১৯. তিস্সবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা

তস্স পন সিদ্ধত্থস্স ভগৰতো অপরভাগে একো কপ্পো বুদ্ধসুঞ্ঞো অহোসি. ইতো দ্ৰানৰুতিকপ্পমত্থকে তিস্সো, ফুস্সোতি একস্মিং কপ্পে দ্ৰে বুদ্ধা নিব্বত্তিংসু. তত্থ তিস্সো নাম মহাপুরিসো পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতপুরে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা খেমকনগরে জনসন্ধস্স নাম রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা পদুমদলসদিসনযনায পদুমানামায দেৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন অনোমুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. সত্তৰস্সসহস্সানি অগারং অজ্ঝাৰসি. তস্স গুহাসেল-নারিসয-নিসভনামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সুভদ্দাদেৰিপ্পমুখানি তেত্তিংস ইত্থিসহস্সানি অহেসুং.

সো চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা সুভদ্দাদেৰিযা পুত্তে আনন্দকুমারে উপ্পন্নে সোনুত্তরং নাম অনুত্তরং তুরঙ্গৰরমারুয্হ মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা পব্বজি. তং মনুস্সানং কোটি অনুপব্বজি. সো তেহি পরিৰুতো অট্ঠ মাসে পধানচরিযং চরিত্ৰা ৰিসাখপুণ্ণমায ৰীরনিগমে ৰীরসেট্ঠিস্স ধীতায দিন্নং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা সললৰনে দিৰাৰিহারং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযে ৰিজিতসঙ্গামকেন নাম যৰপালেন উপনীতা অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা অসনবোধিং উপসঙ্কমিত্ৰা চত্তালীসহত্থৰিত্থতং তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা তত্থ পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা সমারং মারবলং ৰিধমিত্ৰা অধিগতসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো – ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তসত্তাহং বোধিসমীপেযেৰ ৰীতিনামেত্ৰা যসৰতী নগরে ব্রহ্মদেৰং উদযঞ্চ দ্ৰে রাজপুত্তে সপরিৰারে উপনিস্সযসম্পন্নে আকাসেন গন্ত্ৰা যসৰতীমিগদাযে ওতরিত্ৰা উয্যানপালেন রাজপুত্তে পক্কোসাপেত্ৰা তেসং সপরিৰারানং অৰিসারিনা ব্যাপিনা মধুরেন ব্রহ্মস্সরেন দসসহস্সিলোকধাতুং ৰিঞ্ঞাপেন্তোৰ ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, তদা কোটিসতানং পঠমো ধম্মাভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

১. ‘‘সিদ্ধত্থস্স অপরেন, অসমো অপ্পটিপুগ্গলো;

অনন্ততেজো অমিতযসো, তিস্সো লোকগ্গনাযকো.

২. ‘‘তমন্ধকারং ৰিধমিত্ৰা, ওভাসেত্ৰা সদেৰকং;

অনুকম্পকো মহাৰীরো, লোকে উপ্পজ্জি চক্খুমা.

৩. ‘‘তস্সাপি অতুলা ইদ্ধি, অতুলং সীলং সমাধি চ;

সব্বত্থ পারমিং গন্ত্ৰা, ধম্মচক্কং পৰত্তযি.

৪. ‘‘সো বুদ্ধো দসসহস্সিম্হি, ৰিঞ্ঞাপেসি গিরং সুচিং;

কোটিসতানি অভিসমিংসু, পঠমে ধম্মদেসনে’’তি.

তত্থ সব্বত্থাতি সব্বেসু ধম্মেসু পারং গন্ত্ৰা. দসসহস্সিম্হীতি দসসহস্সিযং অথাপরেন সমযেন তিস্সেন সত্থারা সদ্ধিং পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটি মহাপুরিসস্স গণৰাসং পহায বোধিমূলমুপগমনসমযে অঞ্ঞত্র গতা. সা তিস্সেন সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মচক্কং পৰত্তিত’’ন্তি সুত্ৰা যসৰতীমিগদাযং আগন্ত্ৰা দসবলমভিৰাদেত্ৰা তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদি. তেসং ভগৰা ধম্মং দেসেসি, তদা নৰুতিযা কোটীনং দুতিযাভিসমযো অহোসি. পুন মহামঙ্গলসমাগমে মঙ্গলপরিযোসানে সট্ঠিযা কোটীনং ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৫. ‘‘দুতিযো নৰুতিকোটীনং, ততিযো সট্ঠিকোটিযো;

বন্ধনাতো পমোচেসি, সত্তে নরমরূ তদা’’তি.

