১. উপ্পলৰণ্ণাথেরীগাথাৰণ্ণনা

দ্ৰাদসকনিপাতে উভো মাতা চ ধীতা চাতিআদিকা উপ্পলৰণ্ণায থেরিযা গাথা. অযম্পি পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে হংসৰতীনগরে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্ৰা, মহাজনেন সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা, ধম্মং সুণন্তী সত্থারং একং ভিক্খুনিং ইদ্ধিমন্তানং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৰা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৰা তং ঠানন্তরং পত্থেসি. সা যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা দেৰমনুস্সেসুং সংসরন্তী কস্সপবুদ্ধকালে বারাণসিনগরে কিকিস্স কাসিরঞ্ঞো গেহে পটিসন্ধিং গহেত্ৰা সত্তন্নং ভগিনীনং অব্ভন্তরা হুত্ৰা ৰীসতিৰস্সসহস্সানি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পরিৰেণং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তা.

ততো চৰিত্ৰা পুন মনুস্সলোকং আগচ্ছন্তী একস্মিং গামকে সহত্থা কম্মং কত্ৰা জীৰনকট্ঠানে নিব্বত্তা. সা একদিৰসং খেত্তকুটিং গচ্ছন্তী অন্তরামগ্গে একস্মিং সরে পাতোৰ পুপ্ফিতং পদুমপুপ্ফং দিস্ৰা তং সরং ওরুয্হ তঞ্চেৰ পুপ্ফং লাজপক্খিপনত্থায পদুমিনিপত্তঞ্চ গহেত্ৰা কেদারে সালিসীসানি ছিন্দিত্ৰা কুটিকায নিসিন্না লাজে ভজ্জিত্ৰা পঞ্চ লাজসতানি কত্ৰা ঠপেসি. তস্মিং খণে গন্ধমাদনপব্বতে নিরোধসমাপত্তিতো ৰুট্ঠিতো একো পচ্চেকবুদ্ধো আগন্ত্ৰা তস্সা অৰিদূরে ঠানে অট্ঠাসি. সা পচ্চেকবুদ্ধং দিস্ৰা লাজেহি সদ্ধিং পদুমপুপ্ফং গহেত্ৰা, কুটিতো ওরুয্হ লাজে পচ্চেকবুদ্ধস্স পত্তে পক্খিপিত্ৰা পদুমপুপ্ফেন পত্তং পিধায অদাসি. অথস্সা পচ্চেকবুদ্ধে থোকং গতে এতদহোসি – ‘‘পব্বজিতা নাম পুপ্ফেন অনত্থিকা, অহং পুপ্ফং গহেত্ৰা পিল়ন্ধিস্সামী’’তি গন্ত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধস্স হত্থতো পুপ্ফং গহেত্ৰা পুন চিন্তেসি – ‘‘সচে, অয্যো, পুপ্ফেন অনত্থিকো অভৰিস্সা, পত্তমত্থকে ঠপেতুং নাদস্স, অদ্ধা অয্যস্স অত্থো ভৰিস্সতী’’তি পুন গন্ত্ৰা পত্তমত্থকে ঠপেত্ৰা পচ্চেকবুদ্ধং খমাপেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমেসং মে লাজানং নিস্সন্দেন লাজগণনায পুত্তা অস্সু, পদুমপুপ্ফস্স নিস্সন্দেন নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পদে পদে পদুমপুপ্ফং উট্ঠহতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকুবুদ্ধো তস্সা পস্সন্তিযাৰ আকাসেন গন্ধমাদনপব্বতং গন্ত্ৰা তং পদুমং নন্দমূলকপব্ভারে পচ্চেকবুদ্ধানং অক্কমনসোপানসমীপে পাদপুঞ্ছনং কত্ৰা ঠপেসি.

সাপি তস্স কম্মস্স নিস্সন্দেন দেৰলোকে পটিসন্ধিং গণ্হি. নিব্বত্তকালতো পট্ঠায চস্সা পদে পদে মহাপদুমপুপ্ফং উট্ঠাসি. সা ততো চৰিত্ৰা পব্বতপাদে একস্মিং পদুমসরে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তং নিস্সায একো তাপসো ৰসতি. সো পাতোৰ মুখধোৰনত্থায সরং গন্ত্ৰা তং পুপ্ফং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘ইদং পুপ্ফং সেসেহি মহন্ততরং, সেসানি চ পুপ্ফিতানি ইদং মকুলিতমেৰ, ভৰিতব্বমেত্থ কারণেনা’’তি উদকং ওতরিত্ৰা তং পুপ্ফং গণ্হি. তং তেন গহিতমত্তমেৰ পুপ্ফিতং. তাপসো অন্তোপদুমগব্ভে নিপন্নদারিকং অদ্দস. দিট্ঠকালতো পট্ঠায চ ধীতুসিনেহং লভিত্ৰা পদুমেনেৰ সদ্ধিং পণ্ণসালং নেত্ৰা মঞ্চকে নিপজ্জাপেসি. অথস্সা পুঞ্ঞানুভাৰেন অঙ্গুট্ঠকে খীরং নিব্বত্তি. সো তস্মিং পুপ্ফে মিলাতে অঞ্ঞং নৰং পুপ্ফং আহরিত্ৰা তং নিপজ্জাপেসি. অথস্সা আধাৰনৰিধাৰনেন কীল়িতুং সমত্থকালতো পট্ঠায পদৰারে পদৰারে পদুমপুপ্ফং উট্ঠাতি, কুঙ্কুমরাসিস্স ৰিয অস্সা সরীরৰণ্ণো হোতি. সা অপত্তা দেৰৰণ্ণং, অতিক্কন্তা মানুসৰণ্ণং অহোসি. সা পিতরি ফলাফলত্থায গতে পণ্ণসালাযং ওহিযতি.

