১৮. সিদ্ধত্থবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা
ধম্মদস্সিম্হি ভগৰতি পরিনিব্বুতে অন্তরহিতে চস্স সাসনে তস্মিং কপ্পে অতীতে কপ্পসহস্সে চ সত্তসু কপ্পসতেসু চ ছসু কপ্পেসু চ অতিক্কন্তেসু ইতো চতুনৰুতিকপ্পমত্থকে একস্মিং কপ্পে একোৰ লোকত্থচরো অধিগতপরমত্থো সিদ্ধত্থো নাম সত্থা লোকে পাতুরহোসি. তেন ৰুত্তং –
১. ‘‘ধম্মদস্সিস্স অপরেন, সিদ্ধত্থো লোকনাযকো;
নিহনিত্ৰা তমং সব্বং, সূরিযো অব্ভুগ্গতো যথা’’তি.
সিদ্ধত্থো বোধিসত্তোপি পারমিযো পূরেত্ৰা তুসিতভৰনে নিব্বত্তিত্ৰা ততো চৰিত্ৰা ৰেভারনগরে উদেনস্স নাম রঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা সুফস্সায নাম দেৰিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা দসন্নং মাসানং অচ্চযেন ৰীরিযুয্যানে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমি. জাতে পন মহাপুরিসে সব্বেসং আরদ্ধকম্মন্তা চ ইচ্ছিতা চ অত্থা সিদ্ধিমগমংসু. তস্মা পনস্স ঞাতকা ‘‘সিদ্ধত্থো’’তি নামমকংসু. সো দসৰস্সসহস্সানি অগারমজ্ঝে ৰসি. তস্স কোকা-সুপ্পল-পদুমনামকা তযো পাসাদা অহেসুং. সোমনস্সাদেৰিপ্পমুখানি অট্ঠচত্তালীস ইত্থিসহস্সানি পচ্চুপট্ঠিতানি অহেসুং.
সো চত্তারি নিমিত্তানি দিস্ৰা সোমনস্সাদেৰিযা পুত্তে অনুপমকুমারে উপ্পন্নে আসাল়্হিপুণ্ণমিযং সুৰণ্ণসিৰিকায নিক্খমিত্ৰা ৰীরিযুয্যানং গন্ত্ৰা পব্বজি. তং কোটিসতসহস্সমনুস্সা অনুপব্বজিংসু. মহাপুরিসো কির তেহি সদ্ধিং দস মাসে পধানচরিযং চরিত্ৰা ৰিসাখপুণ্ণমাযং অসদিসব্রাহ্মণগামে সুনেত্তায নাম ব্রাহ্মণকঞ্ঞায দিন্নং মধুপাযাসং পরিভুঞ্জিত্ৰা বদরৰনে দিৰাৰিহারং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযে ৰরুণেন নাম যৰপালেন দিন্না অট্ঠ তিণমুট্ঠিযো গহেত্ৰা কণিকারবোধিং উপগন্ত্ৰা চত্তালীসহত্থৰিত্থতং তিণসন্থরং সন্থরিত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা – ‘‘অনেকজাতিসংসারং…পে… তণ্হানং খযমজ্ঝগা’’তি উদানং উদানেত্ৰা সত্তসত্তাহং ৰীতিনামেত্ৰা অত্তনা সহ পব্বজিতানং ভিক্খূনং কোটিসতসহস্সানং চতুসচ্চপটিৰেধসমত্থতং দিস্ৰা অনিলপথেন গন্ত্ৰা গযামিগদাযে ওতরিত্ৰা তেসং ধম্মচক্কং পৰত্তেসি, তদা কোটিসতসহস্সানং পঠমো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
২. ‘‘সোপি পত্ৰান সম্বোধিং, সন্তারেন্তো সদেৰকং;
অভিৰস্সি ধম্মমেঘেন, নিব্বাপেন্তো সদেৰকং.
৩. ‘‘তস্সাপি অতুলতেজস্স, অহেসুং অভিসমযা তযো;
কোটিসতসহস্সানং, পঠমাভিসমযো অহূ’’তি.
তত্থ সদেৰকন্তি সদেৰকং লোকং. ধম্মমেঘেনাতি ধম্মকথামেঘৰস্সেন. পুন ভীমরথনগরে ভীমরথেন নাম রঞ্ঞা নিমন্তিতো নগরমজ্ঝে কতে সন্থাগারে নিসিন্নো করৰীকরুতমঞ্জুনা সৰনসুখেন পরমমধুরেন পণ্ডিতজনহদযঙ্গমেন অমতাভিসেকসদিসেন ব্রহ্মস্সরেন দস দিসা পরিপূরেন্তো ধম্মামতদুন্দুভিমাহনি, তদা নৰুতিকোটীনং দুতিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
৪. ‘‘পুনাপরং ভীমরথে, যদা আহনি দুন্দুভিং;
তদা নৰুতিকোটীনং, দুতিযাভিসমযো অহূ’’তি.
