২৮. বুদ্ধপকিণ্ণককথা

১-১৮. ‘‘অপরিমেয্যিতো কপ্পে, চতুরো আসুং ৰিনাযকা’’তিআদিকা অট্ঠারসগাথা সঙ্গীতিকারকেহি ঠপিতা নিগমনগাথাতি ৰেদিতব্বা. সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৰাতি.

ৰেমত্তকথা

ইমস্মিং পন সকলেপি বুদ্ধৰংসে নিদ্দিট্ঠানং পঞ্চৰীসতিযা বুদ্ধানং অট্ঠ ৰেমত্তানি ৰেদিতব্বানি. কতমানি অট্ঠ? আযুৰেমত্তং, পমাণৰেমত্তং, কুলৰেমত্তং, পধানৰেমত্তং, রস্মিৰেমত্তং, যানৰেমত্তং, বোধিৰেমত্তং, পল্লঙ্কৰেমত্তন্তি.

তত্থ আযুৰেমত্তং নাম কেচি দীঘাযুকা হোন্তি কেচি অপ্পাযুকা. তথা হি দীপঙ্করো কোণ্ডঞ্ঞো অনোমদস্সী পদুমো পদুমুত্তরো অত্থদস্সী ধম্মদস্সী সিদ্ধত্থো তিস্সোতি ইমে নৰ বুদ্ধা ৰস্সসতসহস্সাযুকা অহেসুং. মঙ্গলো সুমনো সোভিতো নারদো সুমেধো সুজাতো পিযদস্সী ফুস্সোতি ইমে অট্ঠ বুদ্ধা নৰুতিৰস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. রেৰতো ৰেস্সভূ চাতি ইমে দ্ৰে বুদ্ধা সট্ঠিৰস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. ৰিপস্সী ভগৰা অসীতিৰস্সসহস্সাযুকা অহোসি. সিখী ককুসন্ধো কোণাগমনো কস্সপোতি ইমে চত্তারো বুদ্ধা যথাক্কমেন সত্ততিচত্তালীসতিংসৰীসৰস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. অম্হাকং পন ভগৰতো ৰস্সসতং আযুপ্পমাণং অহোসি. উপচিতপুঞ্ঞসম্ভারানং দীঘাযুকসংৰত্তনিযকম্মসমুপেতানম্পি বুদ্ধানং যুগৰসেন আযুপ্পমাণং অপ্পমাণং অহোসি. অযং পঞ্চৰীসতিযা বুদ্ধানং আযুৰেমত্তং নাম.

পমাণৰেমত্তং নাম কেচি দীঘা হোন্তি কেচি রস্সা. তথা হি দীপঙ্কর-রেৰত-পিযদস্সী-অত্থদস্সী-ধম্মদস্সী-ৰিপস্সীবুদ্ধানং অসীতিহত্থুব্বেধং সরীরপ্পমাণং অহোসি. কোণ্ডঞ্ঞ-মঙ্গল-নারদ-সুমেধানং অট্ঠাসীতিহত্থুব্বেধো কাযো অহোসি. সুমনস্স নৰুতিহত্থুব্বেধং সরীরং অহোসি. সোভিত-অনোমদস্সী-পদুম-পদুমুত্তর-ফুস্সবুদ্ধানং অট্ঠপণ্ণাসহত্থুব্বেধং সরীরং অহোসি. সুজাতো পণ্ণাসহত্থুব্বেধসরীরো অহোসি. সিদ্ধত্থ-তিস্স-ৰেস্সভুনো সট্ঠিহত্থুব্বেধা অহেসুং. সিখী সত্ততিহত্থুব্বেধো অহোসি. ককুসন্ধ-কোণাগমন-কস্সপা যথাক্কমেন চত্তালীসতিংসৰীসতিহত্থুব্বেধা অহেসুং. অম্হাকং ভগৰা অট্ঠারসহত্থুব্বেধো অহোসি. অযং পঞ্চৰীসতিযা বুদ্ধানং পমাণৰেমত্তং নাম.

