১. অভিরূপনন্দাথেরীগাথাৰণ্ণনা
দুকনিপাতে আতুরং অসুচিং পূতিন্তিআদিকা অভিরূপনন্দায সিক্খমানায গাথা. অযং কির ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে বন্ধুমতীনগরে গহপতিমহাসালস্স ধীতা হুত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা সরণেসু চ সীলেসু চ পতিট্ঠিতা সত্থরি পরিনিব্বুতে ধাতুচেতিযং রতনপটিমণ্ডিতেন সুৰণ্ণচ্ছত্তেন পূজং কত্ৰা, কালঙ্কত্ৰা সগ্গে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং সুগতীসুযেৰ সংসরন্তী ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কপিলৰত্থুনগরে খেমকস্স সক্কস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তি. নন্দাতিস্সা নামং অহোসি. সা অত্তভাৰস্স অতিৰিয রূপসোভগ্গপ্পত্তিযা অভিরূপা দস্সনীযা পাসাদিকা অভিরূপনন্দাত্ৰেৰ পঞ্ঞাযিত্থ. তস্সা ৰযপ্পত্তায ৰারেয্যদিৰসেযেৰ ৰরভূতো সক্যকুমারো কালমকাসি. অথ নং মাতাপিতরো অকামং পব্বাজেসুং.
সা পব্বজিত্ৰাপি রূপং নিস্সায উপ্পন্নমদা ‘‘সত্থা রূপং ৰিৰণ্ণেতি গরহতি অনেকপরিযাযেন রূপে আদীনৰং দস্সেতী’’তি বুদ্ধুপট্ঠানং ন গচ্ছতি. ভগৰা তস্সা ঞাণপরিপাকং ঞত্ৰা মহাপজাপতিং আণাপেসি ‘‘সব্বাপি ভিক্খুনিযো পটিপাটিযা ওৰাদং আগচ্ছন্তূ’’তি. সা অত্তনো ৰারে সম্পত্তে অঞ্ঞং পেসেসি. ভগৰা ‘‘ৰারে সম্পত্তে অত্তনাৰ আগন্তব্বং, ন অঞ্ঞা পেসেতব্বা’’তি আহ. সা সত্থু আণং লঙ্ঘিতুং অসক্কোন্তী ভিক্খুনীহি সদ্ধিং বুদ্ধুপট্ঠানং অগমাসি. ভগৰা ইদ্ধিযা একং অভিরূপং ইত্থিরূপং মাপেত্ৰা পুন জরাজিণ্ণং দস্সেত্ৰা সংৰেগং উপ্পাদেত্ৰা –
১৯. ‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স নন্দে সমুস্সযং;
অসুভায চিত্তং ভাৰেহি, একগ্গং সুসমাহিতং.
২০. ‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৰেহি, মানানুসযমুজ্জহ;
ততো মানাভিসমযা, উপসন্তা চরিস্সসী’’তি. –
ইমা দ্ৰে গাথা অভাসি. তাসং অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযো এৰ. গাথাপরিযোসানে অভিরূপনন্দা অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে –
‘‘নগরে বন্ধুমতিযা, বন্ধুমা নাম খত্তিযো;
তস্স রঞ্ঞো অহুং ভরিযা, একজ্ঝং চারযামহং.
‘‘রহোগতা নিসীদিত্ৰা, এৰং চিন্তেসহং তদা;
আদায গমনীযঞ্হি, কুসলং নত্থি মে কতং.
‘‘মহাভিতাপং কটুকং, ঘোররূপং সুদারুণং;
নিরযং নূন গচ্ছামি, এত্থ মে নত্থি সংসযো.
‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, পহংসেত্ৰান মানসং;
রাজানং উপগন্ত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰিং.
‘‘ইত্থী নাম মযং দেৰ, পুরিসানুগতা সদা;
একং মে সমণং দেহি, ভোজযিস্সামি খত্তিয.
‘‘অদাসি মে মহারাজা, সমণং ভাৰিতিন্দ্রিযং;
তস্স পত্তং গহেত্ৰান, পরমন্নেন পূরযিং.
‘‘পূরযিত্ৰা পরমন্নং, সহস্সগ্ঘনকেনহং;
ৰত্থযুগেন ছাদেত্ৰা, অদাসিং তুট্ঠমানসা.
‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;
জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.
‘‘সহস্সং দেৰরাজূনং, মহেসিত্তমকারযিং;
সহস্সং চক্কৰত্তীনং, মহেসিত্তমকারযিং.
‘‘পদেসরজ্জং ৰিপুলং, গণনাতো অসঙ্খিযং;
নানাৰিধং বহুং পুঞ্ঞং, তস্স কম্মফলা ততো.
‘‘উপ্পলস্সেৰ মে ৰণ্ণা, অভিরূপা সুদস্সনা;
ইত্থী সব্বঙ্গসম্পন্না, অভিজাতা জুতিন্ধরা.
‘‘পচ্ছিমে ভৰসম্পত্তে, অজাযিং সাকিযে কুলে;
নারীসহস্সপামোক্খা, সুদ্ধোদনসুতস্সহং.
‘‘নিব্বিন্দিত্ৰা অগারেহং, পব্বজিং অনগারিযং;
সত্তমিং রত্তিং সম্পত্ৰা, চতুসচ্চং অপাপুণিং.
‘‘চীৰরপিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযঞ্চ সেনাসনং;
পরিমেতুং ন সক্কোমি, পিণ্ডপাতস্সিদং ফলং.
‘‘যং ময্হং পুরিমং কম্মং, কুসলং জনিতং মুনি;
তুয্হত্থায মহাৰীর, পরিচিণ্ণং বহুং মযা.
‘‘একতিংসে ইতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, পিণ্ডপাতস্সিদং ফলং.
‘‘দুৰে গতী পজানামি, দেৰত্তং অথ মানুসং;
অঞ্ঞং গতিং ন জানামি, পিণ্ডপাতস্সিদং ফলং.
‘‘উচ্চে কুলে পজানামি, তযো সালে মহাধনে;
অঞ্ঞং কুলং ন জানামি, পিণ্ডপাতস্সিদং ফলং.
‘‘ভৰাভৰে সংসরিত্ৰা, সুক্কমূলেন চোদিতা;
অমনাপং ন পস্সামি, সোমনস্সকতং ফলং.
‘‘ইদ্ধীসু চ ৰসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;
চেতোপরিযঞাণস্স, ৰসী হোমি মহামুনে.
‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং;
সব্বাসৰপরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.
‘‘অত্থধম্মনিরুত্তীসু, পটিভানে তথেৰ চ;
ঞাণং মম মহাৰীর, উপ্পন্নং তৰ সন্তিকে.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহত্তং পত্ৰা পন সা সযম্পি উদানৰসেন তাযেৰ গাথা অভাসি, ইদমেৰ চস্সা অঞ্ঞাব্যাকরণং অহোসীতি.
অভিরূপনন্দাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.