৬. উপসীৰমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা

৩৮. ছট্ঠে উপসীৰসুত্তে – মহন্তমোঘন্তি মহন্তং ওঘং. অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৰা ধম্মং ৰা অনল্লীনো. নো ৰিসহামীতি ন সক্কোমি. আরম্মণন্তি নিস্সযং. যং নিস্সিতোতি যং ধম্মং ৰা পুগ্গলং ৰা নিস্সিতো.

নিদ্দেসে কামোঘন্তি অনাগামিমগ্গেন কামোঘং. অরহত্তমগ্গেন ভৰোঘং. সোতাপত্তিমগ্গেন দিট্ঠোঘং. অরহত্তমগ্গেন অৰিজ্জোঘং তরেয্যং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি ভগৰতো উচ্চাকুলপরিদীপনৰসেন ৰুত্তং. আলম্বণন্তি অৰত্থরিত্ৰা ঠানং. নিস্সযন্তি অল্লীযনং. উপনিস্সযন্তি অপস্সযনং.

৩৯. ইদানি যস্মা ব্রাহ্মণো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভী তঞ্চ সন্তম্পি নিস্সযং ন জানাতি. তেনস্স ভগৰা তঞ্চ নিস্সযং উত্তরিঞ্চ নিয্যানপথং দস্সেন্তো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পেক্খমানোতি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা চ অনিচ্চাদিৰসেন পস্সমানো. নত্থীতি নিস্সাযাতি তং ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পৰত্তং সমাপত্তিং আরম্মণং কত্ৰা. তরস্সু ওঘন্তি ততো পভুতি পৰত্তায ৰিপস্সনায যথানুরূপং চতুব্বিধম্পি ওঘং তরস্সু. কথাহীতি কথংকথাহি. তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি রত্তিন্দিৰং নিব্বানং ৰিভূতং কত্ৰা পস্স. এতেনস্স দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং কথেসি.

নিদ্দেসে তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতীতি আকাসালম্বণং কত্ৰা পৰত্তমহগ্গতৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি অভাৰং গমেতি. ৰিভাৰেতীতি ৰিৰিধা অভাৰং গমেতি. অন্তরধাপেতীতি অদস্সনং গমেতি. নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতীতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পিস্স নত্থীতি পস্সতি.

৪০. ইদানি ‘‘কামে পহাযা’’তি সুত্ৰা ৰিক্খম্ভনৰসেন অত্তনা পহীনে কামে সম্পস্সমানো ‘‘সব্বেসূ’’তি গাথমাহ. তত্থ হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং ততো হেট্ঠা ছব্বিধম্পি সমাপত্তিং হিত্ৰা. সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেতি সত্তসু সঞ্ঞাৰিমোক্খেসু উত্তমে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি সো পুগ্গলো তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনব্রহ্মলোকে অৰিগচ্ছমানো তিট্ঠেয্য নূতি পুচ্ছতি.

নিদ্দেসে অৰিচ্চমানোতি অৰিযুজ্জমানো. অৰিগচ্ছমানোতি ৰিযোগং অনাপজ্জমানো. অনন্তরধাযমানোতি অন্তরধানং অনাপজ্জমানো. অপরিহাযমানোতি অনন্তরা পরিহানং অনাপজ্জমানো.

৪১-২. অথস্স ভগৰা সট্ঠিকপ্পসহস্সমত্তকংযেৰ ঠানং অনুজানন্তো চতুত্থং গাথমাহ. এৰং তস্স তত্থ ঠানং সুত্ৰা ইদানিস্স সস্সতুচ্ছেদভাৰং পুচ্ছন্তো ‘‘তিট্ঠে চে’’তি গাথমাহ. তত্থ পূগম্পি ৰস্সানন্তি অনেকসঙ্খ্যম্পি ৰস্সানং, গণনরাসিন্তি অত্থো. ‘‘পূগম্পি ৰস্সানী’’তিপি পাঠো. তত্থ ৰিভত্তিব্যত্তযেন সামিৰচনস্স পচ্চত্তৰচনং কাতব্বং, পূগন্তি ৰা এতস্স বহূনীতি অত্থো ৰত্তব্বো. ‘‘পূগানী’’তি ৰাপি পঠন্তি, পুরিমপাঠোযেৰ সব্বসুন্দরো. তত্থেৰ সো সীতি সিযা ৰিমুত্তোতি সো পুগ্গলো তত্থেৰাকিঞ্চঞ্ঞাযতনে নানাদুক্খেহি ৰিমুত্তো সীতিভাৰপ্পত্তো ভৰেয্য, নিব্বানপ্পত্তো সস্সতো হুত্ৰা তিট্ঠেয্যাতি অধিপ্পাযো. চৰেথ ৰিঞ্ঞাণং তথাৰিধস্সাতি ‘‘উদাহু তথাৰিধস্স ৰিঞ্ঞাণং অনুপাদায পরিনিব্বাযেয্যা’’তি উচ্ছেদং পুচ্ছতি, ‘‘পটিসন্ধিগ্গহণত্থং ৰাপি ভৰেয্যা’’তি পটিসন্ধিম্পি তস্স পুচ্ছতি.

