১৫. ৰীসতিনিপাতো

[৪৯৭] ১. মাতঙ্গজাতকৰণ্ণনা

কুতো নু আগচ্ছসি দুম্মৰাসীতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো উদেনং নাম ৰংসরাজানং আরব্ভ কথেসি. তস্মিঞ্হি কালে আযস্মা পিণ্ডোলভারদ্ৰাজো জেতৰনতো আকাসেন গন্ত্ৰা যেভুয্যেন কোসম্বিযং উদেনস্স রঞ্ঞো উয্যানং দিৰাৰিহারায গচ্ছতি. থেরো কির পুরিমভৰে রজ্জং কারেন্তো দীঘমদ্ধানং তস্মিং উয্যানে মহাপরিৰারো সম্পত্তিং অনুভৰি. সো তেন পুব্বাচিণ্ণেন যেভুয্যেন তত্থেৰ দিৰাৰিহারং নিসীদিত্ৰা ফলসমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেতি. তস্মিং একদিৰসং তত্থ গন্ত্ৰা সুপুপ্ফিতসালমূলে নিসিন্নে উদেনো সত্তাহং মহাপানং পিৰিত্ৰা ‘‘উয্যানকীল়ং কীল়িস্সামী’’তি মহন্তেন পরিৰারেন উয্যানং গন্ত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টে অঞ্ঞতরায ইত্থিযা অঙ্কে নিপন্নো সুরামদমত্ততায নিদ্দং ওক্কমি. গাযন্তা নিসিন্নিত্থিযো তূরিযানি ছড্ডেত্ৰা উয্যানং পৰিসিত্ৰা পুপ্ফফলাদীনি ৰিচিনন্তিযো থেরং দিস্ৰা গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিসীদিংসু. থেরো তাসং ধম্মকথং কথেন্তো নিসীদি. ইতরাপি ইত্থী অঙ্কং চালেত্ৰা রাজানং পবোধেত্ৰা ‘‘কুহিং তা ৰসলিযো গতা’’তি ৰুত্তে ‘‘একং সমণং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না’’তি আহ. সো কুদ্ধো গন্ত্ৰা থেরং অক্কোসিত্ৰা পরিভাসিত্ৰা ‘‘হন্দাহং, তং সমণং তম্বকিপিল্লকেহি খাদাপেস্সামী’’তি কোধৰসেন থেরস্স সরীরে তম্বকিপিল্লকপুটং ভিন্দাপেসি. থেরো আকাসে ঠত্ৰা তস্সোৰাদং দত্ৰা জেতৰনে গন্ধকুটিদ্ৰারেযেৰ ওতরিত্ৰা তথাগতেন ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুট্ঠো থেরো তমত্থং আরোচেসি. সত্থা ‘‘ন খো, ভারদ্ৰাজ, উদেনো ইদানেৰ পব্বজিতে ৰিহেঠেতি, পুব্বেপি ৰিহেঠেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে তদা মহাসত্তো বহিনগরে চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তি, ‘‘মাতঙ্গো’’তিস্স নামং করিংসু. অপরভাগে ৰিঞ্ঞুতং পত্তো ‘‘মাতঙ্গপণ্ডিতো’’তি পাকটো অহোসি. তদা বারাণসিসেট্ঠিনো ধীতা দিট্ঠমঙ্গলিকা নাম একমাসদ্ৰেমাসৰারেন মহাপরিৰারা উয্যানং কীল়িতুং গচ্ছতি. অথেকদিৰসং মহাসত্তো কেনচি কম্মেন নগরং পৰিসন্তো অন্তরদ্ৰারে দিট্ঠমঙ্গলিকং দিস্ৰা একমন্তং অপগন্ত্ৰা অল্লীযিত্ৰা অট্ঠাসি. দিট্ঠমঙ্গলিকা সাণিযা অন্তরেন ওলোকেন্তী তং দিস্ৰা ‘‘কো এসো’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চণ্ডালো অয্যে’’তি ৰুত্তে ‘‘অদিট্ঠপুব্বযুত্তকং ৰত পস্সামী’’তি গন্ধোদকেন অক্খীনি ধোৰিত্ৰা ততো নিৰত্তি. তায সদ্ধিং নিক্খন্তজনো ‘‘অরে, দুট্ঠ চণ্ডাল, অজ্জ তং নিস্সায অম্হাকং অমূলকং সুরাভত্তং নট্ঠ’’ন্তি কোধাভিভূতো মাতঙ্গপণ্ডিতং হত্থেহি চ পাদেহি চ পোথেত্ৰা ৰিসঞ্ঞিং কত্ৰা পক্কামি. সো মুহুত্তং ৰীতিনামেত্ৰা পটিলদ্ধসঞ্ঞো চিন্তেসি ‘‘দিট্ঠমঙ্গলিকায পরিজনো মং নিদ্দোসং অকারণেন পোথেসি, দিট্ঠমঙ্গলিকং লভিত্ৰাৰ উট্ঠহিস্সামি, নো অলভিত্ৰা’’তি অধিট্ঠায গন্ত্ৰা তস্সা পিতু নিৰেসনদ্ৰারে নিপজ্জি. সো ‘‘কেন কারণেন নিপন্নোসী’’তি ৰুত্তে ‘‘অঞ্ঞং কারণং নত্থি, দিট্ঠমঙ্গলিকায মে অত্থো’’তি আহ. একো দিৰসো অতীতো, তথা দুতিযো, ততিযো, চতুত্থো, পঞ্চমো, ছট্ঠো চ. বোধিসত্তানং অধিট্ঠানং নাম সমিজ্ঝতি, তস্মা সত্তমে দিৰসে দিট্ঠমঙ্গলিকং নীহরিত্ৰা তস্স অদংসু.

অথ নং সা ‘‘উট্ঠেহি, সামি, তুম্হাকং গেহং গচ্ছামা’’তি আহ. ভদ্দে, তৰ পরিজনেনম্হি সুপোথিতো দুব্বলো, মং উক্খিপিত্ৰা পিট্ঠিং আরোপেত্ৰা আদায গচ্ছাহীতি. সা তথা কত্ৰা নগরৰাসীনং পস্সন্তানঞ্ঞেৰ নগরা নিক্খমিত্ৰা চণ্ডালগামকং গতা. অথ নং মহাসত্তো জাতিসম্ভেদৰীতিক্কমং অকত্ৰাৰ কতিপাহং গেহে ৰসাপেত্ৰা চিন্তেসি ‘‘অহমেতং লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তং করোন্তো পব্বজিত্ৰাৰ কাতুং সক্খিস্সামি, ন ইতরথা’’তি. অথ নং আমন্তেত্ৰা ‘ভদ্দে, মযি অরঞ্ঞতো কিঞ্চি অনাহরন্তে অম্হাকং জীৰিকা নপ্পৰত্ততি, যাৰ মমাগমনা মা উক্কণ্ঠি, অহং অরঞ্ঞং গমিস্সামী’’তি ৰত্ৰা গেহৰাসিনোপি ‘‘ইমং মা পমজ্জিত্থা’’তি ওৰদিত্ৰা অরঞ্ঞং গন্ত্ৰা সমণপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা অপ্পমত্তো সত্তমে দিৰসে অট্ঠ সমাপত্তিযো চ পঞ্চ অভিঞ্ঞাযো চ উপ্পাদেত্ৰা ‘‘ইদানি দিট্ঠমঙ্গলিকায অৰস্সযো ভৰিতুং সক্খিস্সামী’’তি ইদ্ধিযা গন্ত্ৰা চণ্ডালগামদ্ৰারে ওতরিত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকায গেহদ্ৰারং অগমাসি. সা তস্সাগমনং সুত্ৰা গেহতো নিক্খমিত্ৰা ‘‘সামি, কস্মা মং অনাথং কত্ৰা পব্বজিতোসী’’তি পরিদেৰি. অথ নং ‘‘ভদ্দে, মা চিন্তযি, তৰ পোরাণকযসতো ইদানি মহন্ততরং যসং করিস্সামি, অপিচ খো পন ‘ন ময্হং মাতঙ্গপণ্ডিতো সামিকো, মহাব্রহ্মা মে সামিকো’তি এত্তকং পরিসমজ্ঝে ৰত্তুং সক্খিস্সসী’তি আহ. ‘‘আম, সামি, সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি ‘‘ইদানি তে সামিকো কুহিন্তি পুট্ঠা ‘ব্রহ্মলোকং গতো’তি ৰত্ৰা ‘কদা আগমিস্সতী’তি ৰুত্তে ‘ইতো সত্তমে দিৰসে পুণ্ণমাযং চন্দং ভিন্দিত্ৰা আগমিস্সতী’তি ৰদেয্যাসী’’তি নং ৰত্ৰা মহাসত্তো হিমৰন্তমেৰ গতো.

