১২. উরগপেতৰত্থুৰণ্ণনা
উরগোৰ তচং জিণ্ণন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অঞ্ঞতরং উপাসকং আরব্ভ কথেসি. সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরস্স উপাসকস্স পুত্তো কালমকাসি. সো পুত্তমরণহেতু পরিদেৰসোকসমাপন্নো বহি নিক্খমিত্ৰা কিঞ্চি কম্মং কাতুং অসক্কোন্তো গেহেযেৰ অট্ঠাসি. অথ সত্থা পচ্চূসৰেলাযং মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো তং উপাসকং দিস্ৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায তস্স গেহং গন্ত্ৰা দ্ৰারে অট্ঠাসি. উপাসকো চ সত্থু আগতভাৰং সুত্ৰা সীঘং উট্ঠায গন্ত্ৰা পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা হত্থতো পত্তং গহেত্ৰা গেহং পৰেসেত্ৰা আসনং পঞ্ঞপেত্ৰা অদাসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. উপাসকোপি ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. তং ভগৰা ‘‘কিং, উপাসক, সোকপরেতো ৰিয দিস্সতী’’তি আহ. ‘‘আম, ভগৰা, পিযো মে পুত্তো কালকতো, তেনাহং সোচামী’’তি. অথস্স ভগৰা সোকৰিনোদনং করোন্তো উরগজাতকং (জা. ১.৫.১৯ আদযো) কথেসি.
অতীতে কির কাসিরট্ঠে বারাণসিযং ধম্মপালং নাম ব্রাহ্মণকুলং অহোসি. তত্থ ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণী পুত্তো ধীতা সুণিসা দাসীতি ইমে সব্বেপি মরণানুস্সতিভাৰনাভিরতা অহেসুং. তেসু যো গেহতো নিক্খমতি, সো সেসজনে ওৰদিত্ৰা নিরপেক্খোৰ নিক্খমতি. অথেকদিৰসং ব্রাহ্মণো পুত্তেন সদ্ধিং ঘরতো নিক্খমিত্ৰা খেত্তং গন্ত্ৰা কসতি. পুত্তো সুক্খতিণপণ্ণকট্ঠানি আলিম্পেতি. তত্থেকো কণ্হসপ্পো ডাহভযেন রুক্খসুসিরতো নিক্খমিত্ৰা ইমং ব্রাহ্মণস্স পুত্তং ডংসি. সো ৰিসৰেগেন মুচ্ছিতো তত্থেৰ পরিপতিত্ৰা কালকতো, সক্কো দেৰরাজা হুত্ৰা নিব্বত্তি. ব্রাহ্মণো পুত্তং মতং দিস্ৰা কম্মন্তসমীপেন গচ্ছন্তং একং পুরিসং এৰমাহ – ‘‘সম্ম, মম ঘরং গন্ত্ৰা ব্রাহ্মণিং এৰং ৰদেহি ‘ন্হাযিত্ৰা সুদ্ধৰত্থনিৰত্থা একস্স ভত্তং মালাগন্ধাদীনি চ গহেত্ৰা তুরিতং আগচ্ছতূ’তি’’. সো তত্থ গন্ত্ৰা তথা আরোচেসি, গেহজনোপি তথা অকাসি. ব্রাহ্মণো ন্হত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা ৰিলিম্পিত্ৰা পরিজনপরিৰুতো পুত্তস্স সরীরং চিতকং আরোপেত্ৰা অগ্গিং দত্ৰা দারুক্খন্ধং ডহন্তো ৰিয নিস্সোকো নিস্সন্তাপো অনিচ্চসঞ্ঞং মনসি করোন্তো অট্ঠাসি.
