘‘কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মং নিন্দিস্সতি, রাজকুলস্স ৰা দস্সেস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, মঙ্কুভূতো পত্তক্খন্ধো অধোমুখো নিসীদতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. পব্বজিতোপি বহুভিক্খুসঙ্ঘে সন্নিপতিতে ‘‘অৰস্সং কোচি মম কম্মং জানিস্সতি, অথ মে উপোসথম্পি পৰারণম্পি ঠপেত্ৰা সামঞ্ঞতো চাৰেত্ৰা নিক্কড্ঢিস্সতী’’তি সভযো উপসঙ্কমতি, ৰিসারদো হুত্ৰা কথেতুং ন সক্কোতি. একচ্চো পন দুস্সীলোপি সমানো সুসীলো ৰিয চরতি, সোপি অজ্ঝাসযেন মঙ্কু হোতিযেৰ.
সম্মূল়্হো কালং করোতীতি দুস্সীলস্স হি মরণমঞ্চে নিপন্নস্স দুস্সীলকম্মানি সমাদায পৰত্তিতট্ঠানানি আপাথং আগচ্ছন্তি. সো উম্মীলেত্ৰা ইধলোকং, নিমীলেত্ৰা পরলোকং পস্সতি. তস্স চত্তারো অপাযা কম্মানুরূপং উপট্ঠহন্তি, সত্তিসতেন পহরিযমানো ৰিয অগ্গিজালাভিঘাতেন ঝাযমানো ৰিয চ হোতি. সো ‘‘ৰারেথ, ৰারেথা’’তি ৰিরৰন্তোৰ মরতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘সম্মূল়্হো কালং করোতী’’তি.
কাযস্স ভেদাতি উপাদিন্নক্খন্ধপরিচ্চাগা. পরং মরণাতি তদনন্তরং অভিনিব্বত্তক্খন্ধগ্গহণা. অথ ৰা কাযস্স ভেদাতি জীৰিতিন্দ্রিযস্স উপচ্ছেদা. পরং মরণাতি চুতিতো উদ্ধং. অপাযন্তিআদি সব্বং নিরযৰেৰচনং. নিরযো হি সগ্গমোক্খহেতুভূতা পুঞ্ঞসঙ্খাতা অযা অপেতত্তা, সুখানং ৰা অযস্স, আগমনস্স ৰা অভাৰা অপাযো. দুক্খস্স গতি পটিসরণন্তি দুগ্গতি, দোসবহুলতায ৰা দুট্ঠেন কম্মুনা নিব্বত্তা গতীতি দুগ্গতি. ৰিৰসা নিপতন্তি এত্থ দুক্কতকারিনোতি ৰিনিপাতো, ৰিনস্সন্তা ৰা এত্থ নিপতন্তি সম্ভিজ্জমানঙ্গপচ্চঙ্গাতি ৰিনিপাতো. নত্থি এত্থ অস্সাদসঞ্ঞিতো অযোতি নিরযো.
অথ ৰা অপাযগ্গহণেন তিরচ্ছানযোনিং দীপেতি. তিরচ্ছানযোনি হি অপাযো সুগতিতো অপেতত্তা, ন দুগ্গতি মহেসক্খানং নাগরাজাদীনং সম্ভৰতো. দুগ্গতিগ্গহণেন পেত্তিৰিসযং দীপেতি. সো হি অপাযো চেৰ দুগ্গতি চ সুগতিতো অপেতত্তা, দুক্খস্স চ গতিভূতত্তা, ন তু ৰিনিপাতো অসুরসদিসং অৰিনিপতিতত্তা পেতমহিদ্ধিকানম্পি ৰিজ্জমানত্তা. ৰিনিপাতগ্গহণেন অসুরকাযং দীপেতি. সো হি যথাৰুত্তেনট্ঠেন ‘‘অপাযো’’ চেৰ ‘‘দুগ্গতি’’ চ সব্বসম্পত্তিসমুস্সযেহি ৰিনিপতিতত্তা ‘‘ৰিনিপাতো’’তি চ ৰুচ্চতি. নিরযগ্গহণেন অৰীচিআদিকং অনেকপ্পকারং নিরযমেৰ দীপেতি. উপপজ্জতীতি নিব্বত্ততি.
