১২. সোল়সনিপাতো

১. পুণ্ণাথেরীগাথাৰণ্ণনা

সোল়সনিপাতে উদহারী অহং সীতেতিআদিকা পুণ্ণায থেরিযা গাথা. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারা তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযং কুসলং উপচিনন্তী ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা হেতুসম্পন্নতায সঞ্জাতসংৰেগা ভিক্খুনীনং সন্তিকং গন্ত্ৰা ধম্মং সুত্ৰা লদ্ধপ্পসাদা পব্বজিত্ৰা পরিসুদ্ধসীলা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৰা বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মকথিকা চ অহোসি. যথা চ ৰিপস্সিস্স ভগৰতো সাসনে, এৰং সিখিস্স ৰেস্সভুস্স ককুসন্ধস্স কোণাগমনস্স কস্সপস্স চ ভগৰতো সাসনে পব্বজিত্ৰা সীলসম্পন্না বহুস্সুতা ধম্মধরা ধম্মকথিকা চ অহোসি. মানধাতুকত্তা পন কিলেসে সমুচ্ছিন্দিতুং নাসক্খি. মানোপনিস্সযৰসেন কম্মস্স কতত্তা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে অনাথপিণ্ডিকস্স সেট্ঠিনো ঘরদাসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তি, পুণ্ণাতিস্সা নামং অহোসি. সা সীহনাদসুত্তন্তদেসনায (ম. নি. ১.১৪৬ আদযো) সোতাপন্না হুত্ৰা পচ্ছা উদকসুদ্ধিকং ব্রাহ্মণং দমেত্ৰা সেট্ঠিনা সম্ভাৰিতা হুত্ৰা তেন ভুজিস্সভাৰং পাপিতা তং পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৰা পব্বজিত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তী ন চিরস্সেৰ সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.৪.১৮৪-২০৩) –

‘‘ৰিপস্সিনো ভগৰতো, সিখিনো ৰেস্সভুস্স চ;

ককুসন্ধস্স মুনিনো, কোণাগমনতাদিনো.

‘‘কস্সপস্স চ বুদ্ধস্স, পব্বজিত্ৰান সাসনে;

ভিক্খুনী সীলসম্পন্না, নিপকা সংৰুতিন্দ্রিযা.

‘‘বহুস্সুতা ধম্মধরা, ধম্মত্থপটিপুচ্ছিকা;

উগ্গহেতা চ ধম্মানং, সোতা পযিরুপাসিতা.

‘‘দেসেন্তী জনমজ্ঝেহং, অহোসিং জিনসাসনে;

বাহুসচ্চেন তেনাহং, পেসলা অভিমঞ্ঞিসং.

‘‘পচ্ছিমে চ ভৰে দানি, সাৰত্থিযং পুরুত্তমে;

অনাথপিণ্ডিনো গেহে, জাতাহং কুম্ভদাসিযা.

‘‘গতা উদকহারিযং, সোত্থিযং দিজমদ্দসং;

সীতট্টং তোযমজ্ঝম্হি, তং দিস্ৰা ইদমব্রৰিং.

‘‘উদহারী অহং সীতে, সদা উদকমোতরিং;

অয্যানং দণ্ডভযভীতা, ৰাচাদোসভযট্টিতা.

‘‘কস্স ব্রাহ্মণ ত্ৰং ভীতো, সদা উদকমোতরি;

ৰেধমানেহি গত্তেহি, সীতং ৰেদযসে ভুসং.

‘‘জানন্তী ৰত মং ভোতি, পুণ্ণিকে পরিপুচ্ছসি;

করোন্তং কুসলং কম্মং, রুন্ধন্তং কতপাপকং.

‘‘যো চ ৰুড্ঢো দহরো ৰা, পাপকম্মং পকুব্বতি;

দকাভিসেচনা সোপি, পাপকম্মা পমুচ্চতি.

‘‘উত্তরন্তস্স অক্খাসিং, ধম্মত্থসংহিতং পদং;

তঞ্চ সুত্ৰা স সংৰিগ্গো, পব্বজিত্ৰারহা অহু.