কুলৰেমত্তং নাম কেচি খত্তিযকুলে নিব্বত্তিংসু কেচি ব্রাহ্মণকুলে. তথা হি ককুসন্ধকোণাগমনকস্সপসম্মাসম্বুদ্ধা ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিংসু. দীপঙ্করাদিগোতমবুদ্ধপরিযন্তা দ্ৰাৰীসতি বুদ্ধা খত্তিযকুলেযেৰ নিব্বত্তিংসু. অযং পঞ্চৰীসতিযা বুদ্ধানং কুলৰেমত্তং নাম.

পধানৰেমত্তং নাম দীপঙ্কর-কোণ্ডঞ্ঞ-সুমন-অনোমদস্সী-সুজাতসিদ্ধত্থ-ককুসন্ধানং দসমাসিকা পধানচরিযা. মঙ্গল-সুমেধতিস্স সিখীনং অট্ঠমাসিকা. রেৰতস্স সত্তমাসিকা. সোভিতস্স চত্তারো মাসা. পদুমঅত্থদস্সী ৰিপস্সীনং অড্ঢমাসিকা. নারদ-পদুমুত্তর-ধম্মদস্সী-কস্সপানং সত্তাহানি. পিযদস্সী-ফুস্স-ৰেস্সভূ কোণাগমনানং ছমাসিকা. অম্হাকং বুদ্ধস্স ছব্বস্সানি পধানচরিযা অহোসি. অযং পধানৰেমত্তং নাম.

রস্মিৰেমত্তং নাম মঙ্গলস্স কির সম্মাসম্বুদ্ধস্স সরীরস্মি দসসহস্সিলোকধাতুং ফরিত্ৰা অট্ঠাসি. পদুমুত্তরবুদ্ধস্স দ্ৰাদসযোজনিকা অহোসি. ৰিপস্সিস্স ভগৰতো সত্তযোজনিকা অহোসি. সিখিস্স তিযোজনপ্পমাণা. ককুসন্ধস্স দসযোজনিকা. অম্হাকং ভগৰতো সমন্ততো ব্যামপ্পমাণা. সেসানং অনিযতা অহোসি. অযং রস্মিৰেমত্তং নাম অজ্ঝাসযপটিবদ্ধং, যো যত্তকং ইচ্ছতি, তস্স সরীরপ্পভা তত্তকং ফরতি, পটিৰিদ্ধগুণে পন কস্সচি ৰেমত্তং নাম নত্থি. অযং রস্মিৰেমত্তং নাম.

যানৰেমত্তং নাম কেচি হত্থিযানেন কেচি অস্সযানেন কেচি রথপদ-পাসাদ-সিৰিকাদীসু অঞ্ঞতরেন নিক্খমন্তি. তথা হি দীপঙ্কর-সুমন-সুমেধ-ফুস্স-সিখী-কোণাগমনা হত্থিযানেন নিক্খমিংসু. কোণ্ডঞ্ঞ-রেৰত-পদুম-পিযদস্সী-ৰিপস্সী-ককুসন্ধা রথযানেন. মঙ্গল-সুজাত-অত্থদস্সী-তিস্স-গোতমা অস্সযানেন. অনোমদস্সীসিদ্ধত্থৰেস্সভুনো সিৰিকাযানেন. নারদো পদসা নিক্খমি. সোভিত-পদুমুত্তর-ধম্মদস্সী-কস্সপা পাসাদেন নিক্খমিংসু. অযং যানৰেমত্তং নাম.

