৮. নিধিকণ্ডসুত্তৰণ্ণনা

নিক্খেপকারণং

ইদানি যদিদং তিরোকুট্টানন্তরং ‘‘নিধিং নিধেতি পুরিসো’’তিআদিনা নিধিকণ্ডং নিক্খিত্তং, তস্স –

‘‘ভাসিত্ৰা নিধিকণ্ডস্স, ইধ নিক্খেপকারণং;

অট্ঠুপ্পত্তিঞ্চ দীপেত্ৰা, করিস্সামত্থৰণ্ণনং’’.

তত্থ ইধ নিক্খেপকারণং তাৰস্স এৰং ৰেদিতব্বং. ইদঞ্হি নিধিকণ্ডং ভগৰতা ইমিনা অনুক্কমেন অৰুত্তম্পি যস্মা অনুমোদনৰসেন ৰুত্তস্স তিরোকুট্টস্স মিথুনভূতং, তস্মা ইধ নিক্খিত্তং. তিরোকুট্টেন ৰা পুঞ্ঞৰিরহিতানং ৰিপত্তিং দস্সেত্ৰা ইমিনা কতপুঞ্ঞানং সম্পত্তিদস্সনত্থম্পি ইদং ইধ নিক্খিত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ইদমস্স ইধ নিক্খেপকারণং.

সুত্তট্ঠুপ্পত্তি

অট্ঠুপ্পত্তি পনস্স – সাৰত্থিযং কির অঞ্ঞতরো কুটুম্বিকো অড্ঢো মহদ্ধনো মহাভোগো. সো চ সদ্ধো হোতি পসন্নো, ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি. সো একস্মিং দিৰসে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং দেতি. তেন চ সমযেন রাজা ধনত্থিকো হোতি, সো তস্স সন্তিকে পুরিসং পেসেসি ‘‘গচ্ছ, ভণে, ইত্থন্নামং কুটুম্বিকং আনেহী’’তি. সো গন্ত্ৰা তং কুটুম্বিকং আহ ‘‘রাজা তং গহপতি আমন্তেতী’’তি. কুটুম্বিকো সদ্ধাদিগুণসমন্নাগতেন চেতসা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসন্তো আহ ‘‘গচ্ছ, ভো পুরিস, পচ্ছা আগমিস্সামি, ইদানি তাৰম্হি নিধিং নিধেন্তো ঠিতো’’তি. অথ ভগৰা ভুত্তাৰী পৰারিতো তমেৰ পুঞ্ঞসম্পদং পরমত্থতো নিধীতি দস্সেতুং তস্স কুটুম্বিকস্স অনুমোদনত্থং ‘‘নিধিং নিধেতি পুরিসো’’তি ইমা গাথাযো অভাসি. অযমস্স অট্ঠুপ্পত্তি.

এৰমস্স –

‘‘ভাসিত্ৰা নিধিকণ্ডস্স, ইধ নিক্খেপকারণং;

অট্ঠুপ্পত্তিঞ্চ দীপেত্ৰা, করিস্সামত্থৰণ্ণনং’’.

পঠমগাথাৰণ্ণনা

১. তত্থ নিধিং নিধেতি পুরিসোতি নিধীযতীতি নিধি, ঠপীযতি রক্খীযতি গোপীযতীতি অত্থো. সো চতুব্বিধো থাৰরো, জঙ্গমো, অঙ্গসমো, অনুগামিকোতি. তত্থ থাৰরো নাম ভূমিগতং ৰা ৰেহাসট্ঠং ৰা হিরঞ্ঞং ৰা সুৰণ্ণং ৰা খেত্তং ৰা ৰত্থু ৰা, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি এৰরূপং ইরিযাপথৰিরহিতং, অযং থাৰরো নিধি. জঙ্গমো নাম দাসিদাসং হত্থিগৰস্সৰল়ৰং অজেল়কং কুক্কুটসূকরং যং ৰা পনঞ্ঞম্পি এৰরূপং ইরিযাপথপটিসংযুত্তং. অযং জঙ্গমো নিধি অঙ্গসমো নাম কম্মাযতনং, সিপ্পাযতনং, ৰিজ্জাট্ঠানং, বাহুসচ্চং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি এৰরূপং সিক্খিত্ৰা গহিতং অঙ্গপচ্চঙ্গমিৰ অত্তভাৰপ্পটিবদ্ধং, অযং অঙ্গসমো নিধি. অনুগামিকো নাম দানমযং পুঞ্ঞং সীলমযং ভাৰনামযং ধম্মস্সৰনমযং ধম্মদেসনামযং, যং ৰা পনঞ্ঞম্পি এৰরূপং পুঞ্ঞং তত্থ তত্থ অনুগন্ত্ৰা ৰিয ইট্ঠফলমনুপ্পদেতি, অযং অনুগামিকো নিধি. ইমস্মিং পন ঠানে থাৰরো অধিপ্পেতো.