অথ ব্রাহ্মণস্স পুত্তো সক্কো হুত্ৰা নিব্বত্তি, সো চ অম্হাকং বোধিসত্তো অহোসি. সো অত্তনো পুরিমজাতিং কতপুঞ্ঞঞ্চ পচ্চৰেক্খিত্ৰা পিতরং ঞাতকে চ অনুকম্পমানো ব্রাহ্মণৰেসেন তত্থ আগন্ত্ৰা ঞাতকে অসোচন্তে দিস্ৰা ‘‘অম্ভো, মিগং ঝাপেথ, অম্হাকং মংসং দেথ, ছাতোম্হী’’তি আহ. ‘‘ন মিগো, মনুস্সো ব্রাহ্মণা’’তি আহ. ‘‘কিং তুম্হাকং পচ্চত্থিকো এসো’’তি? ‘‘ন পচ্চত্থিকো, উরে জাতো ওরসো মহাগুণৰন্তো তরুণপুত্তো’’তি আহ. ‘‘কিমত্থং তুম্হে তথারূপে গুণৰতি তরুণপুত্তে মতে ন সোচথা’’তি? তং সুত্ৰা ব্রাহ্মণো অসোচনকারণং কথেন্তো –
৮৫. ‘‘উরগোৰ তচং জিণ্ণং, হিত্ৰা গচ্ছতি সং তনুং;
এৰং সরীরে নিব্ভোগে, পেতে কালকতে সতি.
৮৬. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন রোদামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. –
দ্ৰে গাথা অভাসি.
৮৫-৮৬. তত্থ উরগোতি উরেন গচ্ছতীতি উরগো. সপ্পস্সেতং অধিৰচনং. তচং জিণ্ণন্তি জজ্জরভাৰেন জিণ্ণং পুরাণং অত্তনো তচং নিম্মোকং. হিত্ৰা গচ্ছতি সং তনুন্তি যথা উরগো অত্তনো জিণ্ণতচং রুক্খন্তরে ৰা কট্ঠন্তরে ৰা মূলন্তরে ৰা পাসাণন্তরে ৰা কঞ্চুকং ওমুঞ্চন্তো ৰিয সরীরতো ওমুঞ্চিত্ৰা পহায ছড্ডেত্ৰা যথাকামং গচ্ছতি, এৰমেৰ সংসারে পরিব্ভমন্তো সত্তো পোরাণস্স কম্মস্স পরিক্খীণত্তা জজ্জরীভূতং সং তনুং অত্তনো সরীরং হিত্ৰা গচ্ছতি, যথাকম্মং গচ্ছতি, পুনব্ভৰৰসেন উপপজ্জতীতি অত্থো. এৰন্তি ডয্হমানং পুত্তস্স সরীরং দস্সেন্তো আহ. সরীরে নিব্ভোগেতি অস্স ৰিয অঞ্ঞেসম্পি কাযে এৰং ভোগৰিরহিতে নিরত্থকে জাতে. পেতেতি আযুউস্মাৰিঞ্ঞাণতো অপগতে. কালকতে সতীতি মতে জাতে. তস্মাতি যস্মা ডয্হমানো কাযো অপেতৰিঞ্ঞাণত্তা ডাহদুক্খং ৰিয ঞাতীনং রুদিতং পরিদেৰিতম্পি ন জানাতি, তস্মা এতং মম পুত্তং নিমিত্তং কত্ৰা ন রোদামি. গতো সো তস্স যা গতীতি যদি মতসত্তা ন উচ্ছিজ্জন্তি, মতস্স পন কতোকাসস্স কম্মস্স ৰসেন যা গতি পাটিকঙ্খা, তং চুতিঅনন্তরমেৰ গতো, সো ন পুরিমঞাতীনং রুদিতং পরিদেৰিতং ৰা পচ্চাসীসতি, নাপি যেভুয্যেন পুরিমঞাতীনং রুদিতেন কাচি অত্থসিদ্ধীতি অধিপ্পাযো.
