১. পিযতরসুত্তৰণ্ণনা
৪১. মহাৰগ্গস্স পঠমে মল্লিকায দেৰিযা সদ্ধিন্তি মল্লিকায নাম অত্তনো মহেসিযা সহ. উপরিপাসাদৰরগতোতি পাসাদৰরস্স উপরি গতো. কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতরোতি কোচি অঞ্ঞো অত্তনা পিযাযিতব্বতরো. অত্থি নু খো তেতি ‘‘কিং তে অত্থী’’তি দেৰিং পুচ্ছতি.
কস্মা পুচ্ছতি? অযঞ্হি সাৰত্থিযং দুগ্গতমালাকারস্স ধীতা. একদিৰসং আপণতো পূৰং গহেত্ৰা মালারামং গন্ত্ৰা ‘‘খাদিস্সামী’’তি গচ্ছন্তী পটিপথে ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতং ভগৰন্তং ভিক্খাচারং পৰিসন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তা তং ভগৰতো অদাসি. সত্থা তথারূপে ঠানে নিসীদনাকারং দস্সেসি. আনন্দত্থেরো চীৰরং পঞ্ঞাপেত্ৰা অদাসি. ভগৰা তত্থ নিসীদিত্ৰা তং পূৰং পরিভুঞ্জিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেত্ৰা সিতং পাত্ৰাকাসি. থেরো ‘‘কো ইমিস্সা, ভন্তে, দানস্স ৰিপাকো ভৰিস্সতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অজ্জেসা, আনন্দ, তথাগতস্স পঠমং ভোজনং অদাসি, অজ্জেৰ কোসলরঞ্ঞো অগ্গমহেসী ভৰিস্সতি পিযা মনাপা’’তি. তং দিৰসমেৰ চ রাজা কাসিগামে ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং যুজ্ঝিত্ৰা পরাজিতো পলাযিত্ৰা আগতো নগরং পৰিসন্তো ‘‘বলকাযস্স আগমনং আগমেস্সামী’’তি তং মালারামং পাৰিসি. সা রাজানং আগতং পস্সিত্ৰা তস্স ৰত্তমকাসি. রাজা তস্সা ৰত্তে পসীদিত্ৰা পিতরং পক্কোসাপেত্ৰা মহন্তং ইস্সরিযং দত্ৰা তং অন্তেপুরং পটিহরাপেত্ৰা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি. অথেকদিৰসং রাজা চিন্তেসি – ‘‘মযা ইমিস্সা মহন্তং ইস্সরিযং দিন্নং, যংনূনাহং ইমং পুচ্ছেয্যং ‘কো তে পিযো’তি? সা ‘ত্ৰং মে, মহারাজ, পিযো’তি ৰত্ৰা, পুন মং পুচ্ছিস্সতি, অথস্সাহং ‘ময্হম্পি ত্ৰংযেৰ পিযা’তি ৰক্খামী’’তি. ইতি সো অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিস্সাসজননত্থং সম্মোদনীযং করোন্তো পুচ্ছি.
দেৰী পন পণ্ডিতা বুদ্ধুপট্ঠাযিকা সঙ্ঘুপট্ঠাযিকা ‘‘নাযং পঞ্হো রঞ্ঞো মুখং উল্লোকেত্ৰা কথেতব্বো’’তি চিন্তেত্ৰা যথাভূতমেৰ ৰদন্তী ‘‘নত্থি খো মে, মহারাজ, কোচঞ্ঞো অত্তনা পিযতরো’’তি আহ. ৰত্ৰাপি অত্তনা ব্যাকতমত্থং উপাযেন রঞ্ঞো পচ্চক্খং কাতুকামা ‘‘তুয্হং পন, মহারাজ, অত্থঞ্ঞো কোচি অত্তনা পিযতরো’’তি তথেৰ রাজানং পুচ্ছি যথা রঞ্ঞা সযং পুট্ঠা. রাজাপি তায সরসলক্খণেন কথিতত্তা নিৰত্তিতুং অসক্কোন্তো সযম্পি সরসলক্খণেনেৰ কথেন্তো তথেৰ ব্যাকাসি যথা দেৰিযা ব্যাকতং.
