২০. ফুস্সবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা
তস্স তিস্সস্স ভগৰতো অপরভাগে অনুক্কমেন পরিহাযিত্ৰা পুন ৰড্ঢিত্ৰা অপরিমিতাযুকা হুত্ৰা অনুপুব্বেন হাযিত্ৰা নৰুতিৰস্সসহস্সাযুকেসু জাতেসু তস্মিংযেৰ কপ্পে ফুস্সো নাম সত্থা লোকে উপ্পজ্জি. সোপি ভগৰা পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা কাসিকনগরে জযসেনরঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সিরিমায নাম দেৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন সিরিমুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. সো নৰৰস্সসহস্সানি অগারং অজ্ঝাৰসি. তস্স কির গরুল়পক্খ-হংস-সুৰণ্ণভারাতি তযো পাসাদা অহেসুং. কিসাগোতমিপ্পমুখানি তিংস ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.
সো চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা কিসাগোতমিযা অনুপমে নাম পুত্তে উপ্পন্নে অলঙ্কতগজৰরক্খন্ধগতো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তং পব্বজিতং জনকোটি অনুপব্বজি. সো তেহি পরিৰুতো ছ মাসে পধানচরিযং চরিত্ৰা ততো গণং পহায সত্তাহং একচরিযং অনুব্রূহযমানো ৰসিত্ৰা ৰিসাখপুণ্ণমায অঞ্ঞতরে নগরে অঞ্ঞতরস্স সেট্ঠিনো ধীতায সিরিৰড্ঢায নাম দিন্নং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা সিংসপাৰনে দিৰাৰিহারং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযে সিরিৰড্ঢেন নাম উপাসকেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা আমলকবোধিং উপসঙ্কমিত্ৰা সমারং মারবলং ৰিধমিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পত্ৰা – ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৰ ৰীতিনামেত্ৰা অত্তনা সদ্ধিং পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটীনং ধম্মপটিৰেধসমত্থতং দিস্ৰা আকাসেন গন্ত্ৰা সঙ্কস্সনগরে ইসিপতনে মিগদাযে ওতরিত্ৰা তেসং মজ্ঝে ধম্মচক্কং পৰত্তেসি. তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
১. ‘‘তত্থেৰ মণ্ডকপ্পম্হি, অহু সত্থা অনুত্তরো;
অনূপমো অসমসমো, ফুস্সো লোকগ্গনাযকো.
২. ‘‘সোপি সব্বং তমং হন্ত্ৰা, ৰিজটেত্ৰা মহাজটং;
সদেৰকং তপ্পযন্তো, অভিৰস্সি অমতম্বুনা.
৩. ‘‘ধম্মচক্কং পৰত্তেন্তে, ফুস্সে নক্খত্তমঙ্গলে;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ তত্থেৰ মণ্ডকপ্পম্হীতি যস্মিং কপ্পে দ্ৰে বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি, সো ‘‘মণ্ডকপ্পো’’তি হেট্ঠা ৰুত্তো. ৰিজটেত্ৰাতি পটিৰিস্সজ্জেত্ৰা. মহাজটন্তি এত্থ জটাতি তণ্হাযেতং অধিৰচনং. সা হি রূপাদীসু আরম্মণেসু হেট্ঠুপরিযৰসেন পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনতো সংসিব্বনতো সুত্তগুম্বজালপূৰসঙ্খাতা জটা ৰিযাতি জটাতি ৰুত্তং, তং মহাজটং. সদেৰকন্তি সদেৰকং লোকং. অভিৰস্সীতি পাৰস্সি. অমতম্বুনাতি অমতসঙ্খাতেন ধম্মকথাসলিলেন তপ্পযন্তো পাৰস্সীতি অত্থো.
যদা পন বারাণসীনগরে সিরিৰড্ঢো নাম রাজা মহন্তং ভোগক্খন্ধং পহায তাপসপব্বজ্জং পব্বজি. তেন সহ পব্বজিতানং তাপসানং নৰুতিসতসহস্সানি অহেসুং. তেসং ভগৰা ধম্মং দেসেসি. তদা নৰুতিযা সতসহস্সানং দুতিযাভিসমযো অহোসি. যদা পন অত্তনো পুত্তস্স অনুপমকুমারস্স ধম্মং দেসেসি, তদা অসীতিযা সতসহস্সানং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
৪. ‘‘নৰুতিসতসহস্সানং, দুতিযাভিসমযো অহু;
অসীতিসতসহস্সানং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
ততো অপরেন সমযেন কণ্ণকুজ্জনগরে সুরক্খিতো রাজপুত্তো চ পুরোহিতপুত্তো ধম্মসেনকুমারো চ ফুস্সে সম্মাসম্বুদ্ধে অত্তনো নগরং সম্পত্তে সট্ঠিযা পুরিসসতসহস্সেহি সদ্ধিং পচ্চুগ্গন্ত্ৰা ৰন্দিত্ৰা নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা দসবলস্স ধম্মকথং সুত্ৰা ভগৰতি পসীদিত্ৰা তে সপরিৰারা পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. তেসং সট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সানং মজ্ঝে ভগৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. পুন কাসিনগরে জযসেনরঞ্ঞো সট্ঠিমত্তানং ঞাতীনং সমাগমে বুদ্ধৰংসং দেসেসি, তং সুত্ৰা পঞ্ঞাসসতসহস্সানি এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. তেসং মজ্ঝগতো ভগৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. পুন মহামঙ্গলসমাগমে মঙ্গলকথং সুত্ৰা চত্তালীসপুরিসসতসহস্সানি পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. তেসং মজ্ঝগতো সুগতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
৫. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, ফুস্সস্সপি মহেসিনো;
খীণাসৰানং ৰিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৬. ‘‘সট্ঠিসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;
পঞ্ঞাসসতসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.
