৪. চূল়পন্থকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা
পদুমুত্তরো নাম জিনোতিআদিকং আযস্মতো চূল়পন্থকত্থেরস্স অপদানং. অযম্পি পুরিমবুদ্ধেসু কতাধিকারো তত্থ তত্থ ভৰে ৰিৰট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তরস্স ভগৰতো কালে যদেত্থ অট্ঠুপ্পত্তিৰসেন ৰত্তব্বং, তং অট্ঠকনিপাতে মহাপন্থকৰত্থুস্মিং (থেরগা. ৫১০ আদযো) ৰুত্তমেৰ. অযং পন ৰিসেসো – মহাপন্থকত্থেরো অরহত্তং পত্ৰা ফলসমাপত্তিসুখেন ৰীতিনামেন্তো চিন্তেসি – ‘‘কথং নু খো সক্কা চূল়পন্থকম্পি ইমস্মিং সুখে পতিট্ঠাপেতু’’ন্তি. সো অত্তনো অয্যকং ধনসেট্ঠিং উপসঙ্কমিত্ৰা আহ – ‘‘সচে, মহাসেট্ঠি, অনুজানাথ, অহং চূল়পন্থকং পব্বাজেয্য’’ন্তি. ‘‘পব্বাজেথ, ভন্তে’’তি. থেরো তং পব্বাজেসি. সো দসসু সীলেসু পতিট্ঠিতো ভাতু সন্তিকে –
‘‘পদুমং যথা কোকনদং সুগন্ধং, পাতো সিযা ফুল্লমৰীতগন্ধং;
অঙ্গীরসং পস্স ৰিরোচমানং, তপন্তমাদিচ্চমিৰন্তলিক্খে’’তি. (সং. নি. ১.১২৩; অ. নি. ৫.১৯৫) –
গাথং উগ্গণ্হন্তো চতূহি মাসেহি উগ্গহেতুং নাসক্খি, গহিতম্পি হদযে ন তিট্ঠতি. অথ নং মহাপন্থকো, ‘‘চূল়পন্থক, ত্ৰং ইমস্মিং সাসনে অভব্বো, চতূহি মাসেহি একং গাথম্পি গহেতুং ন সক্কোসি, পব্বজিতকিচ্চং পন ত্ৰং কথং মত্থকং পাপেস্সসি, নিক্খম ইতো’’তি সো থেরেন পণামিকো দ্ৰারকোট্ঠকসমীপে রোদমানো অট্ঠাসি.
তেন চ সমযেন সত্থা জীৰকম্বৰনে ৰিহরতি. অথ জীৰকো পুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং সত্থারং নিমন্তেহী’’তি. তেন চ সমযেন আযস্মা মহাপন্থকো ভত্তুদ্দেসকো হোতি. সো ‘‘পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ভিক্খং পটিচ্ছথা’’তি ৰুত্তো ‘‘চূল়পন্থকং ঠপেত্ৰা সেসানং পটিচ্ছামী’’তি আহ. তং সুত্ৰা চূল়পন্থকো ভিয্যোসোমত্তায দোমনস্সপ্পত্তো অহোসি. সত্থা তস্স চিত্তক্খেদং ঞত্ৰা ‘‘চূল়পন্থকো মযা কতেন উপাযেন বুজ্ঝিস্সতী’’তি তস্স অৰিদূরট্ঠানে অত্তানং দস্সেত্ৰা ‘‘কিং, পন্থক, রোদসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভাতা মং, ভন্তে, পণামেতী’’তি আহ. ‘‘পন্থক, মা চিন্তযি, মম সাসনে তুয্হং পব্বজ্জা, এহি ইমং গহেত্ৰা ‘রজোহরণং, রজোহরণ’ন্তি মনসি করোহী’’তি ইদ্ধিযা সুদ্ধং চোল়ক্খণ্ডং অভিসঙ্খরিত্ৰা অদাসি. সো সত্থারা দিন্নং চোল়ক্খণ্ডং ‘‘রজোহরণং, রজোহরণ’’ন্তি হত্থেন পরিমজ্জন্তো নিসীদি. তস্স তং পরিমজ্জন্তস্স কিলিট্ঠধাতুকং জাতং, পুন পরিমজ্জন্তস্স উক্খলিপরিপুঞ্ছনসদিসং জাতং. সো ঞাণপরিপাকত্তা এৰং চিন্তেসি – ‘‘ইদং চোল়ক্খণ্ডং পকতিযা পরিসুদ্ধং, ইমং উপাদিণ্ণকসরীরং নিস্সায কিলিট্ঠং অঞ্ঞথা জাতং, তস্মা অনিচ্চং যথাপেতং, এৰং চিত্তম্পী’’তি খযৰযং পট্ঠপেত্ৰা তস্মিংযেৰ নিমিত্তে ঝানানি নিব্বত্তেত্ৰা ঝানপাদকং কত্ৰা ৰিপস্সনং পট্ঠপেত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণি. অরহত্তপত্তস্সেৰস্স তেপিটকং পঞ্চাভিঞ্ঞা চ আগমিংসু.
