২৩. ৰেস্সভূবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা

সিখিস্স পন সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপরভাগে অন্তরহিতে তস্স সাসনে সত্ততিৰস্সসহস্সাযুকা মনুস্সা অনুক্কমেন পরিহাযিত্ৰা দসৰস্সাযুকা অহেসুং. পুন ৰড্ঢিত্ৰা অপরিমিতাযুকা হুত্ৰা অনুক্কমেন পরিহাযিত্ৰা সট্ঠিৰস্সসহস্সাযুকা অহেসুং. তদা ৰিজিতমনোভূ সব্বলোকাভিভূ সযম্ভূ ৰেস্সভূ নাম সত্থা লোকে উদপাদি. সো পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা অনোমনগরে সুপ্পতীতস্স সুপ্পতীতস্স নাম রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সীলৰতিযা যসৰতিযা নাম কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং অগ্গহেসি. সো দসন্নং মাসানং অচ্চযেন অনুপমুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাযমানোৰ জনং তোসেন্তো ৰসভনাদং নদি. তস্মা ৰসভনাদহেতুত্তা তস্স নামগ্গহণদিৰসে ‘‘ৰেস্সভূ’’তি নামমকংসু. সো ছব্বস্সসহস্সানি অগারং অজ্ঝাৰসি. রুচি-সুরুচি-রতিৰড্ঢননামকা তযো পাসাদা তস্স অহেসুং. সুচিত্তাদেৰিপ্পমুখানি তিংস ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.

সো চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা সুচিত্তায নাম দেৰিযা সুপ্পবুদ্ধে নাম কুমারে উপ্পন্নে সুৰণ্ণসিৰিকায উয্যানদস্সনত্থায গন্ত্ৰা দেৰদত্তানি কাসাযানি গহেত্ৰা পব্বজি. তং সত্তত্তিংসসহস্সানি অনুপব্বজিংসু. অথ সো তেহি পরিৰুতো ছ মাসে পধানচরিযং চরিত্ৰা ৰিসাখপুণ্ণমায সুচিত্তনিগমে সন্দিস্সমানসরীরায সিরিৰড্ঢনায নাম দিন্নং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা সালৰনে দিৰাৰিহারং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযে নরিন্দনাগরাজেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা সালবোধিং পদক্খিণতো উপাগমি. তস্সাপি সালস্স তদেৰ পাটলিযা পমাণমেৰ পমাণং অহোসি. তথেৰ পুপ্ফফলসিরিৰিভৰো ৰেদিতব্বো. সো সালমূলমুপগন্ত্ৰা চত্তালীসহত্থৰিত্থতং তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা ৰিগতনীৰরণং সব্বকামমদাৰরণং অনাৰরণঞাণং পটিলভিত্ৰা – ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তসত্তাহং তত্থেৰ ৰীতিনামেত্ৰা অত্তনো কনিট্ঠভাতিকস্স সোণকুমারস্স উত্তরকুমারস্স চ উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা দেৰপথেন গন্ত্ৰা অনোমনগরসমীপে অরুণুয্যানে ওতরিত্ৰা উয্যানপালেন কুমারে পক্কোসাপেত্ৰা তেসং সপরিৰারানং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. তদা অসীতিযা কোটিসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি.

পুন জনপদচারিকং চরন্তো ভগৰা তত্থ তত্থ ধম্মং দেসেন্তো সত্ততিযা কোটিসহস্সানং ধম্মাভিসমযো অহোসি, সো দুতিযো অভিসমযো অহোসি. অনোমনগরেযেৰ দিট্ঠিজালং ভিন্দন্তো তিত্থিযমানদ্ধজং পাতেন্তো মানমদং ৰিদ্ধংসেন্তো ধম্মদ্ধজং সমুস্সযন্তো নৰুতিযোজনৰিত্থতায মনুস্সপরিসায পরিমাণরহিতায দেৰপরিসায যমকপাটিহারিযং কত্ৰা দেৰমনুস্সে পসাদেত্ৰা সট্ঠিকোটিযো ধম্মামতেন তপ্পেসি, সো ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

১. ‘‘তত্থেৰ মণ্ডকপ্পম্হি, অসমো অপ্পটিপুগ্গলো;

ৰেস্সভূ নাম নামেন, লোকে উপ্পজ্জি নাযকো.

