৫. মঙ্গলবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা

কোণ্ডঞ্ঞে কির সত্থরি পরিনিব্বুতে তস্স সাসনং ৰস্সসতসহস্সং পৰত্তিত্থ. বুদ্ধানুবুদ্ধানং সাৰকানং অন্তরধানেন সাসনমস্স অন্তরধাযি. কোণ্ডঞ্ঞস্স পন অপরভাগে একমসঙ্খ্যেয্যমতিক্কমিত্ৰা একস্মিংযেৰ কপ্পে চত্তারো বুদ্ধা নিব্বত্তিংসু মঙ্গলো, সুমনো, রেৰতো, সোভিতোতি. তত্থ মঙ্গলো পন লোকনাযকো কপ্পসতসহস্সাধিকানি সোল়স অসঙ্খ্যেয্যানি পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা পঞ্চসু পুব্বনিমিত্তেসু উপ্পন্নেসু বুদ্ধকোলাহলং নাম উদপাদি, তদা দসসহস্সচক্কৰাল়ে দেৰতাযো একস্মিং চক্কৰাল়ে সন্নিপতিত্ৰা আযাচন্তি –

‘‘কালো খো তে মহাৰীর, উপ্পজ্জ মাতুকুচ্ছিযং;

সদেৰকং তারযন্তো, বুজ্ঝস্সু অমতং পদ’’ন্তি. (বু. ৰং. ১.৬৭);

এৰং দেৰেহি আযাচিতো কতপঞ্চৰিলোকনো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা সব্বনগরুত্তমে উত্তরনগরে অনুত্তরস্স উত্তরস্স নাম রঞ্ঞো কুলে উত্তরায নাম দেৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গণ্হি. তদা অনেকানি পাটিহারিযানি পাতুরহুং. তানি দীপঙ্করবুদ্ধৰংসে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বানি. তস্সা উত্তরায কির মহাদেৰিযা কুচ্ছিস্মিং সব্বলোকমঙ্গলস্স মঙ্গলস্স মহাসত্তস্স পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায সরীরপ্পভা রত্তিন্দিৰং অসীতিহত্থপ্পমাণং পদেসং ফরিত্ৰা চন্দালোকসূরিযালোকেহি অনভিভৰনীযা হুত্ৰা অট্ঠাসি. সা চ অঞ্ঞেনালোকেন ৰিনা অত্তনো সরীরপ্পভাসমুদযেনেৰ অন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা অট্ঠসট্ঠিযা ধাতীহি পরিচারিযমানা ৰিচরতি.

সা কির দেৰতাহি কতারক্খা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন পরমসুরভিকুসুমফলধরসাখাৰিটপে কমলকুৰলযসমলঙ্কতে রুরু-সীহ-ব্যগ্ঘ-গজ-গৰয-মহিংসপসদৰিৰিধমিগগণৰিচরিতে পরমরমণীযে উত্তরমধুরুয্যানে নাম মঙ্গলুয্যানে মঙ্গলমহাপুরিসং ৰিজাযি. সো জাতমত্তোৰ মহাসত্তো সব্বা দিসা ৰিলোকেত্ৰা উত্তরাভিমুখো সত্তপদৰীতিহারেন গন্ত্ৰা আসভিং ৰাচং নিচ্ছারেসি. তস্মিঞ্চ খণে সকলদসসহস্সিলোকধাতূসু দেৰতা দিস্সমানসরীরা দিব্বমালাদীহি সমলঙ্কতগত্তা তত্থ তত্থ ঠত্ৰা জযমঙ্গলথুতিৰচনানি সম্পৰত্তেসুং. পাটিহারিযানি ৰুত্তনযানেৰ. নামগ্গহণদিৰসে পনস্স লক্খণপাঠকা সব্বমঙ্গলসম্পত্তিযা জাতোতি ‘‘মঙ্গলকুমারো’’ ত্ৰেৰ নামং করিংসু.

তস্স কির যসৰা রুচিমা সিরিমাতি তযো পাসাদা অহেসুং. যসৰতীদেৰিপ্পমুখানি তিংসনাটকিত্থিসহস্সানি অহেসুং. তত্থ মহাসত্তো নৰৰস্সসহস্সানি দিব্বসুখসদিসং সুখং অনুভৰিত্ৰা যসৰতিযা অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিস্মিং সীলৰং নাম পুত্তং লভিত্ৰা চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা অলঙ্কতং পণ্ডরং নাম সুন্দরতুরঙ্গৰরমারুয্হ মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তং পন পব্বজন্তং তিস্সো মনুস্সকোটিযো অনুপব্বজিংসু. তেহি পরিৰুতো মহাপুরিসো অট্ঠ মাসে পধানচরিযমচরি.

ততো ৰিসাখপুণ্ণমায উত্তরগামে উত্তরসেট্ঠিনো ধীতায উত্তরায নাম দিন্নং পক্খিত্তদিব্বোজং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা সুরভিকুসুমালঙ্কতে নীলোভাসে মনোরমে সালৰনে দিৰাৰিহারং ৰীতিনামেত্ৰা উত্তরেন নাম আজীৰকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা অসিতঞ্জনগিরিসঙ্কাসং অক্কন্তৰরকনকজালকূটংৰ সীতচ্ছাযং ৰিৰিধমিগগণসম্পাতৰিরহিতং মন্দমালুতেরিতায ঘনসাখায সমলঙ্কতং নচ্চন্তমিৰ পীতিযা ৰিরোচমানং নাগবোধিং উপসঙ্কমিত্ৰা মত্তৰরনাগগামী নাগবোধিং পদক্খিণং কত্ৰা পুব্বুত্তরপস্সে ঠত্ৰা অট্ঠপণ্ণাসহত্থৰিত্থতং তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা তত্থ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা চতুরঙ্গসমন্নাগতং ৰীরিযং অধিট্ঠহিত্ৰা সবলং মারবলং ৰিদ্ধংসেত্ৰা পুব্বেনিৰাসদিব্বচক্খুঞাণানি পটিলভিত্ৰা পচ্চযাকারসম্মসনং কত্ৰা খন্ধেসু অনিচ্চাদিৰসেন অভিনিৰিসিত্ৰা অনুক্কমেন অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং পত্ৰা –

‘‘অনেকজাতিসংসারং, সন্ধাৰিস্সং অনিব্বিসং;

গহকারং গৰেসন্তো, দুক্খা জাতি পুনপ্পুনং.