বোধিৰেমত্তং নাম দীপঙ্করস্স ভগৰতো কপীতনরুক্খো বোধি; কোণ্ডঞ্ঞস্স ভগৰতো সালকল্যাণিরুক্খো, মঙ্গল-সুমন-রেৰত-সোভিতানং নাগরুক্খো, অনোমদস্সিস্স অজ্জুনরুক্খো, পদুমনারদানং মহাসোণরুক্খো, পদুমুত্তরস্স সললরুক্খো, সুমেধস্স নীপো, সুজাতস্স ৰেল়ু, পিযদস্সিনো ককুধো, অত্থদস্সিস্স চম্পকরুক্খো, ধম্মদস্সিস্স রত্তকুরৰকরুক্খো, সিদ্ধত্থস্স কণিকাররুক্খো, তিস্সস্স অসনরুক্খো, ফুস্সস্স আমলকরুক্খো, ৰিপস্সিস্স পাটলিরুক্খো, সিখিস্স পুণ্ডরীকরুক্খো, ৰেস্সভুস্স সালরুক্খো, ককুসন্ধস্স সিরীসরুক্খো, কোণাগমনস্স উদুম্বররুক্খো, কস্সপস্স নিগ্রোধো, গোতমস্স অস্সত্থোতি অযং বোধিৰেমত্তং নাম.

পল্লঙ্কৰেমত্তং নাম দীপঙ্কর-রেৰত-পিযদস্সী-অত্থদস্সী-ধম্মদস্সী-ৰিপস্সীনং তেপণ্ণাসহত্থপল্লঙ্কা অহেসুং; কোণ্ডঞ্ঞ-মঙ্গল-নারদ-সুমেধানং সত্তপণ্ণাসহত্থা; সুমনস্স সট্ঠিহত্থো পল্লঙ্কো অহোসি; সোভিত-অনোমদস্সী-পদুম-পদুমুত্তর-ফুস্সানং অট্ঠত্তিংসহত্থা, সুজাতস্স দ্ৰত্তিংসহত্থো, সিদ্ধত্থ-তিস্স-ৰেস্সভূনং চত্তালীসহত্থা, সিখিস্স দ্ৰত্তিংসহত্থো, ককুসন্ধস্স ছব্বীসতিহত্থো, কোণাগমনস্স ৰীসতিহত্থো, কস্সপস্স পন্নরসহত্থো, গোতমস্স চুদ্দসহত্থো পল্লঙ্কো অহোসি. অযং পল্লঙ্কৰেমত্তং নাম. ইমানি অট্ঠ ৰেমত্তানি নাম.

অৰিজহিতট্ঠানকথা

সব্ববুদ্ধানং পন চত্তারি অৰিজহিতট্ঠানানি নাম হোন্তি. সব্ববুদ্ধানঞ্হি বোধিপল্লঙ্কো অৰিজহিতো একস্মিংযেৰ ঠানে হোতি. ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং ইসিপতনে মিগদাযে অৰিজহিতমেৰ হোতি. দেৰোরোহণকালে সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে পঠমক্কপাদট্ঠানং অৰিজহিতমেৰ হোতি. জেতৰনে গন্ধকুটিযা চত্তারি মঞ্চপাদট্ঠানানি অৰিজহিতানেৰ হোন্তি. ৰিহারো পন খুদ্দকোপি মহন্তোপি হোতি. ৰিহারো ন ৰিজহতিযেৰ, নগরং পন ৰিজহতি.

সহজাতপরিচ্ছেদ-নক্খত্তপরিচ্ছেদকথা

অপরং পন অম্হাকংযেৰ ভগৰতো সহজাতপরিচ্ছেদঞ্চ নক্খত্তপরিচ্ছেদঞ্চ দীপেসুং. অম্হাকং সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তেন কির সদ্ধিং রাহুলমাতা আনন্দত্থেরো ছন্নো কণ্ডকো অস্সরাজা নিধিকুম্ভো মহাবোধি কাল়ুদাযীতি ইমানি সত্ত সহজাতানি. অযং সহজাতপরিচ্ছেদো. মহাপুরিসো পন উত্তরাসাল়্হনক্খত্তেনেৰ মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি, মহাভিনিক্খমনং নিক্খমি, ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, যমকপাটিহারিযং অকাসি. ৰিসাখনক্খত্তেন জাতো চ অভিসম্বুদ্ধো চ পরিনিব্বুতো চ. মাঘনক্খত্তেন তস্স সাৰকসন্নিপাতো চ আযুসঙ্খারৰোসজ্জনঞ্চ অহোসি. অস্সযুজনক্খত্তেন দেৰোরোহণং. অযং নক্খত্তপরিচ্ছেদোতি.