৭. ‘‘চত্তালীসসতসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;
অনুপাদা ৰিমুত্তানং, ৰোচ্ছিন্নপটিসন্ধিন’’ন্তি.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো অরিন্দমনগরে ৰিজিতাৰী নাম খত্তিযো হুত্ৰা তস্স ধম্মং সুত্ৰা ভগৰতি পসীদিত্ৰা তস্স মহাদানং দত্ৰা মহারজ্জং পহায ভগৰতো সন্তিকে পব্বজিত্ৰা তীণি পিটকানি উগ্গহেত্ৰা তেপিটকধরো মহাজনস্স ধম্মকথং কথেসি, সীলপারমিঞ্চ পূরেসি. সোপি নং ‘‘বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৰুত্তং –
৮. ‘‘অহং তেন সমযেন, ৰিজিতাৰী নাম খত্তিযো;
ছড্ডযিত্ৰা মহারজ্জং, পব্বজিং তস্স সন্তিকে.
৯. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, ফুস্সো লোকগ্গনাযকো;
দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.
১০. ‘‘পধানং পদহিত্ৰান…পে… দসপারমিপূরিযা.
১২. ‘‘সুত্তন্তং ৰিনযঞ্চাপি, নৰঙ্গং সত্থুসাসনং;
সব্বং পরিযাপুণিত্ৰা, সোভযিং জিনসাসনং.
১৩. ‘‘তত্থপ্পমত্তো ৰিহরন্তো, ব্রহ্মং ভাৰেত্ৰ ভাৰনং;
অভিঞ্ঞাপারমিং গন্ত্ৰা, ব্রহ্মলোকমগঞ্ছহ’’ন্তি.
তস্স পন ভগৰতো কাসিকং নাম নগরং অহোসি. জযসেনো নাম রাজা পিতা, সিরিমা নাম মাতা, সুরক্খিতো চ ধম্মসেনো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা, সভিযো নামুপট্ঠাকো, চালা চ উপচালা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, আমলকরুক্খো বোধি, সরীরং অট্ঠপণ্ণাসহত্থুব্বেধং অহোসি, আযু নৰুতিৰস্সসহস্সানি, কিসাগোতমী নাম অগ্গমহেসী, অনুপমো নামস্স পুত্তো, হত্থিযানেন নিক্খমি. তেন ৰুত্তং –
১৪. ‘‘কাসিকং নাম নগরং, জযসেনো নাম খত্তিযো;
সিরিমা নাম জনিকা, ফুস্সস্সাপি মহেসিনো…পে. …;
বোধি তস্স ভগৰতো, আমণ্ডোতি পৰুচ্চতি…পে….
২২. ‘‘অট্ঠপণ্ণাসরতনং, সোপি অচ্চুগ্গতো মুনি;
সোভতে সতরংসীৰ, উল়ুরাজাৰ পূরিতো.
২৩. ‘‘নৰুতিৰস্সসহস্সানি, আযু ৰিজ্জতি তাৰদে;
তাৰতা তিট্ঠমানো সো, তারেসি জনতং বহুং.
২৪. ‘‘ওৰদিত্ৰা বহূ সত্তে, সন্তারেত্ৰা বহূ জনে;
সোপি সত্থা অতুলযসো, নিব্বুতো সো সসাৰকো’’তি.
তত্থ আমণ্ডোতি আমলকরুক্খো. ওৰদিত্ৰাতি ওৰাদং দত্ৰা, অনুসাসিত্ৰাতি অত্থো. সোপি সত্থা অতুলযসোতি সোপি সত্থা অমিতযসোতি অত্থো. ‘‘সো জহিত্ৰা অমিতযসো’’তিপি পাঠো, তস্স সো সব্বমেৰ ৰুত্তপ্পকারং ৰিসেসং হিত্ৰাতি অত্থো.
ফুস্সো কির সম্মাসম্বুদ্ধো কুসিনারাযং সেনারামে পরিনিব্বাযি. ধাতুযো কিরস্স ৰিত্থারিকা অহেসুং. সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৰাতি.
ফুস্সবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো অট্ঠারসমো বুদ্ধৰংসো.