৭. সব্বপরিঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা

৭. সত্তমে সব্বন্তি অনৰসেসং. অনৰসেসৰাচকো হি অযং সব্ব-সদ্দো. সো যেন যেন সম্বন্ধং গচ্ছতি, তস্স তস্স অনৰসেসতং দীপেতি; যথা ‘‘সব্বং রূপং, সব্বা ৰেদনা, সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসূ’’তি. সো পনাযং সব্ব-সদ্দো সপ্পদেসনিপ্পদেসৰিসযতায দুৰিধো. তথা হেস সব্বসব্বং, পদেসসব্বং, আযতনসব্বং, সক্কাযসব্বন্তি চতূসু ৰিসযেসু দিট্ঠপ্পযোগো. তত্থ ‘‘সব্বে ধম্মা সব্বাকারেন বুদ্ধস্স ভগৰতো ঞাণমুখে আপাথমাগচ্ছন্তী’’তিআদীসু (চূল়নি. মোঘরাজমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৮৫) সব্বসব্বস্মিং আগতো. ‘‘সব্বেসং ৰো, সারিপুত্তা, সুভাসিতং পরিযাযেনা’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৩৪৫) পদেসসব্বস্মিং. ‘‘সব্বং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামি, চক্খুঞ্চেৰ রূপঞ্চ…পে…. মনঞ্চেৰ ধম্মে চা’’তি (সং. নি. ৪.২৩-২৫) এত্থ আযতনসব্বস্মিং. ‘‘সব্বধম্মমূলপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, দেসেস্সামী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.১) সক্কাযসব্বস্মিং. তত্থ সব্বসব্বস্মিং আগতো নিপ্পদেসৰিসযো, ইতরেসু তীসুপি আগতো সপ্পদেসৰিসযো. ইধ পন সক্কাযসব্বস্মিং ৰেদিতব্বো. ৰিপস্সনায আরম্মণভূতা তেভূমকধম্মা হি ইধ ‘‘সব্ব’’ন্তি অনৰসেসতো গহিতা.

অনভিজানন্তি ‘‘ইমে ধম্মা কুসলা, ইমে অকুসলা, ইমে সাৰজ্জা, ইমে অনৰজ্জা’’তিআদিনা ‘‘ইমে পঞ্চক্খন্ধা, ইমানি দ্ৰাদসাযতনানি, ইমা অট্ঠারস ধাতুযো, ইদং দুক্খং অরিযসচ্চং, অযং দুক্খসমুদযো অরিযসচ্চ’’ন্তি চ আদিনা সব্বে অভিঞ্ঞেয্যে ধম্মে অৰিপরীতসভাৰতো অনভিজানন্তো অভিৰিসিট্ঠেন ঞাণেন ন জানন্তো. অপরিজানন্তি ন পরিজানন্তো. যো হি সব্বং তেভূমকধম্মজাতং পরিজানাতি, সো তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানাতি – ঞাতপরিঞ্ঞায, তীরণপরিঞ্ঞায, পহানপরিঞ্ঞায. তত্থ কতমা ঞাতপরিঞ্ঞা? সব্বং তেভূমকং নামরূপং – ‘‘ইদং রূপং, এত্তকং রূপং, ন ইতো ভিয্যো. ইদং নামং, এত্তকং নামং, ন ইতো ভিয্যো’’তি ভূতপ্পসাদাদিপ্পভেদং রূপং, ফস্সাদিপ্পভেদং নামঞ্চ, লক্খণরসপচ্চুপট্ঠানপদট্ঠানতো ৰৰত্থপেতি. তস্স অৰিজ্জাদিকঞ্চ পচ্চযং পরিগ্গণ্হাতি. অযং ঞাতপরিঞ্ঞা. কতমা তীরণপরিঞ্ঞা? এৰং ঞাতং কত্ৰা তং সব্বং তীরেতি অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতোতি দ্ৰাচত্তালীসায আকারেহি. অযং তীরণপরিঞ্ঞা. কতমা পহানপরিঞ্ঞা? এৰং তীরযিত্ৰা অগ্গমগ্গেন সব্বস্মিং ছন্দরাগং পজহতি. অযং পহানপরিঞ্ঞা.

দিট্ঠিৰিসুদ্ধিকঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধিযোপি ঞাতপরিঞ্ঞা. মগ্গামগ্গপটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধিযো কলাপসম্মসনাদিঅনুলোমপরিযোসানা ৰা পঞ্ঞা তীরণপরিঞ্ঞা. অরিযমগ্গেন পজহনং পহানপরিঞ্ঞা. যো সব্বং পরিজানাতি, সো ইমাহি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানাতি. ইধ পন ৰিরাগপ্পহানানং পটিক্খেপৰসেন ৰিসুং গহিতত্তা ঞাতপরিঞ্ঞায তীরণপরিঞ্ঞায চ ৰসেন পরিজাননা ৰেদিতব্বা. যো পনেৰং ন পরিজানাতি, তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘অপরিজান’’ন্তি.