দিট্ঠমঙ্গলিকাপি বারাণসিযং মহাজনস্স মজ্ঝে তেসু তেসু ঠানেসু তথা কথেসি. মহাজনো ‘‘অহো মহাব্রহ্মা সমানো দিট্ঠমঙ্গলিকং ন গচ্ছতি, এৰমেতং ভৰিস্সতী’’তি সদ্দহি. বোধিসত্তোপি পুণ্ণমদিৰসে চন্দস্স গগনমজ্ঝে ঠিতকালে ব্রহ্মত্তভাৰং মাপেত্ৰা সকলং কাসিরট্ঠং দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিনগরঞ্চ একোভাসং কত্ৰা চন্দমণ্ডলং ভিন্দিত্ৰা ওতরিত্ৰা বারাণসিযা উপরূপরি তিক্খত্তুং পরিব্ভমিত্ৰা মহাজনেন গন্ধমালাদীহি পূজিযমানো চণ্ডালগামকাভিমুখো অহোসি. ব্রহ্মভত্তা সন্নিপতিত্ৰা চণ্ডালগামকং গন্ত্ৰা দিট্ঠমঙ্গলিকায গেহং সুদ্ধৰত্থেহি ছাদেত্ৰা ভূমিং চতুজ্জাতিযগন্ধেহি ওপুঞ্ছিত্ৰা পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা ধূমং দত্ৰা চেলৰিতানং পসারেত্ৰা মহাসযনং পঞ্ঞপেত্ৰা গন্ধতেলেহি দীপং জালেত্ৰা দ্ৰারে রজতপট্টৰণ্ণৰালুকং ওকিরিত্ৰা পুপ্ফানি ৰিকিরিত্ৰা ধজে বন্ধিংসু. এৰং অলঙ্কতে গেহে মহাসত্তো ওতরিত্ৰা অন্তো পৰিসিত্ৰা থোকং সযনপিট্ঠে নিসীদি.

তদা দিট্ঠমঙ্গলিকা উতুনী হোতি. অথস্সা অঙ্গুট্ঠকেন নাভিং পরামসি, কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. অথ নং মহাসত্তো আমন্তেত্ৰা ‘‘ভদ্দে, গব্ভো তে পতিট্ঠিতো, ত্ৰং পুত্তং ৰিজাযিস্সসি, ত্ৰম্পি পুত্তোপি তে লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তা ভৰিস্সথ, তৰ পাদধোৰনউদকং সকলজম্বুদীপে রাজূনং অভিসেকোদকং ভৰিস্সতি, নহানোদকং পন তে অমতোসধং ভৰিস্সতি, যে তং সীসে আসিঞ্চিস্সন্তি, তে সব্বরোগেহি মুচ্চিস্সন্তি, কাল়কণ্ণিং পরিৰজ্জেস্সন্তি, তৰ পাদপিট্ঠে সীসং ঠপেত্ৰা ৰন্দন্তা সহস্সং দস্সন্তি, সোতপথে ঠত্ৰা ৰন্দন্তা সতং দস্সন্তি, চক্খুপথে ঠত্ৰা ৰন্দন্তা একং কহাপণং দত্ৰা ৰন্দিস্সন্তি, অপ্পমত্তা হোহী’’তি নং ওৰদিত্ৰা গেহা নিক্খমিত্ৰা মহাজনস্স পস্সন্তস্সেৰ উপ্পতিত্ৰা চন্দমণ্ডলং পাৰিসি. ব্রহ্মভত্তা সন্নিপতিত্ৰা ঠিতকাৰ রত্তিং ৰীতিনামেত্ৰা পাতোৰ দিট্ঠমঙ্গলিকং সুৰণ্ণসিৰিকং আরোপেত্ৰা সীসেন উক্খিপিত্ৰা নগরং পৰিসিংসু. ‘‘মহাব্রহ্মভরিযা’’তি তং উপসঙ্কমিত্ৰা মহাজনো গন্ধমালাদীহি পূজেসি. পাদপিট্ঠে সীসং ঠপেত্ৰা ৰন্দিতুং লভন্তা সহস্সত্থৰিকং দেন্তি, সোতপথে ঠত্ৰা ৰন্দিতুং লভন্তা সতং দেন্তি, চক্খুপথে ঠত্ৰা ৰন্দিতুং লভন্তা একং কহাপণং দেন্তি. এৰং দ্ৰাদসযোজনিকং বারাণসিং তং গহেত্ৰা ৰিচরন্তা অট্ঠারসকোটিধনং লভিংসু.

অথ নং নগরং পরিহরিত্ৰা আনেত্ৰা নগরমজ্ঝে মহামণ্ডপং কারেত্ৰা সাণিং পরিক্খিপিত্ৰা মহাসযনং পঞ্ঞপেত্ৰা মহন্তেন সিরিসোভগ্গেন তত্থ ৰসাপেসুং. মণ্ডপসন্তিকেযেৰ সত্তদ্ৰারকোট্ঠং সত্তভূমিকং পাসাদং কাতুং আরভিংসু, মহন্তং নৰকম্মং অহোসি. দিট্ঠমঙ্গলিকা মণ্ডপেযেৰ পুত্তং ৰিজাযি. অথস্স নামগ্গহণদিৰসে ব্রাহ্মণা সন্নিপতিত্ৰা মণ্ডপে জাতত্তা ‘‘মণ্ডব্যকুমারো’’তি নামং করিংসু. পাসাদো পন দসহি মাসেহি নিট্ঠিতো. ততো পট্ঠায সা মহন্তেন যসেন তস্মিং ৰসতি, মণ্ডব্যকুমারোপি মহন্তেন পরিৰারেন ৰড্ঢতি. তস্স সত্তট্ঠৰস্সকালেযেৰ জম্বুদীপতলে উত্তমাচরিযা সন্নিপতিংসু. তে তং তযো ৰেদে উগ্গণ্হাপেসুং. সো সোল়সৰস্সকালতো পট্ঠায ব্রাহ্মণানং ভত্তং পট্ঠপেসি, নিবদ্ধং সোল়স ব্রাহ্মণসহস্সানি ভুঞ্জন্তি. চতুত্থে দ্ৰারকোট্ঠকে ব্রাহ্মণানং দানং দেতি.

অথেকস্মিং মহামহদিৰসে গেহে বহুং পাযাসং পটিযাদেসুং. সোল়স ব্রাহ্মণসহস্সানি চতুত্থে দ্ৰারকোট্ঠকে নিসীদিত্ৰা সুৰণ্ণরসৰণ্ণেন নৰসপ্পিনা পক্কমধুখণ্ডসক্খরাহি চ অভিসঙ্খতং পাযাসং পরিভুঞ্জন্তি. কুমারোপি সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতো সুৰণ্ণপাদুকা আরুয্হ হত্থেন কঞ্চনদণ্ডং গহেত্ৰা ‘‘ইধ সপ্পিং দেথ, ইধ মধু’’ন্তি ৰিচারেন্তো চরতি. তস্মিং খণে মাতঙ্গপণ্ডিতো হিমৰন্তে অস্সমপদে নিসিন্নো ‘‘কা নু খো দিট্ঠমঙ্গলিকায পুত্তস্স পৰত্তী’’তি ওলোকেন্তো তস্স অতিত্থে পক্খন্দভাৰং দিস্ৰা ‘‘অজ্জেৰ গন্ত্ৰা মাণৰং দমেত্ৰা যত্থ দিন্নং মহপ্ফলং হোতি, তত্থ দানং দাপেত্ৰা আগমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা আকাসেন অনোতত্তদহং গন্ত্ৰা মুখধোৰনাদীনি কত্ৰা মনোসিলাতলে ঠিতো রত্তদুপট্টং নিৰাসেত্ৰা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৰা পংসুকূলসঙ্ঘাটিং পারুপিত্ৰা মত্তিকাপত্তং আদায আকাসেনাগন্ত্ৰা চতুত্থে দ্ৰারকোট্ঠকে দানগ্গেযেৰ ওতরিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. মণ্ডব্যো কুমারো ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো তং দিস্ৰা ‘‘এৰংৰিরূপো সঙ্কারযক্খসদিসো অযং পব্বজিতো ইমং ঠানং আগচ্ছন্তো কুতো নু খো আগচ্ছতী’’তি তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো পঠমং গাথমাহ –

১. ‘‘কুতো নু আগচ্ছসি দুম্মৰাসী, ওতল্লকো পংসুপিসাচকোৰ;

সঙ্কারচোল়ং পটিমুঞ্চ কণ্ঠে, কো রে তুৰং হোসি অদক্খিণেয্যো’’তি.