‘‘গহকারক দিট্ঠোসি, পুন গেহং ন কাহসি;

সব্বা তে ফাসুকা ভগ্গা, গহকূটং ৰিসঙ্খতং;

ৰিসঙ্খারগতং চিত্তং, তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি. (ধ. প. ১৫৩-১৫৪) –

উদানং উদানেসি.

মঙ্গলস্স পন সম্মাসম্বুদ্ধস্স অঞ্ঞেহি বুদ্ধেহি অধিকতরা সরীরপ্পভা অহোসি. যথা পন অঞ্ঞেসং সম্মাসম্বুদ্ধানং সমন্তা অসীতিহত্থপ্পমাণা ৰা ব্যামপ্পমাণা ৰা সরীরপ্পভা অহোসি, ন এৰং তস্স. তস্স পন ভগৰতো সরীরপ্পভা নিচ্চকালং দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি. তরুগিরিঘরপাকারঘটকৰাটাদযো সুৰণ্ণপট্টপরিযোনদ্ধা ৰিয অহেসুং. নৰুতিৰস্সসতসহস্সানি আযু তস্স অহোসি. এত্তকং কালং চন্দসূরিযতারকাদীনং পভা নত্থি. রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদো ন পঞ্ঞাযিত্থ. দিৰা সূরিযালোকেন ৰিয সত্তা নিচ্চং বুদ্ধালোকেনেৰ সব্বকম্মানি করোন্তা ৰিচরিংসু. সাযং পুপ্ফনককুসুমানং পাতো চ রৰনকসকুণাদীনঞ্চ ৰসেন লোকো রত্তিন্দিৰপরিচ্ছেদং সল্লক্খেসি.

কিং পন অঞ্ঞেসং বুদ্ধানং অযমানুভাৰো নত্থীতি? নো নত্থি. তেপি হি আকঙ্খমানা দসসহস্সিলোকধাতুং ততো ৰা ভিয্যো আভায ফরেয্যুং. মঙ্গলস্স পন ভগৰতো পুব্বপত্থনাৰসেন অঞ্ঞেসং ব্যামপ্পভা ৰিয সরীরপ্পভা নিচ্চমেৰ দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি. সো কির বোধিসত্তকালে ৰেস্সন্তরত্তভাৰসদিসে অত্তভাৰে সপুত্তদারো ৰঙ্কপব্বতসদিসে পব্বতে ৰসি. অথেকো সব্বজনৰিহেঠকো খরদাঠিকো নাম মনুস্সভক্খো মহেসক্খো যক্খো মহাপুরিসস্স দানজ্ঝাসযতং সুত্ৰা ব্রাহ্মণৰণ্ণেন উপসঙ্কমিত্ৰা মহাসত্তং দ্ৰে দারকে যাচি. মহাসত্তো ‘‘দদামি ব্রাহ্মণস্স পুত্তকে’’তি হট্ঠপহট্ঠো উদকপরিযন্তং পথৰিং কম্পেন্তো দ্ৰে দারকে অদাসি. অথ খো যক্খো তস্স পস্সন্তস্সেৰ মহাপুরিসস্স তং ব্রাহ্মণৰণ্ণং পহায অনলজালপিঙ্গলৰিরূপনযনো ৰিসমৰিরূপকুটিলভীমদাঠো চিপিটকৰিরূপনাসো কপিলফরুসদীঘকেসো নৰদড্ঢতালক্খন্ধসদিসকাযো হুত্ৰা তে দারকে মুল়ালকলাপং ৰিয গহেত্ৰা খাদি. মহাপুরিসস্স যক্খং ওলোকেত্ৰা মুখে ৰিৰটমত্তে অগ্গিজালং ৰিয লোহিতধারং উগ্গিরন্তং তস্স মুখং দিস্ৰাপি কেসগ্গমত্তম্পি দোমনস্সং ন উপ্পজ্জি. ‘‘সুদিন্নং ৰত মে দান’’ন্তি চিন্তযতো পনস্স সরীরে মহন্তং পীতিসোমনস্সং উদপাদি. সো ‘‘ইমস্স মে নিস্সন্দেন অনাগতে ইমিনা নীহারেন রস্মিযো নিক্খমন্তূ’’তি পত্থনমকাসি. তস্স তং পত্থনং নিস্সায বুদ্ধভূতস্স সরীরতো রস্মিযো নিক্খমিত্ৰা এত্তকং ঠানং ফরিংসু.

অপরম্পি পুব্বচরিযং তস্স অত্থি. অযং কির বোধিসত্তকালে একস্স বুদ্ধস্স চেতিযং দিস্ৰা – ‘‘ইমস্স বুদ্ধস্স মম জীৰিতং পরিচ্চজিতুং ৰট্টতী’’তি দণ্ডদীপিকাৰেঠননিযামেন সকলসরীরং ৰেঠাপেত্ৰা রতনমত্তমকুল়ং সতসহস্সগ্ঘনিকং সুৰণ্ণপাতিং সুগন্ধসপ্পিস্স পূরাপেত্ৰা তত্থ সহস্সৰট্টিযো জালেত্ৰা তং সীসেনাদায সকলসরীরং জালাপেত্ৰা জিনচেতিযং পদক্খিণং করোন্তো সকলরত্তিং ৰীতিনামেসি. এৰং যাৰ অরুণুগ্গমনা ৰাযমন্তস্স লোমকূপমত্তম্পি উসুমং ন গণ্হি. পদুমগব্ভং পৰিট্ঠকালো ৰিয অহোসি. ধম্মো হি নামেস অত্তানং রক্খন্তং রক্খতি. তেনাহ ভগৰা –

