নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
খুদ্দকনিকাযে
চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথা
পারাযনৰগ্গনিদ্দেসো
১. অজিতমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
পারাযনৰগ্গস্স পঠমে অজিতসুত্তনিদ্দেসে –
১. ‘‘কেনস্সু নিৰুতো লোকো, (ইচ্চাযস্মা অজিতো,)
কেনস্সু নপ্পকাসতি;
কিস্সাভিলেপনং ব্রূসি, কিংসু তস্স মহব্ভয’’ন্তি. –
অজিতমাণৰস্স পুচ্ছিতে পঠমপঞ্হে চ উপরূপরিপঞ্হে চ নিদ্দেসেসু চ ৰুত্তঞ্চ উত্তানঞ্চ ৰজ্জেত্ৰা ৰিসেসমেৰ ৰক্খাম. তত্থ নিৰুতোতি পটিচ্ছাদিতো. কিস্সাভিলেপনং ব্রূসীতি কিং অস্স লোকস্স অভিলেপনং ৰদেসি?
আৰুতোতি আৰরিতো. নিৰুতোতি পটিচ্ছাদিতো. ওৰুতোতি হেট্ঠা পটিচ্ছাদিতো. পিহিতোতি উপরিভাগেন ছাদিতো. পটিচ্ছন্নোতি অৰিৰটো. পটিকুজ্জিতোতি অধোমুখং ছাদিতো.
নপ্পকাসতীতি নপ্পকাসো হোতি. নপ্পভাসতীতি ঞাণপ্পভাসং ন করোতি. ন তপতীতি ঞাণতপং ন করোতি. ন ৰিরোচতীতি ঞাণৰিরোচনং ন করোতি. ন ঞাযতীতি ন জানীযতি. ন পঞ্ঞাযতীতি নপ্পঞ্ঞাযতে.
কেন লিত্তোতি কেন লিম্পিতো. সংলিত্তো উপলিত্তোতি উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং. আচিক্খসি নিদ্দেসৰসেন. দেসেসি পটিনিদ্দেসৰসেন. পঞ্ঞপেসি তেন তেন পকারেন. অত্থং বোধেন্তো পট্ঠপেসি. তস্সত্থস্স কারণং দস্সেন্তো ৰিৰরসি. ব্যঞ্জনভাৰং দস্সেন্তো ৰিভজসি. নিকুজ্জিতভাৰং গম্ভীরভাৰঞ্চ হরিত্ৰা সোতূনং ঞাণস্স পতিট্ঠং জনযন্তো উত্তানীকরোসি. সব্বেহিপি ইমেহি আকারেহি সোতূনং অঞ্ঞাণন্ধকারং ৰিধমেন্তো পকাসেসীতি এৰং অত্থো দট্ঠব্বো.
২. ৰেৰিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতীতি মচ্ছরিযহেতু চ পমাদহেতু চ নপ্পকাসতি. মচ্ছরিযং হিস্স দানাদীহি গুণেহি পকাসিতুং ন দেতি, পমাদো সীলাদীহি. জপ্পাভিলেপনন্তি তণ্হা অস্স লোকস্স মক্কটলেপো ৰিয মক্কটস্স অভিলেপনং. দুক্খন্তি জাতিআদিকং দুক্খং.
যেসং ধম্মানন্তি যেসং রূপাদিধম্মানং. আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতীতি পঠমতো উপ্পাদো পঞ্ঞাযতি. অত্থঙ্গমতো নিরোধো পঞ্ঞাযতীতি ভঙ্গতো নিরুজ্ঝনং পঞ্ঞাযতি. কম্মসন্নিস্সিতো ৰিপাকোতি কুসলাকুসলৰিপাকো কম্মং অমুঞ্চিত্ৰা পৰত্তনতো কম্মসন্নিস্সিতো ৰিপাকোতি ৰুচ্চতি. ৰিপাকসন্নিস্সিতং কম্মন্তি কুসলাকুসলং কম্মং ৰিপাকস্স ওকাসং কত্ৰা ঠিতত্তা ৰিপাকসন্নিস্সিতং কম্মন্তি ৰুচ্চতি. নামসন্নিস্সিতং রূপন্তি পঞ্চৰোকারে রূপং নামং অমুঞ্চিত্ৰা পৰত্তনতো নামসন্নিস্সিতং রূপন্তি ৰুচ্চতি. রূপসন্নিস্সিতং নামন্তি পঞ্চৰোকারে নামং রূপং অমুঞ্চিত্ৰা পৰত্তনতো রূপসন্নিস্সিতং নামন্তি ৰুচ্চতি.
৩. সৰন্তি সব্বধি সোতাতি সব্বেসু রূপাদিআযতনেসু তণ্হাদিকা সোতা সন্দন্তি. কিং নিৰারণন্তি তেসং কিং আৰরণং কা রক্খা. সংৰরং ব্রূহীতি তং তেসং নিৰারণসঙ্খাতং সংৰরং ব্রূহি. এতেন সাৰসেসপ্পহানং পুচ্ছতি. কেন সোতা পিধীযরেতি কেন ধম্মেন এতে সোতা পিধীযন্তি পচ্ছিজ্জন্তি. এতেন অনৰসেসপ্পহানং পুচ্ছতি.
সৰন্তীতি উপ্পজ্জন্তি. আসৰন্তীতি অধোগামিনো হুত্ৰা সৰন্তি. সন্দন্তীতি নিরন্তরগামিনো হুত্ৰা সন্দমানা পৰত্তন্তি. পৰত্তন্তীতি পুনপ্পুনং ৰত্তন্তি.
৪. সতি তেসং নিৰারণন্তি ৰিপস্সনাযুত্তা কুসলাকুসলধম্মানং গতিযো সমন্ৰেসমানা সতি তেসং সোতানং নিৰারণং. সোতানং সংৰরং ব্রূমীতি তমেৰাহং সতিং সোতানং সংৰরং ব্রূমীতি অধিপ্পাযো. পঞ্ঞাযেতে পিধীযরেতি রূপাদীসু পন অনিচ্চতাদিপটিৰেধসাধিকায মগ্গপঞ্ঞায এতে সোতা সব্বসো পিধীযন্তি.
পচ্ছিজ্জন্তীতি উচ্ছিজ্জন্তি. সমুদযঞ্চাতি পচ্চযঞ্চ. অত্থঙ্গমঞ্চাতি উপ্পন্নানং অভাৰগমনঞ্চ, অনুপ্পন্নানং অনুপ্পাদং ৰা. অস্সাদঞ্চাতি আনিসংসঞ্চ. আদীনৰঞ্চাতি দোসঞ্চ. নিস্সরণঞ্চাতি নিক্খমনঞ্চ.
৫. পঞ্ঞা চেৰাতি পঞ্হাগাথায যা চাযং তযা ৰুত্তা পঞ্ঞা, যা চ সতি, যঞ্চ তদৰসেসং নামরূপং, এতং সব্বম্পি কত্থ নিরুজ্ঝতি. এতং মে পঞ্হং পুট্ঠো পব্রূহীতি এৰং সঙ্খেপত্থো ৰেদিতব্বো.
কত্থেতং উপরুজ্ঝতীতি এতং নামরূপং কত্থ ন ভৰতি. ৰূপসম্মতীতি নিব্বাতি. অত্থং গচ্ছতীতি অভাৰং গচ্ছতি. পটিপ্পস্সম্ভতীতি সন্নিসীদতি.
৬. ৰিস্সজ্জনগাথায পনস্স যস্মা পঞ্ঞাসতিযো নামেনেৰ সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তস্মা তা ৰিসুং ন ৰুত্তা. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো – যং মং ত্ৰং, অজিত, এতং পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘কত্থেতং উপরুজ্ঝতী’’তি, তদেতং যত্থ নামঞ্চ রূপঞ্চ অসেসং উপরুজ্ঝতি, তং তে ৰদামি. তস্স তস্স হি ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন সহেৰ অপুব্বং অচরিমং এত্থেতং উপরুজ্ঝতি, এত্থেৰ ৰিঞ্ঞাণনিরোধেন নিরুজ্ঝতি এতং, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা তস্স তস্স নিরোধো হোতি, তং নাতিৰত্ততীতি ৰুত্তং হোতি.
সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেনাতি সোতাপত্তিমগ্গসম্পযুত্তপঞ্ঞায কুসলাকুসলচেতনাসম্পযুত্তচিত্তস্স অভব্বুপ্পত্তিকৰসেন নিরুজ্ঝনেন. তত্থ দুৰিধো নিরোধো অনুপাদিন্নকনিরোধো উপাদিন্নকনিরোধোতি. সোতাপত্তিমগ্গেন হি চত্তারি দিট্ঠিসম্পযুত্তানি ৰিচিকিচ্ছাসহগতন্তি পঞ্চ চিত্তানি নিরুজ্ঝন্তি, তানি রূপং সমুট্ঠাপেন্তি. তং অনুপাদিন্নকরূপক্খন্ধো, তানি চিত্তানি ৰিঞ্ঞাণক্খন্ধো, তংসম্পযুত্তা ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা তযো অরূপক্খন্ধা. তত্থ সচে সোতাপন্নস্স সোতাপত্তিমগ্গো অভাৰিতো অভৰিস্সা, তানি পঞ্চ চিত্তানি ছসু আরম্মণেসু পরিযুট্ঠানং পাপুণেয্যুং. সোতাপত্তিমগ্গো পন নেসং পরিযুট্ঠানুপ্পত্তিং ৰারযমানো সেতুসমুগ্ঘাতং অভব্বুপ্পত্তিকভাৰং কুরুমানো অনুপাদিন্নকং নিরোধেতি নাম. সকদাগামিমগ্গেন চত্তারি দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তানি দ্ৰে দোমনস্সসহগতানীতি ওল়ারিককামরাগব্যাপাদৰসেন ছ চিত্তানি নিরুজ্ঝন্তি. অনাগামিমগ্গেন অণুসহগতকামরাগব্যাপাদৰসেন তানি এৰ ছ চিত্তানি নিরুজ্ঝন্তি. অরহত্তমগ্গেন চত্তারি দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তানি উদ্ধচ্চসহগতঞ্চাতি পঞ্চ অকুসলচিত্তানি নিরুজ্ঝন্তি. তত্থ সচে তেসং অরিযানং তে মগ্গা অভাৰিতা অস্সু, তানি চিত্তানি ছসু আরম্মণেসু পরিযুট্ঠানং পাপুণেয্যুং. তে পন তেসং মগ্গা পরিযুট্ঠানুপ্পত্তিং ৰারযমানা সেতুসমুগ্ঘাতং অভব্বুপ্পত্তিকভাৰং কুরুমানা অনুপাদিন্নকং নিরোধেন্তি নাম. এৰং অনুপাদিন্নকনিরোধো ৰেদিতব্বো.
সচে পন সোতাপন্নস্স সোতাপত্তিমগ্গো অভাৰিতো অভৰিস্সা, ঠপেত্ৰা সত্ত ভৰে অনমতগ্গে সংসারৰট্টে উপাদিন্নকক্খন্ধপ্পৰত্তং পৰত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৰত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. তীণি সংযোজনানি দিট্ঠানুসযো ৰিচিকিচ্ছানুসযোতি ইমে পন পঞ্চ কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৰ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো সোতাপন্নস্স সত্ত ভৰে ঠপেত্ৰা অনমতগ্গে সংসারৰট্টে উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তিস্সতি. এৰং সোতাপত্তিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৰত্তং অপ্পৰত্তং কুরুমানো উপাদিন্নকং নিরোধেতি নাম.
সচে সকদাগামিস্স সকদাগামিমগ্গো অভাৰিতো অভৰিস্সা, ঠপেত্ৰা দ্ৰে ভৰে পঞ্চসু ভৰেসু উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৰত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. ওল়ারিকানি কামরাগপটিঘসংযোজনানি ওল়ারিকো কামরাগানুসযো পটিঘানুসযোতি ইমে পন চত্তারো কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৰ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো সকদাগামিস্স দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰা পঞ্চসু ভৰেসু উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তিস্সতি. এৰং সকদাগামিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৰত্তং অপ্পৰত্তং কুরুমানো উপাদিন্নকং নিরোধেতি নাম.
