দীপঙ্করো বুদ্ধো
এৰং অভিঞ্ঞাবলং পত্ৰা সুমেধতাপসে সমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তে দীপঙ্করো নাম সত্থা লোকে উদপাদি. তস্স পটিসন্ধিজাতিবোধি ধম্মচক্কপ্পৰত্তনেসু সকলাপি দসসহস্সিলোকধাতু সঙ্কম্পি সম্পকম্পি সম্পৰেধি, মহাৰিরৰং রৰি, দ্ৰত্তিংস পুব্বনিমিত্তানি পাতুরহেসুং. সুমেধতাপসো সমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তো নেৰ তং সদ্দমস্সোসি, ন চ তানি নিমিত্তানি অদ্দস. তেন ৰুত্তং –
‘‘এৰং মে সিদ্ধিপ্পত্তস্স, ৰসীভূতস্স সাসনে;
দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো.
‘‘উপ্পজ্জন্তে চ জাযন্তে, বুজ্ঝন্তে ধম্মদেসনে;
চতুরো নিমিত্তে নাদ্দসং, ঝানরতিসমপ্পিতো’’তি.
তস্মিং কালে দীপঙ্করদসবলো চতূহি খীণাসৰসতসহস্সেহি পরিৰুতো অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো রম্মং নাম নগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতি. রম্মনগরৰাসিনো ‘‘দীপঙ্করো কির সমণিস্সরো পরমাভিসম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো অম্হাকং রম্মনগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতী’’তি সুত্ৰা সপ্পিনৰনীতাদীনি চেৰ ভেসজ্জানি ৰত্থচ্ছাদনানি চ গাহাপেত্ৰা গন্ধমালাদিহত্থা যেন বুদ্ধো, যেন ধম্মো, যেন সঙ্ঘো, তন্নিন্না তপ্পোণা তপ্পব্ভারা হুত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা ৰন্দিত্ৰা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৰা একমন্তং নিসিন্না ধম্মদেসনং সুত্ৰা স্ৰাতনায নিমন্তেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কমিংসু.
তে পুনদিৰসে মহাদানং সজ্জেত্ৰা নগরং অলঙ্করিত্ৰা দসবলস্স আগমনমগ্গং অলঙ্করোন্তা উদকভিন্নট্ঠানেসু পংসুং পক্খিপিত্ৰা সমং ভূমিতলং কত্ৰা রজতপট্টৰণ্ণং ৰালুকং আকিরন্তি, লাজে চেৰ পুপ্ফানি চ ৰিকিরন্তি, নানাৰিরাগেহি ৰত্থেহি ধজপটাকে উস্সাপেন্তি, কদলিযো চেৰ পুণ্ণঘটপন্তিযো চ পতিট্ঠাপেন্তি. তস্মিং কালে সুমেধতাপসো অত্তনো অস্সমপদা আকাসং উগ্গন্ত্ৰা, তেসং মনুস্সানং উপরিভাগেন আকাসেন গচ্ছন্তো তে হট্ঠতুট্ঠে মনুস্সে দিস্ৰা ‘‘কিং নু খো কারণ’’ন্তি আকাসতো ওরুয্হ একমন্তং ঠিতো মনুস্সে পুচ্ছি – ‘‘অম্ভো, কস্স তুম্হে ইধ ৰিসমং মগ্গং অলঙ্করোথা’’তি? তেন ৰুত্তং –
‘‘পচ্চন্তদেসৰিসযে, নিমন্তেত্ৰা তথাগতং;
তস্স আগমনং মগ্গং, সোধেন্তি তুট্ঠমানসা.
‘‘অহং তেন সমযেন, নিক্খমিত্ৰা সকস্সমা;
ধুনন্তো ৰাকচীরানি, গচ্ছামি অম্বরে তদা.
‘‘ৰেদজাতং জনং দিস্ৰা, তুট্ঠহট্ঠং পমোদিতং;
ওরোহিত্ৰান গগনা, মনুস্সে পুচ্ছি তাৰদে.
‘‘‘তুট্ঠহট্ঠো পমুদিতো, ৰেদজাতো মহাজনো;
কস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযন’’’ন্তি.