তত্থ দুম্মৰাসীতি অনঞ্জিতঅমণ্ডিতঘটিতসঙ্ঘাটিকপিলোতিকৰসনো. ওতল্লকোতি লামকো ওলম্বৰিলম্বনন্তকধরো ৰা. পংসুপিসাচকোৰাতি সঙ্কারট্ঠানে পিসাচকো ৰিয. সঙ্কারচোল়ন্তি সঙ্কারট্ঠানে লদ্ধপিলোতিকং. পটিমুঞ্চাতি পটিমুঞ্চিত্ৰা. অদক্খিণেয্যোতি ত্ৰং অদক্খিণেয্যো ইমেসং পরমদক্খিণেয্যানং নিসিন্নট্ঠানং একো হুত্ৰা কুতো আগতো.

তং সুত্ৰা মহাসত্তো মুদুচিত্তেনেৰ তেন সদ্ধিং সল্লপন্তো দুতিযং গাথমাহ –

২. ‘‘অন্নং তৰেদং পকতং যসস্সি, তং খজ্জরে ভুঞ্জরে পিয্যরে চ;

জানাসি মং ত্ৰং পরদত্তূপজীৰিং, উত্তিট্ঠপিণ্ডং লভতং সপাকো’’তি.

তত্থ পকতন্তি পটিযত্তং. যসস্সীতি পরিৰারসম্পন্ন. তং খজ্জরেতি তং খজ্জন্তি চ ভুঞ্জন্তি চ পিৰন্তি চ. কিংকারণা ময্হং কুজ্ঝসি? উত্তিট্ঠপিণ্ডন্তি উপতিট্ঠিত্ৰা লভিতব্বপিণ্ডং, উট্ঠায ঠিতেহি ৰা দীযমানং হেট্ঠা ঠত্ৰা লভিতব্বপিণ্ডং. লভতং সপাকোতি সপাকো চণ্ডালোপি লভতু. জাতিসম্পন্না হি যত্থ কত্থচি লভন্তি, সপাকচণ্ডালস্স পন কো দেতি, দুল্লভপিণ্ডো অহং, তস্মা মে জীৰিতপৰত্তনত্থং ভোজনং দাপেহি, কুমারাতি.

ততো মণ্ডব্যো গাথমাহ –

৩. ‘‘অন্নং মমেদং পকতং ব্রাহ্মণানং, অত্তত্থায সদ্দহতো মমেদং;

অপেহি এত্তো কিমিধট্ঠিতোসি, ন মাদিসা তুম্হং দদন্তি জম্মা’’তি.

তত্থ অত্তত্থাযাতি অত্তনো ৰড্ঢিঅত্থায. অপেহি এত্তোতি ইমম্হা ঠানা অপগচ্ছ. ন মাদিসাতি মাদিসা জাতিসম্পন্নানং উদিচ্চব্রাহ্মণানং দানং দেন্তি, ন তুয্হং চণ্ডালস্স, গচ্ছ, জম্মাতি.

ততো মহাসত্তো গাথমাহ –

৪. ‘‘থলে চ নিন্নে চ ৰপন্তি বীজং, অনূপখেত্তে ফলমাসমানা;

এতায সদ্ধায দদাহি দানং, অপ্পেৰ আরাধযে দক্খিণেয্যে’’তি.

তস্সত্থো – কুমার, সস্সফলং আসীসমানা তীসুপি খেত্তেসু বীজং ৰপন্তি. তত্থ অতিৰুট্ঠিকালে থলে সস্সং সম্পজ্জতি, নিন্নে পূতিকং হোতি, অনূপখেত্তে নদিঞ্চ তল়াকঞ্চ নিস্সায কতং ওঘেন ৰুয্হতি. মন্দৰুট্ঠিকালে থলে খেত্তে ৰিপজ্জতি, নিন্নে থোকং সম্পজ্জতি, অনূপখেত্তে সম্পজ্জতেৰ. সমৰুট্ঠিকালে থলে খেত্তে থোকং সম্পজ্জতি, ইতরেসু সম্পজ্জতেৰ. তস্মা যথা ফলমাসীসমানা তীসুপি খেত্তেসু ৰপন্তি, তথা ত্ৰম্পি এতায ফলসদ্ধায আগতাগতানং সব্বেসংযেৰ দানং দেহি, অপ্পেৰ নাম এৰং দদন্তো দক্খিণেয্যে আরাধেয্যাসি লভেয্যাসীতি.

ততো মণ্ডব্যো গাথমাহ –

৫. ‘‘খেত্তানি ময্হং ৰিদিতানি লোকে, যেসাহং বীজানি পতিট্ঠপেমি;

যে ব্রাহ্মণা জাতিমন্তূপপন্না, তানীধ খেত্তানি সুপেসলানী’’তি.

তত্থ যেসাহন্তি যেসু অহং. জাতিমন্তূপপন্নাতি জাতিযা চ মন্তেহি চ উপপন্না.

ততো মহাসত্তো দ্ৰে গাথা অভাসি –

৬. ‘‘জাতিমদো চ অতিমানিতা চ, লোভো চ দোসো চ মদো চ মোহো;

এতে অগুণা যেসু চ সন্তি সব্বে, তানীধ খেত্তানি অপেসলানি.

৭. ‘‘জাতিমদো চ অতিমানিতা চ, লোভো চ দোসো চ মদো চ মোহো;

এতে অগুণা যেসু ন সন্তি সব্বে, তানীধ খেত্তানি সুপেসলানী’’তি.

তত্থ জাতিমদোতি ‘‘অহমস্মি জাতিসম্পন্নো’’তি এৰং উপ্পন্নমানো. অতিমানিতা চাতি ‘‘অঞ্ঞো মযা সদ্ধিং জাতিআদীহি সদিসো নত্থী’’তি অতিক্কম্ম পৰত্তমানো. লোভাদযো লুব্ভনদুস্সনমজ্জনমুয্হনমত্তাৰ. অপেসলানীতি এৰরূপা পুগ্গলা আসীৰিসভরিতা ৰিয ৰম্মিকা অপ্পিযসীলা হোন্তি. এৰরূপানং দিন্নং ন মহপ্ফলং হোতি, তস্মা মা এতেসং সুপেসলখেত্তভাৰং মঞ্ঞিত্থ. ন হি জাতিমন্তা সগ্গদাযকা. যে পন জাতিমানাদিরহিতা অরিযা, তানি খেত্তানি সুপেসলানি, তেসু দিন্নং মহপ্ফলং, তে সগ্গদাযকা হোন্তীতি.

ইতি সো মহাসত্তে পুনপ্পুনং কথেন্তে কুজ্ঝিত্ৰা ‘‘অযং অতিৰিয বহুং ৰিপ্পলপতি, কুহিং গতা ইমে দোৰারিকা, নযিমং চণ্ডালং নীহরন্তী’’তি গাথমাহ –

৮. ‘‘ক্ৰেত্থ গতা উপজোতিযো চ, উপজ্ঝাযো অথ ৰা গণ্ডকুচ্ছি;

ইমস্স দণ্ডঞ্চ ৰধঞ্চ দত্ৰা, গলে গহেত্ৰা খলযাথ জম্ম’’ন্তি.

তত্থ ক্ৰেত্থ গতাতি ইমেসু তীসু দ্ৰারেসু ঠপিতা উপজোতিযো চ উপজ্ঝাযো চ গণ্ডকুচ্ছি চাতি তযো দোৰারিকা কুহিং গতাতি অত্থো.

তেপি তস্স ৰচনং সুত্ৰা ৰেগেনাগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘কিং করোম দেৰা’’তি আহংসু. ‘‘অযং ৰো জম্মো চণ্ডালো দিট্ঠো’’তি? ‘‘ন পস্সাম দেৰ, কুতোচি আগতভাৰং ন জানামা’’তি. ‘‘কো চেস মাযাকারো ৰা ৰিজ্জাধরো ৰা ভৰিস্সতি, ইদানি কিং তিট্ঠথা’’তি. ‘‘কিং করোম দেৰা’’তি? ‘‘ইমস্স মুখমেৰ পোথেত্ৰা ভিন্দন্তা দণ্ডৰেল়ুপেসিকাহি পিট্ঠিচম্মং উপ্পাটেন্তা ৰধঞ্চ দত্ৰা গলে গহেত্ৰা এতং জম্মং খলযাথ, ইতো নীহরথা’’তি.

মহাসত্তো তেসু অত্তনো সন্তিকং অনাগতেস্ৰেৰ উপ্পতিত্ৰা আকাসে ঠিতো গাথমাহ –

৯. ‘‘গিরিং নখেন খণসি, অযো দন্তেহি খাদসি;

জাতৰেদং পদহসি, যো ইসিং পরিভাসসী’’তি.

তত্থ জাতৰেদং পদহসীতি অগ্গিং গিলিতুং ৰাযমসি.

ইমঞ্চ পন গাথং ৰত্ৰা মহাসত্তো পস্সন্তস্সেৰ মাণৰস্স চ ব্রাহ্মণানঞ্চ আকাসে পক্খন্দি. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ –

১০. ‘‘ইদং ৰত্ৰান মাতঙ্গো, ইসি সচ্চপরক্কমো;

অন্তলিক্খস্মিং পক্কামি, ব্রাহ্মণানং উদিক্খত’’ন্তি.