সচে অনাগামিস্স অনাগামিমগ্গো অভাৰিতো অভৰিস্সা, ঠপেত্ৰা একং ভৰং দুতিযভৰে উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৰত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. অণুসহগতানি কামরাগপটিঘসঞ্ঞোজনানি অণুসহগতো কামরাগানুসযো পটিঘানুসযোতি ইমে পন চত্তারো কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৰ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো অনাগামিস্স একং ভৰং ঠপেত্ৰা দুতিযভৰে উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তিস্সতি. এৰং অনাগামিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৰত্তং অপ্পৰত্তং কুরুমানো উপাদিন্নকং নিরোধেতি নাম.
সচে অরহতো অরহত্তমগ্গো অভাৰিতো অভৰিস্সা, রূপারূপভৰেসু উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৰত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. রূপরাগো অরূপরাগো মানো উদ্ধচ্চং অৰিজ্জা মানানুসযো ভৰরাগানুসযো অৰিজ্জানুসযোতি ইমে পন অট্ঠ কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৰ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো খীণাসৰস্স পুনব্ভৰে উপাদিন্নকপ্পৰত্তং পৰত্তিস্সতি? এৰং অরহত্তমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৰত্তং অপ্পৰত্তং কুরুমানো উপাদিন্নকং নিরোধেতি নাম.
সোতাপত্তিমগ্গো চেত্থ অপাযভৰং নিরোধেতি. সকদাগামিমগ্গো সুগতিকামভৰেকদেসং. অনাগামিমগ্গো কামভৰং. অরহত্তমগ্গো রূপারূপভৰং, সব্বভৰেপি নিরোধেতি এৰাতি ৰদন্তি. এৰং উপাদিন্নকনিরোধো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ‘‘অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেনা’’তি এতেন অনুপাদিন্নকনিরোধং দস্সেতি. ‘‘যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চ, এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তী’’তি ইমিনা পন উপাদিন্নকনিরোধং দস্সেতি.
তত্থ সত্ত ভৰে ঠপেত্ৰাতি কামভৰতো কামভৰং সংসরন্তস্স সত্ত ভৰে ৰজ্জেত্ৰা. অনমতগ্গে সংসারেতি –
‘‘খন্ধানঞ্চ পটিপাটি, ধাতুআযতনান চ;
অব্বোচ্ছিন্নং ৰত্তমানা, ‘সংসারো’তি পৰুচ্চতী’’তি. (ৰিসুদ্ধি. ২.৬১৯; ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; অ. নি. অট্ঠ. ২.৪.১৯৯; পটি. ম. অট্ঠ. ২.১.১১৭; ইতিৰু. অট্ঠ. ১৪, ৫৮; উদা. অট্ঠ. ৩৯) –
এৰং ৰণ্ণিতে সংসারৰট্টে. যে উপ্পজ্জেয্যুং নামঞ্চ রূপঞ্চাতি নমনলক্খণং চতুক্খন্ধসঙ্খাতং নামঞ্চ রুপ্পনলক্খণং ভূতোপাদাযসঙ্খাতং রূপঞ্চ এতে ধম্মা উপ্পজ্জেয্যুং. এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তীতি এতস্মিং সোতাপত্তিমগ্গে এতে নামরূপধম্মা অভব্বুপ্পত্তিকৰসেন নিরোধং গচ্ছন্তি. সকদাগামিমগ্গঞাণেনাতি এত্থ পটিসন্ধিৰসেন সকিংযেৰ ইমং লোকং আগচ্ছতীতি সকদাগামী, তস্স মগ্গো সকদাগামিমগ্গো. তেন মগ্গেন সম্পযুত্তঞাণেন. দ্ৰে ভৰে ঠপেত্ৰাতি কামধাতুযাযেৰ পটিসন্ধিৰসেন দ্ৰে ভৰে ৰজ্জেত্ৰা. পঞ্চসু ভৰেসূতি তদৰসিট্ঠেসু পঞ্চসু ভৰেসু. এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তীতি এত্থ সকদাগামিমগ্গে এতে ধম্মা ৰুত্তনযেন নিরুজ্ঝন্তি. একং ভৰং ঠপেত্ৰাতি উক্কট্ঠৰসেন রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰা একং ভৰং ৰজ্জেত্ৰা. রূপধাতুযা ৰা অরূপধাতুযা ৰাতি দুতিযকভৰে রূপধাতুযা চেৰ অরূপধাতুযা চ. নামঞ্চ রূপঞ্চাতি এত্থ রূপভৰে নামরূপং, অরূপভৰে নামমেৰ. এত্থেতে নিরুজ্ঝন্তীতি এত্থ অনাগামিমগ্গে এতে নামরূপধম্মা ৰুত্তনযেন নিরুজ্ঝন্তি.
অরহতোতি কিলেসেহি আরকত্তা ‘‘অরহা’’তি লদ্ধনামস্স খীণাসৰস্স. অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযাতি দুৰিধা হি নিব্বানধাতু সউপাদিসেসা চ অনুপাদিসেসা চ. তত্থ উপাদীযতি ‘‘অহং মমা’’তি ভুসং গণ্হীযতীতি উপাদি, খন্ধপঞ্চকস্সেতং অধিৰচনং. উপাদিযেৰ সেসো অৰসিট্ঠো উপাদিসেসো, সহ উপাদিসেসেন ৰত্ততীতি সউপাদিসেসা. নত্থেত্থ উপাদিসেসোতি অনুপাদিসেসা. তায অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা. পরিনিব্বাযন্তস্সাতি নিরিন্ধনস্স ৰিয জাতৰেদস্স নিব্বাযন্তস্স অপ্পৰত্তং পৰিসন্তস্স. চরিমৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেনাতি এত্থ অস্সাসপস্সাসানং নিরোধৰসেন. তযো চরিমা ভৰচরিমো ঝানচরিমো চুতিচরিমোতি. ভৰেসু হি কামভৰে অস্সাসপস্সাসা পৰত্তন্তি, রূপারূপভৰেসু নপ্পৰত্তন্তি. তস্মা সো ভৰচরিমো. ঝানেসু পুরিমঝানত্তযেৰ পৰত্তন্তি, চতুত্থে নপ্পৰত্তন্তি. তস্মা সো ঝানচরিমো. যে পন চুতিচিত্তস্স পুরতো সোল়সমেন চিত্তেন সহুপ্পন্না, তে চুতিচিত্তেন সহ নিরুজ্ঝন্তি. সো চুতিচরিমো নাম. অযং ইধ চরিমোতি অধিপ্পেতো. যে হি কেচি বুদ্ধা ৰা পচ্চেকবুদ্ধা ৰা অরিযসাৰকা ৰা অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং উপাদায সব্বে ভৰঙ্গচিত্তেনেৰ অব্যাকতেন দুক্খসচ্চেন কালং করোন্তি. তস্মা চরিমৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেনাতি চুতিচিত্তস্স নিরোধেনাতি অত্থো.
পঞ্ঞা চ সতি চ নামঞ্চাতি এতেহি চতুন্নং অরূপক্খন্ধানং গহণং পচ্চেতব্বং. রূপঞ্চাতি এতেন চতুন্নং মহাভূতানং চতুৰীসতিউপাদারূপানঞ্চ গহণং পচ্চেতব্বং. ইদানি তস্স নিরুজ্ঝনূপাযং দস্সেন্তো ‘‘ৰিঞ্ঞাণস্স নিরোধেন, এত্থেতং উপরুজ্ঝতী’’তি আহ. তত্থ ৰিঞ্ঞাণন্তি চরিমৰিঞ্ঞাণম্পি অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণম্পি. অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণস্স পহীননিরোধেন এত্থেতং উপরুজ্ঝতি নিরুজ্ঝতি দীপসিখা ৰিয অপণ্ণত্তিকভাৰং যাতি, চরিমৰিঞ্ঞাণস্স অনুপ্পাদপচ্চযত্তা অনুপ্পাদনিরোধেন অনুপ্পাদৰসেনেৰ উপরুজ্ঝতীতি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৪৯৯).
৭. এত্তাৰতা চ ‘‘দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি ইমিনা পকাসিতং দুক্খসচ্চং, ‘‘যানি সোতানী’’তি ইমিনা সমুদযসচ্চং, ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধীযরে’’তি ইমিনা মগ্গসচ্চং, ‘‘অসেসং উপরুজ্ঝতী’’তি ইমিনা নিরোধসচ্চন্তি এৰং চত্তারি সচ্চানি সুত্ৰাপি অরিযভূমিং অনধিগতো পুন সেক্খাসেক্খপটিপদং পুচ্ছন্তো ‘‘যে চ সঙ্খাতধম্মাসে’’তি গাথমাহ. তত্থ সঙ্খাতধম্মাতি অনিচ্চাদিৰসেন পরিৰীমংসিতধম্মা, অরহন্তানমেতং অধিৰচনং. সেক্খাতি সীলাদীনি সিক্খমানা অৰসেসা অরিযপুগ্গলা. পুথূতি বহূ সত্তজনা. তেসং মে নিপকো ইরিযং পুট্ঠো পব্রূহীতি তেসং মে সেক্খাসেক্খানং নিপকো পণ্ডিতো ত্ৰং পুট্ঠো পটিপত্তিং ব্রূহীতি.
তেসং খন্ধা সঙ্খাতাতি তেসং পঞ্চক্খন্ধা অপ্পটিসন্ধিকং কত্ৰা দেসিতা, সঙ্খেপং কত্ৰা ঠপিতা ৰা. ধাতুআদীসুপি এসেৰ নযো. ইরিযন্তি পযোগং. চরিযন্তি কিরিযং. ৰুত্তিন্তি পৰত্তিং. আচরন্তি চরণং. গোচরন্তি পচ্চযং. ৰিহারন্তি ইরিযাপথপৰত্তনং. পটিপদন্তি ৰিপস্সনং.
৮. অথস্স ভগৰা যস্মা সেক্খেন কামচ্ছন্দনীৰরণং আদিং কত্ৰা সব্বকিলেসা পহাতব্বা এৰ, তস্মা ‘‘কামেসূতি উপড্ঢগাথায সেক্খপটিপদং দস্সেতি. তস্সত্থো – ৰত্থুকামেসু কিলেসকামেন নাভিগিজ্ঝেয্য, কাযদুচ্চরিতাদযো চ মনসো আৰিলভাৰকরে ধম্মে পজহন্তো মনসানাৰিলো সিযাতি. যস্মা পন অসেক্খো অনিচ্চাদিৰসেন সব্বসঙ্খারাদীনং পরিতুলিতত্তা কুসলো সব্বধম্মেসু কাযানুপস্সনাসতিআদীহি চ সতো সক্কাযদিট্ঠিআদীনং ভিন্নত্তা ভিক্খুভাৰং পত্তো হুত্ৰা সব্বইরিযাপথেসু পরিব্বজতি, তস্মা ‘‘কুসলো’’তি উপড্ঢগাথায অসেক্খপটিপদং দস্সেতি.
নাভিগিজ্ঝেয্যাতি গেধং নাপজ্জেয্য. ন পলিগিজ্ঝেয্যাতি লোভং নাপজ্জেয্য. ন পলিবুন্ধেয্যাতি লোভৰসেন ন অল্লীযেয্য.
আৰিলকরে কিলেসে জহেয্যাতি চিত্তালুল়করে উপতাপসঙ্খাতে কিলেসে জহেয্য.
সব্বে ধম্মা অনত্তাতি নিব্বানং অন্তোকরিত্ৰা ৰুত্তং. যং কিঞ্চি সমুদযধম্মন্তি যং কিঞ্চি সপ্পচ্চযসভাৰং.