অথেকদিৰসং তস্সা ৰযপ্পত্তকালে পিতরি ফলাফলত্থায গতে একো ৰনচরকো তং দিস্ৰা চিন্তেসি – ‘‘মনুস্সানং নাম এৰংৰিধং রূপং নত্থি, ৰীমংসিস্সামি ন’’ন্তি তাপসস্স আগমনং উদিক্খন্তো নিসীদি. সা পিতরি আগচ্ছন্তে পটিপথং গন্ত্ৰা তস্স হত্থতো কাজকমণ্ডলুং অগ্গহেসি, আগন্ত্ৰা নিসিন্নস্স চস্স অত্তনো করণৰত্তং দস্সেসি. তদা সো ৰনচরকো মনুস্সভাৰং ঞত্ৰা তাপসং অভিৰাদেত্ৰা নিসীদি. তাপসো তং ৰনচরকং ৰনমূলফলেহি চ পানীযেন চ নিমন্তেত্ৰা, ‘‘ভো পুরিস, ইমস্মিংযেৰ ঠানে ৰসিস্সসি, উদাহু গমিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘গমিস্সামি, ভন্তে, ইধ কিং করিস্সামী’’তি? ‘‘ইদং তযা দিট্ঠকারণং এত্তো গন্ত্ৰা অকথেতুং সক্খিস্সসী’’তি? ‘‘সচে, অয্যো, ন ইচ্ছতি, কিংকারণা কথেস্সামী’’তি তাপসং ৰন্দিত্ৰা পুন আগমনকালে মগ্গসঞ্জাননত্থং সাখাসঞ্ঞঞ্চ রুক্খসঞ্ঞঞ্চ করোন্তো পক্কামি.

সো বারাণসিং গন্ত্ৰা রাজানং অদ্দস. রাজা ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং, দেৰ, তুম্হাকং ৰনচরকো পব্বতপাদে অচ্ছরিযং ইত্থিরতনং দিস্ৰা আগতোম্হী’’তি সব্বং পৰত্তিং কথেসি. সো তস্স ৰচনং সুত্ৰা ৰেগেন পব্বতপাদং গন্ত্ৰা অৰিদূরে ঠানে খন্ধাৰারং নিৰাসেত্ৰা ৰনচরকেন চেৰ অঞ্ঞেহি চ পুরিসেহি সদ্ধিং তাপসস্স ভত্তকিচ্চং কত্ৰা নিসিন্নৰেলায তত্থ গন্ত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা পটিসন্থারং কত্ৰা একমন্তং নিসীদি. রাজা তাপসস্স পব্বজিতপরিক্খারভণ্ডং পাদমূলে ঠপেত্ৰা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে কিং করোম, গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘গচ্ছ, মহারাজা’’তি. ‘‘আম, গচ্ছামি, ভন্তে, অয্যস্স পন সমীপে ৰিসভাগপরিসা অত্থী’’তি অস্সুম্হা, অসারুপ্পা এসা পব্বজিতানং, মযা সদ্ধিং গচ্ছতু, ভন্তেতি. মনুস্সানং নাম চিত্তং দুত্তোসযং, কথং বহূনং মজ্ঝে ৰসিস্সতীতি? অম্হাকং রুচিতকালতো পট্ঠায সেসানং জেট্ঠকট্ঠানে ঠপেত্ৰা পটিজগ্গিস্সাম, ভন্তেতি.

সো রঞ্ঞো কথং সুত্ৰা দহরকালে গহিতনামৰসেনেৰ, ‘‘অম্ম, পদুমৰতী’’তি ধীতরং পক্কোসি. সা একৰচনেনেৰ পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা পিতরং অভিৰাদেত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং পিতা আহ – ‘‘ত্ৰং, অম্ম, ৰযপ্পত্তা, ইমস্মিং ঠানে রঞ্ঞা দিট্ঠকালতো পট্ঠায ৰসিতুং অযুত্তা, রঞ্ঞা সদ্ধিং গচ্ছ, অম্মা’’তি. সা ‘‘সাধু, তাতা’’তি পিতু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা রোদমানা অট্ঠাসি. রাজা ‘‘ইমিস্সা পিতু চিত্তং গণ্হিস্সামী’’তি তস্মিংযেৰ ঠানে কহাপণরাসিম্হি ঠপেত্ৰা অভিসেকং অকাসি. অথ নং গহেত্ৰা অত্তনো নগরং আনেত্ৰা আগতকালতো পট্ঠায সেসিত্থিযো অনোলোকেত্ৰা তায সদ্ধিংযেৰ রমতি. তা ইত্থিযো ইস্সাপকতা তং রঞ্ঞো অন্তরে পরিভিন্দিতুকামা এৰমাহংসু – ‘‘নাযং, মহারাজ, মনুস্সজাতিকা, কহং নাম তুম্হেহি মনুস্সানং ৰিচরণট্ঠানে পদুমানি উট্ঠহন্তানি দিট্ঠপুব্বানি, অদ্ধা অযং যক্খিনী, নীহরথ নং, মহারাজা’’তি. রাজা তাসং কথং সুত্ৰা তুণ্হী অহোসি.

অথস্সাপরেন সমযেন পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘গরুগব্ভা পদুমৰতী’’তি নগরে ঠপেত্ৰা পচ্চন্তং অগমাসি. অথ তা ইত্থিযো তস্সা উপট্ঠাযিকায লঞ্জং দত্ৰা ‘‘ইমিস্সা দারকং জাতমত্তমেৰ অপনেত্ৰা একং দারুঘটিকং লোহিতেন মক্খিত্ৰা সন্তিকে ঠপেহী’’তি আহংসু. পদুমৰতিযাপি নচিরস্সেৰ গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. মহাপদুমকুমারো এককোৰ কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. অৰসেসা একূনপঞ্চসতা দারকা মহাপদুমকুমারস্স মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমিত্ৰা নিপন্নকালে সংসেদজা হুত্ৰা নিব্বত্তিংসু. অথস্সা ‘‘ন তাৰ অযং সতিং পটিলভতী’’তি ঞত্ৰা সা উপট্ঠাযিকা একং দারুঘটিকং লোহিতেন মক্খিত্ৰা সমীপে ঠপেত্ৰা তাসং ইত্থীনং সঞ্ঞং অদাসি. তাপি পঞ্চসতা ইত্থিযো একেকা একেকং দারকং গহেত্ৰা চুন্দকারকানং সন্তিকং পেসেত্ৰা করণ্ডকে আহরাপেত্ৰা অত্তনা অত্তনা গহিতদারকে তত্থ নিপজ্জাপেত্ৰা বহি লঞ্ছনং কত্ৰা ঠপযিংসু.