‘‘ধম্মো হৰে রক্খতি ধম্মচারিং, ধম্মো সুচিণ্ণো সুখমাৰহাতি;

এসানিসংসো ধম্মে সুচিণ্ণে, ন দুগ্গতিং গচ্ছতি ধম্মচারী’’তি. (থেরগা. ৩০৩; জা. ১.১০.১০২; ১.১৫.৩৮৫);

ইমস্সাপি কম্মস্স নিস্সন্দেন তস্স সরীরোভাসো দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা). তেন ৰুত্তং –

১. ‘‘কোণ্ডঞ্ঞস্স অপরেন, মঙ্গলো নাম নাযকো;

তমং লোকে নিহন্ত্ৰান, ধম্মোক্কমভিধারযি.

২. ‘‘অতুলাসি পভা তস্স, জিনেহঞ্ঞেহি উত্তরিং;

চন্দসূরিযপ্পভং হন্ত্ৰা, দসসহস্সী ৰিরোচতী’’তি.

তত্থ তমন্তি লোকন্ধকারঞ্চ হদযতমঞ্চ. নিহন্ত্ৰানাতি অভিভৰিত্ৰা. ধম্মোক্কন্তি এত্থ অযং পন উক্কা-সদ্দো সুৰণ্ণকারমূসাদীসু অনেকেসু অত্থেসু দিস্সতি. তথাহি ‘‘সণ্ডাসেন জাতরূপং গহেত্ৰা উক্কামুখে পক্খিপেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩৬০) আগতট্ঠানে সুৰণ্ণকারানং মূসা ‘‘উক্কা’’তি ৰেদিতব্বা. ‘‘উক্কং বন্ধেয্য, উক্কং বন্ধিত্ৰা উক্কামুখং আলিম্পেয্যা’’তি আগতট্ঠানে কম্মারানং অঙ্গারকপল্লং. ‘‘কম্মারানং যথা উক্কা, অন্তো ঝাযতি নো বহী’’তি (জা. ২.২২.৬৪৯) আগতট্ঠানে কম্মারুদ্ধনং. ‘‘এৰংৰিপাকো উক্কাপাতো ভৰিস্সতী’’তি (দী. নি. ১.২৪, ২০৮) আগতট্ঠানে ৰাযুৰেগো ‘‘উক্কা’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘উক্কাসু ধারিযমানাসূ’’তি (দী. নি. ১.১৫৯) আগতট্ঠানে দীপিকা ‘‘উক্কা’’তি ৰুচ্চতি. ইধাপি দীপিকা উক্কাতি অধিপ্পেতা (ম. নি. অট্ঠ. ১.৭৬ আদযো). তস্মা ইধ ধম্মমযং উক্কং অভিধারযি, অৰিজ্জন্ধকারপটিচ্ছন্নস্স অৰিজ্জন্ধকারাভিভূতস্স লোকস্স ধম্মমযং উক্কং ধারেসীতি অত্থো.

অতুলাসীতি অতুল্যা আসি. অযমেৰ ৰা পাঠো, অঞ্ঞেহি বুদ্ধেহি অসদিসা অহোসীতি অত্থো. জিনেহঞ্ঞেহীতি জিনেহি অঞ্ঞেহি. চন্দসূরিযপ্পভং হন্ত্ৰাতি চন্দসূরিযানং পভং অভিহন্ত্ৰা. দসসহস্সী ৰিরোচতীতি চন্দসূরিযালোকং ৰিনা বুদ্ধালোকেনেৰ দসসহস্সী ৰিরোচতীতি অত্থো.

মঙ্গলসম্মাসম্বুদ্ধো পন অধিগতবোধিঞাণো বোধিমূলেযেৰ সত্তসত্তাহানি ৰীতিনামেত্ৰা ব্রহ্মুনো ধম্মাযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা – ‘‘কস্স নু খো অহং ইমং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি (ম. নি. ১.২৮৪; ২.৩৪১; মহাৰ. ১০) উপধারেন্তো অত্তনা সহ পব্বজিতানং ভিক্খূনং তিস্সো কোটিযো উপনিস্সযসম্পন্নং অদ্দস. অথস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে কুলপুত্তা মং পব্বজন্তং অনুপব্বজিতা উপনিস্সযসম্পন্না চ, তে মযা ৰিসাখপুণ্ণমায ৰিৰেকত্থিকেন ৰিস্সজ্জিতা সিরিৰড্ঢননগরং উপনিস্সায সিরিৰনগহনং গন্ত্ৰা ৰিহরন্তি, হন্দাহং তত্থ গন্ত্ৰা ধম্মং তেসং দেসেস্সামী’’তি অত্তনো পত্তচীৰরং গহেত্ৰা হংসরাজা ৰিয গগনতলমব্ভুগ্গন্ত্ৰা সিরিৰনগহনে পচ্চুট্ঠাসি. তে চ ভিক্খূ ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা অন্তেৰাসিকৰত্তং দস্সেত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. তেসং ভগৰা সব্ববুদ্ধনিসেৰিতং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসুত্তন্তং কথেসি. ততো তিস্সো ভিক্খুকোটিযো অরহত্তং পাপুণিংসু. দেৰমনুস্সানং কোটিসতসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৩. ‘‘সোপি বুদ্ধো পকাসেসি, চতুরো সচ্চৰরুত্তমে;

তে তে সচ্চরসং পীত্ৰা, ৰিনোদেন্তি মহাতমং.

৪. ‘‘পত্ৰান বোধিমতুলং, পঠমে ধম্মদেসনে;

কোটিসতসহস্সানং, ধম্মাভিসমযো অহূ’’তি.