তত্থ সচ্চপরক্কমোতি সভাৰপরক্কমো.

সো পাচীনদিসাভিমুখো গন্ত্ৰা একায ৰীথিযা ওতরিত্ৰা ‘‘পদৰল়ঞ্জং পঞ্ঞাযতূ’’তি অধিট্ঠায পাচীনদ্ৰারসমীপে পিণ্ডায চরন্তো মিস্সকভত্তং সংকড্ঢিত্ৰা একিস্সং সালাযং নিসীদিত্ৰা মিস্সকভত্তং পরিভুঞ্জি. নগরদেৰতা ‘‘অযং অম্হাকং অয্যং ৰিহেঠেত্ৰা কথেতী’’তি অসহমানা আগমিংসু. অথস্স জেট্ঠকযক্খো মণ্ডব্যস্স গীৰং গহেত্ৰা পরিৰত্তেসি, সেসদেৰতা সেসব্রাহ্মণানং গীৰং গণ্হিত্ৰা পরিৰত্তেসুং. বোধিসত্তে মুদুচিত্ততায পন ‘‘তস্স পুত্তো’’তি নং ন মারেন্তি, কেৰলং কিলমেন্তিযেৰ. মণ্ডব্যস্স সীসং পরিৰত্তিত্ৰা পিট্ঠিপস্সাভিমুখং জাতং, হত্থপাদা উজুকা থদ্ধাৰ অট্ঠংসু, অক্খীনি কালকতস্সেৰ পরিৰত্তিংসু. সো থদ্ধসরীরোৰ নিপজ্জি, সেসব্রাহ্মণা মুখেন খেল়ং ৰমন্তা অপরাপরং পরিৰত্তন্তি. মাণৰা ‘‘অয্যে, পুত্তস্স তে কিং জাত’’ন্তি দিট্ঠমঙ্গলিকায আরোচযিংসু. সা ৰেগেন গন্ত্ৰা পুত্তং দিস্ৰা ‘‘কিমেত’’ন্তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

১১. ‘‘আৰেল্লিতং পিট্ঠিতো উত্তমঙ্গং, বাহুং পসারেতি অকম্মনেয্যং;

সেতানি অক্খীনি যথা মতস্স, কো মে ইমং পুত্তমকাসি এৰ’’ন্তি.

তত্থ আৰেল্লিতন্তি পরিৰত্তিতং.

অথস্সা তস্মিং ঠানে ঠিতজনো আরোচেতুং গাথমাহ –

১২. ‘‘ইধাগমা সমণো দুম্মৰাসী, ওতল্লকো পংসুপিসাচকোৰ;

সঙ্কারচোল়ং পটিমুঞ্চ কণ্ঠে, সো তে ইমং পুত্তমকাসি এৰ’’ন্তি.

সা তং সুত্ৰাৰ চিন্তেসি ‘‘অঞ্ঞস্সেতং বলং নত্থি, নিস্সংসযং মাতঙ্গপণ্ডিতো ভৰিস্সতি, সম্পন্নমেত্তাভাৰনো খো পন ধীরো ন এত্তকং জনং কিলমেত্ৰা গমিস্সতি, কতরং নু খো দিসং গতো ভৰিস্সতী’’তি. ততো পুচ্ছন্তী গাথমাহ –

১৩. ‘‘কতমং দিসং অগমা ভূরিপঞ্ঞো, অক্খাথ মে মাণৰা এতমত্থং;

গন্ত্ৰান তং পটিকরেমু অচ্চযং, অপ্পেৰ নং পুত্ত লভেমু জীৰিত’’ন্তি.

তত্থ গন্ত্ৰানাতি তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা. তং পটিকরেমু অচ্চযন্তি তং অচ্চযং পটিকরিস্সাম দেসেস্সাম, খমাপেস্সাম নন্তি. পুত্ত লভেমু জীৰিতন্তি অপ্পেৰ নাম পুত্তস্স জীৰিতং লভেয্যাম.

অথস্সা তত্থ ঠিতা মাণৰা কথেন্তা গাথমাহংসু –

১৪. ‘‘ৰেহাযসং অগমা ভূরিপঞ্ঞো, পথদ্ধুনো পন্নরসেৰ চন্দো;

অপি চাপি সো পুরিমদিসং অগচ্ছি, সচ্চপ্পটিঞ্ঞো ইসি সাধুরূপো’’তি.

তত্থ পথদ্ধুনোতি আকাসপথসঙ্খাতস্স অদ্ধুনো মজ্ঝে ঠিতো পন্নরসে চন্দো ৰিয. অপি চাপি সোতি অপিচ খো পন সো পুরত্থিমং দিসং গতো.

সা তেসং ৰচনং সুত্ৰা ‘‘মম সামিকং উপধারেস্সামী’’তি সুৰণ্ণকলসসুৰণ্ণসরকানি গাহাপেত্ৰা দাসিগণপরিৰুতা তেন পদৰল়ঞ্জস্স অধিট্ঠিতট্ঠানং পত্ৰা তেনানুসারেন গচ্ছন্তী তস্মিং পীঠিকায নিসীদিত্ৰা ভুঞ্জমানে তস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. সো তং দিস্ৰা থোকং ওদনং পত্তে ঠপেসি. দিট্ঠমঙ্গলিকা সুৰণ্ণকলসেন তস্স উদকং অদাসি. সো তত্থেৰ হত্থং ধোৰিত্ৰা মুখং ৰিক্খালেসি. অথ নং সা ‘‘কেন মে পুত্তস্স সো ৰিপ্পকারো কতো’’তি পুচ্ছন্তী গাথমাহ –

১৫. ‘‘আৰেল্লিতং পিট্ঠিতো উত্তমঙ্গং, বাহুং পসারেতি অকম্মনেয্যং;

সেতানি অক্খীনি যথা মতস্স, কো মে ইমং পুত্তমকাসি এৰ’’ন্তি.

ততো পরা তেসং ৰচনপটিৰচনগাথা হোন্তি –

১৬. ‘‘যক্খা হৰে সন্তি মহানুভাৰা, অন্ৰাগতা ইসযো সাধুরূপা;

তে দুট্ঠচিত্তং কুপিতং ৰিদিত্ৰা, যক্খা হি তে পুত্তমকংসু এৰং.

১৭. ‘‘যক্খা চ মে পুত্তমকংসু এৰং, ত্ৰঞ্ঞেৰ মে মা কুদ্ধো ব্রহ্মচারি;

তুম্হেৰ পাদে সরণং গতাস্মি, অন্ৰাগতা পুত্তসোকেন ভিক্খু.

১৮. ‘‘তদেৰ হি এতরহি চ ময্হং, মনোপদোসো ন মমত্থি কোচি;

পুত্তো চ তে ৰেদমদেন মত্তো, অত্থং ন জানাতি অধিচ্চ ৰেদে.

১৯. ‘‘অদ্ধা হৰে ভিক্খু মুহুত্তকেন, সম্মুয্হতেৰ পুরিসস্স সঞ্ঞা;

একাপরাধং খম ভূরিপঞ্ঞ, ন পণ্ডিতা কোধবলা ভৰন্তী’’তি.

তত্থ যক্খাতি নগরপরিগ্গাহকযক্খা. অন্ৰাগতাতি অনু আগতা, ইসযো সাধুরূপা গুণসম্পন্নাতি এৰং জানমানাতি অত্থো. তেতি তে ইসীনং গুণং ঞত্ৰা তৰ পুত্তং দুট্ঠচিত্তং কুপিতচিত্তং ৰিদিত্ৰা. ত্ৰঞ্ঞেৰ মেতি সচে যক্খা কুপিতা এৰমকংসু, করোন্তু, দেৰতা নাম পানীযউল়ুঙ্কমত্তেন সন্তপ্পেতুং সক্কা, তস্মাহং তেসং ন ভাযামি, কেৰলং ত্ৰঞ্ঞেৰ মে পুত্তস্স মা কুজ্ঝি. অন্ৰাগতাতি আগতাস্মি. ভিক্খূতি মহাসত্তং আলপন্তী পুত্তস্স জীৰিতদানং যাচতি. তদেৰ হীতি দিট্ঠমঙ্গলিকে তদা তৰ পুত্তস্স মং অক্কোসনকালে চ ময্হং মনোপদোসো নত্থি, এতরহি চ তযি যাচমানাযপি মম তস্মিং মনোপদোসো নত্থিযেৰ. ৰেদমদেনাতি ‘‘তযো ৰেদা মে উগ্গহিতা’’তি মদেন. অধিচ্চাতি ৰেদে উগ্গহেত্ৰাপি অত্থানত্থং ন জানাতি. মুহুত্তকেনাতি যং কিঞ্চি উগ্গহেত্ৰা মুহুত্তকেনেৰ.