পদুমৰতীপি খো সঞ্ঞং লভিত্ৰা তং উপট্ঠাযিকং ‘‘কিং ৰিজাতম্হি, অম্মা’’তি পুচ্ছি. সা তং সন্তজ্জেত্ৰা ‘‘কুতো ত্ৰং দারকং লভিস্সসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘অযং তৰ কুচ্ছিতো নিক্খন্তদারকো’’তি লোহিতমক্খিতং দারুঘটিকং পুরতো ঠপেসি. সা তং দিস্ৰা দোমনস্সপ্পত্তা ‘‘সীঘং তং ফালেত্ৰা অপনেহি, সচে কোচি পস্সেয্য, লজ্জিতব্বং ভৰেয্যা’’তি আহ. সা তস্সা কথং সুত্ৰা অত্থকামা ৰিয দারুঘটিকং ফালেত্ৰা উদ্ধনে পক্খিপি.

রাজাপি পচ্চন্ততো আগন্ত্ৰা নক্খত্তং পটিমানেন্তো বহিনগরে খন্ধাৰারং বন্ধিত্ৰা নিসীদি. অথ তা পঞ্চসতা ইত্থিযো রঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং আগন্ত্ৰা আহংসু – ‘‘ত্ৰং, মহারাজ, ন অম্হাকং সদ্দহসি, অম্হেহি ৰুত্তং অকারণং ৰিয হোতি, ত্ৰং মহেসিযা উপট্ঠাযিকং পক্কোসাপেত্ৰা পটিপুচ্ছ, দারুঘটিকং তে দেৰী ৰিজাতা’’তি. রাজা তং কারণং অনুপপরিক্খিত্ৰাৰ ‘‘অমনুস্সজাতিকা ভৰিস্সতী’’তি তং গেহতো নিক্কড্ঢি. তস্সা রাজগেহতো সহ নিক্খমনেনেৰ পদুমপুপ্ফানি অন্তরধাযিংসু, সরীরচ্ছৰীপি ৰিৰণ্ণা অহোসি. সা একিকাৰ অন্তরৰীথিযা পাযাসি. অথ নং একা ৰযপ্পত্তা মহল্লিকা ইত্থী দিস্ৰা ধীতুসিনেহং উপ্পাদেত্ৰা ‘‘কহং গচ্ছসি, অম্মা’’তি আহ. ‘‘আগন্তুকম্হি, ৰসনট্ঠানং ওলোকেন্তী ৰিচরামী’’তি. ‘‘ইধাগচ্ছ, অম্মা’’তি ৰসনট্ঠানং দত্ৰা ভোজনং পটিযাদেসি.

তস্সা ইমিনাৰ নিযামেন তত্থ ৰসমানায তা পঞ্চসতা ইত্থিযো একচিত্তা হুত্ৰা রাজানং আহংসু – ‘‘মহারাজ, তুম্হেসু যুদ্ধং গতেসু অম্হেহি গঙ্গাদেৰতায ‘অম্হাকং দেৰে ৰিজিতসঙ্গামে আগতে বলিকম্মং কত্ৰা উদককীল়ং করিস্সামা’তি পত্থিতং অত্থি, এতমত্থং, দেৰ, জানাপেমা’’তি. রাজা তাসং ৰচনেন তুট্ঠো গঙ্গায উদককীল়ং কাতুং অগমাসি. তাপি অত্তনা অত্তনা গহিতকরণ্ডকং পটিচ্ছন্নং কত্ৰা আদায নদিং গন্ত্ৰা তেসং করণ্ডকানং পটিচ্ছাদনত্থং পারুপিত্ৰা পারুপিত্ৰা উদকে পতিত্ৰা করণ্ডকে ৰিস্সজ্জেসুং. তেপি খো করণ্ডকা সব্বে সহ গন্ত্ৰা হেট্ঠাসোতে পসারিতজালম্হি লগ্গিংসু. ততো উদককীল়ং কীল়িত্ৰা রঞ্ঞো উত্তিণ্ণকালে জালং উক্খিপন্তা তে করণ্ডকে দিস্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং আনযিংসু.

রাজা করণ্ডকে ওলোকেত্ৰা ‘‘কিং, তাতা, করণ্ডকেসূ’’তি আহ. ‘‘ন জানাম, দেৰা’’তি. সো তে করণ্ডকে ৰিৰরাপেত্ৰা ওলোকেন্তো পঠমং মহাপদুমকুমারস্স করণ্ডকং ৰিৰরাপেসি. তেসং পন সব্বেসম্পি করণ্ডকেসু নিপজ্জাপিতদিৰসেসুযেৰ পুঞ্ঞিদ্ধিযা অঙ্গুট্ঠতো খীরং নিব্বত্তি. সক্কো দেৰরাজা তস্স রঞ্ঞো নিক্কঙ্খভাৰত্থং অন্তোকরণ্ডকে অক্খরানি লিখাপেসি – ‘‘ইমে কুমারা পদুমৰতিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তা বারাণসিরঞ্ঞো পুত্তা, অথ নে পদুমৰতিযা সপত্তিযো পঞ্চসতা ইত্থিযো করণ্ডকেসু পক্খিপিত্ৰা উদকে খিপিংসু, রাজা ইমং কারণং জানাতূ’’তি. করণ্ডকে ৰিৰটমত্তে রাজা অক্খরানি ৰাচেত্ৰা দারকে দিস্ৰা মহাপদুমকুমারং উক্খিপিত্ৰা ৰেগেন রথে যোজেত্ৰা ‘‘অস্সে কপ্পেথ, অহং অজ্জ অন্তোনগরং পৰিসিত্ৰা একচ্চানং মাতুগামানং পিযং করিস্সামী’’তি পাসাদৰরং আরুয্হ হত্থিগীৰায সহস্সভণ্ডিকং ঠপেত্ৰা নগরে ভেরিং চরাপেসি – ‘‘যো পদুমৰতিং পস্সতি, সো ইমং সহস্সং গণ্হাতূ’’তি.