‘‘পূরেন্তী ঊনকসতং, জাতা দাসিকুলে যতো;

ততো পুণ্ণাতি নামং মে, ভুজিস্সং মং অকংসু তে.

‘‘সেট্ঠিং ততোনুজানেত্ৰা, পব্বজিং অনগারিযং;

ন চিরেনেৰ কালেন, অরহত্তমপাপুণিং.

‘‘ইদ্ধীসু চ ৰসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;

চেতোপরিযঞাণস্স, ৰসী হোমি মহামুনে.

‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং;

সব্বাসৰপরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.

‘‘অত্থধম্মনিরুত্তীসু, পটিভানে তথেৰ চ;

ঞাণং মে ৰিমলং সুদ্ধং, বুদ্ধসেট্ঠস্স ৰাহসা.

‘‘ভাৰনায মহাপঞ্ঞা, সুতেনেৰ সুতাৰিনী;

মানেন নীচকুলজা, ন হি কম্মং ৰিনস্সতি.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অরহত্তং পন পত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানৰসেন –

২৩৬. ‘‘উদহারী অহং সীতে, সদা উদকমোতরিং;

অয্যানং দণ্ডভযভীতা, ৰাচাদোসভযট্টিতা.

২৩৭. ‘‘কস্স ব্রাহ্মণ ত্ৰং ভীতো, সদা উদকমোতরি;

ৰেধমানেহি গত্তেহি, সীতং ৰেদযসে ভুসং.

২৩৮. ‘‘জানন্তী ৰত মং ভোতি, পুণ্ণিকে পরিপুচ্ছসি;

করোন্তং কুসলং কম্মং, রুন্ধন্তং কতপাপকং.

২৩৯. ‘‘যো চ ৰুড্ঢো দহরো ৰা, পাপকম্মং পকুব্বতি;

দকাভিসেচনা সোপি, পাপকম্মা পমুচ্চতি.

২৪০. ‘‘কো নু তে ইদমক্খাসি, অজানন্তস্স অজানকো;

‘দকাভিসেচনা নাম, পাপকম্মা পমুচ্চতি’.

২৪১. ‘‘সগ্গং নূন গমিস্সন্তি, সব্বে মণ্ডূককচ্ছপা;

নাগা চ সুসুমারা চ, যে চঞ্ঞে উদকে চরা.

২৪২. ‘‘ওরব্ভিকা সূকরিকা, মচ্ছিকা মিগবন্ধকা;

চোরা চ ৰজ্ঝঘাতা চ, যে চঞ্ঞে পাপকম্মিনো;

দকাভিসেচনা তেপি, পাপকম্মা পমুচ্চরে.

২৪৩. ‘‘সচে ইমা নদিযো তে, পাপং পুব্বে কতং ৰহুং;

পুঞ্ঞম্পি মা ৰহেয্যুং তে, তেন ত্ৰং পরিবাহিরো.

২৪৪. ‘‘যস্স ব্রাহ্মণ ত্ৰং ভীতো, সদা উদকমোতরি;

তমেৰ ব্রহ্মে মাকাসি, মা তে সীতং ছৰিং হনে.

২৪৫. ‘‘কুম্মগ্গপটিপন্নং মং, অরিযমগ্গং সমানযি;

দকাভিসেচনা ভোতি, ইমং সাটং দদামি তে.

২৪৬. ‘‘তুয্হেৰ সাটকো হোতু, নাহমিচ্ছামি সাটকং;

সচে ভাযসি দুক্খস্স, সচে তে দুক্খমপ্পিযং.

২৪৭. ‘‘মাকাসি পাপকং কম্মং, আৰি ৰা যদি ৰা রহো;

সচে চ পাপকং কম্মং, করিস্সসি করোসি ৰা.

২৪৮. ‘‘ন তে দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চাপি পলাযতো;

সচে ভাযসি দুক্খস্স, সচে তে দুক্খমপ্পিযং.

২৪৯. ‘‘উপেহি সরণং বুদ্ধং, ধম্মং সঙ্ঘঞ্চ তাদিনং;

সমাদিযাহি সীলানি, তং তে অত্থায হেহিতি.