সহ গাথাপরিযোসানাতি গাথাৰসানেনেৰ সদ্ধিং. যেতে ব্রাহ্মণেন সদ্ধিং একচ্ছন্দাতি যে এতে অজিতমাণৰেন কল্যাণছন্দেন একজ্ঝাসযা. একপ্পযোগাতি কাযৰচীমনোপযোগেহি একপ্পযোগা. একাধিপ্পাযাতি একো অধিপ্পাযো রুচি এতেসন্তি একাধিপ্পাযা, একরুচিকাতি অত্থো. একৰাসনৰাসিতাতি অতীতবুদ্ধসাসনে তেন সদ্ধিং ভাৰিতভাৰনা. অনেকপাণসহস্সানন্তি অনেকেসং দেৰমনুস্সসঙ্খাতানং পাণসহস্সানং. ৰিরজং ৰীতমলন্তি রাগাদিরজৰিরহিতং রাগাদিমলৰিরহিতঞ্চ.
ধম্মচক্খুন্তি ইধ সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. অঞ্ঞত্থ হেট্ঠামগ্গত্তযং. তস্স উপ্পত্তিকারণদস্সনত্থং ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’’ন্তি আহ. তঞ্হি নিরোধং আরম্মণং কত্ৰা কিচ্চৰসেন এৰং সব্বসঙ্খতং পটিৰিজ্ঝন্তং উপ্পজ্জতি. তস্স ব্রাহ্মণস্স অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চীতি তস্স চ অজিতব্রাহ্মণস্স অন্তেৰাসিকসহস্সানঞ্চ তণ্হাদীহি অগ্গহেত্ৰা কামাসৰাদীহি মগ্গক্খণে চিত্তং ৰিমুচ্চমানং ফলক্খণে ৰিমুচ্চি. সহ অরহত্তপ্পত্তাতি অরহত্তপ্পত্তিযা চ সহেৰ আযস্মতো অজিতস্স চ অন্তেৰাসিকসহস্সস্স চ অজিনজটাৰাকচীরতিদণ্ডকমণ্ডলুআদযো অন্তরধাযিংসু. সব্বেৰ ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা দ্ৰঙ্গুলকেসা এহিভিক্খূ হুত্ৰা ভগৰন্তং নমস্সমানা পঞ্জলিকা নিসীদিংসু. পাল়িযং পন অজিতত্থেরোৰ পঞ্ঞাযতি. তত্থ অন্ৰত্থপটিপত্তিযাতি সযং পচ্চাসীসিতলদ্ধপটিপত্তিযা, নিব্বানলদ্ধভাৰেনাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ. এৰং ভগৰা অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
অজিতমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. তিস্সমেত্তেয্যমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
৯. দুতিযে তিস্সমেত্তেয্যসুত্তনিদ্দেসে – কোধ সন্তুসিতোতি নিট্ঠিতে পন অজিতসুত্তে ‘‘কথং লোকং অৰেক্খন্তং, মচ্চুরাজা ন পস্সতী’’তি (সু. নি. ১১২৪; চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছা ১৪৩) এৰং মোঘরাজা পুচ্ছিতুং আরভি. ‘‘ন তাৰস্স ইন্দ্রিযানি পরিপাকং গতানী’’তি ঞত্ৰা ভগৰা ‘‘তিট্ঠ ত্ৰং, মোঘরাজ, অঞ্ঞো পুচ্ছতূ’’তি পটিক্খিপি. ততো তিস্সমেত্তেয্যো অত্তনো সংসযং পুচ্ছন্তো ‘‘কোধাতি গাথমাহ. তত্থ কোধ সন্তুসিতোতি কো ইধ সত্তো তুট্ঠো. ইঞ্জিতাতি তণ্হাদিট্ঠিৰিপ্ফন্দিতানি. উভন্তমভিঞ্ঞাযাতি উভো অন্তে অভিজানিত্ৰা. মন্তা ন লিপ্পতীতি পঞ্ঞায ন লিপ্পতি.
পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পোতি নেক্খম্মাদিৰিতক্কেহি পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পত্তা পরিপুণ্ণমনোরথো.
তণ্হিঞ্জিতন্তি তণ্হায চলিতং. দিট্ঠিঞ্জিতাদীসুপি এসেৰ নযো. কামিঞ্জিতন্তি কিলেসকামেহি ইঞ্জিতং ফন্দিতং. ‘‘কম্মিঞ্জিত’’ন্তিপি পাঠো, তং ন সুন্দরং.
মহন্তো পুরিসোতি মহাপুরিসো. উত্তমো পুরিসোতি অগ্গপুরিসো. পধানো পুরিসোতি সেট্ঠপুরিসো. অলামকো পুরিসোতি ৰিসিট্ঠপুরিসো. জেট্ঠকো পুরিসোতি পামোক্খপুরিসো. ন হেট্ঠিমকো পুরিসোতি উত্তমপুরিসো. পুরিসানং কোটিপ্পত্তো পুরিসোতি পধানপুরিসো. সব্বেসং ইচ্ছিতো পুরিসোতি পৰরপুরিসো.
সিব্বিনিমচ্চগাতি তণ্হং অতিঅগা, অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো. উপচ্চগাতি ভুসং অতিঅগা.
১০. তস্সেতমত্থং ভগৰা ব্যাকরোন্তো ‘‘কামেসূ’’তি গাথাদ্ৰযমাহ. তত্থ কামেসু ব্রহ্মচরিযৰাতি কামনিমিত্তং ব্রহ্মচরিযৰা, কামেসু আদীনৰং দিস্ৰা মগ্গব্রহ্মচরিযেন সমন্নাগতোতি ৰুত্তং হোতি. এত্তাৰতা সন্তুসিততং দস্সেতি. ‘‘ৰীততণ্হো’’তিআদীহি অনিঞ্জিততং. তত্থ সঙ্খায নিব্বুতোতি অনিচ্চাদিৰসেন ধম্মে ৰীমংসিত্ৰা রাগাদিনিব্বানেন নিব্বুতো.
অসদ্ধম্মসমাপত্তিযাতি নীচধম্মসমাযোগতো. আরতীতি আরকা রমনং. ৰিরতীতি তায ৰিনা রমনং. পটিৰিরতীতি পটিনিৰত্তিত্ৰা তায ৰিনা রমনং. ৰেরমণীতি ৰেরৰিনাসনং. অকিরিযাতি কিরিযাপচ্ছিন্দনং. অকরণন্তি করণপরিচ্ছিন্দনং. অনজ্ঝাপত্তীতি অনাপজ্জনতা. ৰেলাঅনতিক্কমোতি সীমাঅনতিক্কমো. সেসং তত্থ তত্থ ৰুত্তনযত্তা পাকটমেৰ.
এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে অযম্পি ব্রাহ্মণো অরহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৰাসিকসহস্সেন, অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসহস্সানং ধম্মচক্খুং উদপাদি. সেসং পুব্বসদিসমেৰ.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
তিস্সমেত্তেয্যমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পুণ্ণকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১২. ততিযে পুণ্ণকসুত্তনিদ্দেসে – অনেজন্তি ইদম্পি পুরিমনযেনেৰ মোঘরাজানং পটিক্খিপিত্ৰা ৰুত্তং. তত্থ মূলদস্সাৰিন্তি অকুসলমূলাদিদস্সাৰিং. ইসযোতি ইসিনামকা জটিলা. যঞ্ঞন্তি দেয্যধম্মং. অকপ্পযিংসূতি পরিযেসিংসু.
হেতুদস্সাৰীতিআদীনি সব্বানি কারণৰেৰচনানেৰ. কারণঞ্হি যস্মা অত্তনো ফলত্থায হিনোতি পৰত্ততি, তস্মা হেতূতি ৰুচ্চতি. যস্মা তং ফলং নিদেতি ‘হন্দ, গণ্হথ ন’ন্তি অপ্পেতি ৰিয, তস্মা নিদানন্তি ৰুচ্চতি. সম্ভৰদস্সাৰীতিআদীনি পঞ্চ পদানি হেট্ঠা দস্সিতনযানি এৰ. যস্মা তং পটিচ্চ এতি পৰত্ততি, তঞ্চ ফলং ততো সমুদেতি উপ্পজ্জতি, তস্মা পচ্চযোতি চ সমুদযোতি চ ৰুচ্চতি.
যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযোতি চতুঅপাযৰিনিমুত্তকা উত্তরমাতাদযো অপ্পেসক্খা কপণমনুস্সা চ দুল্লভঘাসচ্ছাদনা দুক্খপীল়িতা ৰেদিতব্বা. যা ৰা পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযোতি যমরাজনাগসুপণ্ণপেতমহিদ্ধিকাদযো পচ্চেতব্বা. অত্তভাৰাভিনিব্বত্তিযাতি তীসু ঠানেসু পটিসন্ধিৰসেন অত্তভাৰপটিলাভত্থায. জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানাতি. পস্সতীতি সমন্তচক্খুনা পস্সতি.
অকুসলাতি অকোসল্লসম্ভূতা. অকুসলং ভজন্তীতি অকুসলভাগিযা. অকুসলপক্খে ভৰাতি অকুসলপক্খিকা. সব্বে তে অৰিজ্জা মূলং কারণং এতেসন্তি অৰিজ্জামূলকা. অৰিজ্জায সমোসরন্তি সম্মা ওসরন্তি গচ্ছন্তীতি অৰিজ্জাসমোসরণা. অৰিজ্জাসমুগ্ঘাতাতি অরহত্তমগ্গেন অৰিজ্জায হতায. সব্বে তে সমুগ্ঘাতং গচ্ছন্তীতি ৰুত্তপ্পকারা অকুসলধম্মা, তে সব্বে হতভাৰং পাপুণন্তি.
অপ্পমাদমূলকাতি সতিঅৰিপ্পৰাসো অপ্পমাদো মূলং কারণং এতেসন্তি অপ্পমাদমূলকা. অপ্পমাদেসু সম্মা ওসরন্তি গচ্ছন্তীতি অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতীতি সযং কামাৰচরোপি সমানো চতুভূমকধম্মানং পতিট্ঠাভাৰেন অগ্গো নাম জাতো.
অলমত্তোতি সমত্থচিত্তো. মযা পুচ্ছিতন্তি মযা পুট্ঠং. ৰহস্সেতং ভারন্তি এতং আভতভারং ৰহস্সু. যে কেচি ইসিপব্বজ্জং পব্বজিতা. ‘‘ইসিপব্বজ্জা পব্বজিতা’’তিপি পাঠো.
আজীৰকসাৰকানং আজীৰকা দেৰতাতি যে আজীৰকৰচনং সুণন্তি সুস্সুসন্তি, তে আজীৰকসাৰকা, তেসং আজীৰকসাৰকানং. আজীৰকা চ তেসং দেয্যধম্মং পটিগ্গণ্হন্তি, তে এৰ আজীৰকা দেৰতা. এৰং সব্বত্থ. যে যেসং দক্খিণেয্যাতি যে আজীৰকাদযো দিসাপরিযোসানা যেসং খত্তিযাদীনং দেয্যধম্মানুচ্ছৰিকা. তে তেসং দেৰতাতি তে আজীৰকাদযো তেসং খত্তিযাদীনং দেৰতা.
যেপি যঞ্ঞং এসন্তীতি দেয্যধম্মং ইচ্ছন্তি. গৰেসন্তীতি ওলোকেন্তি. পরিযেসন্তীতি উপ্পাদেন্তি. যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূতি যঞ্ঞা এৰ ৰা এতে পুথুকা. যঞ্ঞযাজকা ৰা এতে পুথূতি দেয্যধম্মস্স যাজনকা এৰ ৰা এতে পুথুকা. দক্খিণেয্যা ৰা এতে পুথূতি দেয্যধম্মানুচ্ছৰিকা এৰ ৰা এতে পুথুকা. তে ৰিত্থারতো দস্সেতুং ‘‘কথং যঞ্ঞা ৰা এতে পুথূ’’তিআদিনা নযেন ৰিত্থারেন দস্সেতি.