আনিসংসকথা ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বা. অযং পন ৰিসেসো – সীলৰাতি সমাদানৰসেন সীলৰা. সীলসম্পন্নোতি পরিসুদ্ধং পরিপুণ্ণঞ্চ কত্ৰা সীলস্স সমাদানেন সীলসম্পন্নো. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগরাসিং. সুগতিং সগ্গং লোকন্তি এত্থ সুগতিগ্গহণেন মনুস্সগতিপি সঙ্গয্হতি, সগ্গগ্গহণেন দেৰগতি এৰ. তত্থ সুন্দরা গতি সুগতি, রূপাদীহি ৰিসযেহি সুট্ঠু অগ্গোতি সগ্গো, সো সব্বোপি লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকোতি.
পাটলিগামিযে উপাসকে বহুদেৰ রত্তিং ধম্মিযা কথাযাতি অঞ্ঞাযপি পাল়িমুত্তায ধম্মকথায চেৰ আৰসথানুমোদনকথায চ. তদা হি ভগৰা যস্মা অজাতসত্তুনা তত্থ পাটলিপুত্তনগরং মাপেন্তেন অঞ্ঞেসু গামনিগমজনপদরাজধানীসু যে সীলাচারসম্পন্না কুটুম্বিকা, তে আনেত্ৰা ধনধঞ্ঞঘরৰত্থুখেত্তৰত্থাদীনি চেৰ পরিহারঞ্চ দাপেত্ৰা নিৰেসিযন্তি. তস্মা পাটলিগামিযা উপাসকা আনিসংসদস্সাৰিতায ৰিসেসতো সীলগরুকা সব্বগুণানঞ্চ সীলস্স অধিট্ঠানভাৰতো তেসং পঠমং সীলানিসংসে পকাসেত্ৰা ততো পরং আকাসগঙ্গং ওতারেন্তো ৰিয, পথৰোজং আকড্ঢন্তো ৰিয, মহাজম্বুং মত্থকে গহেত্ৰা চালেন্তো ৰিয, যোজনিকমধুকণ্ডং চক্কযন্তেন পীল়েত্ৰা মধুরসং পাযমানো ৰিয পাটলিগামিকানং উপাসকানং হিতসুখাৰহং পকিণ্ণককথং কথেন্তো ‘‘আৰাসদানং নামেতং গহপতযো মহন্তং পুঞ্ঞং, তুম্হাকং আৰাসো মযা পরিভুত্তো, ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তো, মযা চ ভিক্খুসঙ্ঘেন চ পরিভুত্তে পন ধম্মরতনেনপি পরিভুত্তোযেৰ হোতি. এৰং তীহি রতনেহি পরিভুত্তে অপরিমেয্যো চ ৰিপাকো, অপিচ আৰাসদানস্মিং দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৰ হোতি, ভূমট্ঠকপণ্ণসালায ৰা সাখামণ্ডপস্স ৰা সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতস্স আনিসংসো পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কা. আৰাসদানানুভাৰেন হি ভৰে নিব্বত্তমানস্সপি সম্পীল়িতগব্ভৰাসো নাম ন হোতি, দ্ৰাদসহত্থো ওৰরকো ৰিযস্স মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৰ হোতী’’তি এৰং নানানযেহি ৰিচিত্তং বহুং ধম্মকথং কথেত্ৰা –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৰাল়মিগানি চ;
সরীসপে চ মকসে, সিসিরে চাপি ৰুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৰাতাতপো ঘোরো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৰিপস্সিতুং.
‘‘ৰিহারদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৰণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৰিহারে কারযে রম্মে, ৰাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৰত্থসেনাসনানি চ.