তং কথং সুত্ৰা পদুমৰতী মাতু সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘হত্থিগীৰতো সহস্সং গণ্হ, অম্মা’’তি. ‘‘নাহং এৰরূপং গণ্হিতুং ৰিসহামী’’তি আহ. সা দুতিযম্পি ততিযম্পি ৰুত্তে ‘‘কিং ৰত্ৰা গণ্হামি, অম্মা’’তি আহ. ‘‘‘মম ধীতা পদুমৰতিং দেৰিং পস্সতী’তি ৰত্ৰা গণ্হাহী’’তি. সা ‘‘যং ৰা তং ৰা হোতূ’’তি গন্ত্ৰা সহস্সচঙ্কোটকং গণ্হি. অথ নং মনুস্সা পুচ্ছিংসু – ‘‘পদুমৰতিং দেৰিং পস্সসি, অম্মা’’তি? ‘‘অহং ন পস্সামি, ধীতা কির মে পস্সতী’’তি আহ. তে ‘‘কহং পন সা, অম্মা’’তি ৰত্ৰা তায সদ্ধিং গন্ত্ৰা পদুমৰতিং সঞ্জানিত্ৰা পাদেসু নিপতিংসু. তস্মিং কালে সা ‘‘পদুমৰতী দেৰী অয’’ন্তি ঞত্ৰা ‘‘ভারিযং ৰত ইত্থিযা কম্মং কতং, যা এৰংৰিধস্স রঞ্ঞো মহেসী সমানা এৰরূপে ঠানে নিরারক্খা ৰসী’’তি আহ.

তেপি রাজপুরিসা পদুমৰতিযা নিৰেসনং সেতসাণীহি পরিক্খিপাপেত্ৰা দ্ৰারে আরক্খং ঠপেত্ৰা গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা সুৰণ্ণসিৰিকং পেসেসি. সা ‘‘অহং এৰং ন গমিস্সামি, মম ৰসনট্ঠানতো পট্ঠায যাৰ রাজগেহং এত্থন্তরে ৰরপোত্থকচিত্তত্থরণে অত্থরাপেত্ৰা উপরি সুৰণ্ণতারকৰিচিত্তং চেলৰিতানং বন্ধাপেত্ৰা পসাধনত্থায সব্বালঙ্কারেসু পহিতেসু পদসাৰ গমিস্সামি, এৰং মে নাগরা সম্পত্তিং পস্সিস্সন্তী’’তি আহ. রাজা ‘‘পদুমৰতিযা যথারুচিং করোথা’’তি আহ. ততো পদুমৰতী সব্বপসাধনং পসাধেত্ৰা ‘‘রাজগেহং গমিস্সামী’’তি মগ্গং পটিপজ্জি. অথস্সা অক্কন্তঅক্কন্তট্ঠানে ৰরপোত্থকচিত্তত্থরণানি ভিন্দিত্ৰা পদুমপুপ্ফানি উট্ঠহিংসু. সা মহাজনস্স অত্তনো সম্পত্তিং দস্সেত্ৰা রাজনিৰেসনং আরুয্হ সব্বেপি তে চেলচিত্তত্থরণে তস্সা মহল্লিকায পোসাৰনিকমূলং কত্ৰা দাপেসি.

রাজাপি খো তা পঞ্চসতা ইত্থিযো পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ইমাযো তে, দেৰি, দাসিযো কত্ৰা দেমী’’তি আহ. ‘‘সাধু, মহারাজ, এতাসং ময্হং দিন্নভাৰং সকলনগরে জানাপেহী’’তি. রাজা নগরে ভেরিং চরাপেসি ‘‘পদুমৰতিযা দুব্ভিকা পঞ্চসতা ইত্থিযো এতিস্সাৰ দাসিযো কত্ৰা দিন্না’’তি. সা ‘‘তাসং সকলনাগরেন দাসিভাৰো সল্লক্খিতো’’তি ঞত্ৰা ‘‘অহং মম দাসিযো ভুজিস্সা কাতুং লভামি, দেৰা’’তি রাজানং পুচ্ছি. ‘‘তৰ ইচ্ছা, দেৰী’’তি. ‘‘এৰং সন্তে তমেৰ ভেরিচারিকং পক্কোসাপেত্ৰা – ‘পদুমৰতিদেৰিযা অত্তনো দাসিযো কত্ৰা দিন্না পঞ্চসতা ইত্থিযো সব্বাৰ ভুজিস্সা কতা’তি পুন ভেরিং চরাপেথা’’তি আহ. সা তাসং ভুজিস্সভাৰে কতে একূনানি পঞ্চপুত্তসতানি তাসংযেৰ হত্থে পোসনত্থায দত্ৰা সযং মহাপদুমকুমারংযেৰ গণ্হি.

অথাপরভাগে তেসং কুমারানং কীল়নৰযে সম্পত্তে রাজা উয্যানে নানাৰিধং কীল়নট্ঠানং কারেসি. তে অত্তনো সোল়সৰস্সুদ্দেসিককালে সব্বেৰ একতো হুত্ৰা উয্যানে পদুমসঞ্ছন্নায মঙ্গলপোক্খরণিযা কীল়ন্তা নৰপদুমানি পুপ্ফিতানি পুরাণপদুমানি চ ৰণ্টতো পতন্তানি দিস্ৰা ‘‘ইমস্স তাৰ অনুপাদিন্নকস্স এৰরূপা জরা পাপুণাতি, কিমঙ্গং পন অম্হাকং সরীরস্স. ইদম্পি হি এৰংগতিকমেৰ ভৰিস্সতী’’তি আরম্মণং গহেত্ৰা সব্বেৰ পচ্চেকবোধিঞাণং নিব্বত্তেত্ৰা উট্ঠাযুট্ঠায পদুমকণ্ণিকাসু পল্লঙ্কেন নিসীদিংসু.