১৩. আসীসমানাতি রূপাদীনি পত্থযমানা. ইত্থত্তন্তি ইত্থভাৰঞ্চ পত্থযমানা, মনুস্সাদিভাৰং ইচ্ছন্তাতি ৰুত্তং হোতি. জরং সিতাতি জরং নিস্সিতা. জরামুখেন চেত্থ সব্বং ৰট্টদুক্খং ৰুত্তং. তেন ৰট্টদুক্খনিস্সিতা ততো অপরিমুচ্চমানাযেৰ কপ্পযিংসূতি দীপেতি.
রূপপটিলাভং আসীসমানাতি ৰণ্ণাযতনসম্পত্তিলাভং পত্থযমানা. সদ্দাদীসুপি এসেৰ নযো. খত্তিযমহাসালকুলে অত্তভাৰপটিলাভন্তি সারপ্পত্তে খত্তিযানং মহাসালকুলে অত্তভাৰলাভং পটিসন্ধিং পত্থযমানা. ব্রাহ্মণমহাসালকুলাদীসুপি এসেৰ নযো. ব্রহ্মকাযিকেসু দেৰেসূতি এত্থ পুব্বভৰং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থাতি খত্তিযকুলাদীসু.
জরানিস্সিতাতি জরং অস্সিতা. ব্যাধিনিস্সিতাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এতেহি সব্বং ৰট্টদুক্খং পরিযাদিযিত্ৰা দস্সিতং হোতি.
১৪. কচ্চিসু তে ভগৰা যঞ্ঞপথে অপ্পমত্তা, অতারু জাতিঞ্চ জরঞ্চ মারিসাতি এত্থ যঞ্ঞো এৰ যঞ্ঞপথো. ইদং ৰুত্তং হোতি – কচ্চি তে যঞ্ঞে অপ্পমত্তা হুত্ৰা যঞ্ঞং কপ্পযন্তা ৰট্টদুক্খমুত্তরিংসূতি.
যেপি যঞ্ঞং দেন্তি যজন্তীতি দেয্যধম্মদানৰসেন যজন্তি. পরিচ্চজন্তীতি ৰিস্সজ্জেন্তি.
১৫. আসীসন্তীতি রূপপটিলাভাদযো পত্থেন্তি. থোমযন্তীতি ‘‘সুচিং দিন্ন’’ন্তিআদিনা নযেন যঞ্ঞাদীনি পসংসন্তি. অভিজপ্পন্তীতি রূপাদিপটিলাভায ৰাচং গীরন্তি. জুহন্তীতি দেন্তি. কামাভিজপ্পন্তি পটিচ্চ লাভন্তি রূপাদিলাভং পটিচ্চ পুনপ্পুনং কামে এৰ অভিজপ্পন্তি, ‘‘অহো ৰত অম্হাকম্পি সিয্যু’’ন্তি ৰদন্তি, তণ্হঞ্চ তত্থ ৰড্ঢেন্তীতি ৰুত্তং হোতি. যাজযোগাতি যাগাধিমুত্তা. ভৰরাগরত্তাতি এৰমিমেহি আসীসনাদীহি ভৰরাগেনেৰ রত্তা, ভৰরাগরত্তা ৰা হুত্ৰা এতানি আসীসনাদীনি করোন্তা নাতরিংসু জাতিআদিৰট্টদুক্খং ন উত্তরিংসু.
যঞ্ঞং ৰা থোমেন্তীতি দানং ৰা ৰণ্ণেন্তি. ফলং ৰাতি রূপাদিপটিলাভং. দক্খিণেয্যে ৰাতি জাতিসম্পন্নাদীসু. সুচিং দিন্নন্তি সুচিং কত্ৰা দিন্নং. মনাপন্তি মনৰড্ঢনকং. পণীতন্তি ওজৰন্তং. কালেনাতি তত্থ তত্থ সম্পত্তকালে. কপ্পিযন্তি অকপ্পিযং ৰজ্জেত্ৰা দিন্নং. অনৰজ্জন্তি নিদ্দোসং. অভিণ্হন্তি পুনপ্পুনং. দদং চিত্তং পসাদিতন্তি দদতো মুঞ্চনচিত্তং পসাদিতন্তি. থোমেন্তি কিত্তেন্তীতি গুণং পাকটং করোন্তি. ৰণ্ণেন্তীতি ৰণ্ণং ভণন্তি. পসংসন্তীতি পসাদং পাপেন্তি.
ইতো নিদানন্তি ইতো মনুস্সলোকতো দিন্নকারণা. অজ্ঝাযকাতি মন্তে পরিৰত্তেন্তা. মন্তধরাতি মন্তে ধারেন্তা. তিণ্ণং ৰেদানন্তি ইরুৰেদযজুৰেদসামৰেদানং. ওট্ঠপহটকরণৰসেন পারং গতাতি পারগূ. সহ নিঘণ্ডুনা চ কেটুভেন চ সনিঘণ্ডুকেটুভানং. নিঘণ্ডূতি নিঘণ্ডুরুক্খাদীনং ৰেৰচনপ্পকাসকং সত্থং. কেটুভন্তি কিরিযাকপ্পৰিকপ্পো কৰীনং উপকারাৰহং সত্থং. সহ অক্খরপ্পভেদেন সাক্খরপ্পভেদানং. অক্খরপ্পভেদোতি সিক্খা চ নিরুত্তি চ. ইতিহাসপঞ্চমানন্তি আথব্বণৰেদং চতুত্থং কত্ৰা ‘‘ইতিহ আস, ইতিহ আসা’’তি ঈদিসৰচনপটিসংযুত্তপুরাণকথাসঙ্খাতো ইতিহাসো পঞ্চমো এতেসন্তি ইতিহাসপঞ্চমা, তেসং ইতিহাসপঞ্চমানং ৰেদানং.
পদং তদৰসেসঞ্চ ব্যাকরণং অধিযন্তি, ৰেদেন্তি ৰাতি পদকা ৰেয্যাকরণা. লোকাযতং ৰুচ্চতি ৰিতণ্ডৰাদসত্থং. মহাপুরিসলক্খণন্তি মহাপুরিসানং বুদ্ধাদীনং লক্খণদীপকং দ্ৰাদসসহস্সগন্থপ্পমাণং সত্থং. যত্থ সোল়সসহস্সগাথাপদপরিমাণা বুদ্ধমন্তা নাম অহেসুং. যেসং ৰসেন ‘‘ইমিনা লক্খণেন সমন্নাগতা বুদ্ধা নাম হোন্তি, ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধা, অগ্গসাৰকা, অসীতিমহাসাৰকা (থেরগা. অট্ঠ. ২.১২৮৮), বুদ্ধমাতা, বুদ্ধপিতা, অগ্গুপট্ঠাকো, অগ্গুপট্ঠাযিকা, রাজা চক্কৰত্তী’’তি অযং ৰিসেসো ঞাযতি. অনৰযাতি ইমেসু লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনূনা পরিপূরকারিনো, অৰযা ন হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি. অৰযা নাম যে তানি অত্থতো চ গন্থতো চ সন্ধারেতুং ন সক্কোন্তি. ৰীতরাগাতি পহীনরাগা. এতেন অরহত্তফলট্ঠা ৰুত্তা. রাগৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি এতেন অরহত্তমগ্গট্ঠা. ৰীতদোসাতি অনাগামিফলট্ঠা. দোসৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি এতেন অনাগামিমগ্গট্ঠা. ৰীতমোহাতি অরহত্তফলট্ঠা. মোহৰিনযায ৰা পটিপন্নাতি অরহত্তমগ্গট্ঠা. সীলসমাধিপঞ্ঞাৰিমুত্তিসম্পন্নাতি এতেহি চতূহি লোকিযলোকুত্তরমিস্সকেহি সীলাদীহি সম্পন্না. ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নাতি এতেন পচ্চৰেক্খণঞাণসম্পন্না ৰুত্তাতি ঞাতব্বং, তঞ্চ খো লোকিযমেৰ. অভিজপ্পন্তীতি পত্থেন্তি. জপ্পন্তীতি পচ্চাসীসন্তি. পজপ্পন্তীতি অতীৰ পচ্চাসীসন্তি. যাজযোগেসু যুত্তাতি অনুযোগে দেয্যধম্মে দিয্যমানে অভিযোগৰসেন যুত্তা.
১৬. অথ কো চরহীতি অথ ইদানি কো অঞ্ঞো অতারি.
১৭. সঙ্খাযাতি ঞাণেন ৰীমংসিত্ৰা. পরোপরানীতি পরানি চ ওপরানি চ, পরত্তভাৰসকত্তভাৰাদীনি পরানি চ ওপরানি চাতি ৰুত্তং হোতি. ৰিধূমোতি কাযদুচ্চরিতাদিধূমৰিরহিতো. অনীঘোতি রাগাদিঈঘৰিরহিতো. অতারি সোতি সো এৰরূপো অরহা জাতিজরং অতারি.
সকরূপাতি অত্তনো রূপা. পররূপাতি পরেসং রূপা. কাযদুচ্চরিতং ৰিধূমিতন্তি তিৰিধকাযদুচ্চরিতং ৰিধূমং কতং. ৰিধমিতন্তি নাসিতং.
মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারোতি যথা খারিভারো খন্ধেন ৰয্হমানো উপরিট্ঠিতোপি অক্কন্তক্কন্তট্ঠানং পথৰিযা সদ্ধিং ফস্সেতি ৰিয, এৰং জাতিগোত্তকুলাদীনি মানৰত্থূনি নিস্সায উস্সাপিতো মানো, তত্থ তত্থ ইস্সং উপ্পাদেন্তো চতূসু অপাযেসু সংসীদাপেতি. তেনাহ – ‘‘মানো হি তে, ব্রাহ্মণ, খারিভারো’’তি. কোধো ধূমোতি তৰ ঞাণগ্গিস্স উপক্কিলেসট্ঠেন কোধো ধূমো. তেন হি তে উপক্কিলিট্ঠো ঞাণগ্গি ন ৰিরোচতি. ভস্মনি মোসৰজ্জন্তি নিরোজট্ঠেন মুসাৰাদো ছারিকা নাম. যথা হি ছারিকায পটিচ্ছন্নো অগ্গি ন জোততি, এৰং তে মুসাৰাদেন পটিচ্ছন্নং ঞাণন্তি দস্সেতি. জিৰ্হা সুজাতি যথা তুয্হং সুৰণ্ণরজতলোহকট্ঠমত্তিকাসু অঞ্ঞতরমযা যাগযজনত্থায সুজা হোতি, এৰং ময্হং ধম্মযাগযজনত্থায পহুতজিৰ্হা সুজাতি ৰদতি. যথা তুয্হং নদীতীরে যজনট্ঠানং, এৰং ধম্মযাগযজনট্ঠানট্ঠেন হদযং জোতিট্ঠানং. অত্তাতি চিত্তং.
জাতীতি জাযনকৰসেন জাতি. ইদমেত্থ সভাৰপচ্চত্তং. সঞ্জাযনৰসেন সঞ্জাতি, উপসগ্গেন পদং ৰড্ঢিতং. ওক্কমনৰসেন ওক্কন্তি. জাযনট্ঠেন ৰা জাতি. সা অপরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. সঞ্জাযনট্ঠেন সঞ্জাতি. সা পরিপুণ্ণাযতনৰসেন যুত্তা. ওক্কমনট্ঠেন ওক্কন্তি. সা অণ্ডজজলাবুজৰসেন যুত্তা. তে হি অণ্ডকোসঞ্চ ৰত্থিকোসঞ্চ ওক্কমন্তি পৰিসন্তি ওক্কমন্তা পৰিসন্তা ৰিয পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. অভিনিব্বত্তনট্ঠেন অভিনিব্বত্তি. সা সংসেদজওপপাতিকৰসেন যুত্তা. তে হি পাকটা এৰ হুত্ৰা নিব্বত্তন্তি. অযং তাৰ সম্মুতিকথা.
