৪. গঙ্গাতীরিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা
তিণ্ণং মে তালপত্তানন্তিআদিকা আযস্মতো গঙ্গাতীরিযত্থেরস্স গাথা. কা উপ্পত্তি? অযং কির পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে কুলগেহে নিব্বত্তিত্ৰা ৰিঞ্ঞুতং পত্তো সাসনে অভিপ্পসন্নো হুত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স পানীযমদাসি. সো তেন পুঞ্ঞকম্মেন দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা অপরাপরং পুঞ্ঞানি কত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৰত্থিযং অঞ্ঞতরস্স গহপতিস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি, ‘‘দত্তো’’তিস্স নামং অহোসি. সো ৰযপ্পত্তো ঘরাৰাসং ৰসন্তো অগমনীযট্ঠানভাৰং অজানিত্ৰা ৰীতিক্কমং কত্ৰা পুন অগমনীযট্ঠানভাৰং ঞত্ৰা সংৰেগজাতো পব্বজিত্ৰা তং কম্মং জিগুচ্ছিত্ৰা লূখপটিপত্তিং অনুতিট্ঠন্তো পংসুকূলচীৰরং ছৰসিত্তসদিসং মত্তিকাপত্তঞ্চ গহেত্ৰা গঙ্গাতীরে তীহি তালপত্তেহি কুটিকং কত্ৰা ৰিহাসি, তেনেৰস্স গঙ্গাতীরিযোতি সমঞ্ঞা অহোসি. সো ‘‘অরহত্তং অপ্পত্ৰা ন কেনচি সল্লপিস্সামী’’তি চিত্তং অধিট্ঠায পঠমং সংৰচ্ছরং তুণ্হীভূতো ৰচীভেদং অকরোন্তোৰ ৰিহাসি. দুতিযে সংৰচ্ছরে গোচরগামে অঞ্ঞতরায ইত্থিযা ‘‘মূগো নু খো নো’’তি ৰীমংসিতুকামায পত্তে খীরং আসিঞ্চন্তিযা হত্থৰিহারে কতেপি ওকিরিতে, ‘‘অলং, ভগিনী’’তি ৰাচং নিচ্ছরি. ততিযে পন সংৰচ্ছরে অন্তরৰস্সেৰ ঘটযন্তো ৰাযমন্তো অরহত্তং পাপুণি, তেন ৰুত্তং অপদানে (অপ. থের ২.৫০.৫১-৫৬) –
‘‘পদুমুত্তরবুদ্ধস্স, ভিক্খুসঙ্ঘে অনুত্তরে;
পসন্নচিত্তো সুমনো, পানীঘটমপূরযিং.
‘‘পব্বতগ্গে দুমগ্গে ৰা, আকাসে ৰাথ ভূমিযং;
যদা পানীযমিচ্ছামি, খিপ্পং নিব্বত্ততে মম.
‘‘সতসহস্সিতো কপ্পে, যং দানমদদিং তদা;
দুগ্গতিং নাভিজানামি, দকদানস্সিদং ফলং.
‘‘কিলেসা ঝাপিতা ময্হং…পে… কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি.
অরহা পন হুত্ৰা অত্তনো পুব্বভাগপটিপত্তিযা ৰিভাৰনমুখেন অঞ্ঞং ব্যাকরোন্তো –
১২৭. ‘‘তিণ্ণং মে তালপত্তানং, গঙ্গাতীরে কুটী কতা;
ছৰসিত্তোৰ মে পত্তো, পংসুকূলঞ্চ চীৰরং.
১২৮. ‘‘দ্ৰিন্নং অন্তরৰস্সানং, একা ৰাচা মে ভাসিতা;
ততিযে অন্তরৰস্সম্হি, তমোখন্ধো পদালিতো’’তি. – গাথাদ্ৰযং অভাসি;
তত্থ তিণ্ণং মে তালপত্তানং, গঙ্গাতীরে কুটী কতাতি তালরুক্খতো পহিতেহি তীহি তালপণ্ণেহি ময্হং ৰস্সনপরিহরণত্থং গঙ্গায নদিযা তীরে কুটিকা কতা. তেন অত্তনো সেনাসনসন্তোসং দস্সেতি. ৰুত্তঞ্হি ধম্মসেনাপতিনা –
‘‘পল্লঙ্কেন নিসিন্নস্স, জণ্ণুকে নাভিৰস্সতি;
অলং ফাসুৰিহারায, পহিতত্তস্স ভিক্খুনো’’তি. (থেরগা. ৯৮৫; মি. প. ৬.১.১);
‘‘তালপত্তীন’’ন্তিপি পাঠো, সো এৰত্থো. ছৰসিত্তোৰ মে পত্তোতি ময্হং পত্তো ছৰসিত্তসদিসো, মতানং খীরসেচনকুণ্ডসদিসোতি অত্থো. পংসুকূলঞ্চ চীৰরন্তি চীৰরঞ্চ মে অন্তরমগ্গসুসানাদীসু ছড্ডিতনন্তকেহি কতং পংসুকূলং. পদদ্ৰযেন পরিক্খারসন্তোসং দস্সেতি.
দ্ৰিন্নং অন্তরৰস্সানন্তি দ্ৰীসু অন্তরৰস্সেসু পব্বজিততো অরহত্তমপ্পত্তসংৰচ্ছরেসু. একা ৰাচা মে ভাসিতাতি একা, ‘‘অলং, ভগিনী’’তি খীরপটিক্খেপৰাচা এৰ মযা ৰুত্তা, অঞ্ঞো তত্থ ৰচীভেদো নাহোসি. তেন উক্কংসগতং কাযৰচীসংযমং দস্সেতি. ততিযে অন্তরৰস্সম্হীতি ততিযস্স সংৰচ্ছরস্স অব্ভন্তরে, তস্মিং অপরিপুণ্ণেযেৰ. তমোখন্ধো পদালিতোতি অগ্গমগ্গেন তমোখন্ধো ভিন্নো, অৰিজ্জানুসযো সমুচ্ছিন্নোতি অত্থো. তেন তদেকট্ঠতায সব্বকিলেসানং অনৰসেসপ্পহানং ৰদতি.
গঙ্গাতীরিযত্থেরগাথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.