অথ তেহি সদ্ধিং গতরাজপুরিসা বহুগতং দিৰসং ঞত্ৰা ‘‘অয্যপুত্তা, তুম্হাকং ৰেলং জানাথা’’তি আহংসু. তে তুণ্হী অহেসুং. পুরিসা গন্ত্ৰা রঞ্ঞো আরোচেসুং – ‘‘কুমারা, দেৰ, পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্না, অম্হেসু কথেন্তেসুপি ৰচীভেদং ন করোন্তী’’তি. ‘‘যথারুচিযা নেসং নিসীদিতুং দেথা’’তি. তে সব্বরত্তিং গহিতারক্খা পদুমকণ্ণিকাসু নিসিন্ননিযামেনেৰ অরুণং উট্ঠাপেসুং. পুরিসা পুনদিৰসে উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰা, ৰেলং জানাথা’’তি আহংসু. ‘‘ন মযং দেৰা, পচ্চেকবুদ্ধা নাম মযং অম্হা’’তি. ‘‘অয্যা, তুম্হে ভারিযং কথং কথেথ, পচ্চেকবুদ্ধা নাম তুম্হাদিসা ন হোন্তি, দ্ৰঙ্গুলকেসমস্সুধরা কাযে পটিমুক্কঅট্ঠপরিক্খারা হোন্তী’’তি. তে দক্খিণহত্থেন সীসং পরামসিংসু, তাৰদেৰ গিহিলিঙ্গং অন্তরধাযি. অট্ঠ পরিক্খারা কাযে পটিমুক্কা চ অহেসুং. ততো পস্সন্তস্সেৰ মহাজনস্স আকাসেন নন্দমূলকপব্ভারং অগমংসু.

সাপি খো পদুমৰতী দেৰী ‘‘অহং বহুপুত্তা হুত্ৰা নিপুত্তা জাতা’’তি হদযসোকং পত্ৰা তেনেৰ সোকেন কালঙ্কত্ৰা রাজগহনগরে দ্ৰারগামকে সহত্থেন কম্মং কত্ৰা জীৰনট্ঠানে নিব্বত্তি. অথাপরভাগে কুলঘরং গতা একদিৰসং সামিকস্স খেত্তং যাগুং হরমানা তেসং অত্তনো পুত্তানং অন্তরে অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে ভিক্খাচারৰেলায আকাসেন গচ্ছন্তে দিস্ৰা সীঘং সীঘং গন্ত্ৰা সামিকস্স আরোচেসি – ‘‘পস্স, অয্য, পচ্চেকবুদ্ধে, এতে নিমন্তেত্ৰা ভোজেস্সামা’’তি. সো আহ – ‘‘সমণসকুণা নামেতে অঞ্ঞত্থাপি এৰং চরন্তি, ন এতে পচ্চেকবুদ্ধা’’তি তে তেসং কথেন্তানংযেৰ অৰিদূরে ঠানে ওতরিংসু. সা ইত্থী তং দিৰসং অত্তনো ভত্তখজ্জভোজনং তেসং দত্ৰা ‘‘স্ৰেপি অট্ঠ জনা ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি আহ. ‘‘সাধু, উপাসিকে, তৰ সক্কারো এত্তকোৰ হোতু, আসনানি চ অট্ঠেৰ হোন্তু, অঞ্ঞেপি বহূ পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৰা তৰ চিত্তং পসীদেয্যাসী’’তি. সা পুনদিৰসে অট্ঠ আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৰা অট্ঠন্নং সক্কারসম্মানং পটিযাদেত্ৰা নিসীদি.

নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধা সেসানং সঞ্ঞং অদংসু – ‘‘মারিসা অজ্জ অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৰা সব্বেৰ তুম্হাকং মাতু সঙ্গহং করোথা’’তি. তে তেসং ৰচনং সুত্ৰা সব্বেৰ একতো আকাসেন আগন্ত্ৰা মাতুঘরদ্ৰারে পাতুরহেসুং. সাপি পঠমং লদ্ধসঞ্ঞতায বহূপি দিস্ৰা ন কম্পিত্থ. সব্বেপি তে গেহং পৰেসেত্ৰা আসনেসু নিসীদাপেসি. তেসু পটিপাটিযা নিসীদন্তেসু নৰমো অঞ্ঞানি অট্ঠ আসনানি মাপেত্ৰা সযং ধুরাসনে নিসীদতি, যাৰ আসনানি ৰড্ঢন্তি, তাৰ গেহং ৰড্ঢতি. এৰং তেসু সব্বেসুপি নিসিন্নেসু সা ইত্থী অট্ঠন্নং পচ্চেকবুদ্ধানং পটিযাদিতং সক্কারং পঞ্চসতানম্পি যাৰদত্থং দত্ৰা অট্ঠ নীলুপ্পলহত্থকে আহরিত্ৰা নিমন্তিতপচ্চেকবুদ্ধানংযেৰ পাদমূলে ঠপেত্ৰা আহ – ‘‘ময্হং, ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সরীরৰণ্ণো ইমেসং নীলুপ্পলানং অন্তোগব্ভৰণ্ণো ৰিয হোতূ’’তি পত্থনং অকাসি. পচ্চেকবুদ্ধা মাতু অনুমোদনং কত্ৰা গন্ধমাদনংযেৰ অগমংসু.

সাপি যাৰজীৰং কুসলং কত্ৰা ততো চুতা দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং সেট্ঠিকুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. নীলুপ্পলগব্ভসমানৰণ্ণতায চস্সা উপ্পলৰণ্ণাত্ৰেৰ নামং অকংসু. অথস্সা ৰযপ্পত্তকালে সকলজম্বুদীপে রাজানো চ সেট্ঠিনো চ সেট্ঠিস্স সন্তিকং দূতং পহিণিংসু ‘‘ধীতরং অম্হাকং দেতূ’’তি. অপহিণন্তো নাম নাহোসি. ততো সেট্ঠি চিন্তেসি – ‘‘অহং সব্বেসং মনং গহেতুং ন সক্খিস্সামি, উপাযং পনেকং করিস্সামী’’তি ধীতরং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘পব্বজিতুং, অম্ম, সক্খিস্সসী’’তি আহ. তস্সা পচ্ছিমভৰিকত্তা পিতু ৰচনং সীসে আসিত্তসতপাকতেলং ৰিয অহোসি. তস্মা পিতরং ‘‘পব্বজিস্সামি, তাতা’’তি আহ. সো তস্সা সক্কারং কত্ৰা ভিক্খুনুপস্সযং নেত্ৰা পব্বাজেসি. তস্সা অচিরপব্বজিতায এৰ উপোসথাগারে কালৰারো পাপুণি. সা পদীপং জালেত্ৰা উপোসথাগারং সম্মজ্জিত্ৰা দীপসিখায নিমিত্তং গণ্হিত্ৰা ঠিতাৰ পুনপ্পুনং ওলোকযমানা তেজোকসিণারম্মণং ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা তদেৰ পাদকং কত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. অরহত্তফলেন সদ্ধিংযেৰ চ অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপি ইজ্ঝিংসু. ৰিসেসতো পন ইদ্ধিৰিকুব্বনে চিণ্ণৰসী অহোসি. তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থেরী ২.২.উপ্পলৰণ্ণাথেরীঅপদান, অঞ্ঞমঞ্ঞৰিসদিসং) –

‘‘পদুমুত্তরো নাম জিনো, সব্বধম্মান পারগূ;

ইতো সতসহস্সম্হি, কপ্পে উপ্পজ্জি নাযকো.