‘‘দদেয্য উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা;
তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পরিনিব্বাতি অনাসৰো’’তি. (চূল়ৰ. ২৯৫) –
এৰং অযম্পি আৰাসদানে আনিসংসোতি বহুদেৰ রত্তিং অতিরেকতরং দিযড্ঢযামং আৰাসদানানিসংসকথং কথেসি. তত্থ ইমা গাথা তাৰ সঙ্গহং আরুল়্হা, পকিণ্ণকধম্মদেসনা পন সঙ্গহং নারোহতি. সন্দস্সেত্ৰাতিআদীনি ৰুত্তত্থানেৰ.
অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা দ্ৰে যামা গতা. যস্স দানি কালং মঞ্ঞথাতি যস্স গমনস্স তুম্হে কালং মঞ্ঞথ, গমনকালো তুম্হাকং, গচ্ছথাতি ৰুত্তং হোতি. কস্মা পন ভগৰা তে উয্যোজেসীতি? অনুকম্পায. তিযামরত্তিঞ্হি তত্থ নিসীদিত্ৰা ৰীতিনামেন্তানং তেসং সরীরে আবাধো উপ্পজ্জেয্যাতি, ভিক্খুসঙ্ঘেপি চ ৰিপ্পভাতসযননিসজ্জায ওকাসো লদ্ধুং ৰট্টতি, ইতি উভযানুকম্পায উয্যোজেসীতি. সুঞ্ঞাগারন্তি পাটিযেক্কং সুঞ্ঞাগারং নাম তত্থ নত্থি. তেন কির গহপতযো তস্সেৰ আৰসথাগারস্স একপস্সে পটসাণিযা পরিক্খিপাপেত্ৰা কপ্পিযমঞ্চং পঞ্ঞাপেত্ৰা তত্থ কপ্পিযপচ্চত্থরণং অত্থরিত্ৰা উপরি সুৰণ্ণরজততারকাগন্ধমালাদিপটিমণ্ডিতং ৰিতানং বন্ধিত্ৰা তেলপ্পদীপং আরোপেসুং ‘‘অপ্পেৰ নাম সত্থা ধম্মাসনতো ৰুট্ঠায থোকং ৰিস্সমিতুকামো ইধ নিপজ্জেয্য, এৰং নো ইদং আৰসথাগারং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং দীঘরত্তং হিতায সুখায ভৰিস্সতী’’তি. সত্থাপি তদেৰ সন্ধায তত্থ সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা সীহসেয্যং কপ্পেসি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘সুঞ্ঞাগারং পাৰিসী’’তি. তত্থ পাদধোৰনট্ঠানতো পট্ঠায যাৰ ধম্মাসনা অগমাসি, এত্তকে ঠানে গমনং নিপ্ফন্নং. ধম্মাসনং পত্ৰা থোকং অট্ঠাসি, ইদং তত্থ ঠানং. ভগৰা দ্ৰে যামে ধম্মাসনে নিসীদি, এত্তকে ঠানে নিসজ্জা নিপ্ফন্না. উপাসকে উয্যোজেত্ৰা ধম্মাসনতো ওরুয্হ যথাৰুত্তে ঠানে সীহসেয্যং কপ্পেসি. এৰং তং ঠানং ভগৰতা চতূহি ইরিযাপথেহি পরিভুত্তং অহোসীতি.