নিধেতীতি ঠপেতি পটিসামেতি গোপেতি. পুরিসোতি মনুস্সো. কামঞ্চ পুরিসোপি ইত্থীপি পণ্ডকোপি নিধিং নিধেতি, ইধ পন পুরিসসীসেন দেসনা কতা, অত্থতো পন তেসম্পি ইধ সমোধানং দট্ঠব্বং. গম্ভীরে ওদকন্তিকেতি ওগাহেতব্বট্ঠেন গম্ভীরং, উদকস্স অন্তিকভাৰেন ওদকন্তিকং. অত্থি গম্ভীরং ন ওদকন্তিকং জঙ্গলে ভূমিভাগে সতিকপোরিসো আৰাটো ৰিয, অত্থি ওদকন্তিকং ন গম্ভীরং নিন্নে পল্ললে একদ্ৰিৰিদত্থিকো আৰাটো ৰিয, অত্থি গম্ভীরঞ্চেৰ ওদকন্তিকঞ্চ জঙ্গলে ভূমিভাগে যাৰ ইদানি উদকং আগমিস্সতীতি, তাৰ খতো আৰাটো ৰিয. তং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘গম্ভীরে ওদকন্তিকে’’তি. অত্থে কিচ্চে সমুপ্পন্নেতি অত্থা অনপেতন্তি অত্থং, অত্থাৰহং হিতাৰহন্তি ৰুত্তং হোতি. কাতব্বন্তি কিচ্চং, কিঞ্চিদেৰ করণীযন্তি ৰুত্তং হোতি. উপ্পন্নং এৰ সমুপ্পন্নং, কত্তব্বভাৰেন উপট্ঠিতন্তি ৰুত্তং হোতি. তস্মিং অত্থে কিচ্চে সমুপ্পন্নে. অত্থায মে ভৰিস্সতীতি নিধানপ্পযোজননিদস্সনমেতং. এতদত্থঞ্হি সো নিধেতি ‘‘অত্থাৰহে কিস্মিঞ্চিদেৰ করণীযে সমুপ্পন্নে অত্থায মে ভৰিস্সতি, তস্স মে কিচ্চস্স নিপ্ফত্তিযা ভৰিস্সতী’’তি. কিচ্চনিপ্ফত্তিযেৰ হি তস্স কিচ্চে সমুপ্পন্নে অত্থোতি ৰেদিতব্বো.

দুতিযগাথাৰণ্ণনা

এৰং নিধানপ্পযোজনং দস্সেন্তো অত্থাধিগমাধিপ্পাযং দস্সেত্ৰা ইদানি অনত্থাপগমাধিপ্পাযং দস্সেতুমাহ –

২. ‘‘রাজতো ৰা দুরুত্তস্স, চোরতো পীল়িতস্স ৰা.

ইণস্স ৰা পমোক্খায, দুব্ভিক্খে আপদাসু ৰা’’তি.

তস্সত্থো ‘‘অত্থায মে ভৰিস্সতী’’তি চ ‘‘ইণস্স ৰা পমোক্খাযা’’তি চ এত্থ ৰুত্তেহি দ্ৰীহি ভৰিস্সতিপমোক্খায-পদেহি সদ্ধিং যথাসম্ভৰং যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বো.

তত্থাযং যোজনা – ন কেৰলং অত্থায মে ভৰিস্সতীতি এৰ পুরিসো নিধিং নিধেতি, কিন্তু ‘‘অযং চোরো’’তি ৰা ‘‘পারদারিকো’’তি ৰা ‘‘সুঙ্কঘাতকো’’তি ৰা এৰমাদিনা নযেন পচ্চত্থিকেহি পচ্চামিত্তেহি দুরুত্তস্স মে সতো রাজতো ৰা পমোক্খায ভৰিস্সতি, সন্ধিচ্ছেদাদীহি ধনহরণেন ৰা, ‘‘এত্তকং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং দেহী’’তি জীৰগ্গাহেন ৰা চোরেহি মে পীল়িতস্স সতো চোরতো ৰা পমোক্খায ভৰিস্সতি. সন্তি মে ইণাযিকা, তে মং ‘‘ইণং দেহী’’তি চোদেস্সন্তি, তেহি মে চোদিযমানস্স ইণস্স ৰা পমোক্খায ভৰিস্সতি. হোতি সো সমযো, যং দুব্ভিক্খং হোতি দুস্সস্সং দুল্লভপিণ্ডং, তত্থ ন সুকরং অপ্পধনেন যাপেতুং, তথাৰিধে আগতে দুব্ভিক্খে ৰা মে ভৰিস্সতি. যথারূপা আপদা উপ্পজ্জন্তি অগ্গিতো ৰা উদকতো ৰা অপ্পিযদাযাদতো ৰা, তথারূপাসু ৰা উপ্পন্নাসু আপদাসু মে ভৰিস্সতীতিপি পুরিসো নিধিং নিধেতীতি.

এৰং অত্থাধিগমাধিপ্পাযং অনত্থাপগমাধিপ্পাযঞ্চাতি দ্ৰীহি গাথাহি দুৰিধং নিধানপ্পযোজনং দস্সেত্ৰা ইদানি তমেৰ দুৰিধং পযোজনং নিগমেন্তো আহ –

‘‘এতদত্থায লোকস্মিং, নিধি নাম নিধীযতী’’তি.

তস্সত্থো – য্ৰাযং ‘‘অত্থায মে ভৰিস্সতী’’তি চ ‘‘রাজতো ৰা দুরুত্তস্সা’’তি এৰমাদীহি চ অত্থাধিগমো অনত্থাপগমো চ দস্সিতো. এতদত্থায এতেসং নিপ্ফাদনত্থায ইমস্মিং ওকাসলোকে যো কোচি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিভেদো নিধি নাম নিধীযতি ঠপীযতি পটিসামীযতীতি.

ততিযগাথাৰণ্ণনা

ইদানি যস্মা এৰং নিহিতোপি সো নিধি পুঞ্ঞৰতংযেৰ অধিপ্পেতত্থসাধকো হোতি, ন অঞ্ঞেসং, তস্মা তমত্থং দীপেন্তো আহ –

৩. ‘‘তাৰস্সুনিহিতো সন্তো, গম্ভীরে ওদকন্তিকে.

ন সব্বো সব্বদা এৰ, তস্স তং উপকপ্পতী’’তি.

তস্সত্থো – সো নিধি তাৰ সুনিহিতো সন্তো, তাৰ সুট্ঠু নিখণিত্ৰা ঠপিতো সমানোতি ৰুত্তং হোতি. কীৰ সুট্ঠূতি? গম্ভীরে ওদকন্তিকে, যাৰ গম্ভীরে ওদকন্তিকে নিহিতোতি সঙ্খং গচ্ছতি, তাৰ সুট্ঠূতি ৰুত্তং হোতি. ন সব্বো সব্বদা এৰ, তস্স তং উপকপ্পতীতি যেন পুরিসেন নিহিতো, তস্স সব্বোপি সব্বকালং ন উপকপ্পতি ন সম্পজ্জতি, যথাৰুত্তকিচ্চকরণসমত্থো ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. কিন্তু কোচিদেৰ কদাচিদেৰ উপকপ্পতি, নেৰ ৰা উপকপ্পতীতি. এত্থ চ ন্তি পদপূরণমত্তে নিপাতো দট্ঠব্বো ‘‘যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো’’তি এৰমাদীসু (ম. নি. ২.১৮-১৯; ৩.১৫৪) ৰিয. লিঙ্গভেদং ৰা কত্ৰা ‘‘সো’’তি ৰত্তব্বে ‘‘ত’’ন্তি ৰুত্তং. এৰং হি ৰুচ্চমানে সো অত্থো সুখং বুজ্ঝতীতি.