মনুস্সা আহংসু – ‘‘ভন্তে সুমেধ, ন ত্ৰং জানাসি, দীপঙ্করো দসবলো সম্মাসম্বুদ্ধো সম্বোধিং পত্ৰা পৰত্তৰরধম্মচক্কো চারিকং চরমানো অম্হাকং নগরং পত্ৰা সুদস্সনমহাৰিহারে পটিৰসতি. মযং তং ভগৰন্তং নিমন্তযিম্হ, তস্সেতং বুদ্ধস্স ভগৰতো আগমনমগ্গং অলঙ্করোমা’’তি. অথ সুমেধতাপসো চিন্তেসি – ‘‘বুদ্ধোতি খো ঘোসমত্তকম্পি লোকে দুল্লভং, পগেৰ বুদ্ধুপ্পাদো, মযাপি ইমেহি মনুস্সেহি সদ্ধিং দসবলস্স মগ্গং অলঙ্করিতুং ৰট্টতী’’তি. সো তে মনুস্সে আহ – ‘‘সচে, ভো, তুম্হে এতং মগ্গং বুদ্ধস্স অলঙ্করোথ, ময্হম্পি একং ওকাসং দেথ, অহম্পি তুম্হেহি সদ্ধিং মগ্গং অলঙ্করিস্সামী’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৰা ‘‘সুমেধতাপসো ইদ্ধিমা’’তি জানন্তা উদকভিন্নোকাসং সল্লক্খেত্ৰা – ‘‘ত্ৰং ইমং ঠানং অলঙ্করোহী’’তি অদংসু. সুমেধো বুদ্ধারম্মণং পীতিং গহেত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘অহং ইমং ওকাসং ইদ্ধিযা অলঙ্করিতুং পহোমি, এৰং অলঙ্কতো ন মং পরিতোসেস্সতি, অজ্জ মযা কাযৰেয্যাৰচ্চং কাতুং ৰট্টতী’’তি পংসুং আহরিত্ৰা তস্মিং পদেসে পক্খিপি.
তস্স তস্মিং পদেসে অনিট্ঠিতেযেৰ দীপঙ্করদসবলো মহানুভাৰানং ছল়ভিঞ্ঞানং খীণাসৰানং চতূহি সতসহস্সেহি পরিৰুতো দেৰতাসু দিব্বগন্ধমালাদীহি পূজযন্তাসু দিব্বতুরিযেহি ৰজ্জন্তাসু দিব্বসঙ্গীতেসু পৰত্তেন্তেসু মনুস্সেসু মানুসকেহি গন্ধমালাদীহি চেৰ তুরিযেহি চ পূজযন্তেসু অনোপমায বুদ্ধলীলায মনোসিলাতলে ৰিজম্ভমানো সীহো ৰিয তং অলঙ্কতপটিযত্তং মগ্গং পটিপজ্জি. সুমেধতাপসো অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা অলঙ্কতমগ্গেন আগচ্ছন্তস্স দসবলস্স দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণপটিমণ্ডিতং অসীতিযা অনুব্যঞ্জনেহি অনুরঞ্জিতং ব্যামপ্পভায সম্পরিৰারিতং মণিৰণ্ণগগনতলে নানপ্পকারা ৰিজ্জুলতা ৰিয আৰেল়াৰেল়ভূতা চেৰ যুগল়যুগল়ভূতা চ ছব্বণ্ণঘনবুদ্ধরস্মিযো ৰিস্সজ্জেন্তং রূপসোভগ্গপ্পত্তং অত্তভাৰং ওলোকেত্ৰা – ‘‘অজ্জ মযা দসবলস্স জীৰিতপরিচ্চাগং কাতুং ৰট্টতি, মা ভগৰা কললং অক্কমি, মণিফলকসেতুং পন অক্কমন্তো ৰিয সদ্ধিং চতূহি খীণাসৰসতসহস্সেহি মম পিট্ঠিং মদ্দমানো গচ্ছতু, তং মে ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি কেসে মোচেত্ৰা অজিনচম্মজটামণ্ডলৰাকচীরানি কাল়ৰণ্ণে কললে পত্থরিত্ৰা মণিফলকসেতু ৰিয কললপিট্ঠে নিপজ্জি. তেন ৰুত্তং –
‘‘তে মে পুট্ঠা ৰিযাকংসু, ‘বুদ্ধো লোকে অনুত্তরো;
দীপঙ্করো নাম জিনো, উপ্পজ্জি লোকনাযকো;
তস্স সোধীযতি মগ্গো, অঞ্জসং ৰটুমাযনং’.