সধম্মতাকথা

ইদানি পন সব্বেসং বুদ্ধানং সাধারণধম্মতং পকাসযিস্সাম. সব্ববুদ্ধানং সমত্তিংসৰিধা ধম্মতা. সেয্যথিদং – পচ্ছিমভৰিকবোধিসত্তস্স সম্পজানস্স মাতুকুচ্ছিওক্কমনং, মাতুকুচ্ছিযং পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা বহিমুখোলোকনং, ঠিতায বোধিসত্তমাতুযা ৰিজাযনং, অরঞ্ঞেযেৰ মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনং, কঞ্চনপট্টেসু পতিট্ঠিতপাদানং উত্তরাভিমুখানং সত্তপদৰীতিহারানং গন্ত্ৰা চতুদ্দিসং ওলোকেত্ৰা সীহনাদনদনং, চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা জাতমত্তপুত্তানং মহাসত্তানং মহাভিনিক্খমনং, অরহদ্ধজমাদায পব্বজিত্ৰা সব্বহেট্ঠিমেন পরিচ্ছেদেন সত্তাহং পধানচরিযা, সম্বোধিং পাপুণনদিৰসে পাযাসভোজনং, তিণসন্থরে নিসীদিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণাধিগমো, আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানপরিকম্মং, মারবলৰিদ্ধংসনং, বোধিপল্লঙ্কেযেৰ তিস্সো ৰিজ্জা আদিং কত্ৰা অসাধারণঞাণাদিগুণপটিলাভো, সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৰ ৰীতিনামনং, মহাব্রহ্মুনো ধম্মদেসনত্থায আযাচনং, ইসিপতনে মিগদাযে ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং, মাঘপুণ্ণমায চতুরঙ্গিকসন্নিপাতে পাতিমোক্খুদ্দেসো, জেতৰনট্ঠানে নিবদ্ধৰাসো, সাৰত্থিনগরদ্ৰারে যমকপাটিহারিযকরণং, তাৰতিংসভৰনে অভিধম্মদেসনা, সঙ্কস্সনগরদ্ৰারে দেৰলোকতো ওতরণং সততং ফলসমাপত্তিসমাপজ্জনং, দ্ৰীসু ৰারেসু ৰেনেয্যজনাৰলোকনং, উপ্পন্নে ৰত্থুম্হি সিক্খাপদপঞ্ঞাপনং উপ্পন্নায অট্ঠুপ্পত্তিযা জাতককথনং, ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৰংসকথনং, আগন্তুকেহি ভিক্খূহি পটিসন্থারকরণং, নিমন্তিতানং ৰুট্ঠৰস্সানং অনাপুচ্ছা অগমনং, দিৰসে দিৰসে পুরেভত্তপচ্ছাভত্তপঠমমজ্ঝিমপচ্ছিমযামকিচ্চকরণং, পরিনিব্বানদিৰসে মংসরসভোজনং, চতুৰীসতিকোটিসতসহস্সসমাপত্তিযো সমাপজ্জিত্ৰা পরিনিব্বানন্তি ইমা সমত্তিংস সব্ববুদ্ধানং ধম্মতাতি.

অনন্তরাযিকধম্মকথা

সব্ববুদ্ধানং চত্তারো অনন্তরাযিকা ধম্মা. কতমে চত্তারো? বুদ্ধানং উদ্দিস্স অভিহটানং চতুন্নং পচ্চযানং ন সক্কা কেনচি অন্তরাযো কাতুং. বুদ্ধানং আযুনো ন সক্কা কেনচি অন্তরাযো কাতুং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘অট্ঠানমেতং অনৰকাসো, যং পরূপক্কমেন তথাগতং জীৰিতা ৰোরোপেয্যা’’তি (চূল়ৰ. ৩৪২). বুদ্ধানং দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণানং অসীতিযা অনুব্যঞ্জনানঞ্চ ন সক্কা কেনচি অন্তরাযো কাতুং. বুদ্ধরংসীনং ন সক্কা কেনচি অন্তরাযো কাতুন্তি. ইমে চত্তারো অনন্তরাযিকা ধম্মা নামাতি.