চতুত্থপঞ্চমগাথাৰণ্ণনা

এৰং ‘‘ন সব্বো সব্বদা এৰ, তস্স তং উপকপ্পতী’’তি ৰত্ৰা ইদানি যেহি কারণেহি ন উপকপ্পতি, তানি দস্সেন্তো আহ –

৪. ‘‘নিধি ৰা ঠানা চৰতি, সঞ্ঞা ৰাস্স ৰিমুয্হতি.

নাগা ৰা অপনামেন্তি, যস্মা ৰাপি হরন্তি নং.

৫. ‘‘অপ্পিযা ৰাপি দাযাদা, উদ্ধরন্তি অপস্সতো’’তি.

তস্সত্থো – যস্মিং ঠানে সুনিহিতো হোতি নিধি, সো ৰা নিধি তম্হা ঠানা চৰতি অপেতি ৰিগচ্ছতি, অচেতনোপি সমানো পুঞ্ঞক্খযৰসেন অঞ্ঞং ঠানং গচ্ছতি. সঞ্ঞা ৰা অস্স ৰিমুয্হতি, যস্মিং ঠানে নিহিতো নিধি, তং ন জানাতি, অস্স পুঞ্ঞক্খযচোদিতা নাগা ৰা তং নিধিং অপনামেন্তি অঞ্ঞং ঠানং গমেন্তি. যক্খা ৰাপি হরন্তি যেনিচ্ছকং আদায গচ্ছন্তি. অপস্সতো ৰা অস্স অপ্পিযা ৰা দাযাদা ভূমিং খণিত্ৰা তং নিধিং উদ্ধরন্তি. এৰমস্স এতেহি ঠানা চৰনাদীহি কারণেহি সো নিধি ন উপকপ্পতীতি.

এৰং ঠানা চৰনাদীনি লোকসম্মতানি অনুপকপ্পনকারণানি ৰত্ৰা ইদানি যং তং এতেসম্পি কারণানং মূলভূতং একঞ্ঞেৰ পুঞ্ঞক্খযসঞ্ঞিতং কারণং, তং দস্সেন্তো আহ –

‘‘যদা পুঞ্ঞক্খযো হোতি, সব্বমেতং ৰিনস্সতী’’তি.

তস্সত্থো – যস্মিং সমযে ভোগসম্পত্তিনিপ্ফাদকস্স পুঞ্ঞস্স খযো হোতি, ভোগপারিজুঞ্ঞসংৰত্তনিকমপুঞ্ঞমোকাসং কত্ৰা ঠিতং হোতি, অথ যং নিধিং নিধেন্তেন নিহিতং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণাদিধনজাতং, সব্বমেতং ৰিনস্সতীতি.

ছট্ঠগাথাৰণ্ণনা

এৰং ভগৰা তেন তেন অধিপ্পাযেন নিহিতম্পি যথাধিপ্পাযং অনুপকপ্পন্তং নানপ্পকারেহি নস্সনধম্মং লোকসম্মতং নিধিং ৰত্ৰা ইদানি যং পুঞ্ঞসম্পদং পরমত্থতো নিধীতি দস্সেতুং তস্স কুটুম্বিকস্স অনুমোদনত্থমিদং নিধিকণ্ডমারদ্ধং, তং দস্সেন্তো আহ –

৬. ‘‘যস্স দানেন সীলেন, সংযমেন দমেন চ.

নিধী সুনিহিতো হোতি, ইত্থিযা পুরিসস্স ৰা’’তি.

তত্থ দানন্তি ‘‘দানঞ্চ ধম্মচরিযা চা’’তি এত্থ ৰুত্তনযেনেৰ গহেতব্বং. সীলন্তি কাযিকৰাচসিকো অৰীতিক্কমো. পঞ্চঙ্গদসঙ্গপাতিমোক্খসংৰরাদি ৰা সব্বম্পি সীলং ইধ সীলন্তি অধিপ্পেতং. সংযমোতি সংযমনং সংযমো, চেতসো নানারম্মণগতিনিৰারণন্তি ৰুত্তং হোতি, সমাধিস্সেতং অধিৰচনং. যেন সংযমেন সমন্নাগতো ‘‘হত্থসংযতো, পাদসংযতো, ৰাচাসংযতো, সংযতুত্তমো’’তি এত্থ সংযতুত্তমোতি ৰুত্তো. অপরে আহু ‘‘সংযমনং সংযমো, সংৰরণন্তি ৰুত্তং হোতি, ইন্দ্রিযসংৰরস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. দমোতি দমনং, কিলেসূপসমনন্তি ৰুত্তং হোতি, পঞ্ঞাযেতং অধিৰচনং. পঞ্ঞা হি কত্থচি পঞ্ঞাত্ৰেৰ ৰুচ্চতি ‘‘সুস্সূসা লভতে পঞ্ঞ’’ন্তি এৰমাদীসু (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৮). কত্থচি ধম্মোতি ‘‘সচ্চং ধম্মো ধিতি চাগো’’তি এৰমাদীসু. কত্থচি দমোতি ‘‘যদি সচ্চা দমা চাগা, খন্ত্যা ভিয্যো ন ৰিজ্জতী’’তিআদীসু.

