১. পঠমলকুণ্ডকভদ্দিযসুত্তৰণ্ণনা

৬১. চূল়ৰগ্গস্স পঠমে লকুণ্ডকভদ্দিযন্তি এত্থ ভদ্দিযোতি তস্স আযস্মতো নামং, কাযস্স পন রস্সত্তা ‘‘লকুণ্ডকভদ্দিযো’’তি নং সঞ্জানন্তি. সো কির সাৰত্থিৰাসী কুলপুত্তো মহদ্ধনো মহাভোগো রূপেন অপাসাদিকো দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো. সো একদিৰসং সত্থরি জেতৰনে ৰিহরন্তে উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা ধম্মদেসনং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা লদ্ধূপসম্পদো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তো সোতাপত্তিফলং পাপুণি. তদা সেক্খা ভিক্খূ যেভুয্যেন আযস্মন্তং সারিপুত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা উপরিমগ্গত্থায কম্মট্ঠানং যাচন্তি, ধম্মদেসনং যাচন্তি, পঞ্হং পুচ্ছন্তি. সো তেসং অধিপ্পাযং পূরেন্তো কম্মট্ঠানং আচিক্খতি, ধম্মং দেসেতি, পঞ্হং ৰিস্সজ্জেতি. তে ঘটেন্তা ৰাযমন্তা অপ্পেকচ্চে সকদাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অনাগামিফলং, অপ্পেকচ্চে অরহত্তং, অপ্পেকচ্চে তিস্সো ৰিজ্জা, অপ্পেকচ্চে ছল়ভিঞ্ঞা, অপ্পেকচ্চে চতস্সো পটিসম্ভিদা অধিগচ্ছন্তি. তে দিস্ৰা লকুণ্ডকভদ্দিযোপি সেখো সমানো কালং ঞত্ৰা অত্তনো চিত্তকল্লতঞ্চ সল্লেখঞ্চ পচ্চৰেক্খিত্ৰা ধম্মসেনাপতিং উপসঙ্কমিত্ৰা কতপটিসন্থারো সম্মোদমানো ধম্মদেসনং যাচি. সোপিস্স অজ্ঝাসযস্স অনুরূপং কথং কথেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মন্তং লকুণ্ডকভদ্দিযং অনেকপরিযাযেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতী’’তিআদি.

তত্থ অনেকপরিযাযেনাতি ‘‘ইতিপি পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা, ইতিপি দুক্খা, ইতিপি অনত্তা’’তি এৰং অনেকেহি কারণেহি. ধম্মিযা কথাযাতি পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং উদযব্বযাদিপকাসনিযা ধম্মিযা কথায. সন্দস্সেতীতি তানিযেৰ অনিচ্চাদিলক্খণানি উদযব্বযাদিকে চ সম্মা দস্সেতি, হত্থেন গহেত্ৰা ৰিয পচ্চক্খতো দস্সেতি. সমাদপেতীতি তত্থ লক্খণারম্মণিকং ৰিপস্সনং সম্মা আদপেতি, যথা ৰীথিপটিপন্না হুত্ৰা পৰত্ততি, এৰং গণ্হাপেতি. সমুত্তেজেতীতি ৰিপস্সনায আরদ্ধায সঙ্খারানং উদযব্বযাদীসু উপট্ঠহন্তেসু যথাকালং পগ্গহনিগ্গহসমুপেক্খণেহি বোজ্ঝঙ্গানং অনুপৰত্তনেন ভাৰনং মজ্ঝিমং ৰীথিং ওতারেত্ৰা যথা ৰিপস্সনাঞাণং সূরং পসন্নং হুত্ৰা ৰহতি, এৰং ইন্দ্রিযানং ৰিসদভাৰকরণেন ৰিপস্সনাচিত্তং সম্মা উত্তেজেতি, ৰিসদাপনৰসেন ৰোদপেতি. সম্পহংসেতীতি তথা পৰত্তিযমানায ৰিপস্সনায সমপ্পৰত্তভাৰনাৰসেন চেৰ উপরিলদ্ধব্বভাৰনাবলেন চ চিত্তং সম্মা পহংসেতি, লদ্ধস্সাদৰসেন ৰা সুট্ঠু তোসেতি. অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চীতি যথা যথা ধম্মসেনাপতি ধম্মং দেসেতি, তথা তথা তথলক্খণং ৰিপস্সন্তস্স থেরস্স চ দেসনানুভাৰেন, অত্তনো চ উপনিস্সযসম্পত্তিযা ঞাণস্স পরিপাকং গতত্তা দেসনানুসারেন ঞাণে অনুপৰত্তন্তে কামাসৰাদীসু কঞ্চি আসৰং অগ্গহেত্ৰা মগ্গপটিপাটিযাৰ অনৰসেসতো চিত্তং ৰিমুচ্চি, অরহত্তফলং সচ্ছাকাসীতি অত্থো.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং আযস্মতো লকুণ্ডকভদ্দিযস্স অঞ্ঞারাধনসঙ্খাতং অত্থং সব্বাকারতো ৰিদিত্ৰা তদত্থদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.