তত্থ চিত্তং অৰিরাজযন্তি তস্মিং অভিঞ্ঞেয্যৰিসেসে পরিঞ্ঞেয্যে অত্তনো চিত্তসন্তানং ন ৰিরাজযং, ন ৰিরজ্জন্তো; যথা তত্থ রাগো ন হোতি, এৰং ৰিরাগানুপস্সনং ন উপ্পাদেন্তোতি অত্থো. অপ্পজহন্তি ৰিপস্সনাপঞ্ঞাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায তত্থ পহাতব্বযুত্তকং কিলেসৰট্টং অনৰসেসতো ন পজহন্তো. যথা চেতং, এৰং অভিজাননাদযোপি মিস্সকমগ্গৰসেন ৰেদিতব্বা. পুব্বভাগে হি নানাচিত্তৰসেন ঞাততীরণপহানপরিঞ্ঞাহি কমেন অভিজাননাদীনি সম্পাদেত্ৰা মগ্গকালে একক্খণেনেৰ কিচ্চৰসেন তং সব্বং নিপ্ফাদেন্তং একমেৰ ঞাণং পৰত্ততীতি. অভব্বো দুক্খক্খযাযাতি নিব্বানায সকলস্স ৰট্টদুক্খস্স খেপনায ন ভব্বো, নালং ন সমত্থোতি অত্থো.

সব্বঞ্চ খোতি এত্থ চ-সদ্দো ব্যতিরেকে, খো-সদ্দো অৰধারণে. তদুভযেন অভিজাননাদিতো লদ্ধব্বং ৰিসেসং দুক্খক্খযস্স চ একন্তকারণং দীপেতি. অভিজাননাদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ৰুত্তমেৰ. তত্থ পন পটিক্খেপৰসেন ৰুত্তং, ইধ ৰিধানৰসেন ৰেদিতব্বং. অযমেৰ ৰিসেসো. অপিচ অভিজানন্তি উপাদানক্খন্ধপঞ্চকসঙ্খাতং সক্কাযসব্বং সরূপতো পচ্চযতো চ ঞাণস্স অভিমুখীকরণৰসেন অভিজানন্তো হুত্ৰা অভাৰাকারাদিপরিগ্গহেন তং অনিচ্চাদিলক্খণেহি পরিচ্ছিজ্জমানৰসেন পরিজানন্তো. ৰিরাজযন্তি সম্মদেৰস্স অনিচ্চতাদিঅৰবোধেন উপ্পন্নভযাদীনৰনিব্বিদাদিঞাণানুভাৰেন অত্তনো চিত্তং ৰিরত্তং করোন্তো তত্থ অণুমত্তম্পি রাগং অনুপ্পাদেন্তো. পজহন্তি ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনাসহিতায মগ্গপঞ্ঞায সমুদযপক্খিযং কিলেসৰট্টং পজহন্তো সমুচ্ছিন্দন্তো. ভব্বো দুক্খক্খযাযাতি এৰং কিলেসমলপ্পহানেনেৰ সব্বস্স কম্মৰট্টস্স পরিক্খীণত্তা অনৰসেসৰিপাকৰট্টখেপনায সকলসংসারৰট্টদুক্খপরিক্খযভূতায ৰা অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা ভব্বো একন্তেনেতং পাপুণিতুন্তি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

যো সব্বং সব্বতো ঞত্ৰাতি যো যুত্তযোগো আরদ্ধৰিপস্সকো সব্বং তেভূমকধম্মজাতং সব্বতো সব্বভাগেন কুসলাদিক্খন্ধাদিৰিভাগতো দুক্খাদিপীল়নাদিৰিভাগতো চ. অথ ৰা সব্বতোতি সব্বস্মা কক্খল়ফুসনাদিলক্খণাদিতো অনিচ্চাদিতো চাতি সব্বাকারতো জানিত্ৰা ৰিপস্সনাপুব্বঙ্গমেন মগ্গঞাণেন পটিৰিজ্ঝিত্ৰা, ৰিপস্সনাঞাণেনেৰ ৰা জাননহেতু. সব্বত্থেসু ন রজ্জতীতি সব্বেসু অতীতাদিৰসেন অনেকভেদভিন্নেসু সক্কাযধম্মেসু ন রজ্জতি, অরিযমগ্গাধিগমেন রাগং ন জনেতি. ইমিনাস্স তণ্হাগাহস্স অভাৰং দস্সেন্তো তং নিমিত্তত্তা দিট্ঠমানগ্গাহানং ‘‘এতং মম এসোহমস্মি, এসো মে অত্তা’’তি ইমস্স মিচ্ছাগাহত্তযস্সপি অভাৰং দস্সেতি. স ৰেতি এত্থ স-ইতি নিপাতমত্তং. ৰে-তি ব্যত্তং, একংসেনাতি ৰা এতস্মিং অত্থে নিপাতো. সব্বপরিঞ্ঞাতি সব্বপরিজাননতো, যথাৰুত্তস্স সব্বস্স অভিসমযৰসেন পরিজাননতো. সোতি যথাৰুত্তো যোগাৰচরো, অরিযো এৰ ৰা. সব্বদুক্খমুপচ্চগাতি সব্বং ৰট্টদুক্খং অচ্চগা অতিক্কমি, সমতিক্কমীতি অত্থো.

সত্তমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.