‘‘তদাহং হংসৰতিযং, জাতা সেট্ঠিকুলে অহুং;

নানারতনপজ্জোতে, মহাসুখসমপ্পিতা.

‘‘উপেত্ৰা তং মহাৰীরং, অস্সোসিং ধম্মদেসনং;

ততো জাতপ্পসাদাহং, উপেমি সরণং জিনং.

‘‘ভগৰা ইদ্ধিমন্তীনং, অগ্গং ৰণ্ণেসি নাযকো;

ভিক্খুনিং লজ্জিনিং তাদিং, সমাধিঝানকোৰিদং.

‘‘তদা মুদিতচিত্তাহং, তং ঠানং অভিকঙ্খিনী;

নিমন্তিত্ৰা দসবলং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘ভোজযিত্ৰান সত্তাহং, দত্ৰান চ তিচীৰরং;

সত্তমালং গহেত্ৰান, উপ্পলাদেৰগন্ধিকং.

‘‘সত্থু পাদে ঠপেত্ৰান, ঞাণম্হি অভিপূজযিং;

নিপচ্চ সিরসা পাদে, ইদং ৰচনমব্রৰিং.

‘‘যাদিসা ৰণ্ণিতা ৰীর, ইতো অট্ঠমকে মুনি;

তাদিসাহং ভৰিস্সামি, যদি সিজ্ঝতি নাযক.

‘‘তদা অৰোচ মং সত্থা, ৰিস্সট্ঠা হোতি দারিকে;

অনাগতম্হি অদ্ধানে, লচ্ছসে তং মনোরথং.

‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, ওক্কাককুলসম্ভৰো;

গোতমো নাম গোত্তেন, সত্থা লোকে ভৰিস্সতি.

‘‘তস্স ধম্মেসু দাযাদা, ওরসা ধম্মনিম্মিতা;

নামেনুপ্পলৰণ্ণাতি, রূপেন চ যসস্সিনী.

‘‘অভিঞ্ঞাসু ৰসিপ্পত্তা, সত্থুসাসনকারিকা;

সব্বাসৰপরিক্খীণা, হেস্সসী সত্থু সাৰিকা.

‘‘তদাহং মুদিতা হুত্ৰা, যাৰজীৰং তদা জিনং;

মেত্তচিত্তা পরিচরিং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘তেন কম্মেন সুকতেন, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.

‘‘ততো চুতাহং মনুজে, উপপন্না সযম্ভুনো;

উপ্পলেহি পটিচ্ছন্নং, পিণ্ডপাতমদাসহং.

‘‘একনৰুতিতো কপ্পে, ৰিপস্সী নাম নাযকো;

উপ্পজ্জি চারুদস্সনো, সব্বধম্মেসু চক্খুমা.

‘‘সেট্ঠিধীতা তদা হুত্ৰা, বারাণসিপুরুত্তমে;

নিমন্তেত্ৰান সম্বুদ্ধং, সসঙ্ঘং লোকনাযকং.

‘‘মহাদানং দদিত্ৰান, উপ্পলেহি ৰিনাযকং;

পূজযিত্ৰা চেতসাৰ, ৰণ্ণসোভং অপত্থযিং.

‘‘ইমম্হি ভদ্দকে কপ্পে, ব্রহ্মবন্ধু মহাযসো;

কস্সপো নাম গোত্তেন, উপ্পজ্জি ৰদতং ৰরো.

‘‘উপট্ঠাকো মহেসিস্স, তদা আসি নরিস্সরো;

কাসিরাজা কিকী নাম, বারাণসিপুরুত্তমে.

‘‘তস্সাসিং দুতিযা ধীতা, সমণগুত্তসৰ্হযা;

ধম্মং সুত্ৰা জিনগ্গস্স, পব্বজ্জং সমরোচযিং.

‘‘অনুজানি ন নো তাতো, অগারেৰ তদা মযং;

ৰীসৰস্সসহস্সানি, ৰিচরিম্হ অতন্দিতা.

‘‘কোমারিব্রহ্মচরিযং, রাজকঞ্ঞা সুখেধিতা;

বুদ্ধোপট্ঠাননিরতা, মুদিতা সত্তধীতরো.

‘‘সমণী সমণগুত্তা চ, ভিক্খুনী ভিক্খুদাযিকা;

ধম্মা চেৰ সুধম্মা চ, সত্তমী সঙ্ঘদাযিকা.

‘‘অহং খেমা চ সপ্পঞ্ঞা, পটাচারা চ কুণ্ডলা;

কিসাগোতমী ধম্মদিন্না, ৰিসাখা হোতি সত্তমী.

‘‘তেহি কম্মেহি সুকতেহি, চেতনাপণিধীহি চ;

জহিত্ৰা মানুসং দেহং, তাৰতিংসমগচ্ছহং.

‘‘ততো চুতা মনুস্সেসু, উপপন্না মহাকুলে;

পীতং মট্ঠং ৰরং দুস্সং, অদং অরহতো অহং.

‘‘ততো চুতারিট্ঠপুরে, জাতা ৰিপ্পকুলে অহং;

ধীতা তিরিটিৰচ্ছস্স, উম্মাদন্তী মনোহরা.

‘‘ততো চুতা জনপদে, কুলে অঞ্ঞতরে অহং;

পসূতা নাতিফীতম্হি, সালিং গোপেমহং তদা.

‘‘দিস্ৰা পচ্চেকসম্বুদ্ধং, পঞ্চলাজসতানিহং;

দত্ৰা পদুমচ্ছন্নানি, পঞ্চ পুত্তসতানিহং.