ইদানি পরমত্থকথা হোতি. খন্ধা এৰ হি পরমত্থতো পাতুভৰন্তি, ন সত্তা. তত্থ চ খন্ধানন্তি একৰোকারভৰে একস্স, চতুৰোকারভৰে চতুন্নং, পঞ্চৰোকারভৰে পঞ্চন্নম্পি গহণং ৰেদিতব্বং. পাতুভাৰোতি উপ্পত্তি. আযতনানন্তি এত্থ তত্র তত্র উপপজ্জমানাযতনানং সঙ্গহো ৰেদিতব্বো. পটিলাভোতি সন্ততিযা পাতুভাৰোযেৰ. পাতুভৰন্তানেৰ হি তানি পটিলদ্ধানি নাম হোন্তি. সা পনেসা তত্থ তত্থ ভৰে পঠমাভিনিব্বত্তিলক্খণা জাতি, নিয্যাতনরসা, অতীতভৰতো ইধ উম্মুজ্জনপচ্চুপট্ঠানা, ফলৰসেন দুক্খৰিচিত্ততাপচ্চুপট্ঠানা ৰা.
জরাতি সভাৰপচ্চত্তং. জীরণতাতি আকারভাৰনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা, পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসা. অযঞ্হি জরাতি ইমিনা পদেন সভাৰতো দীপিতা. তেনস্সা ইদং সভাৰপচ্চত্তং. জীরণতাতি ইমিনা আকারতো, তেনস্সাযং আকারনিদ্দেসো. খণ্ডিচ্চন্তি ইমিনা কালাতিক্কমে দন্তনখানং খণ্ডিতভাৰকরণকিচ্চতো. পালিচ্চন্তি ইমিনা কেসলোমানং পলিতভাৰকরণকিচ্চতো. ৰলিত্তচতাতি ইমিনা মংসং মিলাপেত্ৰা তচে ৰলিভাৰকরণকিচ্চতো. তেনস্সা ইমে খণ্ডিচ্চন্তিআদযো তযো কালাতিক্কমে কিচ্চনিদ্দেসা. তেহি ইমেসং ৰিকারানং দস্সনৰসেন পাকটীভূতা পাকটজরা দস্সিতা. যথেৰ হি উদকস্স ৰা ৰাতস্স ৰা অগ্গিনো ৰা তিণরুক্খাদীনং সংভগ্গপলিভগ্গতায ৰা ঝামতায ৰা গতমগ্গো পাকটো হোতি, ন চ সো গতমগ্গো তানেৰ উদকাদীনি, এৰমেৰ জরায দন্তাদীনং খণ্ডিচ্চাদিৰসেন গতমগ্গো পাকটো, চক্খুং উম্মীলেত্ৰাপি গয্হতি, ন চ খণ্ডিচ্চাদীনেৰ জরা. ন হি জরা চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা হোতি.
আযুনো সংহানি ইন্দ্রিযানং পরিপাকোতি ইমেহি পন পদেহি কালাতিক্কমেযেৰ অভিব্যত্তায আযুক্খযচক্খাদিইন্দ্রিযপরিপাকসঙ্খাতায পকতিযা দীপিতা, তেনস্সিমে পচ্ছিমা দ্ৰে পকতিনিদ্দেসাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ যস্মা জরং পত্তস্স আযু হাযতি, তস্মা জরা ‘‘আযুনো সংহানী’’তি ফলূপচারেন ৰুত্তা. যস্মা চ দহরকালে সুপ্পসন্নানি সুখুমম্পি অত্তনো ৰিসযং সুখেনেৰ গণ্হনসমত্থানি চক্খাদীনি ইন্দ্রিযানি জরং পত্তস্স পরিপক্কানি আলুল়িতানি অৰিসদানি, ওল়ারিকম্পি অত্তনো ৰিসযং গহেতুং অসমত্থানি হোন্তি. তস্মা ‘‘ইন্দ্রিযানং পরিপাকো’’তি ফলূপচারেনেৰ ৰুত্তা.
সা পনেসা এৰং নিদ্দিট্ঠা সব্বাপি জরা পাকটা পটিচ্ছন্নাতি দুৰিধা হোতি. তত্থ দন্তাদীসু খণ্ডাদিভাৰদস্সনতো রূপধম্মেসু জরা পাকটজরা নাম. অরূপধম্মেসু পন জরা তাদিসস্স ৰিকারস্স অদস্সনতো পটিচ্ছন্নজরা নাম. তত্থ য্ৰাযং খণ্ডাদিভাৰো দিস্সতি, সো তাদিসানং দন্তাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা ৰণ্ণোযেৰ. তঞ্চ চক্খুনা দিস্ৰা মনোদ্ৰারেন চিন্তেত্ৰা ‘‘ইমে দন্তা জরায পহটা’’তি জরং জানাতি. উদকট্ঠানে বদ্ধানি গোসিঙ্গাদীনি ওলোকেত্ৰা হেট্ঠা উদকস্স অত্থিভাৰজাননং ৰিয.
পুন অৰীচি সৰীচীতি এৰম্পি অযং জরা দুৰিধা হোতি. তত্থ মণিকনকরজতপৰাল়চন্দসূরিযাদীনং মন্দদসকাদীসু পাণীনং ৰিয চ পুপ্ফফলপল্লৰাদীসু অপাণীনং ৰিয চ অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং দুব্বিঞ্ঞেয্যত্তা জরা অৰীচিজরা নাম, নিরন্তরজরাতি অত্থো. ততো অঞ্ঞেসু পন যথাৰুত্তেসু অন্তরন্তরা ৰণ্ণৰিসেসাদীনং সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা জরা সৰীচিজরা নাম.
তত্থ সৰীচিজরা উপাদিন্নকঅনুপাদিন্নকৰসেন এৰং দীপেতব্বা – দহরকুমারকানঞ্হি পঠমমেৰ খীরদন্তা নাম উট্ঠহন্তি, ন তে থিরা. তেসু পন পতিতেসু পুন দন্তা উট্ঠহন্তি, তে পঠমমেৰ সেতা হোন্তি, জরাৰাতেন পন পহটকালে কাল়কা হোন্তি. কেসা পন পঠমমেৰ তম্বাপি হোন্তি কাল়কাপি সেতকাপি. ছৰি পন সলোহিতকা হোতি. ৰড্ঢন্তানং ৰড্ঢন্তানং ওদাতানং ওদাতভাৰো, কাল়কানং কাল়কভাৰো পঞ্ঞাযতি. জরাৰাতেন পহটকালে চ ৰলিং গণ্হাতি. সব্বম্পি সস্সং ৰপিতকালে সেতং হোতি, পচ্ছা নীলং. জরাৰাতেন পন পহটকালে পণ্ডরং হোতি. অম্বঙ্কুরেনাপি দীপেতুং ৰট্টতি এৰ. সা পনেসা খন্ধপরিপাকলক্খণা জরা, মরণূপনযনরসা, যোব্বনৰিনাসপচ্চুপট্ঠানা. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ. এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে অযম্পি ব্রাহ্মণো অরহত্তে পতিট্ঠাসি সদ্ধিং অন্তেৰাসিকসহস্সেন. অঞ্ঞেসঞ্চ অনেকসহস্সানং ধম্মচক্খুং উদপাদি. সেসং ৰুত্তসদিসমেৰ.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
পুণ্ণকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মেত্তগূমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
১৮. চতুত্থে মেত্তগূসুত্তে – মঞ্ঞামি তং ৰেদগূ ভাৰিতত্তন্তি ‘‘অযং ৰেদগূ’’তি চ ‘‘ভাৰিতত্তো’’তি চ এৰং তং মঞ্ঞামি.
অপরিত্তোতি ন অপ্পো. মহন্তোতি ন খুদ্দকো. গম্ভীরোতি ন উত্তানো. অপ্পমেয্যোতি মিনিতুং ন সক্কুণেয্যো. দুপ্পরিযোগাল়্হোতি অৰগাহিতুং ওতরিতুং দুক্খো. বহুরতনো সাগরূপমোতি বহূনং ধম্মরতনানং আকরত্তা অনেকৰিধরতনসম্পন্নো মহাসমুদ্দো ৰিয বহুরতনো সাগরসদিসো.
ন মঙ্কু হোতীতি ন ৰিকুণিতমুখো হোতি. অপ্পতিট্ঠিতচিত্তোতি দোসৰসেন ন ঘনীভূতচিত্তো. অলীনমনসোতি ন সঙ্কুচিতচিত্তো. অব্যাপন্নচেতসোতি ন পূতিচিত্তো.
দিট্ঠে দিট্ঠমত্তোতি চক্খুৰিসযে রূপারম্মণে দিট্ঠমত্তোযেৰ তং আরম্মণং ভৰিস্সতি, কত্তা ৰা কারেতা ৰা নত্থি. যং চক্খুনা দিট্ঠং ৰণ্ণাযতনমেৰ. সুতাদীসুপি এসেৰ নযো. অপি চ দিট্ঠেতি দস্সনযোগেন ৰণ্ণাযতনং, সৰনযোগেন সদ্দাযতনং, মুতযোগেন ঘানজিৰ্হাকাযাযতনানি দস্সেতি. ঘানস্স গন্ধাযতনং, জিৰ্হায রসাযতনং, কাযস্স পথৰী তেজো ৰাযূতি ফোট্ঠব্বাযতনং, ৰিঞ্ঞাতযোগেন ধম্মাযতনং দস্সেতি. দিট্ঠে অনূপযোতি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে রাগূপযৰিরহিতো. অনপাযোতি কোধৰিরহিতো অপ্পটিঘো. অনিস্সিতোতি তণ্হায অনল্লীনো. অপ্পটিবদ্ধোতি মানেন ন বদ্ধো. ৰিপ্পমুত্তোতি সব্বারম্মণতো মুত্তো. ৰিসঞ্ঞুত্তোতি কিলেসেহি ৰিযুত্তো হুত্ৰা ঠিতো.
সংৰিজ্জতি ভগৰতো চক্খূতি বুদ্ধস্স ভগৰতো পকতিমংসচক্খু উপলব্ভতি. পস্সতীতি দক্খতি ওলোকেতি. চক্খুনা রূপন্তি চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপারম্মণং. ছন্দরাগোতি তণ্হাছন্দো.
দন্তং নযন্তি সমিতিন্তি উয্যানকীল়ামণ্ডলাদীসু হি মহাজনমজ্ঝং গচ্ছন্তা দন্তমেৰ গোণং ৰা দন্তং অস্সাজানীযং ৰা যানে যোজেত্ৰা নযন্তি. রাজাতি তথারূপানেৰ ঠানানি গচ্ছন্তো রাজাপি দন্তমেৰ অভিরুহতি. মনুস্সেসূতি মনুস্সেসুপি চতূহি অরিযমগ্গেহি দন্তো নিব্বিসেৰনোৰ সেট্ঠো. যোতিৰাক্যন্তি এৰরূপং অতিক্কম্মৰচনং পুনপ্পুনং ৰুচ্চমানম্পি তিতিক্খতি নপ্পতিপ্ফরতি ন ৰিহঞ্ঞতি, এৰরূপো দন্তো সেট্ঠোতি অত্থো.
অস্সতরাতি ৰল়ৰায গদ্রভেন জাতা. আজানীযাতি যং অস্সদম্মসারথি কারণং কারেতি, তস্স খিপ্পং জাননসমত্থা. সিন্ধৰাতি সিন্ধৰরট্ঠে জাতা অস্সা. মহানাগাতি কুঞ্জরসঙ্খাতা মহাহত্থিনো. অত্তদন্তোতি এতে অস্সতরা ৰা সিন্ধৰা ৰা কুঞ্জরা ৰা দন্তাৰ, ন অদন্তা. যো পন চতুমগ্গসঙ্খাতেন অত্তনো দন্ততায অত্তদন্তো নিব্বিসেৰনো, অযং ততোপি ৰরং, সব্বেহিপি এতেহি উত্তরিতরোতি অত্থো.