সুনিধৰস্সকারাতি সুনিধো চ ৰস্সকারো চ দ্ৰে ব্রাহ্মণা. মগধমহামত্তাতি মগধরঞ্ঞো মহাঅমচ্চা, মগধরট্ঠে ৰা মহামত্তা মহতিযা ইস্সরিযমত্তায সমন্নাগতাতি মহামত্তা. পাটলিগামে নগরং মাপেন্তীতি পাটলিগামসঙ্খাতে ভূমিপদেসে নগরং মাপেন্তি. ৰজ্জীনং পটিবাহাযাতি লিচ্ছৰিরাজূনং আযমুখপ্পচ্ছিন্দনত্থং. সহস্সসহস্সেৰাতি একেকৰগ্গৰসেন সহস্সং সহস্সং হুত্ৰা. ৰত্থূনীতি ঘরৰত্থূনি. চিত্তানি নমন্তি নিৰেসনানি মাপেতুন্তি রঞ্ঞো রাজমহামত্তানঞ্চ নিৰেসনানি মাপেতুং ৰত্থুৰিজ্জাপাঠকানং চিত্তানি নমন্তি. তে কির অত্তনো সিপ্পানুভাৰেন হেট্ঠাপথৰিযং তিংসহত্থমত্তে ঠানে ‘‘ইধ নাগগ্গাহো, ইধ যক্খগ্গাহো, ইধ ভূতগ্গাহো, ইধ পাসাণো ৰা খাণুকো ৰা অত্থী’’তি জানন্তি. তে তদা সিপ্পং জপ্পেত্ৰা দেৰতাহি সদ্ধিং সম্মন্তযমানা ৰিয মাপেন্তি.
অথ ৰা নেসং সরীরে দেৰতা অধিমুচ্চিত্ৰা তত্থ তত্থ নিৰেসনানি মাপেতুং চিত্তং নামেন্তি. তা চতূসু কোণেসু খাণুকে কোট্টেত্ৰা ৰত্থুম্হি গহিতমত্তে পটিৰিগচ্ছন্তি. সদ্ধকুলানং সদ্ধা দেৰতা তথা করোন্তি, অস্সদ্ধকুলানং অস্সদ্ধা দেৰতা. কিংকারণা? সদ্ধানঞ্হি এৰং হোতি ‘‘ইধ মনুস্সা নিৰেসনং মাপেন্তা পঠমং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৰা মঙ্গলং ৰদাপেস্সন্তি, অথ মযং সীলৰন্তানং দস্সনং ধম্মকথং পঞ্হৰিস্সজ্জনং অনুমোদনং সোতুং লভিস্সাম, মনুস্সা চ দানং দত্ৰা অম্হাকং পত্তিং দস্সন্তী’’তি. অস্সদ্ধা দেৰতাপি ‘‘অত্তনো ইচ্ছানুরূপং তেসং পটিপত্তিং পস্সিতুং, কথঞ্চ সোতুং লভিস্সামা’’তি তথা করোন্তি.
তাৰতিংসেহীতি যথা হি একস্মিং কুলে একং পণ্ডিতমনুস্সং, একস্মিঞ্চ ৰিহারে একং বহুস্সুতং ভিক্খুং উপাদায ‘‘অসুককুলে মনুস্সা পণ্ডিতা, অসুকৰিহারে ভিক্খূ বহুস্সুতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, এৰমেৰ সক্কং দেৰরাজানং, ৰিস্সকম্মঞ্চ দেৰপুত্তং উপাদায ‘‘তাৰতিংসা পণ্ডিতা’’তি সদ্দো অব্ভুগ্গতো. তেনাহ ‘‘তাৰতিংসেহী’’তি. সেয্যথাপীতিআদিনা দেৰেহি তাৰতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৰা ৰিয সুনিধৰস্সকারা নগরং মাপেন্তীতি দস্সেতি.