‘‘পত্থযিং তেপি পত্থেসুং, মধুং দত্ৰা সযম্ভুনো;

ততো চুতা অরঞ্ঞেহং, অজাযিং পদুমোদরে.

‘‘কাসিরঞ্ঞো মহেসীহং, হুত্ৰা সক্কতপূজিতা;

অজনিং রাজপুত্তানং, অনূনং সতপঞ্চকং.

‘‘যদা তে যোব্বনপ্পত্তা, কীল়ন্তা জলকীল়িতং;

দিস্ৰা ওপত্তপদুমং, আসুং পচ্চেকনাযকা.

‘‘সাহং তেহি ৰিনাভূতা, সুতৰীরেহি সোকিনী;

চুতা ইসিগিলিপস্সে, গামকম্হি অজাযিহং.

‘‘যদা বুদ্ধো সুতমতী, সুতানং ভত্তুনোপি চ;

যাগুং আদায গচ্ছন্তী, অট্ঠ পচ্চেকনাযকে.

‘‘ভিক্খায গামং গচ্ছন্তে, দিস্ৰা পুত্তে অনুস্সরিং;

খীরধারা ৰিনিগ্গচ্ছি, তদা মে পুত্তপেমসা.

‘‘ততো তেসং অদং যাগুং, পসন্না সেহি পাণিভি;

ততো চুতাহং তিদসং, নন্দনং উপপজ্জহং.

‘‘অনুভোত্ৰা সুখং দুক্খং, সংসরিত্ৰা ভৰাভৰে;

তৰত্থায মহাৰীর, পরিচ্চত্তঞ্চ জীৰিতং.

‘‘ধীতা তুয্হং মহাৰীর, পঞ্ঞৰন্ত জুতিন্ধর;

বহুঞ্চ দুক্করং কম্মং, কতং মে অতিদুক্করং.

‘‘রাহুলো চ অহঞ্চেৰ, নেকজাতিসতে বহূ;

একস্মিং সম্ভৰে জাতা, সমানচ্ছন্দমানসা.

‘‘নিব্বত্তি একতো হোতি, জাতিযাপি চ একতো;

পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, উভোপি নানাসম্ভৰা.

‘‘পুরিমানং জিনগ্গানং, সঙ্গমং তে নিদস্সিতং;

অধিকারং বহুং ময্হং, তুয্হত্থায মহামুনি.

‘‘যং মযা পূরিতং কম্মং, কুসলং সর মে মুনি;

তৰত্থায মহাৰীর, পুঞ্ঞং উপচিতং মযা.

‘‘অভব্বট্ঠানে ৰজ্জেত্ৰা, ৰারযন্তি অনাচারং;

তৰত্থায মহাৰীর, চত্তং মে জীৰিতং বহুং.

‘‘এৰং বহুৰিধং দুক্খং, সম্পত্তি চ বহুব্বিধা;

পচ্ছিমে ভৰে সম্পত্তে, জাতা সাৰত্থিযং পুরে.

‘‘মহাধনসেট্ঠিকুলে, সুখিতে সজ্জিতে তথা;

নানারতনপজ্জোতে, সব্বকামসমিদ্ধিনে.

‘‘সক্কতা পূজিতা চেৰ, মানিতাপচিতা তথা;

রূপসীরিমনুপ্পত্তা, কুলেসু অভিসক্কতা.

‘‘অতীৰ পত্থিতা চাসিং, রূপসোভসিরীহি চ;

পত্থিতা সেট্ঠিপুত্তেহি, অনেকেহি সতেহিপি.

‘‘অগারং পজহিত্ৰান, পব্বজিং অনগারিযং;

অড্ঢমাসে অসম্পত্তে, চতুসচ্চমপাপুণিং.

‘‘ইদ্ধিযা অভিনিম্মিত্ৰা, চতুরস্সং রথং অহং;

বুদ্ধস্স পাদে ৰন্দিস্সং, লোকনাথস্স তাদিনো.

‘‘ইদ্ধীসু চ ৰসী হোমি, দিব্বায সোতধাতুযা;

চেতোপরিযঞাণস্স, ৰসী হোমি মহামুনে.

‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খু ৰিসোধিতং;

সব্বাসৰপরিক্খীণা, নত্থি দানি পুনব্ভৰো.

‘‘অত্থধম্মনিরুত্তীসু, পটিভানে তথেৰ চ;

ঞাণং মে ৰিমলং সুদ্ধং, পভাৰেন মহেসিনো.

‘‘চীৰরং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;

খণেন উপনামেন্তি, সহস্সানি সমন্ততো.

‘‘জিনো তম্হি গুণে তুট্ঠো, এতদগ্গে ঠপেসি মং;

অগ্গা ইদ্ধিমতীনন্তি, পরিসাসু ৰিনাযকো.

‘‘পরিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;

ওহিতো গরুকো ভারো, ভৰনেত্তিসমূহতা.

‘‘যস্সত্থায পব্বজিতা, অগারস্মানগারিযং;

সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো.

‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.

অযং পন থেরী যদা ভগৰা সাৰত্থিনগরদ্ৰারে যমকপাটিহারিযং কাতুং কণ্ডম্বরুক্খমূলং উপগঞ্ছি, তদা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা এৰমাহ – ‘‘অহং, ভন্তে, পাটিহারিযং করিস্সামি, যদি ভগৰা অনুজানাতী’’তি সীহনাদং নদি. সত্থা ইদং কারণং অট্ঠুপ্পত্তিং কত্ৰা জেতৰনমহাৰিহারে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো পটিপাটিযা ভিক্খুনিযো ঠানন্তরে ঠপেন্তো ইমং থেরিং ইদ্ধিমন্তীনং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সা ঝানসুখেন ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৰীতিনামেন্তী একদিৰসং কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসঞ্চ পচ্চৰেক্খমানা গঙ্গাতীরিযত্থেরস্স মাতুযা ধীতায সদ্ধিং সপত্তিৰাসং উদ্দিস্স সংৰেগজাতায ৰুত্তগাথা পচ্চনুভাসন্তী –

২২৪. ‘‘উভো মাতা চ ধীতা চ, মযং আসুং সপত্তিযো;

তস্সা মে অহু সংৰেগো, অব্ভুতো লোমহংসনো.