তত্থ চতুরোতি চত্তারি. সচ্চৰরুত্তমেতি সচ্চানি চ ৰরানি চ সচ্চৰরানি, সচ্চানি উত্তমানীতি অত্থো. ‘‘চত্তারো সচ্চৰরুত্তমে’’তিপি পাঠো, তস্স চত্তারি সচ্চৰরানি উত্তমানীতি অত্থো. তে তেতি তে তে দেৰমনুস্সা বুদ্ধেন ভগৰতা ৰিনীতা. সচ্চরসন্তি চতুসচ্চপটিৰেধামতরসং পিৰিত্ৰা. ৰিনোদেন্তি মহাতমন্তি তেন তেন মগ্গেন পহাতব্বং মোহতমং ৰিনোদেন্তি, ৰিদ্ধংসেন্তীতি অত্থো. পত্ৰানাতি পটিৰিজ্ঝিত্ৰা. বোধিন্তি এত্থ পনাযং বোধি-সদ্দো –

‘‘মগ্গে ফলে চ নিব্বানে, রুক্খে পঞ্ঞত্তিযং তথা;

সব্বঞ্ঞুতে চ ঞাণস্মিং, বোধিসদ্দো পনাগতো’’.

তথা হি পনেস – ‘‘বোধি ৰুচ্চতি চতূসু মগ্গেসু ঞাণ’’ন্তিআদীসু (চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১২১) মগ্গে আগতো. ‘‘উপসমায অভিঞ্ঞায সম্বোধায সংৰত্ততী’’তি (ম. নি. ১.৩৩; ৩.৩২৩; মহাৰ. ১৩; সং. নি. ৫.১০৮১; পটি. ম. ২.৩০) এত্থ ফলে. ‘‘পত্ৰান বোধিং অমতং অসঙ্খত’’ন্তি এত্থ নিব্বানে. ‘‘অন্তরা চ গযং অন্তরা চ বোধি’’ন্তি (ম. নি. ১.২৮৫; ২.৩৪১; মহাৰ. ১১) এত্থ অস্সত্থরুক্খে. ‘‘বোধি খো রাজকুমারো ভোতো গোতমস্স পাদে সিরসা ৰন্দতী’’তি এত্থ (ম. নি. ২.৩২৪; চূল়ৰ. ২৬৮) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘পপ্পোতি বোধিং ৰরভূরিমেধসো’’তি (দী. নি. ৩.২১৭) এত্থ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে. ইধাপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে দট্ঠব্বো. অরহত্তমগ্গঞাণেপি ৰট্টতি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৩; উদা. অট্ঠ. ১; পারা. অট্ঠ. ১.১১; চরিযা. অট্ঠ. নিদানকথা). অতুলন্তি তুলরহিতং পমাণাতীতং, অপ্পমাণন্তি অত্থো. সম্বোধিং পত্ৰা ধম্মং দেসেন্তস্স তস্স ভগৰতো পঠমে ধম্মদেসনেতি অত্থো গহেতব্বো.

যদা পন চিত্তং নাম নগরং উপনিস্সায ৰিহরন্তো চম্পকরুক্খমূলে কণ্ডম্বরুক্খমূলে অম্হাকং ভগৰা ৰিয তিত্থিযানং মানমদ্দনং যমকপাটিহারিযং কত্ৰা সুরাসুরযুৰতিরতিসম্ভৰনে রুচিরনৰকনকরজতমযৰরভৰনে তাৰতিংসভৰনে পারিচ্ছত্তকরুক্খমূলে পণ্ডুকম্বলসিলাতলে নিসীদিত্ৰা অভিধম্মং কথেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং দেৰতানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, অযং দুতিযো অভিসমযো. যদা পন সুনন্দো নাম চক্কৰত্তিরাজা সুরভিনগরে পূরিতচক্কৰত্তিৰত্তো হুত্ৰা চক্করতনং পটিলভি. তং কির মঙ্গলদসবলে লোকে উপ্পন্নে চক্করতনং ঠানা ওসক্কিতং দিস্ৰা সুনন্দো রাজা ৰিগতানন্দো ব্রাহ্মণে পরিপুচ্ছি – ‘‘ইমং চক্করতনং মম কুসলেন নিব্বত্তং, কস্মা ঠানা ওসক্কিত’’ন্তি? ততো তে তস্স রঞ্ঞো ওসক্কনকারণং ব্যাকরিংসু. ‘‘চক্কৰত্তিরঞ্ঞো আযুক্খযেন ৰা পব্বজ্জূপগমনেন ৰা বুদ্ধপাতুভাৰেন ৰা চক্করতনং ঠানা ওসক্কতীতি ৰত্ৰা তুয্হং পন, মহারাজ, আযুক্খযো নত্থি, অতিদীঘাযুকো ত্ৰং, মঙ্গলো পন সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো, তেন তে চক্করতনং ওসক্কিত’’ন্তি. তং সুত্ৰা সুনন্দো চক্কৰত্তিরাজা সপরিজনো তং চক্করতনং সিরসা ৰন্দিত্ৰা আযাচি – ‘‘যাৰাহং তৰানুভাৰেন মঙ্গলদসবলং সক্করিস্সামি, তাৰ ত্ৰং মা অন্তরধাযস্সূ’’তি. অথ নং চক্করতনং যথাঠানেযেৰ অট্ঠাসি.

ততো সমুপাগতানন্দো সুনন্দো চক্কৰত্তিরাজা ছত্তিংসযোজনপরিমণ্ডলায পরিসায পরিৰুতো সব্বলোকমঙ্গলং মঙ্গলদসবলং উপসঙ্কমিত্ৰা সসাৰকসঙ্ঘং সত্থারং মহাদানেন সন্তপ্পেত্ৰা অরহন্তানং কোটিসতসহস্সানং কাসিকৰত্থানি দত্ৰা তথাগতস্স সব্বপরিক্খারে দত্ৰা সকললোকৰিম্হযকরং ভগৰতো পূজং কত্ৰা মঙ্গলং সব্বলোকনাথং উপসঙ্কমিত্ৰা দসনখসমোধানসমুজ্জলং ৰিমলকমলমকুল়সমমঞ্জলিং সিরসি কত্ৰা ৰন্দিত্ৰা ধম্মস্সৰনত্থায একমন্তং নিসীদি. পুত্তোপি তস্স অনুরাজকুমারো নাম তথেৰ নিসীদি.