যাৰতা, আনন্দ, অরিযং আযতনন্তি যত্তকং অরিযমনুস্সানং ওসরণট্ঠানং নাম অত্থি. যাৰতা ৰণিপ্পথোতি যত্তকং ৰাণিজানং আহটভণ্ডস্স রাসিৰসেন কযৰিক্কযট্ঠানং নাম, ৰাণিজানং ৰসনট্ঠানং ৰা অত্থি. ইদং অগ্গনগরন্তি তেসং অরিযাযতনৰণিপ্পথানং ইদং নগরং অগ্গং ভৰিস্সতি জেট্ঠকং পামোক্খং. পুটভেদনন্তি ভণ্ডপুটভেদনট্ঠানং, ভণ্ডভণ্ডিকানং মোচনট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. সকলজম্বুদীপে অলদ্ধভণ্ডম্পি হি ইধেৰ লভিস্সন্তি, অঞ্ঞত্থ ৰিক্কযং অগচ্ছন্তাপি ইধেৰ ৰিক্কযং গচ্ছিস্সন্তি, তস্মা ইধেৰ পুটং ভিন্দিস্সন্তীতি অত্থো. আযানম্পি হি চতূসু দ্ৰারেসু চত্তারি, সভাযং একন্তি এৰং দিৰসে দিৰসে পঞ্চসতসহস্সানি তত্থ উট্ঠহিস্সন্তি. তানি সভাৰানি আযানীতি দস্সেতি.
অগ্গিতো ৰাতিআদীসু সমুচ্চযত্থো ৰাসদ্দো, অগ্গিনা চ উদকেন চ মিথুভেদেন চ নস্সিস্সতীতি অত্থো. তস্স হি একো কোট্ঠাসো অগ্গিনা নস্সিস্সতি, নিব্বাপেতুং ন সক্খিস্সন্তি, একং কোট্ঠাসং গঙ্গা গহেত্ৰা গমিস্সতি, একো ইমিনা অকথিতং অমুস্স, অমুনা অকথিতং ইমস্স ৰদন্তানং পিসুণৰাচানং ৰসেন ভিন্নানং মনুস্সানং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদেন ৰিনস্সিস্সতি. এৰং ৰত্ৰা ভগৰা পচ্চূসকালে গঙ্গাতীরং গন্ত্ৰা কতমুখধোৰনো ভিক্খাচারৰেলং আগমযমানো নিসীদি.
সুনিধৰস্সকারাপি ‘‘অম্হাকং রাজা সমণস্স গোতমস্স উপট্ঠাকো, সো অম্হে উপগতে পুচ্ছিস্সতি ‘সত্থা কির পাটলিগামং অগমাসি, কিং তস্স সন্তিকং উপসঙ্কমিত্থ, ন উপসঙ্কমিত্থা’তি. ‘উপসঙ্কমিম্হা’তি চ ৰুত্তে ‘নিমন্তযিত্থ, ন নিমন্তযিত্থা’তি পুচ্ছিস্সতি. ‘ন নিমন্তযিম্হা’তি চ ৰুত্তে অম্হাকং দোসং আরোপেত্ৰা নিগ্গণ্হিস্সতি, ইদঞ্চাপি মযং অকতট্ঠানে নগরং মাপেম, সমণস্স খো পন গোতমস্স গতগতট্ঠানে কাল়কণ্ণিসত্তা পটিক্কমন্তি, তং মযং নগরমঙ্গলং ৰাচাপেস্সামা’’তি চিন্তেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা নিমন্তযিংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো সুনিধৰস্সকারা’’তিআদি.
পুব্বণ্হসমযন্তি পুব্বণ্হে কালে. নিৰাসেত্ৰাতি গামপৰেসননীহারেন নিৰাসনং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা. পত্তচীৰরমাদাযাতি চীৰরং পারুপিত্ৰা পত্তং হত্থেন গহেত্ৰা.