তত্থ উদ্ধন্তি রূপধাতুযা অরূপধাতুযা চ. অধোতি কামধাতুযা. সব্বধীতি সব্বস্মিম্পি সঙ্খারগতে. ৰিপ্পমুত্তোতি পুব্বভাগে ৰিক্খম্ভনৰিমুত্তিযা অপরভাগে সমুচ্ছেদপটিপস্সদ্ধিৰিমুত্তীহি সব্বপ্পকারেন ৰিমুত্তো. এত্থ চ উদ্ধং ৰিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযসংযোজনপহানং দস্সেতি. অধো ৰিপ্পমুত্তোতি এতেন পঞ্চোরম্ভাগিযসংযোজনপহানং. সব্বধি ৰিপ্পমুত্তোতি এতেন অৰসিট্ঠসব্বাকুসলপহানং দস্সেতি. অথ ৰা উদ্ধন্তি অনাগতকালগ্গহণং. অধোতি অতীতকালগ্গহণং. উভযগ্গহণেনেৰ তদুভযপটিসংযুত্তত্তা পচ্চুপ্পন্নো অদ্ধা গহিতো হোতি, তত্থ অনাগতকালগ্গহণেন অনাগতক্খন্ধাযতনধাতুযো গহিতা. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. সব্বধীতি কামভেদাদিকে সব্বস্মিং ভৰে. ইদং ৰুত্তং হোতি – অনাগতো অতীতো পচ্চুপ্পন্নোতি এৰং তিযদ্ধসঙ্গহিতে সব্বস্মিং ভৰে ৰিপ্পমুত্তোতি.

অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি যো এৰং ৰিপ্পমুত্তো, সো রূপৰেদনাদীসু ‘‘অযং নাম ধম্মো অহমস্মী’’তি দিট্ঠিমানমঞ্ঞনাৰসেন এৰং নানুপস্সতি. তস্স তথা দস্সনে কারণং নত্থীতি অধিপ্পাযো. অথ ৰা অযংহমস্মীতি অনানুপস্সীতি ইদং যথাৰুত্তায ৰিমুত্তিযা অধিগমুপাযদীপনং. তিযদ্ধসঙ্গহিতে তেভূমকে সঙ্খারে ‘‘এতং মম, এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি পৰত্তনসভাৰায মঞ্ঞনায অনধিট্ঠানং কত্ৰা ‘‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মে সো অত্তা’’তি এৰং উপ্পজ্জমানা যা পুব্বভাগৰুট্ঠানগামিনী ৰিপস্সনা, সা ৰিমুত্তিযা পদট্ঠানং. এৰং ৰিমুত্তো উদতারি ওঘং, অতিণ্ণপুব্বং অপুনব্ভৰাযাতি এৰং দসহি সংযোজনেহি সব্বাকুসলেহি চ সব্বথা ৰিমুত্তো অরহা অরিযমগ্গাধিগমনতো পুব্বে সুপিনন্তেপি অতিণ্ণপুব্বং কামোঘো ভৰোঘো দিট্ঠোঘো অৰিজ্জোঘোতি ইমং চতুব্বিধং ওঘং, সংসারমহোঘমেৰ ৰা অপুনব্ভৰায অনুপাদিসেসায নিব্বানায উদতারি উত্তিণ্ণো, উত্তরিত্ৰা পারে ঠিতোতি অত্থো.

পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.