এৰং তায খমাপিযমানো মহাসত্তো ‘‘তেন হি এতেসং যক্খানং পলাযনত্থায অমতোসধং দস্সামী’’তি ৰত্ৰা গাথমাহ –

২০. ‘‘ইদঞ্চ ময্হং উত্তিট্ঠপিণ্ডং, তৰ মণ্ডব্যো ভুঞ্জতু অপ্পপঞ্ঞো;

যক্খা চ তে নং ন ৰিহেঠযেয্যুং, পুত্তো চ তে হেস্সতি সো অরোগো’’তি.

তত্থ উত্তিট্ঠপিণ্ডন্তি উচ্ছিট্ঠকপিণ্ডং, ‘‘উচ্ছিট্ঠপিণ্ড’’ন্তিপি পাঠো.

সা মহাসত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘দেথ, সামি, অমতোসধ’’ন্তি সুৰণ্ণসরকং উপনামেসি. মহাসত্তো উচ্ছিট্ঠককঞ্জিকং তত্থ আসিঞ্চিত্ৰা ‘‘পঠমঞ্ঞেৰ ইতো উপড্ঢং তৰ পুত্তস্স মুখে ওসিঞ্চিত্ৰা সেসং চাটিযং উদকেন মিস্সেত্ৰা সেসব্রাহ্মণানং মুখে ওসিঞ্চেহি, সব্বেপি নিরোগা ভৰিস্সন্তী’’তি ৰত্ৰা উপ্পতিত্ৰা হিমৰন্তমেৰ গতো. সাপি তং সরকং সীসেনাদায ‘‘অমতোসধং মে লদ্ধ’’ন্তি ৰদন্তী নিৰেসনং গন্ত্ৰা পঠমং পুত্তস্স মুখে কঞ্জিকং ওসিঞ্চি, যক্খো পলাযি. ইতরো পংসুং পুঞ্ছন্তো উট্ঠায ‘‘অম্ম কিমেত’’ন্তি আহ. তযা কতং ত্ৰমেৰ জানিস্সসি. এহি, তাত, তৰ দক্খিণেয্যানং তেসং ৰিপ্পকারং পস্সাতি. সো তে দিস্ৰা ৰিপ্পটিসারী অহোসি. অথ নং মাতা ‘‘তাত মণ্ডব্য, ত্ৰং বালো দানস্স মহপ্ফলট্ঠানং ন জানাসি, দক্খিণেয্যা নাম এৰরূপা ন হোন্তি, মাতঙ্গপণ্ডিতসদিসাৰ হোন্তি, ইতো পট্ঠায মা এতেসং দুস্সীলানং দানমদাসি, সীলৰন্তানং দেহী’’তি ৰত্ৰা আহ –

২১. ‘‘মণ্ডব্য বালোসি পরিত্তপঞ্ঞো, যো পুঞ্ঞক্খেত্তানমকোৰিদোসি;

মহক্কসাৰেসু দদাসি দানং, কিলিট্ঠকম্মেসু অসঞ্ঞতেসু.

২২. ‘‘জটা চ কেসা অজিনা নিৰত্থা, জরূদপানংৰ মুখং পরূল়্হং;

পজং ইমং পস্সথ দুম্মরূপং, ন জটাজিনং তাযতি অপ্পপঞ্ঞং.

২৩. ‘‘যেসং রাগো চ দোসো চ, অৰিজ্জা চ ৰিরাজিতা;

খীণাসৰা অরহন্তো, তেসু দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি.

তত্থ মহক্কসাৰেসূতি মহাকসাৰেসু মহন্তেহি রাগকসাৰাদীহি সমন্নাগতেসু. জটা চ কেসাতি তাত মণ্ডব্য, তৰ দক্খিণেয্যেসু একচ্চানং কেসা জটা কত্ৰা বদ্ধা. অজিনা নিৰত্থাতি সখুরানি অজিনচম্মানি নিৰত্থা. জরূদপানং ৰাতি তিণগহনেন জিণ্ণকূপো ৰিয মুখং দীঘমস্সুতায পরূল়্হং. পজং ইমন্তি ইমং এৰরূপং অনঞ্জিতামণ্ডিতলূখৰেসং পজং পস্সথ. ন জটাজিনন্তি এতং জটাজিনং ইমং অপ্পপঞ্ঞং পজং তাযিতুং ন সক্কোতি, সীলপঞ্ঞাণতপোকম্মানেৰ ইমেসং সত্তানং পতিট্ঠা হোন্তি. যেসন্তি যস্মা যেসং এতে রজ্জনদুস্সনমুয্হনসভাৰা রাগাদযো অট্ঠৰত্থুকা চ অৰিজ্জা ৰিরাজিতা ৰিগতা, ৰিগতত্তাযেৰ চ এতেসং কিলেসানং যে খীণাসৰা অরহন্তো, তেসু দিন্নং মহপ্ফলং, তস্মা ত্ৰং, তাত, ইতো পট্ঠায এৰরূপানং দুস্সীলানং অদত্ৰা যে লোকে অট্ঠসমাপত্তিলাভিনো পঞ্চাভিঞ্ঞা ধম্মিকসমণব্রাহ্মণা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ সন্তি, তেসং দানং দেহি. এহি, তাত, তৰ কুলূপকে অমতোসধং পাযেত্ৰা অরোগে করিস্সামাতি ৰত্ৰা উচ্ছিট্ঠকঞ্জিকং গাহাপেত্ৰা উদকচাটিযং পক্খিপিত্ৰা সোল়সন্নং ব্রাহ্মণসহস্সানং মুখেসু আসিঞ্চাপেসি.

একেকো পংসুং পুঞ্ছন্তোৰ উট্ঠহি. অথ নে ব্রাহ্মণা ‘‘ইমেহি চণ্ডালুচ্ছিট্ঠকং পীত’’ন্তি অব্রাহ্মণে করিংসু. তে লজ্জিতা বারাণসিতো নিক্খমিত্ৰা মজ্ঝরট্ঠং গন্ত্ৰা মজ্ঝরঞ্ঞো সন্তিকে ৰসিংসু, মণ্ডব্যো পন তত্থেৰ ৰসি. তদা ৰেত্তৰতীনগরং উপনিস্সায ৰেত্তৰতীনদীতীরে জাতিমন্তো নামেকো ব্রাহ্মণো পব্বজিতো জাতিং নিস্সায মহন্তং মানমকাসি. মহাসত্তো ‘‘এতস্স মানং ভিন্দিস্সামী’’তি তং ঠানং গন্ত্ৰা তস্স সন্তিকে উপরিসোতে ৰাসং কপ্পেসি. সো একদিৰসং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৰা ‘‘ইমং দন্তকট্ঠং জাতিমন্তস্স জটাসু লগ্গতূ’’তি অধিট্ঠায নদিযং পাতেসি. তং তস্স উদকং আচমন্তস্স জটাসু লগ্গি. সো তং দিস্ৰাৰ ‘‘নস্স ৰসলা’’তি ৰত্ৰা ‘‘কুতো অযং কাল়কণ্ণী আগতো, উপধারেস্সামি ন’’ন্তি উদ্ধংসোতং গচ্ছন্তো মহাসত্তং দিস্ৰা ‘‘কিংজাতিকোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘চণ্ডালোস্মী’’তি. ‘‘তযা নদিযা দন্তকট্ঠং পাতিত’’ন্তি? ‘‘আম, মযা’’তি. ‘‘নস্স, ৰসল, চণ্ডাল কাল়কণ্ণি মা ইধ ৰসি, হেট্ঠাসোতে ৰসাহী’’তি ৰত্ৰা হেট্ঠাসোতে ৰসন্তেনপি তেন পাতিতে দন্তকট্ঠে পটিসোতং আগন্ত্ৰা জটাসু লগ্গন্তে সো ‘‘নস্স ৰসল, সচে ইধ ৰসিস্সসি, সত্তমে দিৰসে সত্তধা মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি আহ.