‘‘বুদ্ধোতিৰচনং সুত্ৰান, পীতি উপ্পজ্জি তাৰদে;
বুদ্ধো বুদ্ধোতি কথযন্তো, সোমনস্সং পৰেদযিং.
‘‘তত্থ ঠত্ৰা ৰিচিন্তেসিং, তুট্ঠো সংৰিগ্গমানসো;
‘ইধ বীজানি রোপিস্সং, খণো ৰে মা উপচ্চগা’.
‘‘যদি বুদ্ধস্স সোধেথ, একোকাসং দদাথ মে;
অহম্পি সোধযিস্সামি, অঞ্জসং ৰটুমাযনং.
‘‘অদংসু তে মমোকাসং, সোধেতুং অঞ্জসং তদা;
বুদ্ধো বুদ্ধোতি চিন্তেন্তো, মগ্গং সোধেমহং তদা.
‘‘অনিট্ঠিতে মমোকাসে, দীপঙ্করো মহামুনি;
চতূহি সতসহস্সেহি, ছল়ভিঞ্ঞেহি তাদিহি;
খীণাসৰেহি ৰিমলেহি, পটিপজ্জি অঞ্জসং জিনো.
‘‘পচ্চুগ্গমনা ৰত্তন্তি, ৰজ্জন্তি ভেরিযো বহূ;
আমোদিতা নরমরূ, সাধুকারং পৰত্তযুং.
‘‘দেৰা মনুস্সে পস্সন্তি, মনুস্সাপি চ দেৰতা;
উভোপি তে পঞ্জলিকা, অনুযন্তি তথাগতং.
‘‘দেৰা দিব্বেহি তুরিযেহি, মনুস্সা মানুসেহি চ;
উভোপি তে ৰজ্জযন্তা, অনুযন্তি তথাগতং.
‘‘দিব্বং মন্দারৰং পুপ্ফং, পদুমং পারিছত্তকং;
দিসোদিসং ওকিরন্তি, আকাসনভগতা মরূ.
‘‘দিব্বং চন্দনচুণ্ণঞ্চ, ৰরগন্ধঞ্চ কেৰলং;
দিসোদিসং ওকিরন্তি, আকাসনভগতা মরূ.
‘‘চম্পকং সললং নীপং, নাগপুন্নাগকেতকং;
দিসোদিসং উক্খিপন্তি, ভূমিতলগতা নরা.
‘‘কেসে মুঞ্চিত্ৰাহং তত্থ, ৰাকচীরঞ্চ চম্মকং;
কললে পত্থরিত্ৰান, অৰকুজ্জো নিপজ্জহং.
‘‘অক্কমিত্ৰান মং বুদ্ধো, সহ সিস্সেহি গচ্ছতু;
মা নং কললে অক্কমিত্থ, হিতায মে ভৰিস্সতী’’তি.
সো পন কললপিট্ঠে নিপন্নকোৰ পুন অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা দীপঙ্করদসবলস্স বুদ্ধসিরিং সম্পস্সমানো এৰং চিন্তেসি – ‘‘সচে অহং ইচ্ছেয্যং, সব্বকিলেসে ঝাপেত্ৰা সঙ্ঘনৰকো হুত্ৰা রম্মনগরং পৰিসেয্যং, অঞ্ঞাতকৰেসেন পন মে কিলেসে ঝাপেত্ৰা নিব্বানপ্পত্তিযা কিচ্চং নত্থি, যংনূনাহং দীপঙ্করদসবলো ৰিয পরমাভিসম্বোধিং পত্ৰা ধম্মনাৰং আরোপেত্ৰা মহাজনং সংসারসাগরা উত্তারেত্ৰা পচ্ছা পরিনিব্বাযেয্যং, ইদং ময্হং পতিরূপ’’ন্তি. ততো অট্ঠ ধম্মে সমোধানেত্ৰা বুদ্ধভাৰায অভিনীহারং কত্ৰা নিপজ্জি. তেন ৰুত্তং –
‘‘পথৰিযং নিপন্নস্স, এৰং মে আসি চেতসো;
‘ইচ্ছমানো অহং অজ্জ, কিলেসে ঝাপযে মম.
‘‘‘কিং মে অঞ্ঞাতৰেসেন, ধম্মং সচ্ছিকতেনিধ;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, বুদ্ধো হেস্সং সদেৰকে.
‘‘‘কিং মে একেন তিণ্ণেন, পুরিসেন থামদস্সিনা;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, সন্তারেস্সং সদেৰকং.
