৮. রট্ঠপালত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
পদুমুত্তরস্স ভগৰতোতিআদিকং আযস্মতো রট্ঠপালত্থেরস্স অপদানং. অযম্পাযস্মা পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো উপ্পত্তিতো পুরেতরমেৰ হংসৰতীনগরে গহপতিমহাসালকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো পিতু অচ্চযেন ঘরাৰাসে পতিট্ঠিতো রতনকোট্ঠাগারকম্মিকেন দস্সিতং অপরিমাণং ৰংসানুগতং ধনং দিস্ৰা ‘‘ইমং এত্তকং ধনরাসিং ময্হং পিতুঅয্যকপয্যকাদযো অত্তনা সদ্ধিং গহেত্ৰা গন্তুং নাসক্খিংসু, মযা পন গহেত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং অদাসি. সো অভিঞ্ঞালাভিং একং তাপসং উপসঙ্কমিত্ৰা তেন দেৰলোকাধিপচ্চে নিযোজিতো যাৰজীৰং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চুতো দেৰলোকে নিব্বত্তিত্ৰা দিব্বসম্পত্তিং অনুভৰন্তো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা ততো চুতো মনুস্সলোকে ভিন্নং রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থস্স কুলস্স একপুত্তকো হুত্ৰা নিব্বত্তি. তেন সমযেন পদুমুত্তরো ভগৰা লোকে উপ্পজ্জিত্ৰা পৰত্তিতৰরধম্মচক্কো ৰেনেয্যসত্তে নিব্বানমহানগরসঙ্খাতং খেমন্তভূমিং সম্পাপেসি. অথ সো কুলপুত্তো অনুক্কমেন ৰিঞ্ঞুতং পত্তো একদিৰসং উপাসকেহি সদ্ধিং ৰিহারং গন্ত্ৰা সত্থারং ধম্মং দেসেন্তং দিস্ৰা পসন্নচিত্তো পরিসপরিযন্তে নিসীদি.
তেন খো পন সমযেন সত্থা একং ভিক্খুং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি. সো তং দিস্ৰা পসন্নমানসো সতসহস্সভিক্খুপরিৰুতস্স ভগৰতো সত্তাহং মহাদানং দত্ৰা তং ঠানং পত্থেসি. সত্থা অনন্তরাযেন সমিজ্ঝনভাৰং দিস্ৰা ‘‘অযং অনাগতে গোতমস্স নাম সম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনে সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গো ভৰিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. সো সত্থারং ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৰন্দিত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. সো যাৰতাযুকং পুঞ্ঞানি কত্ৰা ততো চৰিত্ৰা দেৰমনুস্সেসু সংসরন্তো ইতো দ্ৰেনৰুতে কপ্পে ফুস্সস্স ভগৰতো কালে সত্থু ৰেমাতিকেসু তীসু রাজপুত্তেসু সত্থারং উপট্ঠহন্তেসু তেসং পুঞ্ঞকিরিযাসু সহাযকিচ্চং অকাসি. এৰং তত্থ তত্থ ভৰে বহুং কুসলং উপচিনিত্ৰা সুগতীসুযেৰ সংসরন্তো ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে কুরুরট্ঠে থুল্লকোট্ঠিকনিগমে রট্ঠপালসেট্ঠিনো গেহে নিব্বত্তি, তস্স ভিন্নং রট্ঠং সন্ধারেতুং সমত্থকুলে নিব্বত্তত্তা রট্ঠপালোতি ৰংসানুগতমেৰ নামং অহোসি. সো মহতা পরিৰারেন ৰড্ঢন্তো অনুক্কমেন যোব্বনপ্পত্তো মাতাপিতূহি পতিরূপেন দারেন সংযোজিতো মহন্তে চ যসে পতিট্ঠাপিতো দিব্বসম্পত্তিসদিসসম্পত্তিং পচ্চনুভোতি.
