৪. কুল্লত্থেরগাথাৰণ্ণনা

কুল্লো সিৰথিকন্তিআদিকা আযস্মতো কুল্লত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং কুটুম্বিযকুলে নিব্বত্তিত্ৰা কুল্লোতি লদ্ধনামো ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজি. সো চ রাগচরিতত্তা তিব্বরাগজাতিকো হোতি. তেনস্স অভিক্খণং কিলেসা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি. অথস্স সত্থা চিত্তাচারং ঞত্ৰা অসুভকম্মট্ঠানং দত্ৰা, ‘‘কুল্ল, তযা অভিণ্হং সুসানে চারিকা চরিতব্বা’’তি আহ. সো সুসানং পৰিসিত্ৰা উদ্ধুমাতকাদীনি তানি তানি অসুভানি দিস্ৰা তং মুহুত্তং অসুভমনসিকারং উপ্পাদেত্ৰা সুসানতো নিক্খন্তমত্তোৰ কামরাগেন অভিভুয্যতি. পুন ভগৰা তস্স তং পৰত্তিং ঞত্ৰা একদিৰসং তস্স সুসানট্ঠানং গতকালে একং তরুণিত্থিরূপং অধুনা মতং অৰিনট্ঠচ্ছৰিং নিম্মিনিত্ৰা দস্সেতি. তস্স তং দিট্ঠমত্তস্স জীৰমানৰিসভাগৰত্থুস্মিং ৰিয সহসা রাগো উপ্পজ্জতি. অথ নং সত্থা তস্স পেক্খন্তস্সেৰ নৰহি ৰণমুখেহি পগ্ঘরমানাসুচিং কিমিকুলাকুলং অতিৰিয বীভচ্ছং দুগ্গন্ধং জেগুচ্ছং পটিক্কূলং কত্ৰা দস্সেসি. সো তং পেক্খন্তো ৰিরত্তচিত্তো হুত্ৰা অট্ঠাসি. অথস্স ভগৰা ওভাসং ফরিত্ৰা সতিং জনেন্তো –

‘‘আতুরং অসুচিং পূতিং, পস্স কুল্ল সমুস্সযং;

উগ্ঘরন্তং পগ্ঘরন্তং, বালানং অভিনন্দিত’’ন্তি. –

আহ. তং সুত্ৰা থেরো সম্মদেৰ সরীরসভাৰং উপধারেন্তো অসুভসঞ্ঞং পটিলভিত্ৰা তত্থ পঠমং ঝানং নিব্বত্তেত্ৰা তং পাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণিত্ৰা অত্তনো পটিপত্তিং পচ্চৰেক্খিত্ৰা –

৩৯৩. ‘‘কুল্লো সিৰথিকং গন্ত্ৰা, অদ্দস ইত্থিমুজ্ঝিতং;

অপৰিদ্ধং সুসানস্মিং, খজ্জন্তিং কিমিহী ফুটং.

৩৯৪. ‘‘আতুরং…পে… বালানং অভিনন্দিতং.

৩৯৫. ‘‘ধম্মাদাসং গহেত্ৰান, ঞাণদস্সনপত্তিযা;

পচ্চৰেক্খিং ইমং কাযং, তুচ্ছং সন্তরবাহিরং.

৩৯৬. ‘‘যথা ইদং তথা এতং, যথা এতং তথা ইদং;

যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো.

৩৯৭. ‘‘যথা দিৰা তথা রত্তিং, যথা রত্তিং তথা দিৰা;

যথা পুরে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুরে.

৩৯৮. ‘‘পঞ্চঙ্গিকেন তুরিযেন, ন রতী হোতি তাদিসী;

যথা একগ্গচিত্তস্স, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতো’’তি. –

উদানৰসেন ইমা গাথা অভাসি.

তত্থ কুল্লোতি অত্তানমেৰ থেরো পরং ৰিয কত্ৰা ৰদতি.

আতুরন্তি নানপ্পকারেহি দুক্খেহি অভিণ্হং পটিপীল়িতং. অসুচিন্তি সুচিরহিতং জেগুচ্ছং পটিক্কূলং. পূতিন্তি দুগ্গন্ধং. পস্সাতি সভাৰতো ওলোকেহি. কুল্লাতি ওৰাদকালে ভগৰা থেরং আলপতি. উদানকালে পন থেরো সযমেৰ অত্তানং ৰদতি. সমুস্সযন্তি সরীরং. উগ্ঘরন্তন্তি উদ্ধং ৰণমুখেহি অসুচিং সৰন্তং. পগ্ঘরন্তন্তি অধো ৰণমুখেহি সমন্ততো চ অসুচিং সৰন্তং. বালানং অভিনন্দিতন্তি বালেহি অন্ধপুথুজ্জনেহি দিট্ঠিতণ্হাভিনন্দনাহি ‘‘অহং মম’’ন্তি অভিনিৰিস্স নন্দিতং.