‘‘‘ইমিনা মে অধিকারেন, কতেন পুরিসুত্তমে;
সব্বঞ্ঞুতং পাপুণিত্ৰা, তারেমি জনতং বহুং.
‘‘‘সংসারসোতং ছিন্দিত্ৰা, ৰিদ্ধংসেত্ৰা তযো ভৰে;
ধম্মনাৰং সমারুয্হ, সন্তারেস্সং সদেৰক’’’ন্তি.
যস্মা পন বুদ্ধত্তং পত্থেন্তস্স –
‘‘মনুস্সত্তং লিঙ্গসম্পত্তি, হেতু সত্থারদস্সনং;
পব্বজ্জা গুণসম্পত্তি, অধিকারো চ ছন্দতা;
অট্ঠধম্মসমোধানা, অভিনীহারো সমিজ্ঝতী’’তি.
মনুস্সত্তভাৰস্মিংযেৰ হি ঠত্ৰা বুদ্ধত্তং পত্থেন্তস্স পত্থনা সমিজ্ঝতি, নাগস্স ৰা সুপণ্ণস্স ৰা দেৰতায ৰা সক্কস্স ৰা পত্থনা নো সমিজ্ঝতি. মনুস্সত্তভাৰেপি পুরিসলিঙ্গে ঠিতস্সেৰ পত্থনা সমিজ্ঝতি, ইত্থিযা ৰা পণ্ডকনপুংসকউভতোব্যঞ্জনকানং ৰা নো সমিজ্ঝতি. পুরিসস্সপি তস্মিং অত্তভাৰে অরহত্তপ্পত্তিযা হেতুসম্পন্নস্সেৰ পত্থনা সমিজ্ঝতি, নো ইতরস্স. হেতুসম্পন্নস্সাপি জীৰমানবুদ্ধস্সেৰ সন্তিকে পত্থেন্তস্সেৰ পত্থনা সমিজ্ঝতি, পরিনিব্বুতে বুদ্ধে চেতিযসন্তিকে ৰা বোধিমূলে ৰা পত্থেন্তস্স ন সমিজ্ঝতি. বুদ্ধানং সন্তিকে পত্থেন্তস্সপি পব্বজ্জালিঙ্গে ঠিতস্সেৰ সমিজ্ঝতি, নো গিহিলিঙ্গে ঠিতস্স. পব্বজিতস্সপি পঞ্চাভিঞ্ঞাঅট্ঠসমাপত্তিলাভিনোযেৰ সমিজ্ঝতি, ন ইমায গুণসম্পত্তিযা ৰিরহিতস্স. গুণসম্পন্নেনপি যেন অত্তনো জীৰিতং বুদ্ধানং পরিচ্চত্তং হোতি, তস্সেৰ ইমিনা অধিকারেন অধিকারসম্পন্নস্স সমিজ্ঝতি, ন ইতরস্স. অধিকারসম্পন্নস্সাপি যস্স বুদ্ধকারকধম্মানং অত্থায মহন্তো ছন্দো চ উস্সাহো চ ৰাযামো চ পরিযেট্ঠি চ, তস্সেৰ সমিজ্ঝতি, ন ইতরস্স.
তত্রিদং ছন্দমহন্ততায ওপম্মং – সচে হি এৰমস্স যো সকলচক্কৰাল়গব্ভং একোদকীভূতং অত্তনো বাহুবলেন উত্তরিত্ৰা পারং গন্তুং সমত্থো, সো বুদ্ধত্তং পাপুণাতি. যো ৰা পন সকলচক্কৰাল়গব্ভং ৰেল়ুগুম্বসঞ্ছন্নং ৰিযূহিত্ৰা মদ্দিত্ৰা পদসা গচ্ছন্তো পারং গন্তুং সমত্থো, সো বুদ্ধত্তং পাপুণাতি. যো ৰা পন সকলচক্কৰাল়গব্ভং সত্তিযো আকোটেত্ৰা নিরন্তরং সত্তিফলসমাকিণ্ণং পদসা অক্কমমানো পারং গন্তুং সমত্থো, সো বুদ্ধত্তং পাপুণাতি. যো ৰা পন সকলচক্কৰাল়গব্ভং ৰীতচ্চিতঙ্গারভরিতং পাদেহি মদ্দমানো পারং গন্তুং সমত্থো, সো বুদ্ধত্তং পাপুণাতীতি. যো এতেসু একম্পি অত্তনো দুক্করং ন মঞ্ঞতি, ‘‘অহং এতম্পি তরিত্ৰা ৰা গন্ত্ৰা ৰা পারং গমিস্সামী’’তি এৰং মহন্তেন ছন্দেন চ উস্সাহেন চ ৰাযামেন চ পরিযেট্ঠিযা চ সমন্নাগতো হোতি, এতস্সেৰ পত্থনা সমিজ্ঝতি, ন ইতরস্স. তস্মা সুমেধতাপসো ইমে অট্ঠ ধম্মে সমোধানেত্ৰাৰ বুদ্ধভাৰায অভিনীহারং কত্ৰা নিপজ্জি.