এৰং ব্রাহ্মণেন অত্তনো অসোচনকারণে কথিতে পরিযাযমনসিকারকোসল্লে পকাসিতে ব্রাহ্মণরূপো সক্কো ব্রাহ্মণিং আহ – ‘‘অম্ম, তুয্হং সো মতো কিং হোতী’’তি? ‘‘দস মাসে কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা থঞ্ঞং পাযেত্ৰা হত্থপাদে সণ্ঠপেত্ৰা সংৰড্ঢিতো পুত্তো মে, সামী’’তি. ‘‘যদি এৰং পিতা তাৰ পুরিসভাৰেন মা রোদতু, মাতু নাম হদযং মুদুকং, ত্ৰং কস্মা ন রোদসী’’তি? তং সুত্ৰা সা অরোদনকারণং কথেন্তী –
৮৭. ‘‘অনব্ভিতো ততো আগা, নানুঞ্ঞাতো ইতো গতো;
যথাগতো তথা গতো, তত্থ কা পরিদেৰনা.
৮৮. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন রোদামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. –
গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ অনব্ভিতোতি অনৰ্হাতো, ‘‘এহি ময্হং পুত্তভাৰং উপগচ্ছা’’তি এৰং অপক্কোসিতো. ততোতি যত্থ পুব্বে ঠিতো, ততো পরলোকতো. আগাতি আগঞ্ছি. নানুঞ্ঞাতোতি অননুমতো, ‘‘গচ্ছ, তাত, পরলোক’’ন্তি এৰং অম্হেহি অৰিস্সট্ঠো. ইতোতি ইধলোকতো. গতোতি অপগতো. যথাগতোতি যেনাকারেন আগতো, অম্হেহি অনব্ভিতো এৰ আগতোতি অত্থো. তথা গতোতি তেনেৰাকারেন গতো. যথা সকেনেৰ কম্মুনা আগতো, তথা সকেনেৰ কম্মুনা গতোতি. এতেন কম্মস্সকতং দস্সেতি. তত্থ কা পরিদেৰনাতি এৰং অৰসৰত্তিকে সংসারপৰত্তে মরণং পটিচ্চ কা নাম পরিদেৰনা, অযুত্তা সা পঞ্ঞৰতা অকরণীযাতি দস্সেতি.
এৰং ব্রাহ্মণিযা ৰচনং সুত্ৰা তস্স ভগিনিং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘ভাতা মে, সামী’’তি. ‘‘অম্ম, ভগিনিযো নাম ভাতূসু সিনেহা, ত্ৰং কস্মা ন রোদসী’’তি? সাপি অরোদনকারণং কথেন্তী –
৮৯. ‘‘সচে রোদে কিস্স অস্সং, তত্থ মে কিং ফলং সিযা;
ঞাতিমিত্তসুহজ্জানং, ভিয্যো নো অরতী সিযা.
৯০. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন রোদামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. –
গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ সচে রোদে কিসা অস্সন্তি যদি অহং রোদেয্যং, কিসা পরিসুক্খসরীরা ভৰেয্যং. তত্থ মে কিং ফলং সিযাতি তস্মিং ময্হং ভাতু মরণনিমিত্তে রোদনে কিং নাম ফলং, কো আনিসংসো ভৰেয্য? ন তেন ময্হং ভাতিকো আগচ্ছেয্য, নাপি সো তেন সুগতিং গচ্ছেয্যাতি অধিপ্পাযো. ঞাতিমিত্তসুহজ্জানং, ভিয্যো নো অরতী সিযাতি অম্হাকং ঞাতীনং মিত্তানং সুহদযানঞ্চ মম সোচনেন ভাতুমরণদুক্খতো ভিয্যোপি অরতি দুক্খমেৰ সিযাতি.
এৰং ভগিনিযা ৰচনং সুত্ৰা তস্স ভরিযং পুচ্ছি – ‘‘তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘ভত্তা মে, সামী’’তি. ‘‘ভদ্দে, ইত্থিযো নাম ভত্তরি সিনেহা হোন্তি, তস্মিঞ্চ মতে ৰিধৰা অনাথা হোন্তি, কস্মা ত্ৰং ন রোদসী’’তি? সাপি অত্তনো অরোদনকারণং কথেন্তী –
৯১. ‘‘যথাপি দারকো চন্দং, গচ্ছন্তমনুরোদতি;
এৰংসম্পদমেৰেতং, যো পেতমনুসোচতি.