ন হি এতেহি যানেহীতি যানি এতানি হত্থিযানাদীনি উত্তমযানানি, এতেহি যানেহি কোচি পুগ্গলো সুপিনন্তেনপি অগতপুব্বত্তা ‘‘অগত’’ন্তি সঙ্খাতং নিব্বানদিসং তথা ন গচ্ছেয্য. যথা পুব্বভাগে ইন্দ্রিযদমেন দন্তেন, অপরভাগে অরিযমগ্গভাৰনায সুদন্তেন দন্তো নিব্বিসেৰনো সপ্পঞ্ঞো পুগ্গলো তং অগতপুব্বং দিসং গচ্ছতি, দন্তভূমিং পাপুণাতি, তস্মা অত্তদমনমেৰ ৰরতরন্তি অত্থো (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩২২; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
ৰিধাসু ন ৰিকম্পন্তীতি নৰৰিধমানকোট্ঠাসেসু ন চলন্তি ন ৰেধেন্তি. ৰিপ্পমুত্তা পুনব্ভৰাতি কম্মকিলেসতো সমুচ্ছেদৰিমুত্তিযা সুট্ঠু মুত্তা. দন্তভূমিং অনুপ্পত্তাতি অরহত্তফলং পাপুণিত্ৰা ঠিতা. তে লোকে ৰিজিতাৰিনোতি তে ৰুত্তপ্পকারা খীণাসৰা সত্তলোকে ৰিজিতৰিজযা নাম (সং. নি. অট্ঠ. ২.৩.৭৬; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
যস্সিন্দ্রিযানি ভাৰিতানীতি যস্স খীণাসৰস্স সদ্ধাদিপঞ্চিন্দ্রিযানি অরহত্তফলং পাপেত্ৰা ৰড্ঢিতানি. অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চাতি চক্খাদিঅজ্ঝত্তাযতনানি চ রূপাদিবহিদ্ধাযতনানি চ নিব্বিসেৰনানি কতানি. সব্বলোকেতি সকলতেধাতুকে লোকে চ. নিব্বিজ্ঝ ইমং পরঞ্চ লোকন্তি ইমঞ্চ অত্তভাৰং পরলোকে চ অত্তভাৰং অতিক্কমিত্ৰা ঠিতো খীণাসৰো. কালং কঙ্খতি ভাৰিতো স দন্তোতি সো খীণাসৰো চক্খাদিতো দন্তো ৰড্ঢিতচিত্তো মরণকালং পত্থেতি (সু. নি. অট্ঠ. ২.৫২২; মহানি. অট্ঠ. ৯০).
যেসং ধম্মানং আদিতো সমুদাগমনং পঞ্ঞাযতীতি যেসং খন্ধাদিধম্মানং উপ্পত্তি পঞ্ঞাযতি. অত্থঙ্গমতো নিরোধোতি অত্থঙ্গমনৰসেন তেসংযেৰ অভাৰো পঞ্ঞাযতি. কম্মসন্নিস্সিতো ৰিপাকোতি কুসলাকুসলকম্মনিস্সিতো ৰিপাকো কম্মং অমুঞ্চিত্ৰা পৰত্তনতো ৰিপাকোপি কম্মসন্নিস্সিতোৰ নাম. নামসন্নিস্সিতং রূপন্তি সব্বরূপং নামং গহেত্ৰা পৰত্তনতো নামসন্নিস্সিতং নাম জাতং. জাতিযা অনুগতন্তি সব্বং কম্মাদিকং জাতিযা অনুপৰিট্ঠং. জরায অনুসটন্তি জরায পত্থটং. ব্যাধিনা অভিভূতন্তি ব্যাধিদুক্খেন অভিমদ্দিতং. মরণেন অব্ভাহতন্তি মচ্চুনা অভিহটং পহটং. অতাণন্তি পুত্তাদীহিপি তাযনস্স অভাৰতো অতাযনং অনারক্খং অলব্ভণেয্যং খেমং ৰা. অলেণন্তি অল্লীযিতুং নিস্সযিতুং অনরহং, অল্লীনানম্পি ন লেণকিচ্চকরণং. অসরণন্তি নিস্সিতানং ন ভযহারকং, ন ভযৰিনাসকং. অসরণীভূতন্তি পুরে উপ্পত্তিযা অত্তনো অভাৰেনেৰ অসরণং, উপ্পত্তিসমকালমেৰ অসরণভূতন্তি অত্থো.
১৯. অপুচ্ছসীতি এত্থ অ-ইতি পদপূরণমত্তে নিপাতো, পুচ্ছসিত্ৰেৰ অত্থো. পৰক্খামি যথা পজানন্তি যথা পজানন্তো আচিক্খতি, এৰং আচিক্খিস্সামি. উপধিনিদানা পভৰন্তি দুক্খাতি তণ্হাদিউপধিনিদানা জাতিআদিদুক্খৰিসেসা পভৰন্তি.
তণ্হূপধীতি তণ্হা এৰ তণ্হূপধি. সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠি এৰ দিট্ঠূপধি. রাগাদিকিলেসা এৰ কিলেসূপধি. পুঞ্ঞাদিকম্মানি এৰ কম্মূপধি. তিৰিধদুচ্চরিতানিযেৰ দুচ্চরিতূপধি. কবল়ীকারাদযো আহারা এৰ আহারূপধি. দোসপটিঘো এৰ পটিঘূপধি. কম্মসমুট্ঠানা কম্মেনেৰ গহিতা পথৰাদযো চতস্সো ধাতুযোৰ চতস্সো উপাদিন্নধাতুযো উপধী. চক্খাদিছঅজ্ঝত্তিকানি আযতনানি এৰ ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি উপধী. চক্খুৰিঞ্ঞাণাদিছৰিঞ্ঞাণকাযাৰ ছ ৰিঞ্ঞাণকাযা উপধী. সব্বম্পি দুক্খং দুক্খমনট্ঠেনাতি সব্বতেভূমকং দুক্খং দুস্সহনট্ঠেন উপধি.
২০. এৰং উপধিনিদানতো পভৰন্তেসু দুক্খেসু – যো ৰে অৰিদ্ৰাতি গাথা. তত্থ পজানন্তি সঙ্খারে অনিচ্চাদিৰসেন জানন্তো. দুক্খস্স জাতিপ্পভৰানুপস্সীতি ৰট্টদুক্খস্স জাতিকারণং ‘‘উপধী’’তি অনুপস্সন্তো. ইমিস্সা গাথায নিদ্দেসে ৰত্তব্বং নত্থি.
২১. সোকপরিদ্দৰঞ্চাতি সোকঞ্চ পরিদেৰঞ্চ. তথা হি তে ৰিদিতো এস ধম্মোতি যথা যথা সত্তা জানন্তি, তথা তথা ঞাপনৰসেন ৰিদিতো এস তযা ধম্মোতি.
তত্থ তরন্তীতি পঠমমগ্গেন দিট্ঠোঘং তরন্তি. উত্তরন্তীতি দুতিযমগ্গেন কামোঘং তনুকরণৰসেন উগ্গন্ত্ৰা তরন্তি. পতরন্তীতি তমেৰ নিরৰসেসপ্পহানৰসেন ততিযমগ্গেন ৰিসেসেন তরন্তি. সমতিক্কমন্তীতি ভৰোঘঅৰিজ্জোঘপ্পহানৰসেন চতুত্থমগ্গেন সম্মা অতিক্কমন্তি. ৰীতিৰত্তন্তীতি ফলং পাপুণিত্ৰা তিট্ঠন্তি.
২২. কিত্তযিস্সামি তে ধম্মন্তি নিব্বানধম্মং নিব্বানগামিনিপটিপদাধম্মঞ্চ তে দেসযিস্সামি. দিট্ঠে ধম্মেতি দিট্ঠেৰ দুক্খাদিধম্মে, ইমস্মিংযেৰ ৰা অত্তভাৰে. অনীতিহন্তি অত্তপচ্চক্খং. যং ৰিদিত্ৰাতি যং ধম্মং ‘‘সব্বে সঙ্খারা অনিচ্চা’’তিআদিনা (ধ. প. ২৭৭; থেরগা. ৬৭৬; কথা. ৭৫৩) নযেন সম্মসন্তো ৰিদিত্ৰা.
তত্থ আদিকল্যাণন্তি হিত্ৰাপি অনুত্তরং ৰিৰেকসুখং ধম্মং তৰ কিত্তযিস্সামি, তঞ্চ খো অপ্পং ৰা বহুং ৰা কিত্তযন্তো আদিকল্যাণাদিপ্পকারমেৰ কিত্তযিস্সামি. আদিম্হি কল্যাণং ভদ্দকং অনৰজ্জমেৰ কত্ৰা কিত্তযিস্সামি. মজ্ঝেপি. পরিযোসানেপি ভদ্দকং অনৰজ্জমেৰ কত্ৰা কিত্তযিস্সামীতি ৰুত্তং হোতি. যস্মিঞ্হি ভগৰা একগাথম্পি দেসেসি, সা সমন্তভদ্দকত্তা ধম্মস্স পঠমপাদেন আদিকল্যাণা, দুতিযততিযপাদেহি মজ্ঝেকল্যাণা, পচ্ছিমপাদেন পরিযোসানকল্যাণা. একানুসন্ধিকং সুত্তং নিদানেন আদিকল্যাণং, নিগমনেন পরিযোসানকল্যাণং, সেসেন মজ্ঝেকল্যাণং. নানানুসন্ধিকং সুত্তং পঠমানুসন্ধিনা আদিকল্যাণং, পচ্ছিমেন পরিযোসানকল্যাণং, সেসেহি মজ্ঝেকল্যাণং.
অপি চ সনিদানউপ্পত্তিত্তা আদিকল্যাণং, ৰেনেয্যানং অনুরূপতো অত্থস্স অৰিপরীততায চ হেতুদাহরণযুত্ততো চ মজ্ঝেকল্যাণং, সোতূনং সদ্ধাপটিলাভজননেন নিগমনেন চ পরিযোসানকল্যাণং.
সকলো হি সাসনধম্মো অত্তনো অত্থভূতেন সীলেন আদিকল্যাণো, সমথৰিপস্সনামগ্গফলেহি মজ্ঝেকল্যাণো, নিব্বানেন পরিযোসানকল্যাণো. সীলসমাধীহি ৰা আদিকল্যাণো, ৰিপস্সনামগ্গেহি মজ্ঝেকল্যাণো, ফলনিব্বানেহি পরিযোসানকল্যাণো. বুদ্ধসুবোধিতায ৰা আদিকল্যাণো, ধম্মসুধম্মতায মজ্ঝেকল্যাণো, সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিযা পরিযোসানকল্যাণো. তং সুত্ৰা তথত্তায পটিপন্নেন অধিগন্তব্বায অভিসম্বোধিযা ৰা আদিকল্যাণো, পচ্চেকবোধিযা মজ্ঝেকল্যাণো, সাৰকবোধিযা পরিযোসানকল্যাণো.
সুয্যমানো চেস নীৰরণৰিক্খম্ভনতো ভৰনেনপি কল্যাণমেৰ আৰহতীতি আদিকল্যাণো, পটিপজ্জিযমানো সমথৰিপস্সনাসুখাৰহনতো পটিপত্তিযাপি কল্যাণমেৰ আৰহতীতি মজ্ঝেকল্যাণো, তথাপটিপন্নো (পারা. অট্ঠ. ১.১) চ পটিপত্তিফলে নিট্ঠিতে তাদিভাৰাৰহনতো পটিপত্তিফলেনপি কল্যাণমেৰ আৰহতীতি পরিযোসানকল্যাণোতি.