দীপঙ্করোপি ভগৰা আগন্ত্ৰা সুমেধতাপসস্স সীসভাগে ঠত্ৰা মণিসীহপঞ্জরং উগ্ঘাটেন্তো ৰিয পঞ্চৰণ্ণপসাদসম্পন্নানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা কললপিট্ঠে নিপন্নং সুমেধতাপসং দিস্ৰা ‘‘অযং তাপসো বুদ্ধত্তায অভিনীহারং কত্ৰা নিপন্নো, সমিজ্ঝিস্সতি নু খো এতস্স পত্থনা, উদাহু নো’’তি অনাগতংসঞাণং পেসেত্ৰা উপধারেন্তো – ‘‘ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি অতিক্কমিত্ৰা অযং গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতী’’তি ঞত্ৰা ঠিতকোৰ পরিসমজ্ঝে ব্যাকাসি – ‘‘পস্সথ নো তুম্হে ইমং উগ্গতপং তাপসং কললপিট্ঠে নিপন্ন’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি. অযং বুদ্ধত্তায অভিনীহারং কত্ৰা নিপন্নো, সমিজ্ঝিস্সতি ইমস্স পত্থনা. অযঞ্হি ইতো কপ্পসতসহস্সাধিকানং চতুন্নং অসঙ্খযেয্যানং মত্থকে গোতমো নাম বুদ্ধো ভৰিস্সতি. তস্মিং পনস্স অত্তভাৰে কপিলৰত্থু নাম নগরং নিৰাসো ভৰিস্সতি, মাযা নাম দেৰী মাতা, সুদ্ধোদনো নাম রাজা পিতা, অগ্গসাৰকো উপতিস্সো নাম থেরো, দুতিযসাৰকো কোলিতো নাম, বুদ্ধুপট্ঠাকো আনন্দো নাম, অগ্গসাৰিকা খেমা নাম থেরী, দুতিযসাৰিকা উপ্পলৰণ্ণা নাম থেরী ভৰিস্সতি. অযং পরিপক্কঞাণো মহাভিনিক্খমনং কত্ৰা মহাপধানং পদহিত্ৰা নিগ্রোধরুক্খমূলে পাযাসং পটিগ্গহেত্ৰা নেরঞ্জরায তীরে পরিভুঞ্জিত্ৰা বোধিমণ্ডং আরুয্হ অস্সত্থরুক্খমূলে অভিসম্বুজ্ঝিস্সতীতি. তেন ৰুত্তং –
‘‘দীপঙ্করো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
উস্সীসকে মং ঠত্ৰান, ইদং ৰচনমব্রৰি.
‘‘‘পস্সথ ইমং তাপসং, জটিলং উগ্গতাপনং;
অপরিমেয্যে ইতো কপ্পে, বুদ্ধো লোকে ভৰিস্সতি.
‘‘‘অহু কপিলৰ্হযা রম্মা, নিক্খমিত্ৰা তথাগতো;
পধানং পদহিত্ৰান, কত্ৰা দুক্করকারিকং.
‘‘‘অজপালরুক্খমূলে, নিসীদিত্ৰা তথাগতো;
তত্থ পাযাসং পগ্গয্হ, নেরঞ্জরমুপেহিতি.
‘‘‘নেরঞ্জরায তীরম্হি, পাযাসং অদ সো জিনো;
পটিযত্তৰরমগ্গেন, বোধিমূলমুপেহিতি.
‘‘‘ততো পদক্খিণং কত্ৰা, বোধিমণ্ডং অনুত্তরো;
অস্সত্থরুক্খমূলম্হি, বুজ্ঝিস্সতি মহাযসো.