২৫০. ‘‘উপেমি সরণং বুদ্ধং, ধম্মং সঙ্ঘঞ্চ তাদিনং;

সমাদিযামি সীলানি, তং মে অত্থায হেহিতি.

২৫১. ‘‘ব্রহ্মবন্ধু পুরে আসিং, অজ্জম্হি সচ্চব্রাহ্মণো;

তেৰিজ্জো ৰেদসম্পন্নো, সোত্তিযো চম্হি ন্হাতকো’’তি. –

ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ উদহারীতি ঘটেন উদকং ৰাহিকা. সীতে তদা উদকমোতরিন্তি সীতকালেপি সব্বদা রত্তিন্দিৰং উদকং ওতরিং. যদা যদা অয্যকানং উদকেন অত্থো, তদা তদা উদকং পাৰিসিং, উদকমোতরিত্ৰা উদকং উপনেসিন্তি অধিপ্পাযো. অয্যানং দণ্ডভযভীতাতি অয্যকানং দণ্ডভযেন ভীতা. ৰাচাদোসভযট্টিতাতি ৰচীদণ্ডভযেন চেৰ দোসভযেন চ অট্টিতা পীল়িতা, সীতেপি উদকমোতরিন্তি যোজনা.

অথেকদিৰসং পুণ্ণা দাসী ঘটেন উদকং আনেতুং উদকতিত্থং গতা. তত্থ অদ্দস অঞ্ঞতরং ব্রাহ্মণং উদকসুদ্ধিকং হিমপাতসমযে মহতি সীতে ৰত্তমানে পাতোৰ উদকং ওতরিত্ৰা সসীসং নিমুজ্জিত্ৰা মন্তে জপ্পিত্ৰা উদকতো উট্ঠহিত্ৰা অল্লৰত্থং অল্লকেসং পৰেধন্তং দন্তৰীণং ৰাদযমানং. তং দিস্ৰা করুণায সঞ্চোদিতমানসা ততো নং দিট্ঠিগতা ৰিৰেচেতুকামা ‘‘কস্স, ব্রাহ্মণ, ত্ৰং ভীতো’’তি গাথমাহ. তত্থ কস্স, ব্রাহ্মণ, ত্ৰং কুতো চ নাম ভযহেতুতো ভীতো হুত্ৰা সদা উদকমোতরি সব্বকালং সাযং পাতং উদকং ওতরি. ওতরিত্ৰা চ ৰেধমানেহি কম্পমানেহি গত্তেহি সরীরাৰযৰেহি সীতং ৰেদযসে ভুসং সীতদুক্খং অতিৰিয দুস্সহং পটিসংৰেদযসি পচ্চনুভৰসি.

জানন্তী ৰত মং ভোতীতি, ভোতি পুণ্ণিকে, ত্ৰং তং উপচিতং পাপকম্মং রুন্ধন্তং নিৰারণসমত্থং কুসলং কম্মং ইমিনা উদকোরোহনেন করোন্তং মং জানন্তী ৰত পরিপুচ্ছসি.

ননু অযমত্থো লোকে পাকটো এৰ. কথাপি মযং তুয্হং ৰদামাতি দস্সেন্তো ‘‘যো চ ৰুড্ঢো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – ৰুড্ঢো ৰা দহরো ৰা মজ্ঝিমো ৰা যো কোচি হিংসাদিভেদং পাপকম্মং পকুব্বতি অতিৰিয করোতি, সোপি ভুসং পাপকম্মনিরতো দকাভিসেচনা সিনানেন ততো পাপকম্মা পমুচ্চতি অচ্চন্তমেৰ ৰিমুচ্চতীতি.

তং সুত্ৰা পুণ্ণিকা তস্স পটিৰচনং দেন্তী ‘‘কো নু তে’’তিআদিমাহ. তত্থ কো নু তে ইদমক্খাসি, অজানন্তস্স অজানকোতি কম্মৰিপাকং অজানন্তস্স তে সব্বেন সব্বং কম্মৰিপাকং অজানতো অজানকো অৰিদ্দসু বালো উদকাভিসেচনহেতু পাপকম্মতো পমুচ্চতীতি, ইদং অত্থজাতং কো নু নাম অক্খাসি, ন সো সদ্ধেয্যৰচনো, নাপি চেতং যুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