ধম্মাদাসন্তি ধম্মমযং আদাসং. যথা হি সত্তা অদাসেন অত্তনো মুখে কাযে ৰা গুণদোসে পস্সন্তি, এৰং যোগাৰচরো যেন অত্তভাৰে সংকিলেসৰোদানধম্মে যাথাৰতো পস্সতি, তং ৰিপস্সনাঞাণং ইধ ‘‘ধম্মাদাস’’ন্তি ৰুত্তং. তং ঞাণদস্সনস্স মগ্গঞাণসঙ্খাতস্স ধম্মচক্খুস্স অধিগমায অত্তনো সন্তানে উপ্পাদেত্ৰা. পচ্চৰেক্খিং ইমং কাযন্তি ইমং করজকাযং নিচ্চসারাদিৰিরহতো তুচ্ছং অত্তপরসন্তানানং ৰিভাগতো সন্তরবাহিরং ঞাণচক্খুনা পতিঅৰেক্খিং পস্সিং.

যথা পন পচ্চৰেক্খিং, তং দস্সেতুং ‘‘যথা ইদ’’ন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ যথা ইদং তথা এতন্তি যথা ইদং ময্হং সরীরসঙ্খাতং অসুভং আযুউস্মাৰিঞ্ঞাণানং অনপগমা নানাৰিধং মাযোপমং কিরিযং দস্সেতি, তথাৰ এতং মতসরীরং পুব্বে তেসং ধম্মানং অনপগমা অহোসি. যথা এতং এতরহি মতসরীরং তেসং ধম্মানং অপগমা ন কিঞ্চি কিরিযং দস্সেতি, তথা ইদং মম সরীরম্পি তেসং ধম্মানং অপগমা নস্সতেৰাতি. যথা চ ইদং মম সরীরং এতরহি সুসানে ন মতং ন সযিতং, ন উদ্ধুমাতকাদিভাৰং উপগতং, তথা এতং এতরহি মতসরীরম্পি পুব্বে অহোসি. যথা পনেতং এতরহি মতসরীরং সুসানে সযিতং উদ্ধুমাতকাদিভাৰং উপগতং, তথা ইদং মম সরীরম্পি ভৰিস্সতি. অথ ৰা যথা ইদং মম সরীরং অসুচি দুগ্গন্ধং জেগুচ্ছং পটিক্কূলং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, তথা এতং মতসরীরম্পি. যথা ৰা এতং মতসরীরং অসুচিআদিসভাৰঞ্চেৰ অনিচ্চাদিসভাৰঞ্চ, তথা ইদং মম সরীরম্পি. যথা অধো তথা উদ্ধন্তি যথা নাভিতো অধো হেট্ঠা অযং কাযো অসুচি দুগ্গন্ধো জেগুচ্ছো পটিক্কূলো অনিচ্চো দুক্খো অনত্তা চ, তথা উদ্ধং নাভিতো উপরি অসুচিআদিসভাৰো চ. যথা উদ্ধং তথা অধোতি যথা চ নাভিতো, উদ্ধং অসুচিআদিসভাৰো, তথা অধো নাভিতো হেট্ঠাপি.

যথা দিৰা তথা রত্তিন্তি যথা অযং কাযো দিৰা ‘‘অক্খিম্হা অক্খিগূথকো’’তিআদিনা (সু. নি. ১৯৯) অসুচি পগ্ঘরতি, তথা রত্তিম্পি. যথা রত্তিং তথা দিৰাতি যথা চ রত্তিং অযং কাযো অসুচি পগ্ঘরতি, তথা দিৰাপি, নযিমস্স কালৰিভাগেন অঞ্ঞথাভাৰোতি অত্থো. যথা পুরে তথা পচ্ছাতি যথা অযং কাযো পুরে পুব্বে তরুণকালে অসুচি দুগ্গন্ধো জেগুচ্ছো পটিক্কূলো, তথা চ পচ্ছা জিণ্ণকালে. যথা চ পচ্ছা জিণ্ণকালে অসুচিআদিসভাৰো, তথা পুরে তরুণকালেপি. যথা ৰা পুরে অতীতকালে সৰিঞ্ঞাণকালে অসুচিআদিসভাৰো চ অনিচ্চাদিসভাৰো চ, তথা পচ্ছা অনাগতকালে অৰিঞ্ঞাণকালেতি এৰম্পেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

পঞ্চঙ্গিকেন তুরিযেনাতি ‘‘আততং ৰিততং আততৰিততং ঘনং সুসীর’’ন্তি এৰং পঞ্চঙ্গিকেন পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতেন তুরিযেন পরিচরিযমানস্স কামসুখসমঙ্গিনো ইস্সরজনস্স তাদিসী তথারূপা রতি সুখস্সাদো ন হোতি. যথা একগ্গচিত্তস্স, সম্মা ধম্মং ৰিপস্সতোতি সমথৰিপস্সনং যুগনদ্ধং কত্ৰা ইন্দ্রিযানং একরসভাৰেন ৰীথিপটিপন্নায ৰিপস্সনায খন্ধানং উদযব্বযং পস্সন্তস্স যোগাৰচরস্স যাদিসা ধম্মরতি, তস্সা কলম্পি কামরতি ন উপেতীতি. ৰুত্তঞ্হেতং ভগৰতা –

‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;

লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৰিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪);

ইমা এৰ চ থেরস্স অঞ্ঞাব্যাকরণগাথাপি অহেসুং.

কুল্লত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.