‘‘‘ইমস্স জনিকা মাতা, মাযা নাম ভৰিস্সতি;
পিতা সুদ্ধোদনো নাম, অযং হেস্সতি গোতমো.
‘‘‘অনাসৰা ৰীতরাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
কোলিতো উপতিস্সো চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৰকা;
আনন্দো নামুপট্ঠাকো, উপট্ঠিস্সতি তং জিনং.
‘‘‘খেমা উপ্পলৰণ্ণা চ, অগ্গা হেস্সন্তি সাৰিকা;
অনাসৰা ৰীতরাগা, সন্তচিত্তা সমাহিতা;
বোধি তস্স ভগৰতো, অস্সত্থোতি পৰুচ্চতী’’’তি. (বু. ৰং. ২.৬০-৬৮);
তং সুত্ৰা সুমেধতাপসো – ‘‘ময্হং কির পত্থনা সমিজ্ঝিস্সতী’’তি সোমনস্সপ্পত্তো অহোসি. মহাজনো দীপঙ্করদসবলস্স ৰচনং সুত্ৰা ‘‘সুমেধতাপসো কির বুদ্ধবীজং বুদ্ধঙ্কুরো’’তি হট্ঠতুট্ঠো অহোসি. এৰঞ্চস্স অহোসি – ‘‘যথা নাম মনুস্সা নদিং তরন্তা উজুকেন তিত্থেন উত্তরিতুং অসক্কোন্তা হেট্ঠাতিত্থেন উত্তরন্তি, এৰমেৰ মযম্পি দীপঙ্করদসবলস্স সাসনে মগ্গফলং অলভমানা অনাগতে যদা ত্ৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি, তদা তৰ সম্মুখা মগ্গফলং সচ্ছিকাতুং সমত্থা ভৰেয্যামা’’তি পত্থনং ঠপযিংসু. দীপঙ্করদসবলোপি বোধিসত্তং পসংসিত্ৰা অট্ঠপুপ্ফমুট্ঠীহি পূজেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. তেপি চতুসতসহস্সসঙ্খা খীণাসৰা বোধিসত্তং গন্ধেহি চ মালাহি চ পূজেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কমিংসু. দেৰমনুস্সা পন তথেৰ পূজেত্ৰা ৰন্দিত্ৰা পক্কন্তা.
বোধিসত্তো সব্বেসং পটিক্কন্তকালে সযনা ৰুট্ঠায ‘‘পারমিযো ৰিচিনিস্সামী’’তি পুপ্ফরাসিমত্থকে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসীদি. এৰং নিসিন্নে বোধিসত্তে সকলদসসহস্সচক্কৰাল়ে দেৰতা সাধুকারং দত্ৰা ‘‘অয্য সুমেধতাপস, পোরাণকবোধিসত্তানং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা ‘পারমিযো ৰিচিনিস্সামা’তি নিসিন্নকালে যানি পুব্বনিমিত্তানি নাম পঞ্ঞাযন্তি, তানি সব্বানিপি অজ্জ পাতুভূতানি, নিস্সংসযেন ত্ৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি. মযমেতং জানাম ‘যস্সেতানি নিমিত্তানি পঞ্ঞাযন্তি, একন্তেন সো বুদ্ধো হোতি’, ত্ৰং অত্তনো ৰীরিযং দল়্হং কত্ৰা পগ্গণ্হা’’তি বোধিসত্তং নানপ্পকারাহি থুতীহি অভিত্থৰিংসু. তেন ৰুত্তং –
‘‘ইদং সুত্ৰান ৰচনং, অসমস্স মহেসিনো;
আমোদিতা নরমরূ, বুদ্ধবীজং কির অযং.
‘‘উক্কুট্ঠিসদ্দা ৰত্তন্তি, অপ্ফোটেন্তি হসন্তি চ;
কতঞ্জলী নমস্সন্তি, দসসহস্সী সদেৰকা.
‘‘যদিমস্স লোকনাথস্স, ৰিরজ্ঝিস্সাম সাসনং;
অনাগতম্হি অদ্ধানে, হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
‘‘যথা মনুস্সা নদিং তরন্তা, পটিতিত্থং ৰিরজ্ঝিয;
হেট্ঠা তিত্থে গহেত্ৰান, উত্তরন্তি মহানদিং.
‘‘এৰমেৰ মযং সব্বে, যদি মুঞ্চামিমং জিনং;
অনাগতম্হি অদ্ধানে, হেস্সাম সম্মুখা ইমং.