অথ ভগৰা কুরুরট্ঠে জনপদচারিকং চরন্তো থুল্লকোট্ঠিকং অনুপাপুণি. তং সুত্ৰা রট্ঠপালো কুলপুত্তো সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা সত্থু সন্তিকে ধম্মং সুত্ৰা পটিলদ্ধসদ্ধো পব্বজিতুকামো সত্তাহং ভত্তচ্ছেদং কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন মাতাপিতরো অনুজানাপেত্ৰা সত্থারং উপসঙ্কমিত্ৰা পব্বজ্জং যাচিত্ৰা সত্থু আণত্তিযা অঞ্ঞতরস্স সন্তিকে পব্বজিত্ৰা যোনিসোমনসিকারেন কম্মং করোন্তো ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণি. অরহত্তং পন পত্ৰা সত্থারং অনুজানাপেত্ৰা মাতাপিতরো পস্সিতুং থুল্লকোট্ঠিকং গন্ত্ৰা তত্থ সপদানং পিণ্ডায চরন্তো পিতু নিৰেসনে আভিদোসিকং কুম্মাসং লভিত্ৰা তং অমতং ৰিয পরিভুঞ্জন্তো পিতরা নিমন্তিতো স্ৰাতনায অধিৰাসেত্ৰা দুতিযদিৰসে পিতু নিৰেসনে পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জিত্ৰা অলঙ্কতপটিযত্তে ইত্থাগারজনে উপগন্ত্ৰা ‘‘কীদিসা নাম তা, অয্যপুত্ত, অচ্ছরাযো, যাসং ত্ৰং হেতু ব্রহ্মচরিযং চরসী’’তিআদীনি (ম. নি. ২.৩০১) ৰত্ৰা পলোভনকম্মং কাতুং আরদ্ধে তস্সাধিপ্পাযং ৰিপরিৰত্তেত্ৰা অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং ধম্মং কথেন্তো –
‘‘পস্স চিত্তকতং বিম্বং, অরুকাযং সমুস্সিতং;
আতুরং বহুসঙ্কপ্পং, যস্স নত্থি ধুৰং ঠিতি.
‘‘পস্স চিত্তকতং রূপং, মণিনা কুণ্ডলেন চ;
অট্ঠিং তচেন ওনদ্ধং, সহ ৰত্থেহি সোভতি.
‘‘অলত্তককতা পাদা, মুখং চুণ্ণকমক্খিতং;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
‘‘অট্ঠাপদকতা কেসা, নেত্তা অঞ্জনমক্খিতা;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
‘‘অঞ্জনীৰ নৰা চিত্তা, পূতিকাযো অলঙ্কতো;
অলং বালস্স মোহায, নো চ পারগৰেসিনো.
‘‘ওদহি মিগৰো পাসং, নাসদা ৰাগুরং মিগো;
ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, কন্দন্তে মিগবন্ধকে.
‘‘ছিন্নো পাসো মিগৰস্স, নাসদা ৰাগুরং মিগো;
ভুত্ৰা নিৰাপং গচ্ছাম, সোচন্তে মিগলুদ্দকে’’তি. (ম. নি. ২.৩০২; থেরগা. ৭৬৯-৭৭৫);
ইমা গাথাযো অভাসি. ইমা গাথা ৰত্ৰা ৰেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৰা রঞ্ঞো কোরব্যস্স মিগাজিনৰনুয্যানে মঙ্গলসিলাপট্টে নিসীদি. থেরস্স কির পিতা সত্তসু দ্ৰারকোট্ঠকেসু অগ্গল়ং দাপেত্ৰা মল্লে আণাপেসি ‘‘নিক্খমিতুং মা দেথ, কাসাযানি অপনেত্ৰা সেতকানি নিৰাসাপেথা’’তি. তস্মা থেরো আকাসেন অগমাসি. অথ রাজা কোরব্যো থেরস্স তত্থ নিসিন্নভাৰং সুত্ৰা তং উপসঙ্কমিত্ৰা সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা ‘‘ইধ, ভো রট্ঠপাল, পব্বজন্তো ব্যাধিপারিজুঞ্ঞং ৰা জরাভোগঞাতিপারিজুঞ্ঞং ৰা পত্তো পব্বজতি, ত্ৰং পন কিঞ্চিপি পারিজুঞ্ঞং অনুপগতো এৰ কস্মা পব্বজসী’’তি পুচ্ছি. অথস্স থেরো ‘‘উপনিয্যতি লোকো অদ্ধুৰো, অতাণো লোকো অনভিস্সরো, অসরণো লোকো সব্বং পহায গমনীযং, ঊনো লোকো অতিত্তো তণ্হাদাসো’’তি (ম. নি. ২.৩০৫) ইমেসং চতুন্নং ধম্মুদ্দেসানং অত্তনা ৰিদিতভাৰং কথেত্ৰা তস্সা দেসনায অনুগীতিং কথেন্তো –
‘‘পস্সামি লোকে সধনে মনুস্সে, লদ্ধান ৰিত্তং ন দদন্তি মোহা;
লুদ্ধা ধনং সন্নিচযং করোন্তি, ভিয্যোৰ কামে অভিপত্থযন্তি.