যদা পন ৰেভারনগরে ঞাতিসমাগমে বুদ্ধৰংসং দেসেন্তো নৰুতিকোটীনং ধম্মচক্খুং উপ্পাদেসি, সো ততিযো অভিসমযো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
৫. ‘‘যদা বুদ্ধো ধম্মং দেসেসি, ৰেভারে সো পুরুত্তমে;
তদা নৰুতিকোটীনং, ততিযাভিসমযো অহূ’’তি.
অমররুচিরদস্সনে অমরনগরে নাম সম্বলো চ সুমিত্তো চ দ্ৰে ভাতরো রজ্জং কারেসুং. অথ সিদ্ধত্থো সত্থা তেসং রাজূনং উপনিস্সযসম্পত্তিং দিস্ৰা গগনতলেন গন্ত্ৰা অমরনগরমজ্ঝে ওতরিত্ৰা চক্কালঙ্কততলেহি চরণেহি পথৰিতলং মদ্দন্তো ৰিয পদচেতিযানি দস্সেত্ৰা অমরুয্যানং গন্ত্ৰা পরমরমণীযে অত্তনো করুণাসীতলে সিলাতলে নিসীদি. ততো দ্ৰেপি ভাতিকরাজানো দসবলস্স পদচেতিযানি দিস্ৰা পদানি অনুগন্ত্ৰা সিদ্ধত্থং অধিগতপরমত্থং সত্থারং সব্বলোকনেতারং সপরিৰারং উপসঙ্কমিত্ৰা অভিৰাদেত্ৰা ভগৰন্তং পরিৰারেত্ৰা নিসীদিংসু. তেসং ভগৰা অজ্ঝাসযানুরূপং ধম্মং দেসেসি. তস্স তে ধম্মকথং সুত্ৰা সঞ্জাতসদ্ধা হুত্ৰা সব্বেৰ পব্বজিত্ৰা অরহত্তং পাপুণিংসু. তেসং কোটিসতানং খীণাসৰানং মজ্ঝে ভগৰা পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো পঠমো সন্নিপাতো অহোসি. ৰেভারনগরে ঞাতিসমাগমে পব্বজিতানং নৰুতিকোটীনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো দুতিযো সন্নিপাতো অহোসি. সুদস্সনৰিহারে সন্নিপতিতানং অসীতিকোটীনং মজ্ঝে পাতিমোক্খং উদ্দিসি, সো ততিযো সন্নিপাতো অহোসি. তেন ৰুত্তং –
৬. ‘‘সন্নিপাতা তযো আসুং, তস্মিম্পি দ্ৰিপদুত্তমে;
খীণাসৰানং ৰিমলানং, সন্তচিত্তান তাদিনং.
৭. ‘‘কোটিসতানং নৰুতীনং, অসীতিযাপি চ কোটিনং;
এতে আসুং তযো ঠানা, ৰিমলানং সমাগমে’’তি.
তত্থ নৰুতীনং, অসীতিযাপি চ কোটিনন্তি নৰুতীনং কোটীনং অসীতিযাপি চ কোটীনং সন্নিপাতা অহেসুন্তি অত্থো. এতে আসুং তযো ঠানাতি এতানি তীণি সন্নিপাতট্ঠানানি অহেসুন্তি অত্থো. ‘‘ঠানানে তানি তীণি অহেসু’’ন্তিপি পাঠো.
তদা অম্হাকং বোধিসত্তো সুরসেননগরে মঙ্গলো নাম ব্রাহ্মণো হুত্ৰা ৰেদৰেদঙ্গানং পারং গন্ত্ৰা অনেককোটিসঙ্খং ধনসন্নিচযং দীনানাথাদীনং পরিচ্চজিত্ৰা ৰিৰেকারামো হুত্ৰা তাপসপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৰা ৰিহরন্তো – ‘‘সিদ্ধত্থো নাম বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি সুত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা তস্স ধম্মকথং সুত্ৰা যায জম্বুযা অযং জম্বুদীপো পঞ্ঞাযতি, ইদ্ধিযা তং জম্বুং উপসঙ্কমিত্ৰা ততো ফলং আহরিত্ৰা নৰুতিকোটিভিক্খুপরিৰারং সিদ্ধত্থং সত্থারং সুরসেনৰিহারে নিসীদাপেত্ৰা জম্বুফলেহি সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি. অথ সত্থা তং ফলং পরিভুঞ্জিত্ৰা – ‘‘ইতো চতুনৰুতিকপ্পমত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তেন ৰুত্তং –
৮. ‘‘অহং তেন সমযেন, মঙ্গলো নাম তাপসো;
উগ্গতেজো দুপ্পসহো, অভিঞ্ঞাবলসমাহিতো.