‘‘দীপঙ্করো লোকৰিদূ, আহুতীনং পটিগ্গহো;
মম কম্মং পকিত্তেত্ৰা, দক্খিণং পাদমুদ্ধরি.
‘‘যে তত্থাসুং জিনপুত্তা, সব্বে পদক্খিণমকংসু মং;
নরা নাগা চ গন্ধব্বা, অভিৰাদেত্ৰান পক্কমুং.
‘‘দস্সনং মে অতিক্কন্তে, সসঙ্ঘে লোকনাযকে;
হট্ঠতুট্ঠেন চিত্তেন, আসনা ৰুট্ঠহিং তদা.
‘‘সুখেন সুখিতো হোমি, পামোজ্জেন পমোদিতো;
পীতিযা চ অভিস্সন্নো, পল্লঙ্কং আভুজিং তদা.
‘‘পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৰা, এৰং চিন্তেসহং তদা;
‘ৰসীভূতো অহং ঝানে, অভিঞ্ঞাপারমিং গতো.
‘‘‘দসসহস্সিলোকম্হি, ইসযো নত্থি মে সমা;
অসমো ইদ্ধিধম্মেসু, অলভিং ঈদিসং সুখং’.
‘‘পল্লঙ্কাভুজনে ময্হং, দসসহস্সাধিৰাসিনো;
মহানাদং পৰত্তেসুং, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘যা পুব্বে বোধিসত্তানং, পল্লঙ্কৰরমাভুজে;
নিমিত্তানি পদিস্সন্তি, তানি অজ্জ পদিস্সরে.
‘‘সীতং ব্যাপগতং হোতি, উণ্হঞ্চ উপসম্মতি;
তানি অজ্জ পদিস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘দসসহস্সী লোকধাতূ, নিস্সদ্দা হোন্তি নিরাকুলা;
তানি অজ্জ পদিস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘মহাৰাতা ন ৰাযন্তি, ন সন্দন্তি সৰন্তিযো;
তানি অজ্জ পদিস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘থলজা দকজা পুপ্ফা, সব্বে পুপ্ফন্তি তাৰদে;
তেপজ্জ পুপ্ফিতা সব্বে, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘লতা ৰা যদি ৰা রুক্খা, ফলভারা হোন্তি তাৰদে;
তেপজ্জ ফলিতা সব্বে, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘আকাসট্ঠা চ ভূমট্ঠা, রতনা জোতন্তি তাৰদে;
তেপজ্জ রতনা জোতন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘মানুসকা চ দিব্বা চ, তুরিযা ৰজ্জন্তি তাৰদে;
তেপজ্জুভো অভিরৰন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘ৰিচিত্তপুপ্ফা গগনা, অভিৰস্সন্তি তাৰদে;
তেপি অজ্জ পৰস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘মহাসমুদ্দো আভুজতি, দসসহস্সী পকম্পতি;
তেপজ্জুভো অভিরৰন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘নিরযেপি দসসহস্সে, অগ্গী নিব্বন্তি তাৰদে;
তেপজ্জ নিব্বুতা অগ্গী, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘ৰিমলো হোতি সূরিযো, সব্বা দিস্সন্তি তারকা;
তেপি অজ্জ পদিস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘অনোৰট্ঠেন উদকং, মহিযা উব্ভিজ্জি তাৰদে;
তম্পজ্জুব্ভিজ্জতে মহিযা, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘তারাগণা ৰিরোচন্তি, নক্খত্তা গগনমণ্ডলে;
ৰিসাখা চন্দিমাযুত্তা, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘বিলাসযা দরীসযা, নিক্খমন্তি সকাসযা;
তেপজ্জ আসযা ছুদ্ধা, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘ন হোতি অরতি সত্তানং, সন্তুট্ঠা হোন্তি তাৰদে;
তেপজ্জ সব্বে সন্তুট্ঠা, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘রোগা তদুপসম্মন্তি, জিঘচ্ছা চ ৰিনস্সতি;
তানিপজ্জ পদিস্সন্তি, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘রাগো তদা তনু হোতি, দোসো মোহো ৰিনস্সতি;
তেপজ্জ ৰিগতা সব্বে, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.
‘‘ভযং তদা ন ভৰতি, অজ্জপেতং পদিস্সতি;
তেন লিঙ্গেন জানাম, ধুৰং বুদ্ধো ভৰিস্সসি.