২. ‘‘আদিত্তং ৰত রাগগ্গি, তণ্হানং ৰিজিতং তদা;

নাগোৰ বন্ধনং ছেত্ৰা, পত্তো সম্বোধিমুত্তমং.

৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৰত্তেন্তে, ৰেস্সভূলোকনাযকে;

অসীতিকোটিসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহু.

৪. ‘‘পক্কন্তে চারিকং রট্ঠে, লোকজেট্ঠে নরাসভে;

সত্ততিকোটিসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু.

৫. ‘‘মহাদিট্ঠিং ৰিনোদেন্তো, পাটিহেরং করোতি সো;

সমাগতা নরমরূ, দসসহস্সী সদেৰকে.

৬. ‘‘মহাঅচ্ছরিযং দিস্ৰা, অব্ভুতং লোমহংসনং;

দেৰা চেৰ মনুস্সা চ, বুজ্ঝরে সট্ঠিকোটিযো’’তি.

তত্থ আদিত্তন্তি সকলমিদং লোকত্তযং সম্পদিত্তং. রাগগ্গীতি রাগেন. তণ্হানং ৰিজিতন্তি তণ্হানং ৰিজিতং রট্ঠং ৰসৰত্তিট্ঠানন্তি এৰং ঞত্ৰাতি অত্থো. নাগোৰ বন্ধনং ছেত্ৰাতি হত্থী ৰিয পূতিলতাবন্ধনং ছিন্দিত্ৰা সম্বোধিং পত্তো অধিগতো. দসসহস্সীতি দসসহস্সিযং. সদেৰকেতি সদেৰকে লোকে. বুজ্ঝরেতি বুজ্ঝিংসু.

সোণুত্তরানং পন দ্ৰিন্নং অগ্গসাৰকানং সমাগমে পব্বজিতানং অসীতিযা অরহন্তসহস্সানং মজ্ঝে মাঘপুণ্ণমাযং পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. যদা পন ৰেস্সভুনা সব্বলোকাভিভুনা সহ পব্বজিতা সত্তত্তিংসসহস্সসঙ্খা ভিক্খূ গণতো ওহীনসমযে পক্কন্তা, তে ৰেস্সভুস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স ধম্মচক্কপ্পৰত্তিং সুত্ৰা সোরেয্যং নাম নগরং আগন্ত্ৰা ভগৰন্তং অদ্দসংসু. তেসং ভগৰা ধম্মং দেসেত্ৰা সব্বেৰ তে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বাজেত্ৰা চতুরঙ্গসমন্নাগতায পরিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি.

যদা পন নারিৰাহননগরে উপসন্তো নাম রাজপুত্তো রজ্জং কারেসি, তস্সানুকম্পায ভগৰা তত্থ অগমাসি, সোপি ভগৰতো আগমনং সুত্ৰা সপরিৰারো ভগৰতো পচ্চুগ্গমনং কত্ৰা নিমন্তেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা তস্স ধম্মং সুত্ৰা পসন্নহদযো পব্বজি. তং সট্ঠিসহস্সসঙ্খা পুরিসা অনুপব্বজিংসু. তে তেন সদ্ধিং অরহত্তং পাপুণিংসু. সো তেহি পরিৰুতো ৰেস্সভূ ভগৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৭. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, ৰেস্সভুস্স মহেসিনো;

খীণাসৰানং ৰিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.

৮. ‘‘অসীতিভিক্খুসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;

সত্ততিভিক্খুসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.

