৫. মচ্ছরিযকোসিযসেট্ঠিৰত্থু

যথাপি ভমরো পুপ্ফন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৰত্থিযং ৰিহরন্তো মচ্ছরিযকোসিযসেট্ঠিং আরব্ভ কথেসি. তস্স ৰত্থু রাজগহে সমুট্ঠিতং.

রাজগহনগরস্স কির অৰিদূরে সক্কারং নাম নিগমো অহোসি. তত্থেকো মচ্ছরিযকোসিযো নাম সেট্ঠি অসীতিকোটিৰিভৰো পটিৰসতি. সো তিণগ্গেন তেলবিন্দুম্পি পরেসং ন দেতি, ন অত্তনা পরিভুঞ্জতি. ইতিস্স তং ৰিভৰজাতং নেৰ পুত্তদারাদীনং, ন সমণব্রাহ্মণানং অত্থং অনুভোতি, রক্খসপরিগ্গহিতা পোক্খরণী ৰিয অপরিভোগং তিট্ঠতি. সত্থা একদিৰসং পচ্চূসসমযে মহাকরুণাসমাপত্তিতো ৰুট্ঠায সকললোকধাতুযং বোধনেয্যবন্ধৰে ওলোকেন্তো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে ৰসন্তস্স সেট্ঠিনো সপজাপতিকস্স সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযং অদ্দস. ততো পুরিমদিৰসে পন সো রাজানং উপট্ঠাতুং রাজগেহং গন্ত্ৰা রাজূপট্ঠানং কত্ৰা আগচ্ছন্তো একং ছাতজ্ঝত্তং জনপদমনুস্সং কুম্মাসপূরং কপল্লকপূৰং খাদন্তং দিস্ৰা তত্থ পিপাসং উপ্পাদেত্ৰা অত্তনো ঘরং গন্ত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং কপল্লকপূৰং খাদিতুকামোম্হীতি ৰক্খামি, বহূ মনুস্সা মযা সদ্ধিং খাদিতুকামা ভৰিস্সন্তি, এৰং মে বহূনি তিলতণ্ডুলসপ্পিফাণিতাদীনি পরিক্খযং গমিস্সন্তি, ন কস্সচি কথেস্সামী’’তি তণ্হং অধিৰাসেন্তো চরতি. সো গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো জাতো. ততো তণ্হং অধিৰাসেতুং অসক্কোন্তো গব্ভং পৰিসিত্ৰা মঞ্চকে উপগূহিত্ৰা নিপজ্জি. এৰং গতোপি ধনহানিভযেন ন কস্সচি কিঞ্চি কথেসি.