সীলৰন্তেত্থাতি সীলৰন্তো এত্থ অত্তনো ৰসনট্ঠানে. সঞ্ঞতেতি কাযৰাচাচিত্তেহি সঞ্ঞতে. তাসং দক্খিণমাদিসেতি সঙ্ঘস্স দিন্নে চত্তারো পচ্চযে তাসং ঘরদেৰতানং আদিসেয্য পত্তিং দদেয্য. পূজিতা পূজযন্তীতি ‘‘ইমে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, এৰম্পি নো পত্তিং দেন্তী’’তি আরক্খং সুসংৰিহিতং করোন্তি সুট্ঠু আরক্খং করোন্তি. মানিতা মানযন্তীতি কালানুকালং বলিকম্মকরণেন মানিতা ‘‘এতে মনুস্সা অম্হাকং ঞাতকাপি ন হোন্তি, তথাপি চতুপঞ্চছমাসন্তরং নো বলিকম্মং করোন্তী’’তি মানেন্তি উপ্পন্নপরিস্সযং হরন্তি. ততো নন্তি ততো তং পণ্ডিতজাতিকং পুরিসং. ওরসন্তি উরে ঠপেত্ৰা ৰড্ঢিতং, যথা মাতা ওরসং পুত্তং অনুকম্পতি, উপ্পন্নপরিস্সযহরণত্থমেৰস্স যথা ৰাযমতি, এৰং অনুকম্পন্তীতি অত্থো. ভদ্রানি পস্সতীতি সুন্দরানি পস্সতি.
অনুমোদিত্ৰাতি তেহি তদা পসুতপুঞ্ঞস্স অনুমোদনৰসেন তেসং ধম্মকথং কত্ৰা. সুনিধৰস্সকারাপি ‘‘যা তত্থ দেৰতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে’’তি ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰা দেৰতানং পত্তিং অদংসু. তং গোতমদ্ৰারং নাম অহোসীতি তস্স নগরস্স যেন দ্ৰারেন ভগৰা নিক্খমি, তং গোতমদ্ৰারং নাম অহোসি. গঙ্গায পন উত্তরণত্থং অনোতিণ্ণত্তা গোতমতিত্থং নাম নাহোসি. পূরাতি পুণ্ণা. সমতিত্তিকাতি তটসমং উদকস্স তিত্তা ভরিতা. কাকপেয্যাতি তীরে ঠিতকাকেহি পাতুং সক্কুণেয্যউদকা. দ্ৰীহিপি পদেহি উভতোকূলসমং পরিপুণ্ণভাৰমেৰ দস্সেতি. উল়ুম্পন্তি পারগমনত্থায দারূনি সঙ্ঘাটেত্ৰা আণিযো কোট্টেত্ৰা কতং. কুল্লন্তি ৰেল়ুদণ্ডাদিকে ৰল্লিআদীহি বন্ধিত্ৰা কতং.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং মহাজনস্স গঙ্গোদকমত্তস্সপি কেৰলং তরিতুং অসমত্থতং, অত্তনো পন ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ অতিগম্ভীরৰিত্থতং সংসারমহণ্ণৰং তরিত্ৰা ঠিতভাৰঞ্চ সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থপরিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ অণ্ণৰন্তি সব্বন্তিমেন পরিচ্ছেদেন যোজনমত্তং গম্ভীরস্স চ ৰিত্থতস্স চ উদকট্ঠানস্সেতং অধিৰচনং. সরন্তি সরিত্ৰা গমনতো ইধ নদী অধিপ্পেতা. ইদং ৰুত্তং হোতি – যে গম্ভীরৰিত্থতং সংসারণ্ণৰং তণ্হাসরিতঞ্চ তরন্তি, তে অরিযমগ্গসঙ্খাতং সেতুং কত্ৰান ৰিসজ্জ পল্ললানি অনামসিত্ৰাৰ উদকভরিতানি নিন্নট্ঠানানি, অযং পন ইদং অপ্পমত্তকং উদকং তরিতুকামো কুল্লঞ্হি জনো পবন্ধতি কুল্লং বন্ধিতুং আযাসং আপজ্জতি. তিণ্ণা মেধাৰিনো জনাতি অরিযমগ্গঞাণসঙ্খাতায মেধায সমন্নাগতত্তা মেধাৰিনো বুদ্ধা চ বুদ্ধসাৰকা চ ৰিনা এৰ কুল্লেন তিণ্ণা পরতীরে পতিট্ঠিতাতি.
ছট্ঠসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.