৯২. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন রোদামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. – গাথাদ্ৰযমাহ;
তত্থ দারকোতি বালদারকো. চন্দন্তি চন্দমণ্ডলং. গচ্ছন্তন্তি নভং অব্ভুস্সুক্কমানং. অনুরোদতীতি ‘‘ময্হং রথচক্কং গহেত্ৰা দেহী’’তি অনুরোদতি. এৰংসম্পদমেৰেতন্তি যো পেতং মতং অনুসোচতি, তস্সেতং অনুসোচনং এৰংসম্পদং এৰরূপং, আকাসেন গচ্ছন্তস্স চন্দস্স গহেতুকামতাসদিসং অলব্ভনেয্যৰত্থুস্মিং ইচ্ছাভাৰতোতি অধিপ্পাযো.
এৰং তস্স ভরিযায ৰচনং সুত্ৰা দাসিং পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, তুয্হং সো কিং হোতী’’তি? ‘‘অয্যো মে, সামী’’তি. ‘‘যদি এৰং তেন ত্ৰং পোথেত্ৰা ৰেয্যাৰচ্চং কারিতা ভৰিস্সসি, তস্মা মঞ্ঞে ‘সুমুত্তাহং তেনা’তি ন রোদসী’’তি? ‘‘সামি, মা মং এৰং অৰচ, ন চেতং অনুচ্ছৰিকং, অতিৰিয খন্তিমেত্তানুদ্দযাসম্পন্নো যুত্তৰাদী ময্হং অয্যপুত্তো উরে সংৰড্ঢপুত্তো ৰিয অহোসী’’তি. অথ ‘‘কস্মা ন রোদসী’’তি? সাপি অত্তনো অরোদনকারণং কথেন্তী –
৯৩. ‘‘যথাপি ব্রহ্মে উদকুম্ভো, ভিন্নো অপ্পটিসন্ধিযো;
এৰংসম্পদমেৰেতং, যো পেতমনুসোচতি.
৯৪. ‘‘ডয্হমানো ন জানাতি, ঞাতীনং পরিদেৰিতং;
তস্মা এতং ন রোদামি, গতো সো তস্স যা গতী’’তি. –
গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ যথাপি ব্রহ্মে উদকুব্ভো, ভিন্নো অপ্পটিসন্ধিযোতি ব্রাহ্মণ সেয্যথাপি উদকঘটো মুগ্গরপ্পহারাদিনা ভিন্নো অপ্পটিসন্ধিযো পুন পাকতিকো ন হোতি. সেসমেত্থ ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ.
সক্কো তেসং কথং সুত্ৰা পসন্নমানসো ‘‘সম্মদেৰ তুম্হেহি মরণস্সতি ভাৰিতা, ইতো পট্ঠায ন তুম্হেহি কসিআদিকরণকিচ্চং অত্থী’’তি তেসং গেহং সত্তরতনভরিতং কত্ৰা ‘‘অপ্পমত্তা দানং দেথ, সীলং রক্খথ, উপোসথকম্মং করোথা’’তি ওৰদিত্ৰা অত্তানঞ্চ তেসং নিৰেদেত্ৰা সকট্ঠানমেৰ গতো. তেপি ব্রাহ্মণাদযো দানাদীনি পুঞ্ঞানি করোন্তা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা দেৰলোকে উপ্পজ্জিংসু.
সত্থা ইমং জাতকং আহরিত্ৰা তস্স উপাসকস্স সোকসল্লং সমুদ্ধরিত্ৰা উপরি সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে উপাসকো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহীতি.
উরগপেতৰত্থুৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি খুদ্দক-অট্ঠকথায পেতৰত্থুস্মিং
দ্ৰাদসৰত্থুপটিমণ্ডিতস্স
পঠমস্স উরগৰগ্গস্স অত্থসংৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.