অথ নং ভরিযা উপসঙ্কমিত্ৰা পিট্ঠিং পরিমজ্জিত্ৰা, ‘‘কিং তে, সামি, অফাসুকং জাত’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ন মে কিঞ্চি অফাসুকং অত্থী’’তি. ‘‘কিং নু খো তে রাজা কুপিতো’’তি? ‘‘রাজাপি মে ন কুপ্পতী’’তি. ‘‘অথ কিং তে পুত্তধীতাহি ৰা দাসকম্মকরাদীহি ৰা কিঞ্চি অমনাপং কতং অত্থী’’তি? ‘‘এৰরূপম্পি নত্থী’’তি. ‘‘কিস্মিঞ্চি পন তে তণ্হা অত্থী’’তি? এৰং ৰুত্তেপি ধনহানিভযেন কিঞ্চি অৰত্ৰা নিস্সদ্দোৰ নিপজ্জি, অথ নং ভরিযা ‘‘কথেহি, সামি কিস্মিঞ্চি তে তণ্হা অত্থী’’তি আহ. সো ৰচনং পরিগিলন্তো ৰিয ‘‘অত্থি মে তণ্হা’’তি আহ. ‘‘কিং তণ্হা, সামী’’তি? ‘‘কপল্লকপূৰং খাদিতুকামোম্হী’’তি. ‘‘অথ কিমত্থং মে ন কথেসি, কিং ত্ৰং দলিদ্দোসি, ইদানি সকলনিগমৰাসীনং পহোনকে কপল্লকপূৰে পচিস্সামী’’তি. ‘‘কিং তে এতেহি, অত্তনো কম্মং কত্ৰা খাদিস্সন্তী’’তি? ‘‘তেন হি একরচ্ছৰাসীনং পহোনকে পচিস্সামী’’তি. ‘‘জানামহং তৰ মহদ্ধনভাৰ’’ন্তি. ‘‘ইমস্মিং গেহসামন্তে সব্বেসং পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘জানামহং তৰ মহজ্ঝাসযভাৰ’’ন্তি. ‘‘তেন হি তে পুত্তদারমত্তস্সেৰ পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘কিং তে এতেহী’’তি? ‘‘কিং পন তুয্হঞ্চ ময্হঞ্চ পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি? ‘‘ত্ৰং কিং করিস্সসী’’তি? ‘‘তেন হি এককস্সেৰ তে পহোনকং কত্ৰা পচামী’’তি. ‘‘ইমস্মিং ঠানে পচমানে বহূ পচ্চাসীসন্তি. সকলতণ্ডুলে ঠপেত্ৰা ভিন্নতণ্ডুলে চ উদ্ধনকপল্লানি চ আদায থোকং খীরসপ্পিমধুফাণিতঞ্চ গহেত্ৰা সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপরিমতলং আরুয্হ পচ, তত্থাহং এককোৰ নিসীদিত্ৰা খাদিস্সামী’’তি. সা ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৰা গহেতব্বং গাহাপেত্ৰা পাসাদং অভিরুয্হ দাসিযো ৰিস্সজ্জেত্ৰা সেট্ঠিং পক্কোসাপেসি, সো আদিতো পট্ঠায দ্ৰারানি পিদহন্তো সব্বদ্ৰারেসু সূচিঘটিকং দত্ৰা সত্তমতলং অভিরুহিত্ৰা তত্থপি দ্ৰারং পিদহিত্ৰা নিসীদি. ভরিযাপিস্স উদ্ধনে অগ্গিং জালেত্ৰা কপল্লং আরোপেত্ৰা পূৰে পচিতুং আরভি.

অথ সত্থা পাতোৰ মহামোগ্গল্লানত্থেরং আমন্তেসি – ‘‘এসো, মোগ্গল্লান, রাজগহস্স অৰিদূরে সক্কারনিগমে মচ্ছরিযসেট্ঠি ‘কপল্লকপূৰে খাদিস্সামী’তি অঞ্ঞেসং দস্সনভযেন সত্তভূমিকে পাসাদে কপল্লকপূৰে পচাপেতি, ত্ৰং তত্থ গন্ত্ৰা সেট্ঠিং দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা উভোপি জাযম্পতিকে পূৰে চ খীরসপ্পিমধুফাণিতানি চ গাহাপেত্ৰা অত্তনো বলেন জেতৰনং আনেহি, অজ্জাহং পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৰিহারে এৰ নিসীদিস্সামি, পূৰেহেৰ ভত্তকিচ্চং করিস্সামী’’তি.