ব্যাকরিত্ৰা চ মন্দধাতুকতায এৰং চিন্তেসি – ‘‘অহং রাজা পথৰিস্সরো মহন্তং পথৰিমণ্ডলং অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসামি, ময্হং তাৰ যুত্তং ‘অত্তনা পিযতরং অঞ্ঞং ন পস্সামী’তি, অযং পন ৰসলী হীনজচ্চা সমানা মযা উচ্চে ঠানে ঠপিতা সামিভূতং মং ন তথা পিযাযতি, ‘অত্তাৰ পিযতরো’তি মম সম্মুখা ৰদতি, যাৰ কক্খল়া ৰতায’’ন্তি অনত্তমনো হুত্ৰা ‘‘ননু তে তীণি রতনানি পিযতরানী’’তি চোদেসি. দেৰী ‘রতনত্তযংপাহং দেৰ অত্তনো সগ্গসুখং মোক্খসুখঞ্চ পত্থযন্তী সম্পিযাযামি, তস্মা অত্তাৰ মে পিযতরো’’তি আহ. সব্বো চাযং লোকো অত্তদত্থমেৰ পরং পিযাযতি, পুত্তং পত্থেন্তোপি ‘‘অযং মং জিণ্ণকালে পোসেস্সতী’’তি পত্থেতি, ধীতরং ‘‘মম কুলং ৰড্ঢিস্সতী’’তি, ভরিযং ‘‘ময্হং পাদে পরিচরিস্সতী’’তি, অঞ্ঞেপি ঞাতিমিত্তবন্ধৰে তংতংকিচ্চৰসেন, ইতি অত্তদত্থমেৰ সম্পস্সন্তো লোকো পরং পিযাযতীতি. অযঞ্হি দেৰিযা অধিপ্পাযো.
অথ রাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং মল্লিকা কুসলা পণ্ডিতা নিপুণা ‘অত্তাৰ মে পিযতরো’তি ৰদতি, ময্হম্পি অত্তাৰ পিযতরো হুত্ৰা উপট্ঠাতি, হন্দাহং ইমমত্থং সত্থু আরোচেস্সামি, যথা চ মে সত্থা ব্যাকরিস্সতি, তথা নং ধারেস্সামী’’তি. এৰং পন চিন্তেত্ৰা সত্থু সন্তিকং উপসঙ্কমিত্ৰা তমত্থং আরোচেসি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো রাজা পসেনদি কোসলো…পে… পিযতরো’’তি.
এতমত্থং ৰিদিত্ৰাতি এতং ‘‘লোকে সব্বসত্তানং অত্তাৰ অত্তনো পিযতরো’’তি রঞ্ঞা ৰুত্তমত্থং সব্বসো জানিত্ৰা তদত্থপরিদীপনং ইমং উদানং উদানেসি.
তত্থ সব্বা দিসা অনুপরিগম্ম চেতসাতি সব্বা অনৰসেসা দসপি দিসা পরিযেসনৰসেন চিত্তেন অনুগন্ত্ৰা. নেৰজ্ঝগা পিযতরমত্তনা ক্ৰচীতি অত্তনা অতিসযেন পিযং অঞ্ঞং কোচি পুরিসো সব্বুস্সাহেন পরিযেসন্তো ক্ৰচি কত্থচি সব্বদিসাসু নেৰ অধিগচ্ছেয্য ন পস্সেয্য. এৰং পিযো পুথু অত্তা পরেসন্তি এৰং কস্সচি অত্তনা পিযতরস্স অনুপলব্ভনৰসেন পুথু ৰিসুং ৰিসুং তেসং তেসং সত্তানং অত্তাৰ পিযো. তস্মা ন হিংসে পরমত্তকামোতি যস্মা এৰং সব্বোপি সত্তো অত্তানং পিযাযতি অত্তনো সুখকামো দুক্খপ্পটিকূলো, তস্মা অত্তকামো অত্তনো হিতসুখং ইচ্ছন্তো পরং সত্তং অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায ন হিংসে ন হনেয্য ন পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহিপি ৰিহেঠেয্য. পরস্স হি অত্তনা কতে দুক্খে তং ততো সঙ্কমন্তং ৰিয কালন্তরে অত্তনি সন্দিস্সতি. অযঞ্হি কম্মানং ধম্মতাতি.
পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.