তস্স ৰিঞ্ঞাণং চৰেয্যাতি তস্স আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে উপ্পন্নস্স ৰিঞ্ঞাণং চুতিং পাপুণেয্য. উচ্ছিজ্জেয্যাতি উচ্ছেদং ভৰেয্য. ৰিনস্সেয্যাতি ৰিনাসং পাপুণেয্য. ন ভৰেয্যাতি অভাৰং গমেয্য. উপপন্নস্সাতি পটিসন্ধিৰসেন উপপন্নস্স.

৪৩. অথস্স ভগৰা উচ্ছেদসস্সতং অনুপগম্ম তত্থুপপন্নস্স অরিযসাৰকস্স অনুপাদায পরিনিব্বানং দস্সেন্তো ‘‘অচ্চী যথা’’তি গাথমাহ. তত্থ অত্থং পলেতীতি অত্থং গচ্ছতি. ন উপেতি সঙ্খন্তি ‘‘অসুকং নাম দিসং গতো’’তি ৰোহারং ন গচ্ছতি. এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তোতি এৰং তত্থ উপ্পন্নো সেক্খমুনি পকতিযা পুব্বেৰ রূপকাযা ৰিমুত্তো, তত্থ চতুত্থমগ্গং নিব্বত্তেত্ৰা ধম্মকাযস্স পরিঞ্ঞাতত্তা পুন নামকাযাপি ৰিমুত্তো উভতোভাগৰিমুত্তো খীণাসৰো হুত্ৰা অনুপাদানিব্বানসঙ্খাতং অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং ‘‘খত্তিযো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা’’তি এৰমাদিকং.

নিদ্দেসে খিত্তাতি চলিতা. উক্খিত্তাতি অতিচলিতা. নুন্নাতি পপ্ফোটিযা. পণুন্নাতি দূরীকতা. খম্ভিতাতি পটিক্কমাপিতা. ৰিক্খম্ভিতাতি ন সন্তিকে কতা.

৪৪. ইদানি ‘‘অত্থং পলেতী’’তি সুত্ৰা তস্স যোনিসো অত্থমসল্লক্খেন্তো ‘‘অত্থঙ্গতো সো’’তি গাথমাহ. তস্সত্থো – সো অত্থঙ্গতো উদাহু নত্থি, উদাহু ৰে সস্সতিযা সস্সতভাৰেন অরোগো অৰিপরিণামধম্মো সোতি এৰং তং মে মুনী সাধু ব্যাকরোহি. কিংকারণা? তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মোতি.

নিদ্দেসে নিরুদ্ধোতি নিরোধং পত্তো. উচ্ছিন্নোতি উচ্ছিন্নসন্তানো. ৰিনট্ঠোতি ৰিনাসং পত্তো.

৪৫. অথস্স ভগৰা তথা অৰত্তব্বতং দস্সেন্তো ‘‘অত্থঙ্গতস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ অত্থঙ্গতস্সাতি অনুপাদাপরিনিব্বুতস্স. ন পমাণমত্থীতি রূপাদিপমাণং নত্থি. যেন নং ৰজ্জুন্তি যেন রাগাদিনা নং ৰদেয্যুং. সব্বেসু ধম্মেসূতি সব্বেসু খন্ধাদিধম্মেসু.

নিদ্দেসে অধিৰচনানি চাতি সিরিৰড্ঢকো ধনৰড্ঢকোতিআদযো হি ৰচনমত্তংযেৰ অধিকারং কত্ৰা পৰত্তা অধিৰচনা নাম. অধিৰচনানং পথা অধিৰচনপথা নাম. ‘‘অভিসঙ্খরোন্তীতি খো, ভিক্খৰে, তস্মা সঙ্খারা’’তি (সং. নি. ৩.৭৯) এৰং নিদ্ধারিত্ৰা সহেতুকং কত্ৰা ৰুচ্চমানা অভিলাপা নিরুত্তি নাম. নিরুত্তীনং পথা নিরুত্তিপথা নাম. ‘‘তক্কো ৰিতক্কো সঙ্কপ্পো’’তি (ধ. স. ৭) এৰং তেন তেন পকারেন পঞ্ঞাপনতো পঞ্ঞত্তি নাম. পঞ্ঞত্তীনং পথা পঞ্ঞত্তিপথা (ধ. স. অট্ঠ. ১০১-১০৮) নাম. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ.

এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে চ ৰুত্তসদিসোৰ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.

সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায

উপসীৰমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.