এৰং দানাদীনি ঞত্ৰা ইদানি এৰং ইমিস্সা গাথায সম্পিণ্ডেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো – যস্স ইত্থিযা ৰা পুরিসস্স ৰা দানেন সীলেন সংযমেন দমেন চাতি ইমেহি চতূহি ধম্মেহি যথা হিরঞ্ঞেন সুৰণ্ণেন মুত্তায মণিনা ৰা ধনমযো নিধি তেসং সুৰণ্ণাদীনং একত্থ পক্খিপনেন নিধীযতি, এৰং পুঞ্ঞমযো নিধি তেসং দানাদীনং একচিত্তসন্তানে চেতিযাদিম্হি ৰা ৰত্থুম্হি সুট্ঠু করণেন সুনিহিতো হোতীতি.

সত্তমগাথাৰণ্ণনা

এৰং ভগৰা ‘‘যস্স দানেনা’’তি ইমায গাথায পুঞ্ঞসম্পদায পরমত্থতো নিধিভাৰং দস্সেত্ৰা ইদানি যত্থ নিহিতো, সো নিধি সুনিহিতো হোতি, তং ৰত্থুং দস্সেন্তো আহ –

৭. ‘‘চেতিযম্হি চ সঙ্ঘে ৰা, পুগ্গলে অতিথীসু ৰা.

মাতরি পিতরি চাপি, অথো জেট্ঠম্হি ভাতরী’’তি.

তত্থ চযিতব্বন্তি চেতিযং, পূজেতব্বন্তি ৰুত্তং হোতি, চিতত্তা ৰা চেতিযং. তং পনেতং চেতিযং তিৰিধং হোতি পরিভোগচেতিযং, উদ্দিস্সকচেতিযং, ধাতুকচেতিযন্তি. তত্থ বোধিরুক্খো পরিভোগচেতিযং, বুদ্ধপটিমা উদ্দিস্সকচেতিযং, ধাতুগব্ভথূপা সধাতুকা ধাতুকচেতিযং. সঙ্ঘোতি বুদ্ধপ্পমুখাদীসু যো কোচি. পুগ্গলোতি গহট্ঠপব্বজিতেসু যো কোচি. নত্থি অস্স তিথি, যম্হি ৰা তম্হি দিৰসে আগচ্ছতীতি অতিথি. তঙ্খণে আগতপাহুনকস্সেতং অধিৰচনং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ.

এৰং চেতিযাদীনি ঞত্ৰা ইদানি এৰং ইমিস্সা গাথায সম্পিণ্ডেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো – যো সো নিধি ‘‘সুনিহিতো হোতী’’তি ৰুত্তো, সো ইমেসু ৰত্থূসু সুনিহিতো হোতি. কস্মা? দীঘরত্তং ইট্ঠফলানুপ্পদানসমত্থতায. তথা হি অপ্পকম্পি চেতিযম্হি দত্ৰা দীঘরত্তং ইট্ঠফললাভিনো হোন্তি. যথাহ –

‘‘একপুপ্ফং যজিত্ৰান, অসীতিকপ্পকোটিযো;

দুগ্গতিং নাভিজানামি, পুপ্ফদানস্সিদং ফল’’ন্তি চ.

‘‘মত্তাসুখপরিচ্চাগা, পস্সে চে ৰিপুলং সুখ’’ন্তি চ. (ধ. প. ২৯০);

এৰং দক্খিণাৰিসুদ্ধিৰেলামসুত্তাদীসু ৰুত্তনযেন সঙ্ঘাদিৰত্থূসুপি দানফলৰিভাগো ৰেদিতব্বো. যথা চ চেতিযাদীসু দানস্স পৰত্তি ফলৰিভূতি চ দস্সিতা, এৰং যথাযোগং সব্বত্থ তং তং আরভিত্ৰা চারিত্তৰারিত্তৰসেন সীলস্স, বুদ্ধানুস্সতিৰসেন সংযমস্স, তব্বত্থুকৰিপস্সনামনসিকারপচ্চৰেক্খণৰসেন দমস্স চ পৰত্তি তস্স তস্স ফলৰিভূতি চ ৰেদিতব্বা.

অট্ঠমগাথাৰণ্ণনা

এৰং ভগৰা দানাদীহি নিধীযমানস্স পুঞ্ঞমযনিধিনো চেতিযাদিভেদং ৰত্থুং দস্সেত্ৰা ইদানি এতেসু ৰত্থূসু সুনিহিতস্স তস্স নিধিনো গম্ভীরে ওদকন্তিকে নিহিতনিধিতো ৰিসেসং দস্সেন্তো আহ –

৮. ‘‘এসো নিধি সুনিহিতো, অজেয্যো অনুগামিকো.

পহায গমনীযেসু, এতং আদায গচ্ছতী’’তি.

তত্থ পুব্বপদেন তং দানাদীহি সুনিহিতনিধিং নিদ্দিসতি ‘‘এসো নিধি সুনিহিতো’’তি. অজেয্যোতি পরেহি জেত্ৰা গহেতুং ন সক্কা, অচ্চেয্যোতিপি পাঠো, তস্স অচ্চিতব্বো অচ্চনারহো হিতসুখত্থিকেন উপচিতব্বোতি অত্থো. এতস্মিঞ্চ পাঠে এসো নিধি অচ্চেয্যোতি সম্বন্ধিত্ৰা পুন ‘‘কস্মা’’তি অনুযোগং দস্সেত্ৰা ‘‘যস্মা সুনিহিতো অনুগামিকো’’তি সম্বন্ধিতব্বং. ইতরথা হি সুনিহিতস্স অচ্চেয্যত্তং ৰুত্তং ভৰেয্য, ন চ সুনিহিতো অচ্চনীযো. অচ্চিতো এৰ হি সোতি. অনুগচ্ছতীতি অনুগামিকো, পরলোকং গচ্ছন্তম্পি তত্থ তত্থ ফলদানেন ন ৰিজহতীতি অত্থো.