৯. ‘‘সট্ঠিভিক্খুসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;

জরাদিভযতীতানং, ওরসানং মহেসিনো’’তি.

তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সরভৰতীনগরে পরমপিযদস্সনো সুদস্সনো নাম রাজা হুত্ৰা ৰেস্সভুম্হি লোকনাযকে সরভনগরমুপগতে তস্স ধম্মং সুত্ৰা পসন্নহদযো দসনখসমোধানসমুজ্জলং জলজামলাৰিকলকমলমকুলসদিসমঞ্জলিং সিরসি কত্ৰা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স সচীৰরং মহাদানং দত্ৰা তত্থেৰ ভগৰতো নিৰাসত্থায গন্ধকুটিং কত্ৰা তং পরিক্খিপিত্ৰা ৰিহারসহস্সং কারেত্ৰা সব্বঞ্চ ৰিভৰজাতং ভগৰতো সাসনে পরিচ্চজিত্ৰা তস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা আচারগুণসম্পন্নো তেরসধুতগুণেসু নিরতো বোধিসম্ভারপরিযেসনায রতো বুদ্ধসাসনাভিরতো ৰিহাসি. সোপি তং ভগৰা ব্যাকাসি – ‘‘অনাগতে ইতো একত্তিংসকপ্পে অযং গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি. তেন ৰুত্তং –

১০. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুদস্সনো নাম খত্তিযো;

নিমন্তেত্ৰা মহাৰীরং, দানং দত্ৰা মহারহং;

অন্নপানেন ৰত্থেন, সসঙ্ঘং জিনপূজযিং.

১১. ‘‘তস্স বুদ্ধস্স অসমস্স, চক্কং ৰত্তিতমুত্তমং;

সুত্ৰান পণিতং ধম্মং, পব্বজ্জমভিরোচযিং.

১২. ‘‘মহাদানং পৰত্তেত্ৰা, রত্তিন্দিৰমতন্দিতো;

পব্বজ্জং গুণসম্পন্নং, পব্বজিং জিনসন্তিকে.

১৩. ‘‘আচারগুণসম্পন্নো, ৰত্তসীলসমাহিতো;

সব্বঞ্ঞুতং গৰেসন্তো, রমামি জিনসাসনে.

১৪. ‘‘সদ্ধাপীতিং উপগন্ত্ৰা, বুদ্ধং ৰন্দামি সত্থরং;

পীতি উপ্পজ্জতি ময্হং, বোধিযাযেৰ কারণা.

১৫. ‘‘অনিৰত্তমানসং ঞত্ৰা, সম্বুদ্ধো এতদব্রৰি;

একত্তিংসে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.

১৬. ‘‘অহু কপিলৰ্হযা রম্মা…পে… হেস্সাম সম্মুখং ইমং.

১৭. ‘‘তস্সাহং ৰচনং সুত্ৰা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;

উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিং, দসপারমিপূরিযা’’তি.

তত্থ চক্কং ৰত্তিতন্তি ধম্মচক্কং পৰত্তিতং. পণীতং ধম্মন্তি উত্তরিমনুস্সধম্মং. পব্বজ্জং গুণসম্পন্নন্তি ঞত্ৰা পব্বজিন্তি অত্থো. ৰত্তসীলসমাহিতোতি ৰত্তেসু চ সীলেসু চ সমাহিতো. তেসং তেসং পূরণে সমাহিতোতি অত্থো. রমামীতি অভিরমিং. সদ্ধাপীতিন্তি সদ্ধঞ্চ পীতিঞ্চ উপগন্ত্ৰা. ৰন্দামীতি অভিৰন্দিং, অতীতত্থে ৰত্তমানৰচনং দট্ঠব্বং. সত্থরন্তি সত্থারং. অনিৰত্তমানসন্তি অনোসক্কিযমানমানসং.