২২৫. ‘‘ধিরত্থু কামা অসুচী, দুগ্গন্ধা বহুকণ্টকা;

যত্থ মাতা চ ধীতা চ, সভরিযা মযং অহুং.

২২৬. ‘‘কামেস্ৰাদীনৰং দিস্ৰা, নেক্খম্মং দট্ঠু খেমতো;

সা পব্বজিং রাজগহে, অগারস্মানগারিয’’ন্তি. –

ইমা তিস্সো গাথা অভাসি.

তত্থ উভো মাতা চ ধীতা চ, মযং আসুং সপত্তিযোতি মাতা চ ধীতা চাতি উভো মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং সপত্তিযো অহুম্হ.

সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরস্স ৰাণিজস্স ভরিযায পচ্চূসৰেলাযং কুচ্ছিযং গব্ভো সণ্ঠাসি, সা তং ন অঞ্ঞাসি. ৰাণিজো ৰিভাতায রত্তিযা সকটেসু ভণ্ডং আরোপেত্ৰা রাজগহং উদ্দিস্স গতো. তস্সা গচ্ছন্তে কালে গব্ভো ৰড্ঢেত্ৰা পরিপাকং অগমাসি. অথ নং সস্সু এৰমাহ – ‘‘মম পুত্তো চিরপ্পৰুত্থো ত্ৰঞ্চ গব্ভিনী, পাপকং তযা কত’’ন্তি. সা ‘‘তৰ পুত্ততো অঞ্ঞং পুরিসং ন জানামী’’তি আহ. তং সুত্ৰাপি সস্সু অসদ্দহন্তী তং ঘরতো নিক্কড্ঢি. সা সামিকং গৰেসন্তী অনুক্কমেন রাজগহং সম্পত্তা. তাৰদেৰ চস্সা কম্মজৰাতেসু চলন্তেসু মগ্গসমীপে অঞ্ঞতরং সালং পৰিট্ঠায গব্ভৰুট্ঠানং অহোসি. সা সুৰণ্ণবিম্বসদিসং পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা অনাথসালাযং সযাপেত্ৰা উদককিচ্চত্থং বহি নিক্খন্তা. অথঞ্ঞতরো অপুত্তকো সত্থৰাহো তেন মগ্গেন গচ্ছন্তো ‘‘অস্সামিকায দারকো, মম পুত্তো ভৰিস্সতী’’তি তং ধাতিযা হত্থে অদাসি. অথস্স মাতা উদককিচ্চং কত্ৰা উদকং গহেত্ৰা পটিনিৰত্তিত্ৰা পুত্তং অপস্সন্তী সোকাভিভূতা পরিদেৰিত্ৰা রাজগহং অপ্পৰিসিত্ৰাৰ মগ্গং পটিপজ্জি. তং অঞ্ঞতরো চোরজেট্ঠকো অন্তরামগ্গে দিস্ৰা পটিবদ্ধচিত্তো অত্তনো পজাপতিং অকাসি. সা তস্স গেহে ৰসন্তী একং ধীতরং ৰিজাযি. অথ সা একদিৰসং ধীতরং গহেত্ৰা ঠিতা সামিকেন ভণ্ডিত্ৰা ধীতরং মঞ্চকে খিপি. দারিকায সীসং থোকং ভিন্দি. ততো সাপি সামিকং ভাযিত্ৰা রাজগহমেৰ পচ্চাগন্ত্ৰা সেরিৰিচারেন ৰিচরতি. তস্সা পুত্তো পঠমযোব্বনে ঠিতো ‘‘মাতা’’তি অজানন্তো অত্তনো পজাপতিং অকাসি. অপরভাগে তং চোরজেট্ঠকধীতরং ভগিনিভাৰং অজানন্তো ৰিৰাহং কত্ৰা অত্তনো গেহং আনেসি. এৰং সো অত্তনো মাতরং ভগিনিঞ্চ পজাপতী কত্ৰা ৰাসেসি. তেন তা উভোপি সপত্তিৰাসং ৰসিংসু. অথেকদিৰসং মাতা ধীতু কেসৰট্টিং মোচেত্ৰা ঊকং ওলোকেন্তী সীসে ৰণং দিস্ৰা ‘‘অপ্পেৰনামাযং মম ধীতা ভৰেয্যা’’তি পুচ্ছিত্ৰা সংৰেগজাতা হুত্ৰা রাজগহে ভিক্খুনুপস্সযং গন্ত্ৰা পব্বজিত্ৰা কতপুব্বকিচ্চা ৰিৰেকৰাসং ৰসন্তী অত্তনো চ পুব্বপটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা ‘‘উভো মাতা’’তিআদিকা গাথা অভাসি. তা পন তায ৰুত্তগাথাৰ কামেসু আদীনৰদস্সনৰসেন পচ্চনুভাসন্তী অযং থেরী ‘‘উভো মাতা চ ধীতা চা’’তিআদিমাহ. তেন ৰুত্তং – ‘‘সা ঝানসুখেন ফলসুখেন নিব্বানসুখেন চ ৰীতিনামেন্তী ইমা তিস্সো গাথা অভাসী’’তি.

তত্থ অসুচীতি কিলেসাসুচিপগ্ঘরণেন অসুচী. দুগ্গন্ধাতি ৰিসগন্ধৰাযনেন পূতিগন্ধা. বহুকণ্টকাতি ৰিসূযিকপ্পৰত্তিযা সুচরিতৰিনিৰিজ্ঝনট্ঠেন বহুৰিধকিলেসকণ্টকা. তথা হি তে সত্তিসূলূপমা কামাতি ৰুত্তা. যত্থাতি যেসু কামেসু পরিভুঞ্জিতব্বেসু. সভরিযাতি সমানভরিযা, সপত্তিযোতি অত্থো.

২২৭. ‘‘পুব্বেনিৰাসং জানামি, দিব্বচক্খুং ৰিসোধিতং;

চেতোপরিচ্চঞাণঞ্চ, সোতধাতু ৰিসোধিতা.

২২৮. ‘‘ইদ্ধীপি মে সচ্ছিকতা, পত্তো মে আসৰক্খযো;

ছল়ভিঞ্ঞা সচ্ছিকতা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং’’.