পহায গমনীযেসু এতং আদায গচ্ছতীতি মরণকালে পচ্চুপট্ঠিতে সব্বভোগেসু পহায গমনীযেসু এতং নিধিং আদায পরলোকং গচ্ছতীতি অযং কির এতস্স অত্থো. সো পন ন যুজ্জতি. কস্মা? ভোগানং অগমনীযতো. পহাতব্বা এৰ হি তে তে ভোগা, ন গমনীযা, গমনীযা পন তে তে গতিৰিসেসা. যতো যদি এস অত্থো সিযা, পহায ভোগে গমনীযেসু গতিৰিসেসেসু ইতি ৰদেয্য. তস্মা এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো – ‘‘নিধি ৰা ঠানা চৰতী’’তি এৰমাদিনা পকারেন পহায মচ্চং ভোগেসু গচ্ছন্তেসু এতং আদায গচ্ছতীতি. এসো হি অনুগামিকত্তা তং নপ্পজহতীতি.

তত্থ সিযা ‘‘গমনীযেসূতি এত্থ গন্তব্বেসূতি অত্থো, ন গচ্ছন্তেসূ’’তি. তং ন একংসতো গহেতব্বং. যথা হি ‘‘অরিযা নিয্যানিকা’’তি (দী. নি. ২.১৪১) এত্থ নিয্যন্তাতি অত্থো, ন নিয্যাতব্বাতি, এৰমিধাপি গচ্ছন্তেসূতি অত্থো, ন গন্তব্বেসূতি.

অথ ৰা যস্মা এস মরণকালে কস্সচি দাতুকামো ভোগে আমসিতুম্পি ন লভতি, তস্মা তেন তে ভোগা পুব্বং কাযেন পহাতব্বা, পচ্ছা ৰিহতাসেন চেতসা গন্তব্বা, অতিক্কমিতব্বাতি ৰুত্তং হোতি. তস্মা পুব্বং কাযেন পহায পচ্ছা চেতসা গমনীযেসু ভোগেসূতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. পুরিমস্মিং অত্থে নিদ্ধারণে ভুম্মৰচনং, পহায গমনীযেসু ভোগেসু একমেৰেতং পুঞ্ঞনিধিৰিভৰং ততো নীহরিত্ৰা আদায গচ্ছতীতি. পচ্ছিমে অত্থে ভাৰেনভাৰলক্খণে ভুম্মৰচনং. ভোগানঞ্হি গমনীযভাৰেন এতস্স নিধিস্স আদায গমনীযভাৰো লক্খীযতীতি.

নৰমগাথাৰণ্ণনা

এৰং ভগৰা ইমস্স পুঞ্ঞনিধিনো গম্ভীরে ওদকন্তিকে নিহিতনিধিতো ৰিসেসং দস্সেত্ৰা পুন অত্তনো ভণ্ডগুণসংৰণ্ণনেন কযজনস্স উস্সাহং জনেন্তো উল়ারভণ্ডৰাণিজো ৰিয অত্তনা দেসিতপুঞ্ঞনিধিগুণসংৰণ্ণনেন তস্মিং পুঞ্ঞনিধিম্হি দেৰমনুস্সানং উস্সাহং জনেন্তো আহ –

৯. ‘‘অসাধারণমঞ্ঞেসং, অচোরাহরণো নিধি.

কযিরাথ ধীরো পুঞ্ঞানি, যো নিধি অনুগামিকো’’তি.

তত্থ অসাধারণমঞ্ঞেসন্তি অসাধারণো অঞ্ঞেসং, মকারো পদসন্ধিকরো ‘‘অদুক্খমসুখায ৰেদনায সম্পযুত্তা’’তিআদীসু ৰিয. ন চোরেহি আহরণো অচোরাহরণো, চোরেহি আদাতব্বো ন হোতীতি অত্থো. নিধাতব্বোতি নিধি. এৰং দ্ৰীহি পদেহি পুঞ্ঞনিধিগুণং সংৰণ্ণেত্ৰা ততো দ্ৰীহি তত্থ উস্সাহং জনেতি ‘‘কযিরাথ ধীরো পুঞ্ঞানি, যো নিধি অনুগামিকো’’তি. তস্সত্থো – যস্মা পুঞ্ঞানি নাম অসাধারণো অঞ্ঞেসং, অচোরাহরণো চ নিধি হোতি. ন কেৰলঞ্চ অসাধারণো অচোরাহরণো চ নিধি, অথ খো পন ‘‘এসো নিধি সুনিহিতো, অজেয্যো অনুগামিকো’’তি এত্থ ৰুত্তো যো নিধি অনুগামিকো. সো চ যস্মা পুঞ্ঞানিযেৰ, তস্মা কযিরাথ করেয্য ধীরো বুদ্ধিসম্পন্নো ধিতিসম্পন্নো চ পুগ্গলো পুঞ্ঞানীতি.

দসমগাথাৰণ্ণনা

এৰং ভগৰা গুণসংৰণ্ণনেন পুঞ্ঞনিধিম্হি দেৰমনুস্সানং উস্সাহং জনেত্ৰা ইদানি যে উস্সহিত্ৰা পুঞ্ঞনিধিকিরিযায সম্পাদেন্তি, তেসং সো যং ফলং দেতি, তং সঙ্খেপতো দস্সেন্তো আহ –

১০. ‘‘এস দেৰমনুস্সানং, সব্বকামদদো নিধী’’তি.

ইদানি যস্মা পত্থনায পটিবন্ধিতস্স সব্বকামদদত্তং, ন ৰিনা পত্থনং হোতি. যথাহ –

‘‘আকঙ্খেয্য চে গহপতযো ধম্মচারী সমচারী ‘অহো ৰতাহং কাযস্স ভেদা পরং মরণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি, ঠানং খো পনেতং ৰিজ্জতি যং সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচারী সমচারী’’ (ম. নি. ১.৪৪২).

এৰং ‘‘অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য. তং কিস্স হেতু? তথা হি সো ধম্মচারী সমচারী’’তি (ম. নি. ১.৪৪২).