ইদানিস্স তমেৰ যুত্তিঅভাৰং ৰিভাৰেন্তী ‘‘সগ্গং নূন গমিস্সন্তী’’তিআদিমাহ. তত্থ নাগাতি ৰিজ্ঝসা. সুসুমারাতি কুম্ভীলা. যে চঞ্ঞে উদকে চরাতি যে চঞ্ঞেপি ৰারিগোচরা মচ্ছমকরনন্দিযাৰত্তাদযো চ, তেপি সগ্গং নূন গমিস্সন্তি দেৰলোকং উপপজ্জিস্সন্তি মঞ্ঞে, উদকাভিসেচনা পাপকম্মতো মুত্তি হোতি চেতি অত্থো.

ওরব্ভিকাতি উরব্ভঘাতকা. সূকরিকাতি সূকরঘাতকা. মচ্ছিকাতি কেৰট্টা. মিগবন্ধকাতি মাগৰিকা. ৰজ্ঝঘাতাতি ৰজ্ঝঘাতকম্মে নিযুত্তা.

পুঞ্ঞম্পি মা ৰহেয্যুন্তি ইমা অচিরৰতিআদযো নদিযো যথা তযা পুব্বে কতং পাপং তত্থ উদকাভিসেচনেন সচে ৰহুং নীহরেয্যুং, তথা তযা কতং পুঞ্ঞম্পি ইমা নদিযো ৰহেয্যুং পৰাহেয্যুং. তেন ত্ৰংপরিবাহিরো অস্স তথা সতি তেন পুঞ্ঞকম্মেন ত্ৰং পরিবাহিরো ৰিরহিতোৰ ভৰেয্যাতি ন চেতং যুত্তন্তি অধিপ্পাযো. যথা ৰা উদকেন উদকোরোহকস্স পুঞ্ঞপৰাহনং ন হোতি, এৰং পাপপৰাহনম্পি ন হোতি এৰ. কস্মা? ন্হানস্স পাপহেতূনং অপ্পটিপক্খভাৰতো. যো যং ৰিনাসেতি, সো তস্স পটিপক্খো. যথা আলোকো অন্ধকারস্স, ৰিজ্জা চ অৰিজ্জায, ন এৰং ন্হানং পাপস্স. তস্মা নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং ‘‘ন উদকাভিসেচনা পাপতো পরিমুত্তী’’তি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘ন উদকেন সুচী হোতি, বহ্ৰেত্থ ন্হাযতী জনো;

যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, সো সুচী সো চ ব্রাহ্মণো’’তি. (উদা. ৯; নেত্তি. ১০৪);

ইদানি যদি পাপং পৰাহেতুকামোসি, সব্বেন সব্বং পাপং মা করোহীতি দস্সেতুং ‘‘যস্স, ব্রাহ্মণা’’তি গাথমাহ. তত্থ তমেৰ ব্রহ্মে মাকাসীতি যতো পাপতো ত্ৰং ভীতো, তমেৰ পাপং ব্রহ্মে, ব্রাহ্মণ, ত্ৰং মা অকাসি. উদকোরোহনং পন ঈদিসে সীতকালে কেৰলং সরীরমেৰ বাধতি. তেনাহ – ‘‘মা তে সীতং ছৰিং হনে’’তি, ঈদিসে সীতকালে উদকাভিসেচনেন জাতসীতং তৰ সরীরচ্ছৰিং মা হনেয্য মা বাধেসীতি অত্থো.

কুম্মগ্গপটিপন্নং মন্তি ‘‘উদকাভিসেচনেন সুদ্ধি হোতী’’তি ইমং কুম্মগ্গং মিচ্ছাগাহং পটিপন্নং পগ্গয্হ ঠিতং মং. অরিযমগ্গং সমানযীতি ‘‘সব্বপাপস্স অকরণং, কুসলস্স উপসম্পদা’’তি (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৩; নেত্তি. ৩০, ১১৬, ১২৪; পেটকো. ২৯) ইমং বুদ্ধাদীহি অরিযেহি গতমগ্গং সমানযি, সম্মদেৰ উপনেসি, তস্মা ভোতি ইমং সাটকং তুট্ঠিদানং আচরিযভাগং তুয্হং দদামি, তং পটিগ্গণ্হাতি অত্থো.