নিগমনকথা

এত্তাৰতা গতা সিদ্ধিং, বুদ্ধৰংসস্স ৰণ্ণনা;

সুৰণ্ণপদৰিঞ্ঞাতৰিচিত্তনযসোভিতা.

পোরাণট্ঠকথামগ্গং, পাল়িঅত্থপ্পকাসকং;

আদাযেৰ কতা বুদ্ধ-ৰংসস্সট্ঠকথা মযা.

পপঞ্চত্থং ৰিৰজ্জেত্ৰা, মধুরত্থস্স সব্বসো;

সম্পকাসনতো তস্মা, মধুরত্থপ্পকাসিনী.

কাৰীরজলসম্পাত-পরিপূতমহীতলে;

কাৰীরপট্টনে রম্মে, নানানারিনরাকুলে.

কারিতে কণ্হদাসেন, সণ্হৰাচেন সাধুনা;

ৰিহারে ৰিৰিধাকার-চারুপাকারগোপুরে.

ছাযাসলিলসম্পন্নে, দস্সনীযে মনোরমে;

হতদুজ্জনসম্বাধে, পৰিৰেকসুখে সিৰে.

তত্থ পাচীনপাসাদ-তলে পরমসীতলে;

ৰসতা বুদ্ধৰংসস্স, মযা সংৰণ্ণনা কতা.

যথা বুদ্ধৰংসস্স সংৰণ্ণনাযং, গতা সাধু সিদ্ধিং ৰিনা অন্তরাযং;

তথা ধম্মযুত্তা জনানং ৰিতক্কা, ৰিনাৰন্তরাযেন সিদ্ধিং ৰজন্তু.

ইমং বুদ্ধৰংসস্স সংৰণ্ণনং মে, করোন্তেন যং পত্থিতং পুঞ্ঞজাতং;

সদা তস্স দেৰানুভাৰেন লোকো, ধুৰং সন্তমচ্চন্তমত্থং পযাতং.

ৰিনস্সন্তু রোগা মনুস্সেসু সব্বে, পৰস্সন্তু দেৰাপি ৰস্সন্তকালে;

সুখং হোতু নিচ্চং ৰরং নারকাপি, পিসাচাপযাতা পিপাসা ভৰন্তু.

সুরা অচ্ছরানং গণাদীহি সদ্ধিং, চিরং দেৰলোকে সুখং চানুভোন্তু;

চিরং ঠাতু ধম্মো মুনিন্দস্স লোকে, সুখং লোকপালা মহিং পালযন্তু.

গরূহি গীতনামেন, বুদ্ধদত্তোতি ৰিস্সুতো;

থেরো কত্ৰা অট্ঠকথং, মধুরত্থৰিলাসিনিং.

পোত্থকং ঠপযিত্ৰেমং, পরম্পরে হিতাৰহং;

অচিরট্ঠিতভাৰেন, অহো মচ্চুৰসং গতো.

ইতি ভাণৰারৰসেন ছব্বীসতিভাণৰারা, গন্থৰসেন পঞ্চসতাধিকছসহস্সগন্থা, অক্খরৰসেন তিসহস্সাধিকানি দ্ৰেসতসহস্সক্খরানি.

অন্তরাযং ৰিনা এসা, যথা নিট্ঠং উপাগতা;

তথা সিজ্ঝন্তু সঙ্কপ্পা, সত্তানং ধম্মনিস্সিতাতি.

ইতি মধুরত্থৰিলাসিনী নাম

বুদ্ধৰংস-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.