তথা চাহ –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধায সমন্নাগতো হোতি, সীলেন, সুতেন, চাগেন, পঞ্ঞায সমন্নাগতো হোতি, তস্স এৰং হোতি ‘অহো ৰতাহং কাযস্স ভেদা পরং মরণা খত্তিযমহাসালানং সহব্যতং উপপজ্জেয্য’ন্তি. সো তং চিত্তং পদহতি, তং চিত্তং অধিট্ঠাতি, তং চিত্তং ভাৰেতি. তস্স তে সঙ্খারা চ ৰিহারা চ এৰং ভাৰিতা এৰং বহুলীকতা তত্রূপপত্তিযা সংৰত্তন্তী’’তি (ম. নি. ৩.১৬১) এৰমাদি.

তস্মা তং তথা তথা আকঙ্খপরিযাযং চিত্তপদহনাধিট্ঠানভাৰনাপরিক্খারং পত্থনং তস্স সব্বকামদদত্তে হেতুং দস্সেন্তো আহ –

‘‘যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি.

একাদসমগাথাৰণ্ণনা

১১. ইদানি যং তং সব্বং এতেন লব্ভতি, তং ওধিসো ওধিসো দস্সেন্তো ‘‘সুৰণ্ণতা সুসরতা’’তি এৰমাদিগাথাযো আহ.

তত্থ পঠমগাথায তাৰ সুৰণ্ণতা নাম সুন্দরচ্ছৰিৰণ্ণতা কঞ্চনসন্নিভত্তচতা, সাপি এতেন পুঞ্ঞনিধিনা লব্ভতি. যথাহ –

‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং…পে… পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো অক্কোধনো অহোসি অনুপাযাসবহুলো, বহুম্পি ৰুত্তো সমানো নাভিসজ্জি ন কুপ্পি ন ব্যাপজ্জি ন পতিত্থীযি, ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাত্ৰাকাসি, দাতা চ অহোসি সুখুমানং মুদুকানং অত্থরণানং পাৰুরণানং খোমসুখুমানং কপ্পাসিক…পে… কোসেয্য…পে… কম্বলসুখুমানং. সো তস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা…পে… ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমং মহাপুরিসলক্খণং পটিলভতি. সুৰণ্ণৰণ্ণো হোতি কঞ্চনসন্নিভত্তচো’’তি (দী. নি. ৩.২১৮).

সুসরতা নাম ব্রহ্মস্সরতা করৰীকভাণিতা, সাপি এতেন লব্ভতি. যথাহ –

‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং…পে… ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো অহোসি, যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা…পে… তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা অহোসি. সো তস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা…পে… ইত্থত্তং আগতো সমানো ইমানি দ্ৰে মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি. পহুতজিৰ্হো চ হোতি ব্রহ্মস্সরো চ করৰীকভাণী’’তি (দী. নি. ৩.২৩৬).

সুসণ্ঠানাতি সুট্ঠু সণ্ঠানতা, সমচিতৰট্টিতযুত্তট্ঠানেসু অঙ্গপচ্চঙ্গানং সমচিতৰট্টিতভাৰেন সন্নিৰেসোতি ৰুত্তং হোতি. সাপি এতেন লব্ভতি. যথাহ –

‘‘যম্পি, ভিক্খৰে, তথাগতো পুরিমং জাতিং…পে… পুব্বে মনুস্সভূতো সমানো বহুজনস্স অত্থকামো অহোসি হিতকামো ফাসুকামো যোগক্খেমকামো ‘কিন্তি মে সদ্ধায ৰড্ঢেয্যুং, সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায ধনধঞ্ঞেন খেত্তৰত্থুনা দ্ৰিপদচতুপ্পদেহি পুত্তদারেহি দাসকম্মকরপোরিসেহি ঞাতীহি মিত্তেহি বন্ধৰেহি ৰড্ঢেয্যু’ন্তি, সো তস্স কম্মস্স…পে… সমানো ইমানি তীণি মহাপুরিসলক্খণানি পটিলভতি, সীহপুব্বড্ঢকাযো চ হোতি চিতন্তরংসো চ সমৰট্টক্খন্ধো চা’’তি (দী. নি. ৩.২২৪) এৰমাদি.

ইমিনা নযেন ইতো পরেসম্পি ইমিনা পুঞ্ঞনিধিনা পটিলাভসাধকানি সুত্তপদানি ততো ততো আনেত্ৰা ৰত্তব্বানি. অতিৰিত্থারভযেন তু সংখিত্তং, ইদানি অৰসেসপদানং ৰণ্ণনং করিস্সামি.

সুরূপতাতি এত্থ সকলসরীরং রূপন্তি ৰেদিতব্বং ‘‘আকাসো পরিৰারিতো রূপংত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩০৬) ৰিয, তস্স রূপস্স সুন্দরতা সুরূপতা নাতিদীঘতা নাতিরস্সতা নাতিকিসতা নাতিথূলতা নাতিকাল়তা নচ্চোদাততাতি ৰুত্তং হোতি. আধিপচ্চন্তি অধিপতিভাৰো, খত্তিযমহাসালাদিভাৰেন সামিকভাৰোতি অত্থো. পরিৰারোতি অগারিকানং সজনপরিজনসম্পত্তি, অনগারিকানং পরিসসম্পত্তি, আধিপচ্চঞ্চ পরিৰারো চ আধিপচ্চপরিৰারো. এত্থ চ সুৰণ্ণতাদীহি সরীরসম্পত্তি, আধিপচ্চেন ভোগসম্পত্তি, পরিৰারেন সজনপরিজনসম্পত্তি ৰুত্তাতি ৰেদিতব্বা. সব্বমেতেন লব্ভতীতি যং তং ‘‘যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি ৰুত্তং, তত্থ ইদম্পি তাৰ পঠমং ওধিসো ৰুত্তসুৰণ্ণতাদি সব্বমেতেন লব্ভতীতি ৰেদিতব্বন্তি দস্সেতি.

দ্ৰাদসমগাথাৰণ্ণনা

১২. এৰমিমায গাথায পুঞ্ঞানুভাৰেন লভিতব্বং রজ্জসম্পত্তিতো ওরং দেৰমনুস্সসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি তদুভযরজ্জসম্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘পদেসরজ্জ’’ন্তি ইমং গাথমাহ.