সা তং পটিক্খিপিত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা সরণেসু সীলেসু চ পতিট্ঠাপেতুং ‘‘তুয্হেৰ সাটকো হোতু, নাহমিচ্ছামি সাটক’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘সচে ভাযসি দুক্খস্সা’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যদি তুৰং সকলাপাযিকে সুগতিযঞ্চ অফাসুকতাদোভগ্গতাদিভেদা দুক্খা ভাযসি. যদি তে তং অপ্পিযং ন ইট্ঠং. আৰি ৰা পরেসং পাকটভাৰেন অপ্পটিচ্ছন্নং কত্ৰা কাযেন ৰাচায পাণাতিপাতাদিৰসেন ৰা যদি ৰা রহো অপাকটভাৰেন পটিচ্ছন্নং কত্ৰা মনোদ্ৰারেযেৰ অভিজ্ঝাদিৰসেন ৰা অণুমত্তম্পি পাপকং লামকং কম্মং মাকাসি মা করি. অথ পন তং পাপকম্মং আযতিং করিস্সসি, এতরহি করোসি ৰা, ‘‘নিরযাদীসু চতূসু অপাযেসু মনুস্সেসু চ তস্স ফলভূতং দুক্খং ইতো এত্তো ৰা পলাযন্তে মযি নানুবন্ধিস্সতী’’তি অধিপ্পাযেন উপেচ্চ সঞ্চিচ্চ পলাযতোপি তে ততো পাপতো মুত্তি মোক্খা নত্থি, গতিকালাদিপচ্চযন্তরসমৰাযে সতি ৰিপচ্চতে এৰাতি অত্থো. ‘‘উপ্পচ্চা’’তি ৰা পাঠো, উপ্পতিত্ৰাতি অত্থো. এৰং পাপস্স অকরণেন দুক্খাভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি পুঞ্ঞস্স করণেনপি তং দস্সেতুং ‘‘সচে ভাযসী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ তাদিনন্তি দিট্ঠাদীসু তাদিভাৰপ্পত্তং. যথা ৰা পুরিমকা সম্মাসম্বুদ্ধা পস্সিতব্বা, তথা পস্সিতব্বতো তাদি, তং বুদ্ধং সরণং উপেহীতি যোজনা. ধম্মসঙ্ঘেসুপি এসেৰ নযো. তাদীনং ৰরবুদ্ধানং ধম্মং, অট্ঠন্নং অরিযপুগ্গলানং সঙ্ঘং সমূহন্তি যোজনা. তন্তি সরণগমনং সীলানং সমাদানঞ্চ. হেহিতীতি ভৰিস্সতি.

সো ব্রাহ্মণো সরণেসু সীলেসু চ পতিট্ঠায অপরভাগে সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো ন চিরস্সেৰ তেৰিজ্জো হুত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা উদানেন্তো ‘‘ব্রহ্মবন্ধূ’’তি গাথমাহ.

তস্সত্থো – অহং পুব্বে ব্রাহ্মণকুলে উপ্পত্তিমত্তেন ব্রহ্মবন্ধু নামাসিং. তথা ইরুব্বেদাদীনং অজ্ঝেনাদিমত্তেন তেৰিজ্জো ৰেদসম্পন্নো সোত্তিযো ন্হাতকো চ নামাসিং. ইদানি সব্বসো বাহিতপাপতায সচ্চব্রাহ্মণো পরমত্থব্রাহ্মণো, ৰিজ্জত্তযাধিগমেন তেৰিজ্জো, মগ্গঞাণসঙ্খাতেন ৰেদেন সমন্নাগতত্তা ৰেদসম্পন্নো, নিত্থরসব্বপাপতায ন্হাতকো চ অম্হীতি. এত্থ চ ব্রাহ্মণেন ৰুত্তগাথাপি অত্তনা ৰুত্তগাথাপি পচ্ছা থেরিযা পচ্চেকং ভাসিতাতি সব্বা থেরিযা গাথা এৰ জাতাতি.

পুণ্ণাথেরীগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সোল়সনিপাতৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.