তদা সুনন্দচক্কৰত্তিরাজপ্পমুখানং তেসং ভগৰা অনুপুব্বিকথং কথেসি. সুনন্দো চক্কৰত্তী সদ্ধিং পরিসায সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অথ সত্থা তেসং পুব্বচরিযং ওলোকেন্তো ইদ্ধিমযপত্তচীৰরস্স উপনিস্সযং দিস্ৰা চক্কজালসমলঙ্কতং দক্খিণহত্থং পসারেত্ৰা – ‘‘এথ, ভিক্খৰো’’তি আহ. সব্বে তঙ্খণংযেৰ দুৰঙ্গুলকেসা ইদ্ধিমযপত্তচীৰরধরা ৰস্সসট্ঠিকত্থেরা ৰিয আকপ্পসম্পন্না হুত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারযিংসু. অযং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৫. ‘‘সুরিন্দদেৰভৰনে, বুদ্ধো ধম্মমদেসযি;

কোটিসতসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.

৬. ‘‘যদা সুনন্দো চক্কৰত্তী, সম্বুদ্ধং উপসঙ্কমি;

তদা আহনি সম্বুদ্ধো, ধম্মভেরিং ৰরুত্তমং.

৭. ‘‘সুনন্দস্সানুচরা জনতা, তদাসুং নৰুতিকোটিযো;

সব্বেপি তে নিরৰসেসা, অহেসুং এহিভিক্খুকা’’তি.

তত্থ সুরিন্দদেৰভৰনেতি পুন দেৰিন্দভৰনেতি অত্থো. ধম্মন্তি অভিধম্মং. আহনীতি অভিহনি. ৰরুত্তমন্তি ৰরো ভগৰা উত্তমং ধম্মভেরিন্তি অত্থো. অনুচরাতি নিবদ্ধচরা সেৰকা. আসুন্তি অহেসুং. ‘‘তদাসি নৰুতিকোটিযো’’তিপি পাঠো. তস্স জনতা আসি, সা জনতা কিত্তকাতি চে, নৰুতিকোটিযোতি অত্থো.

অথ মঙ্গলে কির লোকনাথে মেখলে পুরে ৰিহরন্তে তস্মিংযেৰ পুরে সুদেৰো চ ধম্মসেনো চ মাণৰকা মাণৰকসহস্সপরিৰারা তস্স ভগৰতো সন্তিকে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিংসু. মাঘপুণ্ণমায দ্ৰীসু অগ্গসাৰকেসু সপরিৰারেসু অরহত্তং পত্তেসু সত্থা কোটিসতসহস্সভিক্খুগণমজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. পুন উত্তরারামে নাম অনুত্তরে ঞাতিসমাগমে পব্বজিতানং কোটিসতসহস্সানং সমাগমে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. সুনন্দচক্কৰত্তিভিক্খুগণসমাগমে নৰুতিকোটিসহস্সানং ভিক্খূনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, অযং ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৮. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, মঙ্গলস্স মহেসিনো;

কোটিসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো.

৯. ‘‘দুতিযো কোটিসতসহস্সানং, ততিযো নৰুতিকোটিনং;

খীণাসৰানং ৰিমলানং, তদা আসি সমাগমো’’তি.

তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সুরুচিব্রাহ্মণগামে সুরুচি নাম ব্রাহ্মণো হুত্ৰা তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো অহোসি. সো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা দসবলস্স মধুরধম্মকথং সুত্ৰা ভগৰতি পসীদিত্ৰা সরণং গন্ত্ৰা – ‘‘স্ৰে ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি সসাৰকসঙ্ঘং ভগৰন্তং নিমন্তেসি. সো ভগৰতা ‘‘ব্রাহ্মণ, কিত্তকেহি ভিক্খূহি তে অত্থো’’তি ৰুত্তো – ‘‘কিত্তকা পন ৰো, ভন্তে, পরিৰারা ভিক্খূ’’তি আহ. তদা পঠমসন্নিপাতোৰ হোতি, তস্মা ‘‘কোটিসতসহস্স’’ন্তি ৰুত্তে – ‘‘যদি এৰং, ভন্তে, সব্বেহিপি সদ্ধিং ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. সত্থা অধিৰাসেসি.

ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা অত্তনো ঘরং গচ্ছন্তো চিন্তেসি – ‘‘অহং এত্তকানং ভিক্খূনং যাগুভত্তৰত্থাদীনি দাতুং সক্কোমি, নিসীদনট্ঠানং পন কথং ভৰিস্সতী’’তি. তস্স কির সা চিন্তনা চতুরাসীতিযোজনসহস্সপ্পমাণে মেরুমত্থকে ঠিতস্স দেৰরাজস্স দসসতনযনস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনস্স উণ্হাকারং জনেসি. অথ সক্কো দেৰরাজা আসনস্স উণ্হভাৰং দিস্ৰা – ‘‘কো নু খো মং ইমম্হা ঠানা চাৰেতুকামো’’তি সমুপ্পন্নপরিৰিতক্কো দিব্বেন চক্খুনা মনুস্সলোকং ওলোকেন্তো মহাপুরিসং দিস্ৰা – ‘‘অযং মহাসত্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা তস্স নিসীদনত্থায চিন্তেসি, মযাপি তত্থ গন্ত্ৰা পুঞ্ঞকোট্ঠাসং গহেতুং ৰট্টতী’’তি ৰড্ঢকীৰণ্ণং নিম্মিনিত্ৰা ৰাসিফরসুহত্থো মহাপুরিসস্স পুরতো পাতুরহোসি. সো ‘‘অত্থি নু খো কস্সচি ভতিযা কত্তব্বকম্ম’’ন্তি আহ.