মহাসত্তো ‘‘সচাহং এতস্স কুজ্ঝিস্সামি, সীলং মে অরক্খিতং ভৰিস্সতি, উপাযেনেৰস্স মানং ভিন্দিস্সামী’’তি সত্তমে দিৰসে সূরিযুগ্গমনং নিৰারেসি. মনুস্সা উব্বাল়্হা জাতিমন্তং তাপসং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘ভন্তে, তুম্হে সূরিযুগ্গমনং ন দেথা’’তি পুচ্ছিংসু. সো আহ – ‘‘ন মে তং কম্মং, নদীতীরে পনেকো চণ্ডালো ৰসতি, তস্সেতং কম্মং ভৰিস্সতী’’তি. মনুস্সা মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, সূরিযুগ্গমনং ন দেথা’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘আমাৰুসো’’তি. ‘‘কিংকারণা’’তি. ‘‘তুম্হাকং কুলূপকো তাপসো মং নিরপরাধং অভিসপি, তস্মিং আগন্ত্ৰা খমাপনত্থায মম পাদেসু পতিতে সূরিযং ৰিস্সজ্জেস্সামী’’তি. তে গন্ত্ৰা তং কড্ঢন্তা আনেত্ৰা মহাসত্তস্স পাদমূলে নিপজ্জাপেত্ৰা খমাপেত্ৰা আহংসু ‘‘সূরিযং ৰিস্সজ্জেথ ভন্তে’’তি. ‘‘ন সক্কা ৰিস্সজ্জেতুং, সচাহং ৰিস্সজ্জেস্সামি, ইমস্স সত্তধা মুদ্ধা ফলিস্সতী’’তি. ‘‘অথ, ভন্তে, কিং করোমা’’তি? সো ‘‘মত্তিকাপিণ্ডং আহরথা’’তি আহরাপেত্ৰা ‘‘ইমং তাপসস্স সীসে ঠপেত্ৰা তাপসং ওতারেত্ৰা উদকে ঠপেথা’’তি ঠপাপেত্ৰা সূরিযং ৰিস্সজ্জেসি. সূরিযরস্মীহি পহটমত্তে মত্তিকাপিণ্ডো সত্তধা ভিজ্জি, তাপসো উদকে নিমুজ্জি.

মহাসত্তো তং দমেত্ৰা ‘‘কহং নু খো দানি সোল়স ব্রাহ্মণসহস্সানি ৰসন্তী’’তি উপধারেন্তো ‘‘মজ্ঝরঞ্ঞো সন্তিকে’’তি ঞত্ৰা ‘‘তে দমেস্সামী’’তি ইদ্ধিযা গন্ত্ৰা নগরসামন্তে ওতরিত্ৰা পত্তং আদায নগরে পিণ্ডায চরি. ব্রাহ্মণা তং দিস্ৰা ‘‘অযং ইধ একং দ্ৰে দিৰসে ৰসন্তোপি অম্হে অপ্পতিট্ঠে করিস্সতী’’তি ৰেগেন গন্ত্ৰা ‘‘মহারাজ, মাযাকারো একো ৰিজ্জাধরো চোরো আগতো, গণ্হাপেথ ন’’ন্তি রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি. মহাসত্তোপি মিস্সকভত্তং আদায অঞ্ঞতরং কুট্টং নিস্সায পীঠিকায নিসিন্নো ভুঞ্জতি. অথ নং অঞ্ঞৰিহিতকং আহারং পরিভুঞ্জমানমেৰ রঞ্ঞা পহিতপুরিসা অসিনা গীৰং পহরিত্ৰা জীৰিতক্খযং পাপেসুং. সো কালং কত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি. ইমস্মিং কির জাতকে বোধিসত্তো কোণ্ডদমকো অহোসি. সো তেনেৰ পরতন্তিযুত্তভাৰেন জীৰিতক্খযং পাপুণি. দেৰতা কুজ্ঝিত্ৰা সকলমেৰ মজ্ঝরট্ঠং উণ্হং কুক্কুল়ৰস্সং ৰস্সাপেত্ৰা রট্ঠং অরট্ঠমকংসু. তেন ৰুত্তং –

‘‘উপহচ্চ মনং মজ্ঝো, মাতঙ্গস্মিং যসস্সিনে;

সপারিসজ্জো উচ্ছিন্নো, মজ্ঝারঞ্ঞং তদা অহূ’’তি. (জা. ২.১৯.৯৬);

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা ‘‘ন ইদানেৰ, পুব্বেপি উদেনো পব্বজিতে ৰিহেঠেসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মণ্ডব্যো উদেনো অহোসি, মাতঙ্গপণ্ডিতো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি.

মাতঙ্গজাতকৰণ্ণনা পঠমা.

[৪৯৮] ২. চিত্তসম্ভূতজাতকৰণ্ণনা

সব্বং নরানং সফলং সুচিণ্ণন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো আযস্মতো মহাকস্সপস্স পিযসংৰাসে দ্ৰে সদ্ধিৰিহারিকে ভিক্খূ আরব্ভ কথেসি. তে কির অঞ্ঞমঞ্ঞং অপ্পটিৰিভত্তভোগা পরমৰিস্সাসিকা অহেসুং, পিণ্ডায চরন্তাপি একতোৰ গচ্ছন্তি, একতোৰ আগচ্ছন্তি, ৰিনা ভৰিতুং ন সক্কোন্তি. ধম্মসভাযং ভিক্খূ তেসংযেৰ ৰিস্সাসং ৰণ্ণযমানা নিসীদিংসু. সত্থা আগন্ত্ৰা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে ‘‘অনচ্ছরিযং, ভিক্খৰে, ইমেসং একস্মিং অত্তভাৰে ৰিস্সাসিকত্তং, পোরাণকপণ্ডিতা তীণি চত্তারি ভৰন্তরানি গচ্ছন্তাপি মিত্তভাৰং ন ৰিজহিংসুযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি.

অতীতে অৰন্তিরট্ঠে উজ্জেনিযং অৰন্তিমহারাজা নাম রজ্জং কারেসি. তদা উজ্জেনিযা বহি চণ্ডালগামকো অহোসি. মহাসত্তো তত্থ নিব্বত্তি, অপরোপি সত্তো তস্সেৰ মাতুচ্ছাপুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তেসু একো চিত্তো নাম অহোসি, একো সম্ভূতো নাম. তে উভোপি ৰযপ্পত্তা চণ্ডালৰংসধোৰনং নাম সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা একদিৰসং ‘‘উজ্জেনীনগরদ্ৰারে সিপ্পং দস্সেস্সামা’’তি একো উত্তরদ্ৰারে সিপ্পং দস্সেসি, একো পাচীনদ্ৰারে. তস্মিঞ্চ নগরে দ্ৰে দিট্ঠমঙ্গলিকাযো অহেসুং, একা সেট্ঠিধীতা, একা পুরোহিতধীতা. তা বহুখাদনীযভোজনীযমালাগন্ধাদীনি গাহাপেত্ৰা ‘‘উয্যানকীল়ং কীল়িস্সামা’’তি একা উত্তরদ্ৰারেন নিক্খমি, একা পাচীনদ্ৰারেন. তা তে চণ্ডালপুত্তে সিপ্পং দস্সেন্তে দিস্ৰা ‘‘কে এতে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘চণ্ডালপুত্তা’’তি সুত্ৰা ‘‘অপস্সিতব্বযুত্তকং ৰত পস্সিম্হা’’তি গন্ধোদকেন অক্খীনি ধোৰিত্ৰা নিৰত্তিংসু. মহাজনো ‘‘অরে দুট্ঠচণ্ডাল, তুম্হে নিস্সায মযং অমূলকানি সুরাভত্তাদীনি ন লভিম্হা’’তি তে উভোপি ভাতিকে পোথেত্ৰা অনযব্যসনং পাপেসি.

তে পটিলদ্ধসঞ্ঞা উট্ঠায অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সন্তিকং গচ্ছন্তা একস্মিং ঠানে সমাগন্ত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স তং দুক্খুপ্পত্তিং আরোচেত্ৰা রোদিত্ৰা পরিদেৰিত্ৰা ‘‘কিন্তি করিস্সামা’’তি মন্তেত্ৰা ‘‘ইমং অম্হাকং জাতিং নিস্সায দুক্খং উপ্পন্নং, চণ্ডালকম্মং কাতুং ন সক্খিস্সাম, জাতিং পটিচ্ছাদেত্ৰা ব্রাহ্মণমাণৰৰণ্ণেন তক্কসিলং গন্ত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হিস্সামা’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মন্তেৰাসিকা হুত্ৰা দিসাপামোক্খাচরিযস্স সন্তিকে সিপ্পং পট্ঠপেসুং. জম্বুদীপতলে ‘‘দ্ৰে কির চণ্ডালা জাতিং পটিচ্ছাদেত্ৰা সিপ্পং উগ্গণ্হন্তী’’তি সূযিত্থ. তেসু চিত্তপণ্ডিতস্স সিপ্পং নিট্ঠিতং, সম্ভূতস্স ন তাৰ নিট্ঠাতি.