৯. ‘‘জম্বুতো ফলমানেত্ৰা, সিদ্ধত্থস্স অদাসহং;
পটিগ্গহেত্ৰা সম্বুদ্ধো, ইদং ৰচনমব্রৰি.
১০. ‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
চতুনৰুতিতো কপ্পে, অযং বুদ্ধো ভৰিস্সতি.
১১. ‘‘পধানং পদহিত্ৰান…পে… হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
১২. ‘‘তস্সাপি ৰচনং সুত্ৰা, ভিয্যো চিত্তং পসাদযিং;
উত্তরিং ৰতমধিট্ঠাসিং, দসপারমিপূরিযা’’তি.
তত্থ দুপ্পসহোতি দুরাসদো. অযমেৰ ৰা পাঠো. তস্স পন ভগৰতো নগরং ৰেভারং নাম অহোসি. উদেনো নাম রাজা পিতা, জযসেনোতিপি তস্সেৰ নামং, সুফস্সা নাম মাতা, সম্বলো চ সুমিত্তো চ দ্ৰে অগ্গসাৰকা, রেৰতো নামুপট্ঠাকো, সীৰলা চ সুরামা চ দ্ৰে অগ্গসাৰিকা, কণিকাররুক্খো বোধি, সরীরং সট্ঠিহত্থুব্বেধং অহোসি. ৰস্সসতসহস্সং আযু, সোমনস্সা নাম অগ্গমহেসী অহোসি, অনুপমো নাম পুত্তো, সুৰণ্ণসিৰিকায নিক্খমি. তেন ৰুত্তং –
১৩. ‘‘ৰেভারং নাম নগরং, উদেনো নাম খত্তিযো;
সুফস্সা নাম জনিকা, সিদ্ধিত্থস্স মহেসিনো.
১৮. ‘‘সম্বলো চ সুমিত্তো চ, অহেসুং অগ্গসাৰকা;
রেৰতো নামুপট্ঠাকো, সিদ্ধত্থস্স মহেসিনো.
১৯. ‘‘সীৰলা চ সুরামা চ, অহেসুং অগ্গসাৰিকা;
বোধি তস্স ভগৰতো, কণিকারোতি ৰুচ্চতি.
২১. ‘‘সো বুদ্ধো সট্ঠিরতনং, অহোসি নভমুগ্গতো;
কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসো, দসসহস্সী ৰিরোচতি.
২২. ‘‘সোপি বুদ্ধো অসমসমো, অতুলো অপ্পটিপুগ্গলো;
ৰস্সসতসহস্সানি, লোকে অট্ঠাসি চক্খুমা.
২৩. ‘‘ৰিপুলং পভং দস্সযিত্ৰা, পুপ্ফাপেত্ৰান সাৰকে;
ৰিলাসেত্ৰা সমাপত্যা, নিব্বুতো সো সসাৰকো’’তি.
তত্থ সট্ঠিরতনন্তি সট্ঠিরতনপ্পমাণং নভং উগ্গতোতি অত্থো. কঞ্চনগ্ঘিযসঙ্কাসোতি নানারতনৰিচিত্তকনকমযঅগ্ঘিযসদিসদস্সনোতি অত্থো. দসসহস্সী ৰিরোচতীতি দসসহস্সিযং ৰিরোচতি. ৰিপুলন্তি উল়ারং ওভাসং. পুপ্ফাপেত্ৰানাতি ঝানাভিঞ্ঞামগ্গফলসমাপত্তিপুপ্ফেহি পুপ্ফিতে পরমসোভগ্গপ্পত্তে কত্ৰাতি অত্থো. ৰিলাসেত্ৰাতি ৰিলাসযিত্ৰা কীল়িত্ৰা. সমাপত্যাতি লোকিযলোকুত্তরাহি সমাপত্তীহি অভিঞ্ঞাহি চ. নিব্বুতোতি অনুপাদাপরিনিব্বানেন নিব্বুতো.
সিদ্ধত্থো কির সত্থা কঞ্চনৰেল়ুনগরে অনোমুয্যানে পরিনিব্বাযি. তত্থেৰস্স রতনমযং চতুযোজনুব্বেধং চেতিযমকংসূতি. সেসগাথাসু সব্বত্থ পাকটমেৰাতি.
সিদ্ধত্থবুদ্ধৰংসৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো সোল়সমো বুদ্ধৰংসো.