মহাসত্তো দিস্ৰা ‘‘কিং কম্মং কাতুং সক্খিস্সসী’’তি আহ. ‘‘মম অজাননসিপ্পং নাম নত্থি, যো যো যং যং ইচ্ছতি মণ্ডপং ৰা পাসাদং ৰা অঞ্ঞং ৰা কিঞ্চি নিৰেসনাদিকং, তস্স তস্স তং তং কাতুং সমত্থোম্হী’’তি. ‘‘তেন হি ময্হং কম্মং অত্থী’’তি. ‘‘কিং, অয্যা’’তি? ‘‘স্ৰাতনায মযা কোটিসতসহস্সভিক্খূ নিমন্তিতা, তেসং নিসীদনমণ্ডপং করিস্সসী’’তি? ‘‘অহং নাম করেয্যং, সচে মে ভতিং দাতুং সক্খিস্সথা’’তি. ‘‘সক্খিস্সামি, তাতা’’তি. ‘‘যদি এৰং, সাধু, করিস্সামী’’তি ৰত্ৰা একং পদেসং ওলোকেসি. সো দ্ৰাদসযোজনপ্পমাণো পদেসো কসিণমণ্ডলং ৰিয সমতলো পরমরমণীযো অহোসি. পুন সো ‘‘এত্তকে ঠানে সত্তরতনমযো দট্ঠব্বসারমণ্ডো মণ্ডপো উট্ঠহতূ’’তি চিন্তেত্ৰা ওলোকেসি. ততো তাৰদেৰ মণ্ডপসদিসো পথৰিতলং ভিন্দিত্ৰা মণ্ডপো উট্ঠহি. তস্স সোৰণ্ণমযেসু থম্ভেসু রজতমযা ঘটকা অহেসুং, রজতমযেসু থম্ভেসু সোৰণ্ণমযা ঘটকা, মণিত্থম্ভেসু পৰাল়মযা ঘটকা, পৰাল়মযেসু থম্ভেসু মণিমযা ঘটকা, সত্তরতনমযেসু থম্ভেসু সত্তরতনমযা ঘটকা অহেসুং.

ততো মণ্ডপস্স অন্তরন্তরাপি কিঙ্কিণিকজালা ওলম্বতূ’’তি ওলোকেসি, সহ ওলোকনেন কিঙ্কিণিকজালা ওলম্বি, যস্স মন্দৰাতেরিতস্স পঞ্চঙ্গিকস্সেৰ তুরিযস্স পরমমনোরমো মধুরো সদ্দো নিচ্ছরতি, দিব্বসঙ্গীতিৰত্তনকালো ৰিয অহোসি. ‘‘অন্তরন্তরা দিব্বগন্ধদামপুপ্ফদামপত্তদামসত্তরতনদামানি ওলম্বন্তূ’’তি চিন্তেসি, সহ চিন্তায দামানি ওলম্বিংসু. ‘‘কোটিসতসহস্সসঙ্খানং ভিক্খূনং আসনানি চ কপ্পিযমহগ্ঘপচ্চত্থরণানি আধারকানি চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা উট্ঠহন্তূ’’তি চিন্তেসি, তাৰদেৰ উট্ঠহিংসু. ‘‘কোণে কোণে একেকা উদকচাটি উট্ঠহতূ’’তি চিন্তেসি, তঙ্খণংযেৰ উদকচাটিযো পরমসীতলেন মধুরেন সুৰিসুদ্ধসুগন্ধকপ্পিযৰারিনা পুণ্ণা কদলিপণ্ণপিহিতমুখা উট্ঠহিংসু. সো দসসতনযনো এত্তকং মাপেত্ৰা ব্রাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা – ‘‘এহি, অয্য, তৰ মণ্ডপং দিস্ৰা ময্হং ভতিং দেহী’’তি আহ. মহাপুরিসো গন্ত্ৰা তং মণ্ডপং ওলোকেসি. তস্স ওলোকেন্তস্সেৰ সকলসরীরং পঞ্চৰণ্ণায পীতিযা নিরন্তরং ফুটং অহোসি.

অথস্স মণ্ডপং ওলোকযতো এতদহোসি – ‘‘নাযং মণ্ডপো মনুস্সভূতেন কতো, ময্হং অজ্ঝাসযং ময্হং গুণং আগম্ম অদ্ধা সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো ভৰনং উণ্হং অহোসি, ততো সক্কেন দেৰানমিন্দেন অযং মণ্ডপো নিম্মিতো’’তি. ‘‘ন খো পন মে যুত্তং এৰরূপে মণ্ডপে একদিৰসংযেৰ দানং দাতুং, সত্তাহং দস্সামী’’তি চিন্তেসি. বাহিরকদানং নাম তত্তকম্পি সমানং বোধিসত্তানং হদযং তুট্ঠিং কাতুং ন সক্কোতি, অলঙ্কতসীসং ৰা ছিন্দিত্ৰা অঞ্জিতানি ৰা অক্খীনি উপ্পাটেত্ৰা হদযমংসং ৰা উব্বট্টেত্ৰা দিন্নকালে বোধিসত্তানং চাগং নিস্সায তুট্ঠি নাম হোতি. অম্হাকং বোধিসত্তস্স হি সিৰিজাতকে (জা. ১.১৫.৫২ আদযো) দেৰসিকং পঞ্চকহাপণসতসহস্সানি ৰিস্সজ্জেত্ৰা চতূসু নগরদ্ৰারেসু নগরমজ্ঝেতি পঞ্চসু ঠানেসু দানং দেন্তস্স তং দানং চাগতুট্ঠিং উপ্পাদেতুং নাসক্খি. যদা পনস্স ব্রাহ্মণৰণ্ণেন আগন্ত্ৰা সক্কো দেৰরাজা অক্খীনি যাচি, তদা সো তানি চক্খূনি উপ্পাটেত্ৰা অদাসি, দদমানস্সেৰ হাসো উপ্পজ্জি, কেসগ্গমত্তম্পি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং নাহোসি. এৰং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং বাহিরদানং নিস্সায তিত্তি নাম নত্থি. তস্মা সোপি মহাপুরিসো – ‘‘মযা কোটিসতসহস্সসঙ্খানং ভিক্খূনং দানং দাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা তস্মিং মণ্ডপে নিসীদাপেত্ৰা সত্তাহং গৰপানং নাম দানং অদাসি.