তত্থ দুতিযো নৰুতিকোটীনন্তি দুতিযো অভিসমযো অহোসি নৰুতিকোটিপাণীনন্তি অত্থো. বন্ধনাতোতি বন্ধনতো, দসহি সংযোজনেহি পরিমোচেসীতি অত্থো. ইদানি পরিমোচিতে সত্তে সরূপতো দস্সেন্তো ‘‘নরমরূ’’তি আহ. নরমরূতি নরামরে.

যসৰতীনগরে কির অন্তোৰস্সং পব্বজিতানং অরহন্তানং সতসহস্সেহি পরিৰুতো পৰারেসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. উভতো সুজাতস্স সুজাতস্স নাম রঞ্ঞো নারিৰাহনকুমারো নারিৰাহননগরং অনুপ্পত্তে ভগৰতি লোকনাথে সপরিৰারো পচ্চুগ্গন্ত্ৰা দসবলং সভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা সত্তাহং অসদিসদানং দত্ৰা অত্তনো রজ্জং পুত্তস্স নিয্যাতেত্ৰা সপরিৰারো সব্বলোকাধিপতিস্স তিস্সসম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে এহিভিক্খুপব্বজ্জায পব্বজি. তস্স কির সা পব্বজ্জা সব্বদিসাসু পাকটা অহোসি. তস্মা ততো ততো আগন্ত্ৰা নারিৰাহনকুমারং মহাজনো অনুপব্বজি. তদা তথাগতো নৰুতিযা ভিক্খুসতসহস্সস্স মজ্ঝগতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. পুন খেমৰতীনগরে ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৰংসধম্মকথং সুত্ৰা অসীতিসতসহস্সানি তস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু, তেহি পরিৰুতো সুগতো পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৰুত্তং –

৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, তিস্সে লোকগ্গনাযকে;

খীণাসৰানং ৰিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.

৭. ‘‘খীণাসৰসতসহস্সানং, পঠমো আসি সমাগমো;

নৰুতিসতসহস্সানং, দুতিযো আসি সমাগমো.

৮. ‘‘অসীতিসতসহস্সানং, ততিযো আসি সমাগমো;

খীণাসৰানং ৰিমলানং, পুপ্ফিতানং ৰিমুত্তিযা’’তি.

তদা অম্হাকং বোধিসত্তো যসৰতীনগরে সুজাতো নাম রাজা হুত্ৰা ইদ্ধং ফীতং জনপদং অনেককোটিধনসন্নিচযং অনুরাগমুপগতহদযঞ্চ পরিজনং তিণনল়মিৰ পরিচ্চজিত্ৰা জাতিআদীসু সংৰিগ্গহদযো নিক্খমিত্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা মহিদ্ধিকো মহানুভাৰো হুত্ৰা ‘‘বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি সুত্ৰা পঞ্চৰণ্ণায পীতিযা ফুটসরীরো হুত্ৰা সপতিস্সো তিস্সং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘হন্দাহং মন্দারৰপারিচ্ছত্তকাদীহি দিব্বকুসুমেহি ভগৰন্তং পূজেস্সামী’’তি. অথ সো এৰং চিন্তেত্ৰা ইদ্ধিযা সগ্গলোকং গন্ত্ৰা চিত্তলতাৰনং পৰিসিত্ৰা পদুমপারিচ্ছত্তকমন্দারৰাদীহি দিব্বকুসুমেহি রতনমযং চঙ্কোটকং গাৰুতপ্পমাণং পূরেত্ৰা গহেত্ৰা গগনতলেন আগন্ত্ৰা দিব্বেহি সুরভিকুসুমেহি ভগৰন্তং পূজেসি. একঞ্চ মণিদণ্ডকং সুৰণ্ণমযকণ্ণিকং পদুমরাগমণিমযপণ্ণং সুগন্ধকেসরচ্ছত্তং ৰিয পদুমচ্ছত্তং ভগৰতো সিরসি ধারযন্তো চতুপরিসমজ্ঝে অট্ঠাসি. অথ ভগৰা নং – ‘‘ইতো দ্ৰেনৰুতে কপ্পে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৰুত্তং –

৯. ‘‘অহং তেন সমযেন, সুজাতো নাম খত্তিযো;

মহাভোগং ছড্ডযিত্ৰা, পব্বজিং ইসিপব্বজং.

১০. ‘‘মযি পব্বজিতে সন্তে, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;

বুদ্ধোতি সদ্দং সুত্ৰান, পীতি মে উপপজ্জথ.

১১. ‘‘দিব্বং মন্দারৰং পুপ্ফং, পদুমং পারিছত্তকং;

উভো হত্থেহি পগ্গয্হ, ধুনমানো উপাগমিং.