যং পনেস ভগৰা ধম্মং দেসেন্তো সাসনব্রহ্মচরিযং মগ্গব্রহ্মচরিযঞ্চ পকাসেতি, নানানযেহি দীপেতি. তং যথানুরূপং অত্থসম্পত্তিযা সাত্থং. ব্যঞ্জনসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. সঙ্কাসনপকাসনৰিৰরণৰিভজনউত্তানীকরণপঞ্ঞত্তিঅত্থপদসমাযোগতো সাত্থং. অক্খরপদব্যঞ্জনাকারনিরুত্তিনিদ্দেসসম্পত্তিযা সব্যঞ্জনং. অত্থগম্ভীরতাপটিৰেধগম্ভীরতাহি সাত্থং. ধম্মগম্ভীরতাদেসনাগম্ভীরতাহি সব্যঞ্জনং. অত্থপটিভানপটিসম্ভিদাৰিসযতো সাত্থং. ধম্মনিরুত্তিপটিসম্ভিদাৰিসযতো সব্যঞ্জনং. পণ্ডিতৰেদনীযতো সরিক্খকজনপ্পসাদকন্তি সাত্থং. সদ্ধেয্যতো লোকিযজনপ্পসাদকন্তি সব্যঞ্জনং. গম্ভীরাধিপ্পাযতো সাত্থং. উত্তানপদতো সব্যঞ্জনং. উপনেতব্বস্স অভাৰতো সকলপরিপুণ্ণভাৰেন কেৰলপরিপুণ্ণং. অপনেতব্বস্স অভাৰতো নিদ্দোসভাৰেন পরিসুদ্ধং.
অপি চ – পটিপত্তিযা অধিগমব্যত্তিতো সাত্থং. পরিযত্তিযা আগমব্যত্তিতো সব্যঞ্জনং. সীলাদিপঞ্চধম্মক্খন্ধযুত্ততো কেৰলপরিপুণ্ণং. নিরুপক্কিলেসতো নিত্থরণত্থায পৰত্তিতো লোকামিসনিরপেক্খতো চ পরিসুদ্ধং. সিক্খত্তযপরিগ্গহিতত্তা ব্রহ্মভূতেহি সেট্ঠেহি চরিতব্বতো, তেসঞ্চ চরিযভাৰতো ব্রহ্মচরিযং (পারা. অট্ঠ. ১.১).
এৰং পরিযত্তিধম্মং দস্সেত্ৰা ইদানি লোকুত্তরধম্মং দস্সেতুং ‘‘চত্তারো সতিপট্ঠানে’’তি আহ. সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মে দস্সেত্ৰা নিব্বত্তিতলোকুত্তরং দস্সেতুং ‘‘নিব্বানঞ্চা’’তি আহ. নিব্বানগামিনিঞ্চ পটিপদন্তি পুব্বভাগসীলসমাধিৰিপস্সনাধম্মঞ্চ কিত্তযিস্সামি.
দুক্খে দিট্ঠেতি দুক্খসচ্চে সরসলক্খণেন দিট্ঠে দুক্খসচ্চং পকাসেস্সামি. সমুদযাদীসুপি এসেৰ নযো.
২৩. তঞ্চাহং অভিনন্দামীতি তং ৰুত্তপ্পকারধম্মজোতকং তৰ ৰচনং অহং পত্থযামি. ধম্মমুত্তমন্তি তঞ্চ ধম্মমুত্তমং অভিনন্দামি.
তত্থ মহতো তমোকাযস্স পদালনন্তি মহতো অৰিজ্জারাসিস্স ছেদনং. অনিচ্চলক্খণৰসেন এসী. দুক্খলক্খণৰসেন গৰেসী. অনত্তলক্খণৰসেন সমন্ততো পরিযেসী. মহতো ৰিপল্লাসস্স পভেদনন্তি মহন্তস্স অসুভে সুভন্তিআদিদ্ৰাদসৰিধস্স ৰিপল্লাসস্স ভেদনং. মহতো তণ্হাসল্লস্স অব্বহনন্তি মহন্তস্স অন্তোতুদনট্ঠেন তণ্হাকণ্টকস্স লুঞ্চনং. দিট্ঠিসঙ্ঘাটস্স ৰিনিৰেঠনন্তি দিট্ঠিযেৰ অব্বোচ্ছিন্নপ্পৰত্তিতো সঙ্ঘটিতট্ঠেন সঙ্ঘাটো, তস্স দিট্ঠিসঙ্ঘাটস্স নিৰত্তনং. মানধজস্স পাতনন্তি উস্সিতট্ঠেন উন্নতিলক্খণস্স মানদ্ধজস্স পাতনং. অভিসঙ্খারস্স ৰূপসমন্তি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খারস্স উপসমনং. ওঘস্স নিত্থরণন্তি ৰট্টে ওসীদাপনস্স কামোঘাদিওঘস্স নিত্থরণং নিক্খমনং. ভারস্স নিক্খেপনন্তি রূপাদিপঞ্চক্খন্ধভারস্স খিপনং ছড্ডনং. সংসারৰট্টস্স উপচ্ছেদন্তি খন্ধাদিপটিপাটিসংসারৰট্টস্স হেতুনস্সনেন উচ্ছিজ্জনং. সন্তাপস্স নিব্বাপনন্তি কিলেসসন্তাপস্স নিব্বুতিং. পরিল়াহস্স পটিপস্সদ্ধন্তি কিলেসপরিল়াহস্স ৰূপসমং পটিপস্সম্ভনং. ধম্মধজস্স উস্সাপনন্তি নৰৰিধলোকুত্তরধম্মস্স উস্সাপেত্ৰা ঠপনং. পরমত্থং অমতং নিব্বানন্তি উত্তমট্ঠেন পরমত্থং. নত্থি এতস্স মরণসঙ্খাতং মতন্তি অমতং. কিলেসৰিসপটিপক্খত্তা অগদন্তিপি অমতং. সংসারদুক্খপটিপক্খভূতত্তা নিব্বুতন্তি নিব্বানং. নত্থেত্থ তণ্হাসঙ্খাতং ৰানন্তিপি নিব্বানং.
মহেসক্খেহি সত্তেহীতি মহানুভাৰেহি সক্কাদীহি সত্তেহি. পরিযেসিতোতি পরিযিট্ঠো. কহং দেৰদেৰোতি দেৰানং অতিদেৰো কুহিং. কহং নরাসভোতি উত্তমপুরিসো.
২৪. উদ্ধং অধো তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি এত্থ উদ্ধন্তি অনাগতদ্ধা ৰুচ্চতি. অধোতি অতীতদ্ধা. তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি পচ্চুপ্পন্নদ্ধা. এতেসু নন্দিঞ্চ নিৰেসনঞ্চ, পনুজ্জ ৰিঞ্ঞাণন্তি এতেসু উদ্ধাদীসু তণ্হঞ্চ দিট্ঠিনিৰেসনঞ্চ অভিসঙ্খারৰিঞ্ঞাণঞ্চ পনুদেহি. পনুদিত্ৰা চ ভৰে ন তিট্ঠেতি এৰং সন্তে দুৰিধেপি ভৰে ন তিট্ঠেয্য. এৰং তাৰ পনুজ্জসদ্দস্স পনুদেহীতি ইমস্মিং অত্থৰিকপ্পে সম্বন্ধো. পনুদিত্ৰাতি এতস্মিং পন অত্থৰিকপ্পে ভৰে ন তিট্ঠেতি অযমেৰ সম্বন্ধো. এতানি নন্দীনিৰেসনৰিঞ্ঞাণানি পনুদিত্ৰা দুৰিধেপি ভৰে ন তিট্ঠেয্যাতি.
সহোকাসৰসেন দেৰলোকো উদ্ধং. অপাযলোকো অধো. মনুস্সলোকো মজ্ঝে. তত্থ কুসলা ধম্মাতি অপাযং মুঞ্চিত্ৰা উপরি পটিসন্ধিদানতো কুসলা ধম্মা উদ্ধন্তি ৰুচ্চন্তি. অকুসলা ধম্মা অপাযেসু পটিসন্ধিদানতো অধোতি. তদুভযৰিমুত্তত্তা অব্যাকতা ধম্মা তিরিযঞ্চাপি মজ্ঝেতি ৰুচ্চন্তি. সব্বোপরিৰসেন অরূপধাতু উদ্ধং. সব্বঅধোৰসেন কামধাতু অধো. তদুভযন্তরৰসেন রূপধাতু মজ্ঝে. কাযচিত্তাবাধখননৰসেন সুখা ৰেদনা উদ্ধং. দুক্খমনৰসেন দুক্খা ৰেদনা অধো. অদুক্খমসুখা ৰেদনা মজ্ঝে. অত্তভাৰৰসেন পরিচ্ছেদং দস্সেন্তো ‘‘উদ্ধন্তি উদ্ধং পাদতলা’’তিআদিমাহ. তত্থ উদ্ধং পাদতলাতি পাদতলতো উপরি. অধো কেসমত্থকাতি কেসমত্থকতো অধো. মজ্ঝেতি দ্ৰিন্নং অন্তরং.
পুঞ্ঞাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণন্তি তেরসৰিধপুঞ্ঞাভিসঙ্খারসম্পযুত্তং কম্মৰিঞ্ঞাণং. অপুঞ্ঞাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণন্তি দ্ৰাদসৰিধঅপুঞ্ঞাভিসঙ্খারসম্পযুত্তং কম্মৰিঞ্ঞাণং. আনেঞ্জাভিসঙ্খারসহগতং ৰিঞ্ঞাণন্তি চতুব্বিধং আনেঞ্জাভিসঙ্খারসহগতং কম্মৰিঞ্ঞাণং. নুজ্জাতি খিপ. পনুজ্জাতি অতীৰ খিপ. নুদাতি লুঞ্চ. পনুদাতি অতীৰ লুঞ্চ. পজহাতি ছড্ডেহি. ৰিনোদেহীতি দূরং করোহি.
কম্মভৰঞ্চাতি পুঞ্ঞাভিসঙ্খারচেতনাৰ. পটিসন্ধিকঞ্চ পুনব্ভৰন্তি পটিসন্ধিযা রূপাদিপুনব্ভৰঞ্চ. পজহন্তো পঠমমগ্গেন, ৰিনোদেন্তো দুতিযমগ্গেন, ব্যন্তী করোন্তো ততিযমগ্গেন, অনভাৰং গমেন্তো চতুত্থমগ্গেন. কম্মভৰে ন তিট্ঠেয্যাতি পুঞ্ঞাদিঅভিসঙ্খারে ন তিট্ঠেয্য.
২৫. এতানি ৰিনোদেত্ৰা ভৰে অতিট্ঠন্তো এসো – এৰং ৰিহারীতি গাথা. তত্থ ইধেৰাতি ইমস্মিংযেৰ সাসনে, ইমস্মিংযেৰ ৰা অত্তভাৰে. ইমিস্সা গাথায নিদ্দেসো উত্তানত্থোৰ.
২৬. সুকিত্তিতং গোতমনূপধীকন্তি এত্থ অনূপধীকন্তি নিব্বানং, তং সন্ধায ভগৰন্তং আলপন্তো আহ – ‘‘সুকিত্তিতং গোতমনূপধীক’’ন্তি.
নিদ্দেসে কিলেসা চাতি উপতাপনট্ঠেন রাগাদযো কিলেসা চ রাসট্ঠেন ৰিপাকভূতা পঞ্চক্খন্ধা চ কুসলাদিঅভিসঙ্খারা চেতনা চ ‘‘উপধী’’তি ৰুচ্চন্তি কথীযন্তি. উপধিপ্পহানং তদঙ্গপ্পহানেন, উপধিৰূপসমং ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন, উপধিপটিনিস্সগ্গং সমুচ্ছেদপ্পহানেন উপধিপটিপস্সদ্ধং ফলেনাতি.