এত্থ গৰপানন্তি মহন্তে মহন্তে কোলম্বে খীরস্স পূরেত্ৰা উদ্ধনেসু আরোপেত্ৰা ঘনপাকপক্কে খীরে থোকথোকে তণ্ডুলে পক্খিপিত্ৰা পক্কমধুসক্খরচুণ্ণসপ্পীহি অভিসঙ্খতভোজনং ৰুচ্চতি. ইদমেৰ চতুমধুরভোজনন্তিপি ৰুচ্চতি. মনুস্সাযেৰ পন পরিৰিসিতুং নাসক্খিংসু. দেৰাপি একন্তরিকা হুত্ৰা পরিৰিসিংসু. দ্ৰাদসযোজনপ্পমাণম্পি তং ঠানং তে ভিক্খূ গণ্হিতুং নপ্পহোসিযেৰ, তে পন ভিক্খূ অত্তনো অত্তনো অনুভাৰেন নিসীদিংসু. পরিযোসানদিৰসে সব্বেসং ভিক্খূনং পত্তে ধোৰাপেত্ৰা ভেসজ্জত্থায সপ্পিনৰনীতমধুফাণিতাদীনং পূরেত্ৰা তিচীৰরেহি সদ্ধিং অদাসি. তত্থ সঙ্ঘনৰকভিক্খুনা লদ্ধচীৰরসাটকা সতসহস্সগ্ঘনিকা অহেসুং.

অথ সত্থা অনুমোদনং করোন্তো – ‘‘অযং মহাপুরিসো এৰরূপং মহাদানং অদাসি, কো নু খো ভৰিস্সতী’’তি উপধারেন্তো – ‘‘অনাগতে কপ্পসতসহস্সাধিকানং দ্ৰিন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি দিস্ৰা ততো মহাসত্তং আমন্তেত্ৰা – ‘‘ত্ৰং এত্তকং নাম কালং অতিক্কমিত্ৰা গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সসী’’তি ব্যাকাসি. অথ মহাপুরিসো ভগৰতো ব্যাকরণং সুত্ৰা পমুদিতহদযো – ‘‘অহং কির বুদ্ধো ভৰিস্সামি, ন মে ঘরাৰাসেন অত্থো, পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা তথারূপং সম্পত্তিং খেল়পিণ্ডং ৰিয পহায সত্থু সন্তিকে পব্বজিত্ৰা বুদ্ধৰচনং উগ্গণ্হিত্ৰা অভিঞ্ঞা চ অট্ঠ সমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা আযুপরিযোসানে ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি. তেন ৰুত্তং –

১০. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুরুচী নাম ব্রাহ্মণো;

অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ.

১১. ‘‘তমহং উপসঙ্কম্ম, সরণং গন্ত্ৰান সত্থুনো;

সম্বুদ্ধপ্পমুখং সঙ্ঘং, গন্ধমালেন পূজযিং;

পূজেত্ৰা গন্ধমালেন, গৰপানেন তপ্পযিং.

১২. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, মঙ্গলো দ্ৰিপদুত্তমো;

অপরিমেয্যিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.

১৩. ‘‘পধানং পদহিত্ৰান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইম’’ন্তি. –

অট্ঠ গাথা ৰিত্থারেতব্বা.

১৪. ‘‘তস্সাপি ৰচনং সুত্ৰা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;

উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিং, দসপারমিপূরিযা.

১৫. ‘‘তদা পীতিমনুব্রূহন্তো, সম্বোধিৰরপত্তিযা;

বুদ্ধে দত্ৰান মং গেহং, পব্বজিং তস্স সন্তিকে.

১৬. ‘‘সুত্তন্তং ৰিনযং চাপি, নৰঙ্গং সত্থুসাসনং;

সব্বং পরিযাপুণিত্ৰা, সোভযিং জিনসাসনং.

১৭. ‘‘তত্থপ্পমত্তো ৰিহরন্তো, ব্রহ্মং ভাৰেত্ৰ ভাৰনং;

অভিঞ্ঞাপারমিং গন্ত্ৰা, ব্রহ্মলোকমগঞ্ছহ’’ন্তি.

তত্থ গন্ধমালেনাতি গন্ধেহি চেৰ মালেহি চ. গৰপানেনাতি ইদং ৰুত্তমেৰ. ‘‘ঘতপানেনা’’তিপি কেচি পঠন্তি. তপ্পযিন্তি তপ্পেসিং. উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিন্তি ভিয্যোপি ৰতমধিট্ঠাসিং. দসপারমিপূরিযাতি দসন্নং পারমীনং পূরণত্থায. পীতিন্তি হদযতুট্ঠিং. অনুব্রূহন্তোতি ৰড্ঢেন্তো. সম্বোধিৰরপত্তিযাতি বুদ্ধত্তপ্পত্তিযা. বুদ্ধে দত্ৰানাতি বুদ্ধস্স পরিচ্চজিত্ৰা. মং গেহন্তি মম গেহং, সব্বং সাপতেয্যং চতুপচ্চযত্থায বুদ্ধস্স ভগৰতো পরিচ্চজিত্ৰাতি অত্থো. তত্থাতি তস্মিং বুদ্ধসাসনে. ব্রহ্মন্তি ব্রহ্মৰিহারভাৰনং ভাৰেত্ৰা.