অথেকদিৰসং একো গামৰাসী ‘‘ব্রাহ্মণৰাচনকং করিস্সামী’’তি আচরিযং নিমন্তেসি. তমেৰ রত্তিং দেৰো ৰস্সিত্ৰা মগ্গে কন্দরাদীনি পূরেসি. আচরিযো পাতোৰ চিত্তপণ্ডিতং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, অহং গন্তুং ন সক্খিস্সামি, ত্ৰং মাণৰেহি সদ্ধিং গন্তা মঙ্গলং ৰত্ৰা তুম্হেহি লদ্ধং ভুঞ্জিত্ৰা অম্হেহি লদ্ধং আহরা’’তি পেসেসি. সো ‘‘সাধূ’’তি মাণৰকে গহেত্ৰা গতো. যাৰ মাণৰা ন্হাযন্তি চেৰ মুখানি চ ধোৰন্তি, তাৰ মনুস্সা পাযাসং ৰড্ঢেত্ৰা নিব্বাতূতি ঠপেসুং. মাণৰা তস্মিং অনিব্বুতেযেৰ আগন্ত্ৰা নিসীদিংসু. মনুস্সা দক্খিণোদকং দত্ৰা তেসং পুরতো পাতিযো ঠপেসুং. সম্ভূতো লুদ্ধধাতুকো ৰিয হুত্ৰা ‘‘সীতলো’’তি সঞ্ঞায পাযাসপিণ্ডং উক্খিপিত্ৰা মুখে ঠপেসি, সো তস্স আদিত্তঅযোগুল়ো ৰিয মুখং দহি. সো কম্পমানো সতিং অনুপট্ঠাপেত্ৰা চিত্তপণ্ডিতং ওলোকেত্ৰা চণ্ডালভাসায এৰ ‘‘খল়ু খল়ূ’’তি আহ. সোপি তথেৰ সতিং অনুপট্ঠাপেত্ৰা চণ্ডালভাসায এৰ ‘‘নিগ্গল নিগ্গলা’’তি আহ. মাণৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ওলোকেত্ৰা ‘‘কিং ভাসা নামেসা’’তি ৰদিংসু. চিত্তপণ্ডিতো মঙ্গলং অভাসি. মাণৰা বহি নিক্খমিত্ৰা ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা তত্থ তত্থ নিসীদিত্ৰা ভাসং সোধেন্তা ‘‘চণ্ডালভাসা’’তি ঞত্ৰা ‘‘অরে দুট্ঠচণ্ডালা, এত্তকং কালং ‘ব্রাহ্মণাম্হা’তি ৰত্ৰা ৰঞ্চযিত্থা’’তি উভোপি তে পোথযিংসু. অথেকো সপ্পুরিসো ‘‘অপেথা’’তি ৰারেত্ৰা ‘‘অযং তুম্হাকং জাতিযা দোসো, গচ্ছথ কত্থচি দেসেৰ পব্বজিত্ৰা জীৰথা’’তি তে উভো উয্যোজেসি. মাণৰা তেসং চণ্ডালভাৰং আচরিযস্স আরোচেসুং.

তেপি অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ন চিরস্সেৰ ততো চৰিত্ৰা নেরঞ্জরায তীরে মিগিযা কুচ্ছিস্মিং নিব্বত্তিংসু. তে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তকালতো পট্ঠায একতোৰ ৰিচরন্তি, ৰিনা ভৰিতুং ন সক্কোন্তি. তে একদিৰসং গোচরং গহেত্ৰা একস্মিং রুক্খমূলে সীসেন সীসং, সিঙ্গেন সিঙ্গং, তুণ্ডেন তুণ্ডং অল্লীযাপেত্ৰা রোমন্থযমানে ঠিতে দিস্ৰা একো লুদ্দকো সত্তিং খিপিত্ৰা একপ্পহারেনেৰ জীৰিতা ৰোরোপেসি. ততো চৰিত্ৰা নম্মদানদীতীরে উক্কুসযোনিযং নিব্বত্তিংসু. তত্রাপি ৰুদ্ধিপ্পত্তে গোচরং গহেত্ৰা সীসেন সীসং, তুণ্ডেন তুণ্ডং অল্লীযাপেত্ৰা ঠিতে দিস্ৰা একো যট্ঠিলুদ্দকো একপ্পহারেনেৰ বন্ধিত্ৰা ৰধি. ততো পন চৰিত্ৰা চিত্তপণ্ডিতো কোসম্বিযং পুরোহিতস্স পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. সম্ভূতপণ্ডিতো উত্তরপঞ্চালরঞ্ঞো পুত্তো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তে নামগ্গহণদিৰসতো পট্ঠায অত্তনো জাতিং অনুস্সরিংসু. তেসু সম্ভূতপণ্ডিতো নিরন্তরং সরিতুং অসক্কোন্তো চতুত্থং চণ্ডালজাতিমেৰ অনুস্সরতি, চিত্তপণ্ডিতো পটিপাটিযা চতস্সোপি জাতিযো. সো সোল়সৰস্সকালে নিক্খমিত্ৰা হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞং নিব্বত্তেত্ৰা ঝানসুখেন ৰীতিনামেন্তো ৰসি. সম্ভূতপণ্ডিতোপি পিতু অচ্চযেন ছত্তং উস্সাপেত্ৰা ছত্তমঙ্গলদিৰসেযেৰ মহাজনমজ্ঝে মঙ্গলগীতং কত্ৰা উদানৰসেন দ্ৰে গাথা অভাসি. তং সুত্ৰা ‘‘অম্হাকং রঞ্ঞো মঙ্গলগীত’’ন্তি ওরোধাপি গন্ধব্বাপি তমেৰ গীতং গাযন্তি. অনুক্কমেনেৰ ‘‘রঞ্ঞো পিযগীত’’ন্তি সব্বেপি নগরৰাসিনো মনুস্সা তমেৰ গাযন্তি.

চিত্তপণ্ডিতোপি হিমৰন্তপদেসে ৰসন্তোযেৰ ‘‘কিং নু খো মম ভাতিকেন সম্ভূতেন ছত্তং লদ্ধং, উদাহু ন ৰা’’তি উপধারেন্তো লদ্ধভাৰং ঞত্ৰা ‘‘নৰরজ্জং তাৰ ইদানি গন্ত্ৰাপি বোধেতুং ন সক্খিস্সামি, মহল্লককালে নং উপসঙ্কমিত্ৰা ধম্মং কথেত্ৰা পব্বাজেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পণ্ণাস ৰস্সানি অগন্ত্ৰা রঞ্ঞো পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিতকালে ইদ্ধিযা গন্ত্ৰা উয্যানে ওতরিত্ৰা মঙ্গলসিলাপট্টে সুৰণ্ণপটিমা ৰিয নিসীদি. তস্মিং খণে একো দারকো তং গীতং গাযন্তো দারূনি উদ্ধরতি. চিত্তপণ্ডিতো তং পক্কোসি. সো আগন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা অট্ঠাসি. অথ নং আহ – ‘‘ত্ৰং পাতোৰ পট্ঠায ইমমেৰ গীতং গাযসি, কিং অঞ্ঞং ন জানাসী’’তি. ‘‘ভন্তে, অঞ্ঞানিপি বহূনি জানামি, ইমানি পন দ্ৰে রঞ্ঞো পিযগীতানি, তস্মা ইমানেৰ গাযামী’’তি. ‘‘অত্থি পন রঞ্ঞো গীতস্স পটিগীতং গাযন্তো’’তি? ‘‘নত্থি ভন্তে’’তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৰং পটিগীতং গাযিতু’’ন্তি? ‘‘জানন্তো সক্খিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং রঞ্ঞা দ্ৰীসু গীতেসু গাযিতেসু ইদং ততিযং কত্ৰা গাযস্সূ’’তি গীতংদত্ৰা ‘‘গন্ত্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকে গাযিস্সসি, রাজা তে পসীদিত্ৰা মহন্তং ইস্সরিযং দস্সতী’’তি উয্যোজেসি.

সো সীঘং মাতু সন্তিকং গন্ত্ৰা অত্তানং অলঙ্কারাপেত্ৰা রাজদ্ৰারং গন্ত্ৰা ‘‘একো কির দারকো তুম্হেহি সদ্ধিং পটিগীতং গাযিস্সতী’’তি রঞ্ঞো আরোচাপেত্ৰা ‘‘আগচ্ছতূ’’তি ৰুত্তে গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ‘‘ত্ৰং কির, তাত, পটিগীতং গাযিস্সসী’’তি পুট্ঠো ‘‘আম, দেৰ, সব্বং রাজপরিসং সন্নিপাতেথা’’তি সন্নিপতিতায পরিসায রাজানং আহ ‘‘তুম্হে তাৰ, দেৰ, তুম্হাকং গীতং গাযথ, অথাহং পটিগীতং গাযিস্সামী’’তি. রাজা গাথাদ্ৰযমাহ –

২৪. ‘‘সব্বং নরানং সফলং সুচিণ্ণং, ন কম্মুনা কিঞ্চন মোঘমত্থি;

পস্সামি সম্ভূতং মহানুভাৰং, সকম্মুনা পুঞ্ঞফলূপপন্নং.

২৫. ‘‘সব্বং নরানং সফলং সুচিণ্ণং, ন কম্মুনা কিঞ্চন মোঘমত্থি;

কচ্চিন্নু চিত্তস্সপি এৰমেৰং, ইদ্ধো মনো তস্স যথাপি ময্হ’’ন্তি.