১২. ‘‘চাতুৰণ্ণপরিৰুতং, তিস্সং লোকগ্গনাযকং;

তমহং পুপ্ফং গহেত্ৰা, মত্থকে ধারযিং জিনং.

১৩. ‘‘সোপি মং বুদ্ধো ব্যাকাসি, জনমজ্ঝে নিসীদিয;

দ্ৰেনৰুতে ইতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.

১৪. ‘‘পধানং পদহিত্ৰান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.

১৫. ‘‘তস্সাপি ৰচনং সুত্ৰা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;

উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিং, দসপারমিপূরিযা’’তি.

তত্থ মযি পব্বজিতেতি মযি পব্বজিতভাৰং উপগতে. ‘‘মম পব্বজিতং সন্ত’’ন্তি পোত্থকেসু লিখন্তি, সো পমাদলেখোতি ৰেদিতব্বো. উপপজ্জথাতি উপ্পজ্জিত্থ. উভো হত্থেহীতি উভেহি হত্থেহি. পগ্গয্হাতি গহেত্ৰান. ধুনমানোতি ৰাকচীরানি ৰিধুনমানোৰ. চাতুৰণ্ণপরিৰুতন্তি চতুপরিসপরিৰুতং, খত্তিযব্রাহ্মণগহপতিসমণপরিৰুতন্তি অত্থো. ‘‘চতুৰণ্ণেহি পরিৰুত’’ন্তি পঠন্তি কেচি.

তস্স পন ভগৰতো খেমং নাম নগরং অহোসি. জনসন্ধো নাম খত্তিযো পিতা, পদুমা নাম জনিকা, ব্রহ্মদেৰো চ উদযো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা, সমঙ্গো নামুপট্ঠাকো, ফুস্সা চ সুদত্তা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, অসনরুক্খো বোধি, সরীরং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি, ৰস্সসতসহস্সং আযু, সুভদ্দা নাম অগ্গমহেসী, আনন্দো নাম পুত্তো, তুরঙ্গযানেন নিক্খমি. তেন ৰুত্তং –

১৬. ‘‘খেমকং নাম নগরং, জনসন্ধো নাম খত্তিযো;

পদুমা নাম জনিকা, তিস্সস্স চ মহেসিনো.

২১. ‘‘ব্রহ্মদেৰো চ উদযো চ, অহেসুং অগ্গসাৰকা;

সমঙ্গো নামুপট্ঠাকো, তিস্সস্স চ মহেসিনো.

২২. ‘‘ফুস্সা চেৰ সুদত্তা চ, অহেসুং অগ্গসাৰিকা;

বোধি তস্স ভগৰতো, অসনোতি পৰুচ্চতি.

২৪. ‘‘সো বুদ্ধো সট্ঠিরতনো, অহু উচ্চত্তনে জিনো;

অনূপমো অসদিসো, হিমৰা ৰিয দিস্সতি.

২৫. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, আযু আসি অনুত্তরো;

ৰস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.

২৬. ‘‘উত্তমং পৰরং সেট্ঠং, অনুভোত্ৰা মহাযসং;

জলিত্ৰা অগ্গিক্খন্ধোৰ, নিব্বুতো সো সসাৰকো.

২৭. ‘‘ৰলাহকোৰ অনিলেন, সূরিযেন ৰিয উস্সৰো;

অন্ধকারোৰ পদীপেন, নিব্বুতো সো সসাৰকো’’তি.

তত্থ উচ্চত্তনেতি উচ্চভাৰেন. হিমৰা ৰিয দিস্সতীতি হিমৰাৰ পদিস্সতি. অযমেৰ ৰা পাঠো. যথা যোজনানং সতানুচ্চো হিমৰা পঞ্চপব্বতো সুদূরে ঠিতানম্পি উচ্চভাৰেন চ সোম্মভাৰেন চ অতিরমণীযো হুত্ৰা দিস্সতি, এৰং ভগৰাপি দিস্সতীতি অত্থো. অনুত্তরোতি নাতিদীঘো নাতিরস্সো. আযু ৰস্সসতসহস্সন্তি অত্থো. উত্তমং পৰরং সেট্ঠন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞৰেৰচনানি. উস্সৰোতি হিমবিন্দু ৰলাহকউস্সৰঅন্ধকারা ৰিয অনিলসূরিযদীপেহি অনিচ্চতানিলসূরিযদীপেহি উপদ্দুতো পরিনিব্বুতো সসাৰকো ভগৰাতি অত্থো.

তিস্সো কির ভগৰা সুনন্দৰতীনগরে সুনন্দারামে পরিনিব্বাযি. সেসমেত্থ গাথাসু পাকটমেৰাতি.

তিস্সবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো সত্তরসমো বুদ্ধৰংসো.