‘‘রাজা পসয্হপ্পথৰিং ৰিজেত্ৰা, সসাগরন্তং মহিমাৰসন্তো;
ওরং সমুদ্দস্স অতিত্তরূপো, পারং সমুদ্দস্সপি পত্থযেথ.
‘‘রাজা চ অঞ্ঞে চ বহূ মনুস্সা, অৰীততণ্হা মরণং উপেন্তি;
ঊনাৰ হুত্ৰান জহন্তি দেহং, কামেহি লোকম্হি ন হত্থি তিত্তি.
‘‘কন্দন্তি নং ঞাতী পকিরিয কেসে, ‘অহো ৰতা নো অমরা’তি চাহু;
ৰত্থেন নং পারুতং নীহরিত্ৰা, চিতং সমোধায ততো ডহন্তি.
‘‘সো ডয্হতি সূলেহি তুজ্জমানো, একেন ৰত্থেন পহায ভোগে;
ন মীযমানস্স ভৰন্তি তাণা, ঞাতী চ মিত্তা অথ ৰা সহাযা.
‘‘দাযাদকা তস্স ধনং হরন্তি, সত্তো পন গচ্ছতি যেন কম্মং;
ন মীযমানং ধনমন্ৰেতি কিঞ্চি, পুত্তা চ দারা চ ধনঞ্চ রট্ঠং.
‘‘ন দীঘমাযুং লভতে ধনেন, ন চাপি ৰিত্তেন জরং ৰিহন্তি;
অপ্পং হিদং জীৰিতমাহু ধীরা, অসস্সতং ৰিপ্পরিণামধম্মং.
‘‘অড্ঢা দলিদ্দা চ ফুসন্তি ফস্সং, বালো চ ধীরো চ তথেৰ ফুট্ঠো;
বালো হি বাল্যা ৰধিতোৰ সেতি, ধীরো চ নো ৰেধতি ফস্সফুট্ঠো.
‘‘তস্মা হি পঞ্ঞাৰ ধনেন সেয্যা, যায ৰোসানমিধাধিগচ্ছতি;
অব্যোসিতত্তা হি ভৰাভৰেসু, পাপানি কম্মানি করোতি মোহা.
‘‘উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং, সংসারমাপজ্জপরম্পরায;
তস্সপ্পপঞ্ঞো অভিসদ্দহন্তো, উপেতি গব্ভঞ্চ পরঞ্চ লোকং.
‘‘চোরো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো;
এৰং পজা পেচ্চ পরম্হি লোকে, সকম্মুনা হঞ্ঞতি পাপধম্মো.
‘‘কামা হি চিত্রা মধুরা মনোরমা, ৰিরূপরূপেন মথেন্তি চিত্তং;
আদীনৰং কামগুণেসু দিস্ৰা, তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি রাজ.
‘‘দুমপ্ফলানীৰ পতন্তি মাণৰা, দহরা চ ৰুড্ঢা চ সরীরভেদা;
এতম্পি দিস্ৰান পব্বজিতোম্হি রাজ, অপণ্ণকং সামঞ্ঞমেৰ সেয্যো.
‘‘সদ্ধাযাহং পব্বজিতো, উপেতো জিনসাসনে;
অৰঞ্ঝা ময্হং পব্বজ্জা, অনণো ভুঞ্জামি ভোজনং.
‘‘কামে আদিত্ততো দিস্ৰা, জাতরূপানি সত্থতো;
গব্ভাৰোক্কন্তিতো দুক্খং, নিরযেসু মহব্ভযং.
‘‘এতমাদীনৰং ঞত্ৰা, সংৰেগং অলভিং তদা;
সোহং ৰিদ্ধো তদা সন্তো, সম্পত্তো আসৰক্খযং.