২৭. ন কেৰলং দুক্খমেৰ পহাসি – তে চাপীতি গাথা. তত্থ অট্ঠিতন্তি সক্কচ্চং, সদা ৰা. তং তং নমস্সামীতি তস্মা তং নমস্সামি. সমেচ্চাতি উপগন্ত্ৰা. নাগাতি ভগৰন্তং আলপন্তো আহ.
নিদ্দেসে সমেচ্চাতি জানিত্ৰা, একতো হুত্ৰা ৰা. অভিসমেচ্চাতি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা. সমাগন্ত্ৰাতি সম্মুখা হুত্ৰা. অভিসমাগন্ত্ৰাতি সমীপং গন্ত্ৰা. সম্মুখাতি সম্মুখে. আগুং ন করোতীতি পাপং ন করোতি.
২৮. ইদানি নং ভগৰা ‘‘অদ্ধা হি ভগৰা পহাসি দুক্খ’’ন্তি এৰং তেন ব্রাহ্মণেন ৰিদিতোপি অত্তানং অনুপনেত্ৰাৰ পহীনদুক্খেন পুগ্গলেন ওৰদন্তো ‘‘যং ব্রাহ্মণ’’ন্তি গাথমাহ. তস্সত্থো – যং তং অভিজানন্তো ‘‘অযং বাহিতপাপত্তা ব্রাহ্মণো, ৰেদেহি গতত্তা ৰেদগূ, কিঞ্চনাভাৰা অকিঞ্চনো, কামেসু চ ভৰেসু চ অসত্তত্তা কামভৰে অসত্তো’’তি জঞ্ঞা জানেয্যাসি. অদ্ধা হি সো ওঘমিমং অতারি, তিণ্ণো চ পারং অখিলো অকঙ্খো.
নিদ্দেসে রাগকিঞ্চনন্তি রাগপলিবোধং. দোসকিঞ্চনন্তিআদিপি এসেৰ নযো. কামোঘং তিণ্ণো অনাগামিমগ্গেন. ভৰোঘং তিণ্ণো অরহত্তমগ্গেন. দিট্ঠোঘং তিণ্ণো সোতাপত্তিমগ্গেন. অৰিজ্জোঘং তিণ্ণো অরহত্তমগ্গেন. সংসারপথং তিণ্ণো কুসলাকুসলকম্মপ্পভেদেনাতি. উত্তিণ্ণো পঠমমগ্গেন. নিত্তিণ্ণো দুতিযমগ্গেন. অতিক্কন্তো ততিযমগ্গেন. সমতিক্কন্তো চতুত্থমগ্গেন.ৰীতিৰত্তো ফলেন.
২৯. কিঞ্চ ভিয্যো – ৰিদ্ৰা চ যোতি গাথা. তত্থ ইধাতি ইমস্মিং সাসনে, অত্তভাৰে ৰা. ৰিসজ্জাতি ৰোসজ্জিত্ৰা.
নিদ্দেসে সজ্জন্তি মুঞ্চনং. ৰিসজ্জন্তি ৰোসজ্জনং. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ. এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে চ ৰুত্তসদিসো এৰ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
মেত্তগূমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ধোতকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
৩০. পঞ্চমে ধোতকসুত্তে – ৰাচাভিকঙ্খামীতি ৰাচং অভিকঙ্খামি. সিক্খে নিব্বানমত্তনোতি অত্তনো রাগাদীনং নিব্বানত্থায অধিসীলাদীনি সিক্খেয্য. নিদ্দেসে অপুব্বং নত্থি.
৩১. ইতোতি মম মুখতো.
নিদ্দেসে আতপ্পন্তি কিলেসতাপনং. উস্সাহন্তি অসঙ্কোচং. উস্সোল়্হীন্তি বলৰৰীরিযং. থামন্তি অসিথিলং. ধিতিন্তি ধারণং. ৰীরিযং করোহীতি পরক্কমং করোহি. ছন্দং জনেহীতি রুচিং উপ্পাদেহি.
৩২. এৰং ৰুত্তে অত্তমনো ধোতকো ভগৰন্তং অভিত্থৰমানো কথংকথাপমোক্খং যাচন্তো ‘‘পস্সামহ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পস্সামহং দেৰমনুস্সলোকেতি পস্সামি অহং দেৰমনুস্সলোকে. তং তং নমস্সামীতি তং এৰরূপং তং নমস্সামি. পমুঞ্চাতি পমোচেহি.
নিদ্দেসে পচ্চেকবুদ্ধাতি তং তং আরম্মণং পাটিযেক্কং চতুসচ্চং সযমেৰ বুদ্ধা পটিৰেধপ্পত্তাতি পচ্চেকবুদ্ধা. সীহসীহোতি অছম্ভিতট্ঠেন সীহানং অতিসীহো. নাগনাগোতি নিক্কিলেসট্ঠেন, মহন্তট্ঠেন ৰা নাগানং অতিনাগো. গণিগণীতি গণৰন্তানং অতীৰ গণৰা. মুনিমুনীতি ঞাণৰন্তানং অতীৰ ঞাণৰা. রাজরাজাতি উত্তমরাজা. মুঞ্চ মন্তি মোচেহি মং. পমুঞ্চ মন্তি নানাৰিধেন মুঞ্চেহি মং. মোচেহি মন্তি সিথিলং করোহি মং. পমোচেহি মন্তি অতীৰ সিথিলং করোহি মং. উদ্ধর মন্তি মং সংসারপঙ্কা উদ্ধরিত্ৰা থলে পতিট্ঠাপেহি. সমুদ্ধর মন্তি সম্মা উদ্ধরিত্ৰা থলে পতিট্ঠাপেহি মং. ৰুট্ঠাপেহীতি ৰিচিকিচ্ছাসল্লতো অপনেত্ৰা ৰিসুং করণৰসেন উট্ঠাপেহি.
৩৩. অথস্স ভগৰা অত্তাধীনমেৰ কথংকথাপমোক্খং ওঘতরণমুখেন দস্সেন্তো ‘‘নাহ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ নাহং সহিস্সামীতি অহং ন সহিস্সামি ন সক্কোমি. ন ৰাযমিস্সামীতি ৰুত্তং হোতি. পমোচনাযাতি পমোচেতুং. কথংকথিন্তি সকঙ্খং. তরেসীতি তরেয্যাসি.
নিদ্দেসে ন ঈহামীতি পযোগং ন করোমি. ন সমীহামীতি অতীৰ পযোগং ন করোমি. অস্সদ্ধে পুগ্গলেতি রতনত্তযে সদ্ধাৰিরহিতে পুগ্গলে. অচ্ছন্দিকেতি মগ্গফলত্থং রুচিৰিরহিতে. কুসীতেতি সমাধিৰিরহিতে. হীনৰীরিযেতি নিব্বীরিযে. অপ্পটিপজ্জমানেতি পটিপত্তিযা ন পটিপজ্জমানে.
৩৪. এৰং ৰুত্তে অত্তমনতরো ধোতকো ভগৰন্তং অভিত্থৰমানো অনুসাসনিং যাচন্তো ‘‘অনুসাস ব্রহ্মে’’তি গাথমাহ. তত্থ ব্রহ্মেতি সেট্ঠৰচনমেতং. তেন ভগৰন্তং আমন্তযমানো আহ ‘‘অনুসাস ব্রহ্মে’’তি. ৰিৰেকধম্মন্তি সব্বসঙ্খারৰিৰেকং নিব্বানধম্মং. অব্যাপজ্জমানোতি নানপ্পকারকং অনাপজ্জমানো. ইধেৰ সন্তোতি ইধেৰ সমানো. অসিতোতি অনিস্সিতো.
৩৫-৭. ইতো পরা দ্ৰে গাথা মেত্তগূসুত্তে ৰুত্তনযা এৰ. কেৰলঞ্হি তত্থ ধম্মং, ইধ সন্তিন্তি অযং ৰিসেসো. ততিযগাথাযপি পুব্বড্ঢং তত্থ ৰুত্তনযমেৰ. অপরড্ঢে সঙ্গোতি সজ্জনট্ঠানং, লগ্গনন্তি ৰুত্তং হোতি. সেসং সব্বত্থ পাকটমেৰ.
এৰং ভগৰা ইদম্পি সুত্তং অরহত্তনিকূটেনেৰ দেসেসি, দেসনাপরিযোসানে চ ৰুত্তসদিসো এৰ ধম্মাভিসমযো অহোসীতি.
সদ্ধম্মপ্পজ্জোতিকায চূল়নিদ্দেস-অট্ঠকথায
ধোতকমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. উপসীৰমাণৰসুত্তনিদ্দেসৰণ্ণনা
৩৮. ছট্ঠে উপসীৰসুত্তে – মহন্তমোঘন্তি মহন্তং ওঘং. অনিস্সিতোতি পুগ্গলং ৰা ধম্মং ৰা অনল্লীনো. নো ৰিসহামীতি ন সক্কোমি. আরম্মণন্তি নিস্সযং. যং নিস্সিতোতি যং ধম্মং ৰা পুগ্গলং ৰা নিস্সিতো.
নিদ্দেসে কামোঘন্তি অনাগামিমগ্গেন কামোঘং. অরহত্তমগ্গেন ভৰোঘং. সোতাপত্তিমগ্গেন দিট্ঠোঘং. অরহত্তমগ্গেন অৰিজ্জোঘং তরেয্যং. সক্যকুলা পব্বজিতোতি ভগৰতো উচ্চাকুলপরিদীপনৰসেন ৰুত্তং. আলম্বণন্তি অৰত্থরিত্ৰা ঠানং. নিস্সযন্তি অল্লীযনং. উপনিস্সযন্তি অপস্সযনং.
৩৯. ইদানি যস্মা ব্রাহ্মণো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনলাভী তঞ্চ সন্তম্পি নিস্সযং ন জানাতি. তেনস্স ভগৰা তঞ্চ নিস্সযং উত্তরিঞ্চ নিয্যানপথং দস্সেন্তো ‘‘আকিঞ্চঞ্ঞ’’ন্তি গাথমাহ. তত্থ পেক্খমানোতি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং সতো সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠহিত্ৰা চ অনিচ্চাদিৰসেন পস্সমানো. নত্থীতি নিস্সাযাতি তং ‘‘নত্থি কিঞ্চী’’তি পৰত্তং সমাপত্তিং আরম্মণং কত্ৰা. তরস্সু ওঘন্তি ততো পভুতি পৰত্তায ৰিপস্সনায যথানুরূপং চতুব্বিধম্পি ওঘং তরস্সু. কথাহীতি কথংকথাহি. তণ্হক্খযং নত্তমহাভিপস্সাতি রত্তিন্দিৰং নিব্বানং ৰিভূতং কত্ৰা পস্স. এতেনস্স দিট্ঠধম্মসুখৰিহারং কথেসি.
নিদ্দেসে তঞ্ঞেৰ ৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতীতি আকাসালম্বণং কত্ৰা পৰত্তমহগ্গতৰিঞ্ঞাণং অভাৰেতি অভাৰং গমেতি. ৰিভাৰেতীতি ৰিৰিধা অভাৰং গমেতি. অন্তরধাপেতীতি অদস্সনং গমেতি. নত্থি কিঞ্চীতি পস্সতীতি অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পিস্স নত্থীতি পস্সতি.
৪০. ইদানি ‘‘কামে পহাযা’’তি সুত্ৰা ৰিক্খম্ভনৰসেন অত্তনা পহীনে কামে সম্পস্সমানো ‘‘সব্বেসূ’’তি গাথমাহ. তত্থ হিত্ৰা মঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং ততো হেট্ঠা ছব্বিধম্পি সমাপত্তিং হিত্ৰা. সঞ্ঞাৰিমোক্খে পরমেতি সত্তসু সঞ্ঞাৰিমোক্খেসু উত্তমে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে. তিট্ঠে নু সো তত্থ অনানুযাযীতি সো পুগ্গলো তত্থ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনব্রহ্মলোকে অৰিগচ্ছমানো তিট্ঠেয্য নূতি পুচ্ছতি.