থেরো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সত্থু ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তাৰদেৰ ইদ্ধিবলেন তং নিগমং গন্ত্ৰা তস্স পাসাদস্স সীহপঞ্জরদ্ৰারে সুনিৰত্থো সুপারুতো আকাসে এৰ মণিরূপকং ৰিয অট্ঠাসি. মহাসেট্ঠিনো থেরং দিস্ৰাৰ হদযমংসং কম্পি. সো অহং এৰরূপানংযেৰ দস্সনভযেন ইমং ঠানমাগতো, অযঞ্চ ভিক্খু আকাসেনাগন্ত্ৰা ৰাতপানদ্ৰারে ঠিতোতি. সো গহেতব্বগহণং অপস্সন্তো অগ্গিম্হি পক্খিত্তলোণসক্খরা ৰিয দোসেন তটতটাযন্তো এৰমাহ – ‘‘সমণ, আকাসে ঠত্ৰাপি কিং লভিস্সসি, আকাসে অপদে পদং দস্সেত্ৰা চঙ্কমন্তোপি নেৰ লভিস্সসী’’তি. থেরো তস্মিং এৰ ঠানে অপরাপরং চঙ্কমি. সেট্ঠি ‘‘চঙ্কমন্তো কিং লভিস্সসি, আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদন্তোপি ন লভিস্সসিযেৰা’’তি আহ. থেরো পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. অথ নং ‘‘আকাসে নিসিন্নো কিং লভিস্সসি, আগন্ত্ৰা ৰাতপানস্স উম্মারে ঠিতোপি ন লভিস্সসী’’তি আহ. থেরো উম্মারে ঠিতো. ‘‘উম্মারে ঠিতোপি কিং লভিস্সসি, ধূমাযন্তোপি ন লভিস্সসি এৰা’’তি আহ. থেরোপি ধূমাযি. সকলপাসাদো একধূমো অহোসি. সেট্ঠিনো অক্খীনং সূচিযা ৰিজ্ঝনকালো ৰিয অহোসি, গেহজ্ঝাযনভযেন পন ‘‘ত্ৰং পজ্জলন্তোপি ন লভিস্সসী’’তি অৰত্ৰা ‘‘অযং সমণো সুট্ঠু লগ্গো, অলদ্ধা ন গমিস্সতি, একমস্স পূৰং দাপেস্সামী’’তি ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে একং খুদ্দকপূৰং পচিত্ৰা সমণস্স দত্ৰা উয্যোজেহি ন’’ন্তি. সা থোকং এৰ পিট্ঠং কপল্লপাতিযং পক্খিপি, মহাপূৰো হুত্ৰা সকলপাতিং পূরেত্ৰা উদ্ধুমাতো হুত্ৰা অট্ঠাসি.

সেট্ঠি তং দিস্ৰা ‘‘বহুং তযা পিট্ঠং গহিতং ভৰিস্সতী’’তি সযমেৰ দব্বিকণ্ণেন থোকং পিট্ঠং গহেত্ৰা পক্খিপি, পূৰো পুরিমপূৰতো মহন্ততরো জাতো. এৰং যং যং পচতি, সো সো মহন্তমহন্তোৰ হোতি. সো নিব্বিন্নো ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, ইমস্স একং পূৰং দেহী’’তি. তস্সা পচ্ছিতো একং পূৰং গণ্হন্তিযা সব্বে একাবদ্ধা অল্লীযিংসু. সা সেট্ঠিং আহ – ‘‘সামি, সব্বে পূৰা একতো লগ্গা, ৰিসুং কাতুং ন সক্কোমী’’তি. ‘‘অহং করিস্সামী’’তি সোপি কাতুং নাসক্খি. উভোপি জনা কোটিযং গহেত্ৰা কড্ঢন্তাপি ৰিযোজেতুং নাসক্খিংসু এৰ. অথস্স পূৰেহি সদ্ধিং ৰাযমন্তস্সেৰ সরীরতো সেদা মুচ্চিংসু, পিপাসা উপচ্ছিজ্জি. ততো ভরিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, ন মে পূৰেহি অত্থো, পচ্ছিযা সদ্ধিংযেৰ ইমস্স দেহী’’তি. সা পচ্ছিং আদায থেরং উপসঙ্কমিত্ৰা অদাসি. থেরো উভিন্নম্পি ধম্মং দেসেসি, তিণ্ণং রতনানং গুণং কথেসি, ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তি দিন্নদানাদীনং ফলং গগনতলে পুণ্ণচন্দং ৰিয দস্সেসি.

