৫. দুতিযনানাতিত্থিযসুত্তৰণ্ণনা

৫৫. পঞ্চমে সস্সতো অত্তা চ লোকো চাতি রূপাদীসু অঞ্ঞতরং অত্তাতি চ লোকোতি চ গহেত্ৰা তং সস্সতং নিচ্চন্তি অঞ্ঞেপি চ তথা গাহেন্তা ৰোহরন্তি. যথাহ –

‘‘রূপং অত্তা চেৰ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তি. ৰেদনং… সঞ্ঞং… সঙ্খারে… ৰিঞ্ঞাণং অত্তা চ লোকো চ সস্সতো চাতি অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ পঞ্ঞপেন্তী’’তি.

অথ ৰা অত্তাতি অহঙ্কারৰত্থু, লোকোতি মমঙ্কারৰত্থু, যং ‘‘অত্তনিয’’ন্তি ৰুচ্চতি. অত্তাতি ৰা সযং, লোকোতি পরো. অত্তাতি ৰা পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু একো খন্ধো, ইতরো লোকো. অত্তাতি ৰা সৰিঞ্ঞাণকো খন্ধসন্তানো, অৰিঞ্ঞাণকো লোকো. এৰং তং তং অত্তাতি চ লোকোতি চ যথাদস্সনং দ্ৰিধা গহেত্ৰা তদুভযং ‘‘নিচ্চো ধুৰো সস্সতো’’তি অভিনিৰিস্স ৰোহরন্তি. এতেন চত্তারো সস্সতৰাদা দস্সিতা. অসস্সতোতি সত্তপি উচ্ছেদৰাদা দস্সিতা. সস্সতো চ অসস্সতো চাতি একচ্চো অত্তা চ লোকো চ সস্সতো, একচ্চো অসস্সতোতি এৰং সস্সতো চ অসস্সতো চাতি অত্থো. অথ ৰা স্ৰেৰ অত্তা চ লোকো চ অত্তগতিদিট্ঠিকানং ৰিয সস্সতো চ অসস্সতো চ, সিযা সস্সতোতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. সব্বথাপি ইমিনা একচ্চসস্সতৰাদো দস্সিতো. নেৰ সস্সতো নাসস্সতোতি ইমিনা অমরাৰিক্খেপৰাদো দস্সিতো. তে হি সস্সতৰাদে অসস্সতৰাদে চ দোসং দিস্ৰা ‘‘নেৰ সস্সতো নাসস্সতো অত্তা চ লোকো চা’’তি ৰিক্খেপং করোন্তা ৰিৰদন্তি.

সযংকতোতি অত্তনা কতো. যথা হি তেসং তেসং সত্তানং অত্তা চ অত্তনো ধম্মানুধম্মং কত্ৰা সুখদুক্খানি পটিসংৰেদেতি, এৰং অত্তাৰ অত্তানং তস্স চ উপভোগভূতং কিঞ্চনং পলিবোধসঙ্খাতং লোকঞ্চ করোতি, অভিনিম্মিনাতীতি অত্তলদ্ধি ৰিয অযম্পি তেসং লদ্ধি. পরংকতোতি পরেন কতো, অত্ততো পরেন ইস্সরেন ৰা পুরিসেন ৰা পজাপতিনা ৰা কালেন ৰা পকতিযা ৰা অত্তা চ লোকো চ কতো, নিম্মিতোতি অত্থো. সযংকতো চ পরংকতো চাতি যস্মা অত্তানঞ্চ লোকঞ্চ নিম্মিনন্তা ইস্সরাদযো ন কেৰলং সযমেৰ নিম্মিনন্তি, অথ খো তেসং তেসং সত্তানং ধম্মাধম্মানং সহকারীকারণং লভিত্ৰাৰ, তস্মা সযংকতো চ পরংকতো চ অত্তা চ লোকো চাতি একচ্চানং লদ্ধি. অসযংকারো অপরংকারোতি নত্থি এতস্স সযংকারোতি অসযংকারো, নত্থি এতস্স পরকারোতি অপরকারো. অনুনাসিকাগমং কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘অপরংকারো’’তি. অযং উভযত্থ দোসং দিস্ৰা উভযং পটিক্খিপতি. অথ কথং উপ্পন্নোতি আহ – অধিচ্চসমুপ্পন্নোতি যদিচ্ছায সমুপ্পন্নো কেনচি কারণেন ৰিনা উপ্পন্নোতি অধিচ্চসমুপ্পন্নৰাদো দস্সিতো. তেন চ অহেতুকৰাদোপি সঙ্গহিতো হোতি.

ইদানি যে দিট্ঠিগতিকা অত্তানং ৰিয সুখদুক্খম্পি তস্স গুণভূতং কিঞ্চনভূতং ৰা সস্সতাদিৰসেন অভিনিৰিস্স ৰোহরন্তি, তেসং তং ৰাদং দস্সেতুং ‘‘সন্তেকে সমণব্রাহ্মণা’’তিআদি ৰুত্তং. তং ৰুত্তনযমেৰ.

এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এত্থ পন ইধ জচ্চন্ধূপমায অনাগতত্তা তং হিত্ৰা হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ অত্থো যোজেতব্বো, তথা গাথায.

তত্থ অন্তরাৰ ৰিসীদন্তি, অপত্ৰাৰ তমোগধন্তি অযং ৰিসেসো. তস্সত্থো – এৰং দিট্ঠিগতেসু দিট্ঠিনিস্সযেসু আসজ্জমানা দিট্ঠিগতিকা কামোঘাদীনং চতুন্নং ওঘানং, সংসারমহোঘস্সেৰ ৰা অন্তরাৰ ৰেমজ্ঝে এৰ যং তেসং পারভাৰেন পতিট্ঠট্ঠেন ৰা ওগধসঙ্খাতং নিব্বানং তদধিগমূপাযো ৰা অরিযমগ্গো তং অপ্পত্ৰাৰ অনধিগন্ত্ৰাৰ ৰিসীদন্তি সংসীদন্তি. ওগাধন্তি পতিট্ঠহন্তি এতেন, এত্থ ৰাতি ওগাধো, অরিযমগ্গো নিব্বানঞ্চ. ওগাধমেৰেত্থ রস্সত্তং কত্ৰা ওগধন্তি ৰুত্তং. তং ওগধং তমোগধন্তি পদৰিভাগো.

পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.