‘‘পরিচিণ্ণো মযা সত্থা, কতং বুদ্ধস্স সাসনং;
ওহিতো গরুকো ভারো, ভৰনেত্তি সমূহতা.
‘‘যস্সত্থায পব্বজিতো, অগারস্মানগারিযং;
সো মে অত্থো অনুপ্পত্তো, সব্বসংযোজনক্খযো’’তি. (থেরগা. ৭৭৬-৭৯৩) –
ইমা গাথা অৰোচ. এৰং থেরো রঞ্ঞো কোরব্যস্স ধম্মং দেসেত্ৰা সত্থু সন্তিকমেৰ গতো. সত্থা চ অপরভাগে অরিযগণমজ্ঝে নিসিন্নো থেরং সদ্ধাপব্বজিতানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৯৭-৮. এৰং সো থেরো পত্তএতদগ্গট্ঠানো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা সোমনস্সজাতো পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতোতিআদিমাহ. ৰরনাগো মযা দিন্নোতি তস্স ভগৰতো রূপকাযে পসীদিত্ৰা ৰরো উত্তমো সেট্ঠো ঈসাদন্তো রথীসাসদিসদন্তো উরূল়্হৰা ভারৰহো রাজারহো ৰা. সেতচ্ছত্তোপসোভিতোতি হত্থিক্খন্ধে উস্সাপিতসেতচ্ছত্তেন উপসেৰিতো সোভমানো. পুনপি কিং ৰিসিট্ঠো ৰরনাগো? সকপ্পনো হত্থালঙ্কারসহিতো. সঙ্ঘারামং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰসনত্থায আরামং ৰিহারং অকারযিং কারেসিং.
৯৯. চতুপঞ্ঞাসসহস্সানীতি তস্মিং কারাপিতে ৰিহারব্ভন্তরে চতুপঞ্ঞাসসহস্সানি পাসাদানি চ অহং অকারযিং কারেসিন্তি অত্থো. মহোঘদানং করিত্ৰানাতি সব্বপরিক্খারসহিতং মহোঘসদিসং মহাদানং সজ্জেত্ৰা মহেসিনো মুনিনো নিয্যাদেসিন্তি অত্থো.
১০০. অনুমোদি মহাৰীরোতি চতুরাসঙ্খ্যেয্যসতসহস্সেসু কপ্পেসু অব্বোচ্ছিন্নউস্সাহসঙ্খাতেন ৰীরিযেন মহাৰীরো সযম্ভূ সযমেৰ ভূতো জাতো লদ্ধসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণো অগ্গো সেট্ঠো পুগ্গলো অনুমোদি ৰিহারানুমোদনং অকাসি. সব্বে জনে হাসযন্তোতি সকলানন্তাপরিমাণে দেৰমনুস্সে হাসযন্তো সন্তুট্ঠে কুরুমানো অমতনিব্বানপটিসংযুত্তং চতুসচ্চধম্মদেসনং দেসেসি পকাসেসি ৰিৰরি ৰিভজি উত্তানী অকাসীতি অত্থো.
১০১. তং মে ৰিযাকাসীতি তং ময্হং কতপুঞ্ঞং বলং ৰিসেসেন পাকটং অকাসি. জলজুত্তমনামকোতি জলে জাতং জলজং পদুমং, পদুমুত্তরনামকোতি অত্থো. ‘‘জলনুত্তমনাযকো’’তিপি পাঠো. তত্থ অত্তনো পভায জলন্তীতি জলনা, চন্দিমসূরিযদেৰব্রহ্মানো, তেসং জলনানং উত্তমোতি জলনুত্তমো. সব্বসত্তানং নাযকো উত্তমোতি নাযকো, সম্ভারৰন্তে সত্তে নিব্বানং নেতি পাপেতীতি ৰা নাযকো, জলনুত্তমো চ সো নাযকো চাতি জলনুত্তমনাযকো. ভিক্খুসঙ্ঘে নিসীদিত্ৰাতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স মজ্ঝে নিসিন্নো ইমা গাথা অভাসথ পাকটং কত্ৰা কথেসীতি অত্থো. সেসং উত্তানত্থমেৰাতি.
রট্ঠপালত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.