তং সুত্ৰা পসন্নচিত্তো হুত্ৰা সেট্ঠি ‘‘ভন্তে, আগন্ত্ৰা ইমস্মিং পল্লঙ্কে নিসীদিত্ৰা পরিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেরো, ‘‘মহাসেট্ঠি, সম্মাসম্বুদ্ধো ‘পূৰে খাদিস্সামী’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৰিহারে নিসিন্নো, তুম্হাকং রুচিযা সতি অহং ৰো নেস্সামি, সেট্ঠিভরিযং পূৰে চ খীরাদীনি চ গণ্হাপেথ, সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি আহ. ‘‘কহং পন, ভন্তে, এতরহি সত্থা’’তি? ‘‘ইতো পঞ্চচত্তালীসযোজনমত্থকে জেতৰনৰিহারে, মহাসেট্ঠী’’তি. ‘‘ভন্তে, কালং অনতিক্কমিত্ৰা এত্তকং অদ্ধানং কথং গমিস্সামা’’তি. ‘‘মহাসেট্ঠি, তুম্হাকং রুচিযা সতি অহং ৰো অত্তনো ইদ্ধিবলেন নেস্সামি, তুম্হাকং পাসাদে সোপানসীসং অত্তনো ঠানে এৰ ভৰিস্সতি, সোপানপরিযোসানং পন ৰো জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ভৰিস্সতি, উপরিপাসাদা হেট্ঠাপাসাদং ওতরণকালমত্তেনেৰ জেতৰনং নেস্সামী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সম্পটিচ্ছি.

থেরো সোপানসীসং তত্থেৰ কত্ৰা ‘‘সোপানপাদমূলং জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে হোতূ’’তি অধিট্ঠাসি. তথেৰ অহোসি. ইতি থেরো সেট্ঠিঞ্চ সেট্ঠিভরিযঞ্চ উপরিপাসাদা হেট্ঠাপাসাদং ওতরণকালতো খিপ্পতরং জেতৰনং সম্পাপেসি. তে উভোপি সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা কালং আরোচেসুং. সত্থা ভত্তগ্গং পৰিসিত্ৰা পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. মহাসেট্ঠি বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দক্খিণোদকং অদাসি. ভরিযাপিস্স তথাগতস্স পত্তে পূৰং পতিট্ঠাপেসি. সত্থা অত্তনো যাপনমত্তং গণ্হি, পঞ্চসতা ভিক্খূপি যাপনমত্তং গণ্হিংসু. সেট্ঠি খীরসপ্পিমধুসক্খরাদীনি দদমানো ন খযং অগমাসি. সত্থা পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেসি. মহাসেট্ঠিপি সদ্ধিং ভরিযায যাৰদত্থং খাদি. পূৰানং পরিযোসানমেৰ ন পঞ্ঞাযতি. সকলৰিহারে ভিক্খূনঞ্চ ৰিঘাসাদানঞ্চ দিন্নেসুপি পরিযন্তো ন পঞ্ঞাযতেৰ. ‘‘ভন্তে, পূৰা পরিক্খযং ন গচ্ছন্তী’’তি ভগৰতো আরোচেসুং. ‘‘তেন হি জেতৰনদ্ৰারকোট্ঠকে ছড্ডেথা’’তি. অথ নে দ্ৰারকোট্ঠকস্স অৰিদূরে পব্ভারট্ঠানে ছড্ডযিংসু. যাৰজ্জতনাপি তং ঠানং কপল্লকপূৰপব্ভারন্তেৰ পঞ্ঞাযতি. মহাসেট্ঠি সহ ভরিযায ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. ভগৰা অনুমোদনমকাসি. অনুমোদনাৰসানে উভোপি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠায সত্থারং ৰন্দিত্ৰা দ্ৰারকোট্ঠকে সোপানং আরুয্হ অত্তনো পাসাদেযেৰ পতিট্ঠহিংসু.

ততো পট্ঠায সেট্ঠি অসীতিকোটিধনং বুদ্ধসাসনেযেৰ ৰিক্কিরি. পুনদিৰসে সাযন্হসমযে ধম্মসভাযং সন্নিসিন্না ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৰুসো, মহামোগ্গল্লানত্থেরস্স আনুভাৰং, অনুপহচ্চ নাম সদ্ধং, অনুপহচ্চ ভোগে মচ্ছরিযসেট্ঠিং মুহুত্তেনেৰ দমেত্ৰা নিব্বিসেৰনং কত্ৰা পূৰে গাহাপেত্ৰা জেতৰনং আনেত্ৰা সত্থু সম্মুখং কত্ৰা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠাপেসি, অহো মহানুভাৰো থেরো’’তি থেরস্স গুণং কথেন্তা নিসীদিংসু. সত্থা দিব্বায সোতধাতুযা কথং সুত্ৰা আগন্ত্ৰা, ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৰা, ‘‘ইমায নামা’’তি ৰুত্তে, ‘‘ভিক্খৰে, কুলদমকেন নাম ভিক্খুনা অনুপহচ্চ সদ্ধং, অনুপহচ্চ ভোগে, কুলং অকিলমেত্ৰা অৰিহেঠেত্ৰা পুপ্ফতো রেণুং গণ্হন্তেন ভমরেন ৰিয উপসঙ্কমিত্ৰা বুদ্ধগুণং জানাপেতব্বং, তাদিসো মম পুত্তো মোগ্গল্লানো’’তি থেরং পসংসিত্ৰা ইমং গাথমাহ –

