৫. মহামোগ্গল্লানসুত্তৰণ্ণনা
২৫. পঞ্চমে কাযগতায সতিযাতি কাযানুপস্সনাৰসেন কাযে গতায কাযারম্মণায সতিযা, ইত্থম্ভূতলক্খণে ইদং করণৰচনং. অজ্ঝত্তন্তি ইধ অজ্ঝত্তং নাম নিযকজ্ঝত্তং, তস্মা অত্তনি অত্তসন্তানেতি অত্থো. অথ ৰা যস্মা কম্মট্ঠানভূতো কেসাদিকো দ্ৰত্তিংসকোট্ঠাসসমুদাযো ইধ কাযোতি অধিপ্পেতো, তস্মা অজ্ঝত্তন্তি পদস্স গোচরজ্ঝত্তন্তি অত্থো ৰেদিতব্বো. সূপট্ঠিতাযাতি নিযকজ্ঝত্তভূতে গোচরজ্ঝত্তভূতে ৰা কাযে সুট্ঠু উপট্ঠিতায. কা পনাযং সতি, যা ‘‘অজ্ঝত্তং সূপট্ঠিতা’’তি ৰুত্তা? য্ৰাযং ভগৰতা ‘‘অত্থি ইমস্মিং কাযে কেসা লোমা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৩৭৭; ম. নি. ১.১১০; খু. পা. ৩.দ্ৰত্তিংসাকার) অজ্ঝত্তকেসাদিকো দ্ৰত্তিংসাকারো কাযো ৰুত্তো, তত্থ যা পটিকূলমনসিকারং পৰত্তেন্তস্স উপচারপ্পনাৰসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি, সা ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৰুচ্চতি. যথা চাযং, এৰং আনাপানচতুইরিযাপথসতিসম্পজঞ্ঞানং ৰসেন উদ্ধুমাতকৰিনীলকাদিৰসেন চ মনসিকারং পৰত্তেন্তস্স যথারহং উপচারপ্পনাৰসেন কাযে উপট্ঠিতা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি ৰুচ্চতি. ইধ পন অজ্ঝত্তং কাযগতা সতি পথৰীআদিকা চতস্সো ধাতুযো সসম্ভারসঙ্খেপাদীসু চতূসু যেন কেনচি একেনাকারেন ৰৰত্থপেত্ৰা তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৰসেন উপট্ঠিতা ৰিপস্সনাসম্পযুত্তা সতি ‘‘কাযগতা সতী’’তি অধিপ্পেতা. থেরো পন তথা ৰিপস্সিত্ৰা অত্তনো ফলসমাপত্তিমেৰ সমাপজ্জিত্ৰা নিসীদি. ইধাপি গাথায এৰং ইমস্স অত্থস্স ৰিঞ্ঞাতব্বতা ‘‘ন চাযং নিসজ্জা’’তিআদিনা ৰুত্তনযানুসারেন যোজেতব্বা.
এতমত্থন্তি এতং থেরস্স চতুধাতুৰৰত্থানমুখেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানেন ৰিপস্সনং ওগাহেত্ৰা ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনসঙ্খাতং অত্থং ৰিদিত্ৰা. ইমং উদানন্তি ইমং সতিপট্ঠানভাৰনায নিব্বানাধিগমদীপকং উদানং উদানেসি.
তত্থ সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি পুব্বে ৰুত্তলক্খণা সতি সদ্ধাপুব্বঙ্গমানং সমাধিৰীরিযপঞ্ঞানং যথাসকং কিচ্চনিপ্ফাদনেন সহাযভাৰং আপন্নত্তা পহীনপ্পটিপক্খা ততো এৰ তিক্খৰিসদভূতা চ যথাৰুত্তকাযসংৰরণৰসেন একত্থসমোসরণৰসেন চ অৰিপরীতসভাৰং সল্লক্খেন্তী উপগন্ত্ৰা ঠিতা হোতি, এতেন কাযসঙ্খাতানং চতুন্নং ধাতূনং তন্নিস্সিতানঞ্চ উপাদারূপানং সল্লক্খণৰসেন, পচ্চযে ৰৰত্থপেত্ৰা ততো পরং তেসং অনিচ্চাদিলক্খণসল্লক্খণৰসেন চ পৰত্তং ঞাণপরম্পরাগতং সতিং দস্সেতি, সতিসীসেন ৰা তংসম্পযুত্তং পরিঞ্ঞাত্তযপরিযাপন্নঞাণপরম্পরমেৰ দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৰুতোতি যথাৰুত্তায কাযে উপট্ঠিতায সতিযা সমন্নাগতো চক্খাদীসু ফস্সস্স কারণভূতেসু ছসু দ্ৰারেসু কাযানুপস্সনায অভাৰিতায উপ্পজ্জনারহানং অভিজ্ঝাদীনং তস্সা ভাৰিতত্তা ঞাণপ্পৰত্তিং পটিৰেধেন্তো তে পিদহন্তো ‘‘তত্থ সংৰুতো’’তি ৰুচ্চতি, এতেন ঞাণসংৰরং দস্সেতি.
সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সো ভিক্খু এৰং উপট্ঠিতস্সতি সব্বত্থ চ সংৰুতো পুথুত্তারম্মণে চিত্তং অৰিস্সজ্জেত্ৰা অনিচ্চাদিৰসেন সম্মসন্তো ৰিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৰা ঞাণে তিক্খে সূরে ৰহন্তে ৰিপস্সনাসমাধিনা তাৰ সততং নিরন্তরং সমাহিতো অনুলোমঞাণানন্তরং গোত্রভুঞাণোদযতো পট্ঠায. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি অঞ্ঞেসং পুথুজ্জনানং সুপিনন্তেপি অগোচরভাৰতো, অরিযানং পন তস্স তস্সেৰ আৰেণিকত্তা অত্তসদিসত্তা চ ‘‘অত্তা’’তি লদ্ধৰোহারস্স মগ্গফলঞাণস্স সাতিসযৰিসযভাৰতো একন্তসুখাৰহং নিব্বানং অসঙ্খতধাতু ‘‘অত্তনো’’তি ৰুত্তং, তং নিব্বানং জঞ্ঞা জানেয্য, মগ্গফলঞাণেহি পটিৰিজ্ঝেয্য, সচ্ছিকরেয্যাতি অত্থো. এতেন অরিযানং নিব্বানে অধিমুত্ততং দস্সেতি. অরিযা হি অধিচিত্তপ্পৰত্তিকালেপি একন্তেনেৰ নিব্বানে নিন্নপোণপব্ভারভাৰেন ৰিহরন্তি. এত্থ চ যস্স সতি কাযগতা উপট্ঠিতা, সো ভিক্খু ছসু ফস্সাযতনেসু সংৰুতো, ততো এৰ সততং সমাহিতো অত্তপচ্চক্খকরণেন নিব্বানং অত্তনো জানেয্যাতি এৰং গাথাপদানং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. এৰং কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানমুখেন যাৰ অরহত্তা একস্স ভিক্খুনো নিয্যানমগ্গং দস্সেতি ধম্মরাজা.
অপরো নযো – সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি এতেন কাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৰুতোতি ফস্সো আযতনং কারণং এতেসন্তি ফস্সাযতনানি, তেসু ফস্সাযতনেসু. ফস্সহেতুকেসু ফস্সপচ্চযা নিব্বত্তেসু ছসু চক্খুসম্ফস্সজাদিৰেদযিতেসু তণ্হাদীনং অপ্পৰত্তিযা সংৰুতো, এতেন ৰেদনানুপস্সনাসতিপট্ঠানং দস্সেতি. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সততং নিচ্চকালং নিরন্তরং ৰিক্খেপাভাৰতো সমাহিতো ভিক্খু. সো চাযং অৰিক্খেপো সব্বসো সতিপট্ঠানভাৰনায মত্থকপ্পত্তায হোতি. সম্মসন্তো হি অতীতাদিভেদভিন্নেসু পঞ্চুপাদানক্খন্ধেসু অনৰসেসতোৰ পরিগ্গহেত্ৰা সম্মসতীতি. এতেন সেসসতিপট্ঠানে দস্সেতি. জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি এৰং চতুসতিপট্ঠানভাৰনং মত্থকং পাপেত্ৰা ঠিতো ভিন্নকিলেসো ভিক্খু অত্তনো কিলেসনিব্বানং পচ্চৰেক্খণঞাণেন সযমেৰ জানেয্যাতি অত্থো.
অথ ৰা সতি কাযগতা উপট্ঠিতাতি অত্তনো পরেসঞ্চ কাযস্স যথাসভাৰপরিঞ্ঞাদীপনেন থেরস্স সতিৰেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. ছসু ফস্সাযতনেসু সংৰুতোতি চক্খাদীসু ছসু দ্ৰারেসু অচ্চন্তসংৰরদীপনেন সততৰিহারিৰসেন থেরস্স সম্পজঞ্ঞপ্পকাসিনী পঞ্ঞাৰেপুল্লপ্পত্তি দীপিতা. সততং ভিক্খু সমাহিতোতি সমাপত্তিবহুলতাদস্সনেন নৰানুপুব্বৰিহারসমাপত্তিযো দস্সিতা. এৰংভূতো পন ভিক্খু জঞ্ঞা নিব্বানমত্তনোতি কতকিচ্চত্তা উত্তরি করণীযাভাৰতো কেৰলং অত্তনো অনুপাদিসেসনিব্বানমেৰ জানেয্য চিন্তেয্য, অঞ্ঞম্পি তস্স চিন্তেতব্বং নত্থীতি অধিপ্পাযো.
পঞ্চমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.