তত্থ ন কম্মুনা কিঞ্চন মোঘমত্থীতি সুকতদুক্কটেসু কম্মেসু কিঞ্চন এককম্মম্পি মোঘং নাম নত্থি, নিপ্ফলং ন হোতি, ৰিপাকং দত্ৰাৰ নস্সতীতি অপরাপরিযৰেদনীযকম্মং সন্ধাযাহ. সম্ভূতন্তি অত্তানং ৰদতি, পস্সামহং আযস্মন্তং সম্ভূতং সকেন কম্মেন পুঞ্ঞফলূপপন্নং, সকম্মং নিস্সায পুঞ্ঞফলেন উপপন্নং তং পস্সামীতি অত্থো. কচ্চিন্নু চিত্তস্সপীতি মযঞ্হি দ্ৰেপি জনা একতো হুত্ৰা ন চিরং সীলং রক্খিম্হ, অহং তাৰ তস্স ফলেন মহন্তং যসং পত্তো, কচ্চি নু খো মে ভাতিকস্স চিত্তস্সপি এৰমেৰ মনো ইদ্ধো সমিদ্ধোতি.

তস্স গীতাৰসানে দারকো গাযন্তো ততিযং গাথমাহ –

২৬. ‘‘সব্বং নরানং সফলং সুচিণ্ণং, ন কম্মুনা কিঞ্চন মোঘমত্থি;

চিত্তম্পি জানাহি তথেৰ দেৰ, ইদ্ধো মনো তস্স যথাপি তুয্হ’’ন্তি.

তং সুত্ৰা রাজা চতুত্থং গাথমাহ –

২৭. ‘‘ভৰং নু চিত্তো সুতমঞ্ঞতো তে, উদাহু তে কোচি নং এতদক্খা;

গাথা সুগীতা ন মমত্থি কঙ্খা, দদামি তে গামৰরং সতঞ্চা’’তি.

তত্থ সুতমঞ্ঞতো তেতি অহং সম্ভূতস্স ভাতা চিত্তো নামাতি ৰদন্তস্স চিত্তস্সেৰ নু তে সন্তিকা সুতন্তি অত্থো. কোচি নন্তি উদাহু মযা সম্ভূতস্স রঞ্ঞো ভাতা চিত্তো দিট্ঠোতি কোচি তে এতমত্থং আচিক্খি. সুগীতাতি সব্বথাপি অযং গাথা সুগীতা, নত্থেত্থ মম কঙ্খা. গামৰরং সতঞ্চাতি গামৰরানং তে সতং দদামীতি ৰদতি.

ততো দারকো পঞ্চমং গাথমাহ –

২৮. ‘‘ন চাহং চিত্তো সুতমঞ্ঞতো মে, ইসী চ মে এতমত্থং অসংসি;

গন্ত্ৰান রঞ্ঞো পটিগাহি গাথং, অপি তে ৰরং অত্তমনো দদেয্যা’’তি.

তত্থ এতমত্থন্তি তুম্হাকং উয্যানে নিসিন্নো একো ইসি ময্হং এতমত্থং আচিক্খি.

তং সুত্ৰা রাজা ‘‘সো মম ভাতা চিত্তো ভৰিস্সতি, ইদানেৰ নং গন্ত্ৰা পস্সিস্সামী’’তি পুরিসে আণাপেন্তো গাথাদ্ৰযমাহ –

২৯. ‘‘যোজেন্তু ৰে রাজরথে, সুকতে চিত্তসিব্বনে;

কচ্ছং নাগানং বন্ধথ, গীৰেয্যং পটিমুঞ্চথ.

৩০. ‘‘আহঞ্ঞন্তু ভেরিমুদিঙ্গসঙ্খে, সীঘানি যানানি চ যোজযন্তু;

অজ্জেৰহং অস্সমং তং গমিস্সং, যত্থেৰ দক্খিস্সমিসিং নিসিন্ন’’ন্তি.

তত্থ আহঞ্ঞন্তূতি আহনন্তু. অস্সমং তন্তি তং অস্সমং.

সো এৰং ৰত্ৰা রথং অভিরুয্হ সীঘং গন্ত্ৰা উয্যানদ্ৰারে রথং ঠপেত্ৰা চিত্তপণ্ডিতং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং নিসিন্নো তুট্ঠমানসো অট্ঠমং গাথমাহ –

৩১. ‘‘সুলদ্ধলাভো ৰত মে অহোসি, গাথা সুগীতা পরিসায মজ্ঝে;

স্ৰাহং ইসিং সীলৰতূপপন্নং, দিস্ৰা পতীতো সুমনোহমস্মী’’তি.

তস্সত্থো – সুলদ্ধলাভো ৰত ময্হং ছত্তমঙ্গলদিৰসে পরিসায মজ্ঝে গীতগাথা সুগীতাৰ অহোসি, স্ৰাহং অজ্জ সীলৰতসম্পন্নং ইসিং দিস্ৰা পীতিসোমনস্সপ্পত্তো জাতোতি.

সো চিত্তপণ্ডিতস্স দিট্ঠকালতো পট্ঠায সোমনস্সপ্পত্তো ‘‘ভাতিকস্স মে পল্লঙ্কং অত্থরথা’’তিআদীনি আণাপেন্তো নৰমং গাথমাহ –

৩২. ‘‘আসনং উদকং পজ্জং, পটিগ্গণ্হাতু নো ভৰং;

অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছাম, অগ্ঘং কুরুতু নো ভৰ’’ন্তি.

তত্থ অগ্ঘেতি অতিথিনো দাতব্বযুত্তকস্মিং অগ্ঘে ভৰন্তং আপুচ্ছাম. কুরুতু নোতি ইমং নো অগ্ঘং ভৰং পটিগ্গণ্হাতু.

এৰং মধুরপটিসন্থারং কত্ৰা রজ্জং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দেন্তো ইতরং গাথমাহ –

৩৩. ‘‘রম্মঞ্চ তে আৰসথং করোন্তু, নারীগণেহি পরিচারযস্সু;

করোহি ওকাসমনুগ্গহায, উভোপিমং ইস্সরিযং করোমা’’তি.

তত্থ ইমং ইস্সরিযন্তি কপিলরট্ঠে উত্তরপঞ্চালনগরে রজ্জং মজ্ঝে ভিন্দিত্ৰা দ্ৰেপি জনা করোম অনুভৰাম.

তস্স তং ৰচনং সুত্ৰা চিত্তপণ্ডিতো ধম্মং দেসেন্তো ছ গাথা অভাসি –

৩৪. ‘‘দিস্ৰা ফলং দুচ্চরিতস্স রাজ, অত্থো সুচিণ্ণস্স মহাৰিপাকং;

অত্তানমেৰ পটিসংযমিস্সং, ন পত্থযে পুত্ত পসুং ধনং ৰা.

৩৫. ‘‘দসেৰিমা ৰস্সদসা, মচ্চানং ইধ জীৰিতং;

অপত্তঞ্ঞেৰ তং ওধিং, নল়ো ছিন্নোৰ সুস্সতি.

৩৬. ‘‘তত্থ কা নন্দি কা খিড্ডা, কা রতী কা ধনেসনা;

কিং মে পুত্তেহি দারেহি, রাজ মুত্তোস্মি বন্ধনা.

৩৭. ‘‘সোহং এৰং পজানামি, মচ্চু মে নপ্পমজ্জতি;

অন্তকেনাধিপন্নস্স, কা রতী কা ধনেসনা.

৩৮. ‘‘জাতি নরানং অধমা জনিন্দ, চণ্ডালযোনি দ্ৰিপদাকনিট্ঠা;

সকেহি কম্মেহি সুপাপকেহি, চণ্ডালগব্ভে অৰসিম্হ পুব্বে.

৩৯. ‘‘চণ্ডালাহুম্হ অৰন্তীসু, মিগা নেরঞ্জরং পতি;

উক্কুসা নম্মদাতীরে, ত্যজ্জ ব্রাহ্মণখত্তিযা’’তি.

তত্থ দুচ্চরিতস্সাতি মহারাজ, ত্ৰং সুচরিতস্সেৰ ফলং জানাসি, অহং পন দুচ্চরিতস্সপি ফলং পস্সামিযেৰ. মযঞ্হি উভো দুচ্চরিতস্স ফলেন ইতো চতুত্থে অত্তভাৰে চণ্ডালযোনিযং নিব্বত্তা. তত্থ ন চিরং সীলং রক্খিত্ৰা তস্স ফলেন ত্ৰং খত্তিযকুলে নিব্বত্তো, অহং ব্রাহ্মণকুলে, এৰাহং দুচ্চরিতস্স চ ফলং সুচিণ্ণস্স চ মহাৰিপাকং দিস্ৰা অত্তানমেৰ সীলসংযমেন পটিসংযমিস্সং, পুত্তং ৰা পসুং ৰা ধনং ৰা ন পত্থেমি.