৪৯. ‘‘যথাপি ভমরো পুপ্ফং, ৰণ্ণগন্ধমহেঠযং;

পলেতি রসমাদায, এৰং গামে মুনী চরে’’তি.

তত্থ ভমরোতি যা কাচি মধুকরজাতি. পুপ্ফন্তি পুপ্ফারামে চরন্তো পুপ্ফঞ্চ ৰণ্ণঞ্চ গন্ধঞ্চ অহেঠযন্তো অৰিনাসেন্তো ৰিচরতীতি অত্থো. পলেতীতি এৰং চরিত্ৰা যাৰদত্থং রসং পিৰিত্ৰা অপরম্পি মধুকরণত্থায আদায পলেতি, সো এৰং ৰনগহনং অজ্ঝোগাহেত্ৰা একস্মিং রুক্খসুসিরে তং রজমিস্সকং রসং ঠপেত্ৰা অনুপুব্বেন মধুররসং মধুং করোতি, ন তস্স পুপ্ফারামে ৰিচরিতপচ্চযা পুপ্ফং ৰা ৰণ্ণগন্ধং ৰাস্স ৰিগচ্ছতি, অথ খো সব্বং পাকতিকমেৰ হোতি. এৰং গামে মুনী চরেতি এৰং সেখাসেখভেদো অনাগারিযমুনি কুলপটিপাটিযা গামে ভিক্খং গণ্হন্তো ৰিচরতীতি অত্থো. ন হি তস্স গামে চরণপচ্চযা কুলানং সদ্ধাহানি ৰা ভোগহানি ৰা হোন্তি. সদ্ধাপি ভোগাপি পাকতিকাৰ হোন্তি. এৰং চরিত্ৰা চ পন নিক্খমিত্ৰা সেখমুনি তাৰ বহিগামে উদকফাসুকট্ঠানে সঙ্ঘাটিং পঞ্ঞাপেত্ৰা নিসিন্নো অক্খভঞ্জনৰণপটিচ্ছাদনপুত্তমংসূপমাদিৰসেন পচ্চৰেক্খন্তো পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা তথারূপং ৰনসণ্ডং অনুপৰিসিত্ৰা অজ্ঝত্তিককম্মট্ঠানং সম্মসন্তো চত্তারো মগ্গে, চত্তারি চ সামঞ্ঞফলানি হত্থগতানেৰ করোতি. অসেখমুনি পন দিট্ঠধম্মসুখৰিহারমনুযুঞ্জতি. অযমস্স ভমরেন সদ্ধিং মধুকরণসরিক্খতা ৰেদিতব্বা. ইধ পন খীণাসৰোৰ অধিপ্পেতো.

দেসনাৰসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং ৰত্ৰা উত্তরিপি থেরস্স গুণং পকাসেতুং ‘‘ন, ভিক্খৰে, ইদানেৰ মোগ্গল্লানেন মচ্ছরিযসেট্ঠি দমিতো, পুব্বেপি নং দমেত্ৰা কম্মফলসম্বন্ধং জানাপেসি এৰা’’তি ৰত্ৰা ইমমত্থং পকাসেন্তো অতীতং আহরিত্ৰা –

‘‘উভো খঞ্জা উভো কুণী, উভো ৰিসমচক্খুকা;

উভিন্নং পিল়কা জাতা, নাহং পস্সামি ইল্লিস’’ন্তি. (জা. ১.১.৭৮) –

ইমং ইল্লিসজাতকং কথেসীতি.

মচ্ছরিযকোসিযসেট্ঠিৰত্থু পঞ্চমং.