তত্থ পদেসরজ্জন্তি একদীপম্পি সকলং অপাপুণিত্ৰা পথৰিযা একমেকস্মিং পদেসে রজ্জং. ইস্সরভাৰো ইস্সরিযং, ইমিনা দীপচক্কৰত্তিরজ্জং দস্সেতি. চক্কৰত্তিসুখং পিযন্তি ইট্ঠং কন্তং মনাপং চক্কৰত্তিসুখং. ইমিনা চাতুরন্তচক্কৰত্তিরজ্জং দস্সেতি. দেৰেসু রজ্জং দেৰরজ্জং, এতেন মন্ধাতাদীনম্পি মনুস্সানং দেৰরজ্জং দস্সিতং হোতি. অপি দিব্বেসূতি ইমিনা যে তে দিৰি ভৰত্তা ‘‘দিব্বা’’তি ৰুচ্চন্তি, তেসু দিব্বেসু কাযেসু উপ্পন্নানম্পি দেৰরজ্জং দস্সেতি. সব্বমেতেন লব্ভতীতি যং তং ‘‘যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি ৰুত্তং, তত্থ ইদম্পি দুতিযং ওধিসো পদেসরজ্জাদি সব্বমেতেন লব্ভতীতি ৰেদিতব্বন্তি দস্সেতি.

তেরসমগাথাৰণ্ণনা

১৩. এৰমিমায গাথায পুঞ্ঞানুভাৰেন লভিতব্বং দেৰমনুস্সরজ্জসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি দ্ৰীহি গাথাহি ৰুত্তং সম্পত্তিং সমাসতো পুরক্খত্ৰা নিব্বানসম্পত্তিং দস্সেন্তো ‘‘মানুস্সিকা চ সম্পত্তী’’তি ইমং গাথমাহ.

তস্সাযং পদৰণ্ণনা – মনুস্সানং অযন্তি মানুস্সী, মানুস্সী এৰ মানুস্সিকা. সম্পজ্জনং সম্পত্তি. দেৰানং লোকো দেৰলোকো. তস্মিং দেৰলোকে. যাতি অনৰসেসপরিযাদানং, রমন্তি এতায অজ্ঝত্তং উপ্পন্নায বহিদ্ধা ৰা উপকরণভূতাযাতি রতি, সুখস্স সুখৰত্থুনো চেতং অধিৰচনং. যাতি অনিযতৰচনং চসদ্দো পুব্বসম্পত্তিযা সহ সম্পিণ্ডনত্থো. নিব্বানংযেৰ নিব্বানসম্পত্তি.

অযং পন অত্থৰণ্ণনা – যা এসা ‘‘সুৰণ্ণতা’’তিআদীহি পদেহি মানুস্সিকা চ সম্পত্তি দেৰলোকে চ যা রতি ৰুত্তা, সা চ সব্বা, যা চাযমপরা সদ্ধানুসারিভাৰাদিৰসেন পত্তব্বা নিব্বানসম্পত্তি, সা চাতি ইদং ততিযম্পি ওধিসো সব্বমেতেন লব্ভতীতি.

অথ ৰা যা পুব্বে সুৰণ্ণতাদীহি অৰুত্তা ‘‘সূরা সতিমন্তো ইধ ব্রহ্মচরিযৰাসো’’তি এৰমাদিনা (অ. নি. ৯.২১) নযেন নিদ্দিট্ঠা পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযাদিভেদা চ মানুস্সিকা সম্পত্তি, অপরা দেৰলোকে চ যা ঝানাদিরতি, যা চ যথাৰুত্তপ্পকারা নিব্বানসম্পত্তি চাতি ইদম্পি ততিযং ওধিসো সব্বমেতেন লব্ভতীতি. এৰম্পেত্থ অত্থৰণ্ণনা ৰেদিতব্বা.

চুদ্দসমগাথাৰণ্ণনা

১৪. এৰমিমায গাথায পুঞ্ঞানুভাৰেন লভিতব্বং সদ্ধানুসারীভাৰাদিৰসেন পত্তব্বং নিব্বানসম্পত্তিম্পি দস্সেত্ৰা ইদানি তেৰিজ্জউভতোভাগৰিমুত্তভাৰৰসেনপি পত্তব্বং তমেৰ তস্স উপাযঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘মিত্তসম্পদমাগম্মা’’তি ইমং গাথমাহ.

তস্সাযং পদৰণ্ণনা – সম্পজ্জতি এতায গুণৰিভূতিং পাপুণাতীতি সম্পদা, মিত্তো এৰ সম্পদা মিত্তসম্পদা, তং মিত্তসম্পদং. আগম্মাতি নিস্সায. যোনিসোতি উপাযেন. পযুঞ্জতোতি যোগানুট্ঠানং করোতো. ৰিজানাতি এতাযাতি ৰিজ্জা, ৰিমুচ্চতি এতায, সযং ৰা ৰিমুচ্চতীতি ৰিমুত্তি, ৰিজ্জা চ ৰিমুত্তি চ ৰিজ্জাৰিমুত্তিযো, ৰিজ্জাৰিমুত্তীসু ৰসীভাৰো ৰিজ্জাৰিমুত্তিৰসীভাৰো.

অযং পন অত্থৰণ্ণনা – য্ৰাযং মিত্তসম্পদমাগম্ম সত্থারং ৰা অঞ্ঞতরং ৰা গরুট্ঠানিযং সব্রহ্মচারিং নিস্সায ততো ওৰাদঞ্চ অনুসাসনিঞ্চ গহেত্ৰা যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা যোনিসো পযুঞ্জতো পুব্বেনিৰাসাদীসু তীসু ৰিজ্জাসু ‘‘তত্থ কতমা ৰিমুত্তি? চিত্তস্স চ অধিমুত্তি নিব্বানঞ্চা’’তি (ধ. স. ১৩৮১) এৰং আগতায অট্ঠসমাপত্তিনিব্বানভেদায ৰিমুত্তিযা চ তথা তথা অদন্ধাযিতত্তেন ৰসীভাৰো, ইদম্পি চতুত্থং ওধিসো সব্বমেতেন লব্ভতীতি.