তস্স পন ভগৰতো অনোমং নাম নগরং অহোসি. সুপ্পতীতো নামস্স পিতা খত্তিযো, যসৰতী নাম মাতা, সোণো চ উত্তরো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা, উপসন্তো নামুপট্ঠাকো, রামা চ সমালা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, সালরুক্খো বোধি, সরীরং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি. সট্ঠিৰস্সসহস্সানি আযু, সুচিত্তা নামস্স ভরিযা, সুপ্পবুদ্ধো নামস্স পুত্তো, সুৰণ্ণসিৰিকায নিক্খমি. তেন ৰুত্তং –

১৮. ‘‘অনোমং নাম নগরং, সুপ্পতীতো নাম খত্তিযো;

মাতা যসৰতী নাম, ৰেস্সভুস্স মহেসিনো.

২৩. ‘‘সোণো চ উত্তরো চেৰ, অহেসুং অগ্গসাৰকা;

উপসন্তো নামুপট্ঠাকো, ৰেস্সভুস্স মহেসিনো.

২৪. ‘‘রামা চেৰ সমালা চ, অহেসুং অগ্গসাৰিকা;

বোধি তস্স ভগৰতো, মহাসালোতি ৰুচ্চতি.

২৫. ‘‘সোত্থিকো চেৰ রম্মো চ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠকা;

গোতমী সিরিমা চেৰ, অহেসুং অগ্গুপট্ঠিকা.

২৬. ‘‘সট্ঠিরতনমুব্বেধো, হেমযূপসমূপমো;

কাযা নিচ্ছরতী রস্মি, রত্তিংৰ পব্বতে সিখী.

২৭. ‘‘সট্ঠিৰস্সসহস্সানি, আযু তস্স মহেসিনো;

তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি, জনতং বহুং.

২৮. ‘‘ধম্মং ৰিত্থারিকং কত্ৰা, ৰিভজিত্ৰা মহাজনং;

ধম্মনাৰং ঠপেত্ৰান, নিব্বুতো সো সসাৰকো.

২৯. ‘‘দস্সনেয্যং সব্বজনং, ৰিহারং ইরিযাপথং;

সব্বং তমন্তরহিতং, ননু রিত্তা সব্বসঙ্খারা’’তি.

তত্থ হেমযূপসমূপমোতি সুৰণ্ণত্থম্ভসদিসোতি অত্থো. নিচ্ছরতীতি ইতো চিতো চ সন্ধাৰতি. রস্মীতি পভারস্মি. রত্তিংৰ পব্বতে সিখীতি রত্তিযং পব্বতমত্থকে অগ্গি ৰিয. রংসিৰিজ্জোতা তস্স কাযেতি অত্থো. ৰিভজিত্ৰাতি ৰিভাগং কত্ৰা, উগ্ঘটিতাদিৰসেন সোতাপন্নাদিৰসেন চাতি অত্থো. ধম্মনাৰন্তি অট্ঠঙ্গমগ্গসঙ্খাতং ধম্মনাৰং, চতুরোঘনিত্থরণত্থায ঠপেত্ৰাতি অত্থো. দস্সনেয্যন্তি দস্সনীযো. সব্বজনন্তি সব্বো জনো, সসাৰকসঙ্ঘো সম্মাসম্বুদ্ধোতি অত্থো. ৰিহারন্তি ৰিহারো, সব্বত্থ পচ্চত্তে উপযোগৰচনং দট্ঠব্বং.

ৰেস্সভূ কির ভগৰা উসভৰতীনগরে খেমে মিগদাযে পরিনিব্বাযি. ধাতুযো পনস্স ৰিপ্পকিরিংসু.

‘‘উসভৰতিপুরে পুরুত্তমে, জিনৰসভো ভগৰা হি ৰেস্সভূ;

উপৰনৰিহরে মনোরমে, নিরুপধিসেসমুপাগতো কিরা’’তি.

সেসং সব্বত্থ গাথাসু পাকটমেৰাতি.

ৰেস্সভূবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো একৰীসতিমো বুদ্ধৰংসো.