মঙ্গলস্স পন ভগৰতো নগরং উত্তরং নাম অহোসি, পিতাপিস্স উত্তরো নাম রাজা খত্তিযো, মাতাপি উত্তরা নাম, সুদেৰো চ ধম্মসেনো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা, পালিতো নাম উপট্ঠাকো, সীৰলা চ অসোকা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, নাগরুক্খো বোধি, অট্ঠাসীতিহত্থুব্বেধং সরীরং অহোসি, নৰুতিৰস্সসহস্সং আযুপরিমাণং, ভরিযা পনস্স যসৰতী নাম, সীৰলো নাম পুত্তো, অস্সযানেন নিক্খমি. উত্তরারামে ৰসি. উত্তরো নাম উপট্ঠাকো, তস্মিং পন নৰুতিৰস্সসহস্সানি ঠত্ৰা পরিনিব্বুতে ভগৰতি একপ্পহারেনেৰ দসচক্কৰাল়সহস্সানি একন্ধকারানি অহেসুং. সব্বচক্কৰাল়েসু মনুস্সানং মহন্তং আরোদনপরিদেৰনং অহোসি. তেন ৰুত্তং –

১৮. ‘‘উত্তরং নাম নগরং, উত্তরো নাম খত্তিযো;

উত্তরা নাম জনিকা, মঙ্গলস্স মহেসিনো.

২৩. ‘‘সুদেৰো ধম্মসেনো চ, অহেসুং অগ্গসাৰকা;

পালিতো নামুপট্ঠাকো, মঙ্গলস্স মহেসিনো.

২৪. ‘‘সীৰলা চ অসোকা চ, অহেসুং অগ্গসাৰিকা;

বোধি তস্স ভগৰতো, নাগরুক্খোতি ৰুচ্চতি.

২৬. ‘‘অট্ঠাসীতি রতনানি, অচ্চুগ্গতো মহামুনি;

ততো নিদ্ধাৰতী রংসী, অনেকসতসহস্সিযো.

২৭. ‘‘নৰুতিৰস্সসহস্সানি, আযু ৰিজ্জতি তাৰদে;

তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি জনতং বহুং.

২৮. ‘‘যথাপি সাগরে ঊমী, ন সক্কা তা গণেতুযে;

তথেৰ সাৰকা তস্স, ন সক্কা তে গণেতুযে.

২৯. ‘‘যাৰ অট্ঠাসি সম্বুদ্ধো, মঙ্গলো লোকনাযকো;

ন তস্স সাসনে অত্থি, সকিলেসমরণং তদা.

৩০. ‘‘ধম্মোক্কং ধারযিত্ৰান, সন্তারেত্ৰা মহাজনং;

জলিত্ৰা ধুমকেতূৰ, নিব্বুতো সো মহাযসো.

৩১. ‘‘সঙ্খারানং সভাৰত্তং, দস্সযিত্ৰা সদেৰকে;

জলিত্ৰা অগ্গিক্খন্ধোৰ, সূরিযো অত্থঙ্গতো যথা’’তি.

তত্থ ততোতি তস্স মঙ্গলস্স সরীরতো. নিদ্ধাৰতীতি নিদ্ধাৰন্তি, ৰচনৰিপরিযাযো দট্ঠব্বো. রংসীতি রস্মিযো. অনেকসতসহস্সিযোতি অনেকসতসহস্সা. ঊমীতি ৰীচিযো তরঙ্গা. গণেতুযেতি গণেতুং সঙ্খাতুং. এত্তকা সাগরে ঊমিযোতি যথা ন সক্কা গণেতুং, এৰং তস্স ভগৰতো সাৰকাপি ন সক্কা গণেতুং, অথ খো গণনপথং ৰীতিৰত্তাতি অত্থো. যাৰাতি যাৰতকং কালং. সকিলেসমরণং তদাতি সহ কিলেসেহি সকিলেসো, সকিলেসস্স মরণং সকিলেসমরণং, তং নত্থি. তদা কির তস্স ভগৰতো সাসনে সাৰকা সব্বে অরহত্তং পত্ৰাযেৰ পরিনিব্বাযিংসু. পুথুজ্জনা ৰা সোতাপন্নাদযো ৰা হুত্ৰা ন কালমকংসূতি অত্থো. কেচি ‘‘সম্মোহমারণং তদা’’তি পঠন্তি.

ধম্মোক্কন্তি ধম্মদীপকং. ধূমকেতূতি অগ্গি ৰুচ্চতি, ইধ পন পদীপো দট্ঠব্বো তস্মা পদীপো ৰিয জলিত্ৰা নিব্বুতোতি অত্থো. মহাযসোতি মহাপরিৰারো. কেচি ‘‘নিব্বুতো সো সসাৰকো’’তি পঠন্তি. সঙ্খারানন্তি সঙ্খাতধম্মানং সপ্পচ্চযধম্মানং. সভাৰত্তন্তি অনিচ্চাদিসামঞ্ঞলক্খণং. সূরিযো অত্থঙ্গতো যথাতি যথা সহস্সকিরণো দিৰসকরো সব্বং তমগণং ৰিধমিত্ৰা সব্বঞ্চ লোকং ওভাসেত্ৰা অত্থমুপগচ্ছতি, এৰং মঙ্গলদিৰসকরোপি ৰেনেয্যকমলৰনৰিকসনকরো সব্বং অজ্ঝত্তিকবাহিরলোকতমং ৰিধমিত্ৰা অত্তনো সরীরপ্পভায জলিত্ৰা অত্থঙ্গতোতি অত্থো. সেসগাথা সব্বত্থ উত্তানা এৰাতি.

মঙ্গলবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো ততিযো বুদ্ধৰংসো.