পন্নরসমগাথাৰণ্ণনা

১৫. এৰমিমায গাথায পুব্বে কথিতৰিজ্জাৰিমুত্তিৰসীভাৰভাগিযপুঞ্ঞানুভাৰেন লভিতব্বং তেৰিজ্জউভতোভাগৰিমুত্তভাৰৰসেনপি পত্তব্বং নিব্বানসম্পত্তিং দস্সেত্ৰা ইদানি যস্মা ৰিজ্জাৰিমুত্তিৰসীভাৰপ্পত্তা তেৰিজ্জা উভতোভাগৰিমুত্তাপি সব্বে পটিসম্ভিদাদিগুণৰিভূতিং লভন্তি, ইমায পুঞ্ঞসম্পদায চ তস্সা গুণৰিভূতিযা পদট্ঠানৰসেন তথা তথা সাপি লব্ভতি, তস্মা তম্পি দস্সেন্তো ‘‘পটিসম্ভিদা ৰিমোক্খা চা’’তি ইমং গাথমাহ.

‘‘যতো সম্মা কতেন যা চাযং ধম্মত্থনিরুত্তিপটিভানেসু পভেদগতা পঞ্ঞা পটিসম্ভিদা’’তি ৰুচ্চতি, যে চিমে ‘‘রূপী রূপানি পস্সতী’’তিআদিনা (দী. নি. ২.১২৯; ৩.৩৩৯) নযেন অট্ঠ ৰিমোক্খা, যা চাযং ভগৰতো সাৰকেহি পত্তব্বা সাৰকসম্পত্তিসাধিকা সাৰকপারমী, যা চ সযম্ভুভাৰসাধিকা পচ্চেকবোধি, যা চ সব্বসত্তুত্তমভাৰসাধিকা বুদ্ধভূমি, ইদম্পি পঞ্চমং ওধিসো সব্বমেতেন লব্ভতীতি ৰেদিতব্বং.

সোল়সমগাথাৰণ্ণনা

১৬. এৰং ভগৰা যং তং ‘‘যং যদেৰাভিপত্থেন্তি, সব্বমেতেন লব্ভতী’’তি ৰুত্তং, তং ইমাহি পঞ্চহি গাথাহি ওধিসো ওধিসো দস্সেত্ৰা ইদানি সব্বমেৰিদং সব্বকামদদনিধিসঞ্ঞিতং পুঞ্ঞসম্পদং পসংসন্তো ‘‘এৰং মহত্থিকা এসা’’তি ইমায গাথায দেসনং নিট্ঠপেসি.

তস্সাযং পদৰণ্ণনা – এৰন্তি অতীতত্থনিদস্সনং. মহন্তো অত্থো অস্সাতি মহত্থিকা, মহতো অত্থায সংৰত্ততীতি ৰুত্তং হোতি, মহিদ্ধিকাতিপি পাঠো. এসাতি উদ্দেসৰচনং, তেন ‘‘যস্স দানেন সীলেনা’’তি ইতো পভুতি যাৰ ‘‘কযিরাথ ধীরো পুঞ্ঞানী’’তি ৰুত্তং পুঞ্ঞসম্পদং উদ্দিসতি. যদিদন্তি অভিমুখকরণত্থে নিপাতো, তেন এসাতি উদ্দিট্ঠং নিদ্দিসিতুং যা এসাতি অভিমুখং করোতি. পুঞ্ঞানং সম্পদা পুঞ্ঞসম্পদা. তস্মাতি কারণৰচনং. ধীরাতি ধিতিমন্তো. পসংসন্তীতি ৰণ্ণযন্তি. পণ্ডিতাতি পঞ্ঞাসম্পন্না. কতপুঞ্ঞতন্তি কতপুঞ্ঞভাৰং.

অযং পন অত্থৰণ্ণনা – ইতি ভগৰা সুৰণ্ণতাদিং বুদ্ধভূমিপরিযোসানং পুঞ্ঞসম্পদানুভাৰেন অধিগন্তব্বমত্থং ৰণ্ণযিত্ৰা ইদানি তমেৰত্থং সম্পিণ্ডেত্ৰা দস্সেন্তো তেনেৰত্থেন যথাৰুত্তপ্পকারায পুঞ্ঞসম্পদায মহত্থিকত্তং থুনন্তো আহ – এৰং মহতো অত্থস্স আৰহনেন মহত্থিকা এসা, যদিদং মযা ‘‘যস্স দানেন সীলেনা’’তিআদিনা নযেন দেসিতা পুঞ্ঞসম্পদা, তস্মা মাদিসা সত্তানং হিতসুখাৰহায ধম্মদেসনায অকিলাসুতায যথাভূতগুণেন চ ধীরা পণ্ডিতা ‘‘অসাধারণমঞ্ঞেসং, অচোরাহরণো নিধী’’তিআদীহি ইধ ৰুত্তেহি চ, অৰুত্তেহি চ ‘‘মা, ভিক্খৰে, পুঞ্ঞানং ভাযিত্থ, সুখস্সেতং, ভিক্খৰে, অধিৰচনং, যদিদং পুঞ্ঞানী’’তিআদীহি (অ. নি. ৭.৬২; ইতিৰু. ২২; নেত্তি. ১২১) ৰচনেহি অনেকাকারৰোকারং কতপুঞ্ঞতং পসংসন্তি, ন পক্খপাতেনাতি.

দেসনাপরিযোসানে সো উপাসকো বহুজনেন সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাসি, রঞ্ঞো চ পসেনদিকোসলস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা এতমত্থং আরোচেসি, রাজা অতিৰিয তুট্ঠো হুত্ৰা ‘‘সাধু, গহপতি, সাধু খো ত্ৰং, গহপতি, মাদিসেহিপি অনাহরণীযং নিধিং নিধেসী’’তি সংরাধেত্ৰা মহতিং পূজমকাসীতি.

পরমত্থজোতিকায খুদ্দকপাঠ-অট্ঠকথায

নিধিকণ্ডসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.