সত্থা একূনেহি পঞ্চভিক্খুসতেহি সদ্ধিং গন্ত্ৰা জীৰকস্স নিৰেসনে পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. চূল়পন্থকো পন অত্তনো ভিক্খায অপ্পটিচ্ছিতত্তা এৰ ন গতো. জীৰকো যাগুং দাতুং আরভি. সত্থা হত্থেন পত্তং পিদহি. ‘‘কস্মা, ভন্তে, ন গণ্হথা’’তি ৰুত্তে ‘‘ৰিহারে একো ভিক্খু অত্থি, জীৰকা’’তি. সো পুরিসং পেসেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে, ৰিহারে নিসিন্নং অয্যং গহেত্ৰা এহী’’তি. চূল়পন্থকত্থেরোপি রূপেন কিরিযায চ একম্পি একেন অসদিসং ভিক্খুসহস্সং নিম্মিনিত্ৰা নিসীদি. সো পুরিসো ৰিহারে ভিক্খূনং বহুভাৰং দিস্ৰা গন্ত্ৰা জীৰকস্স কথেসি – ‘‘ইমস্মা ভিক্খুসঙ্ঘা ৰিহারে ভিক্খুসঙ্ঘো বহুতরো, পক্কোসিতব্বং অয্যং ন জানামী’’তি. জীৰকো সত্থারং পুচ্ছি – ‘‘কো নামো, ভন্তে, ৰিহারে নিসিন্নো ভিক্খূ’’তি? ‘‘চূল়পন্থকো নাম, জীৰকা’’তি. ‘‘গচ্ছ, ভণে, ‘চূল়পন্থকো নাম কতরো’তি পুচ্ছিত্ৰা তং আনেহী’’তি. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা ‘‘চূল়পন্থকো নাম কতরো, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘অহং চূল়পন্থকো, অহং চূল়পন্থকো’’তি একপ্পহারেন ভিক্খুসহস্সম্পি কথেসি. সো পুনাগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং জীৰকস্স আরোচেসি জীৰকো পটিৰিদ্ধসচ্চত্তা ‘‘ইদ্ধিমা মঞ্ঞে, অয্যো’’তি নযতো ঞত্ৰা ‘‘গচ্ছ, ভণে, পঠমং কথেন্তং অয্যমেৰ ‘তুম্হে সত্থা পক্কোসতী’তি ৰত্ৰা চীৰরকণ্ণে গণ্হাহী’’তি আহ. সো ৰিহারং গন্ত্ৰা তথা অকাসি. তাৰদেৰ নিম্মিতভিক্খূ অন্তরধাযিংসু. সো থেরং গহেত্ৰা অগমাসি.
সত্থা তস্মিং খণে যাগুঞ্চ খজ্জকাদিভেদঞ্চ পটিগ্গণ্হি. কতভত্তকিচ্চো ভগৰা আযস্মন্তং চূল়পন্থকং আণাপেসি ‘‘অনুমোদনং করোহী’’তি. সো পভিন্নপটিসম্ভিদো সিনেরুং গহেত্ৰা মহাসমুদ্দং মন্থেন্তো ৰিয তেপিটকং বুদ্ধৰচনং সঙ্খোভেন্তো সত্থু অজ্ঝাসযং গণ্হন্তো অনুমোদনং অকাসি. দসবলে ভত্তকিচ্চং কত্ৰা ৰিহারং গতে ধম্মসভাযং কথা উদপাদি ‘অহো বুদ্ধানং আনুভাৰো, যত্র হি নাম চত্তারো মাসে একগাথং গহেতুং অসক্কোন্তম্পি লহুকেন খণেনেৰ এৰং মহিদ্ধিকং অকংসূ’তি, তথা হি জীৰকস্স নিৰেসনে নিসিন্নো ভগৰা ‘এৰং চূল়পন্থকস্স চিত্তং সমাহিতং, ৰীথিপটিপন্না ৰিপস্সনা’তি ঞত্ৰা যথানিসিন্নোযেৰ অত্তানং দস্সেত্ৰা, ‘পন্থক, নেৰাযং পিলোতিকা কিলিট্ঠা রজানুকিণ্ণা, ইতো পন অঞ্ঞোপি অরিযস্স ৰিনযে সংকিলেসো রজো’তি দস্সেন্তো –
‘‘রাগো রজো ন চ পন রেণু ৰুচ্চতি, রাগস্সেতং অধিৰচনং রজোতি;
এতং রজং ৰিপ্পজহিত্ৰা ভিক্খৰো, ৰিহরন্তি তে ৰিগতরজস্স সাসনে.
‘‘দোসো রজো…পে… ৰিগতরজস্স সাসনে.
‘‘মোহো রজো…পে… ৰিগতরজস্স সাসনে’’তি. (মহানি. ২০৯; চূল়নি. উদযমাণৰপুচ্ছানিদ্দেস ৭৪) –
ইমা তিস্সো গাথাযো অভাসি. গাথাপরিযোসানে চূল়পন্থকো সহপটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণীতি. সত্থা তেসং ভিক্খূনং কথাসল্লাপং সুত্ৰা আগন্ত্ৰা বুদ্ধাসনে নিসীদিত্ৰা ‘‘কিং ৰদেথ, ভিক্খৰে’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ইমং নাম, ভন্তে’’তি ৰুত্তে ‘‘ভিক্খৰে, চূল়পন্থকেন ইদানি ময্হং ওৰাদে ঠত্ৰা লোকুত্থরদাযজ্জং লদ্ধং, পুব্বে পন লোকিযদাযজ্জং লদ্ধ’’ন্তি ৰত্ৰা তেহি যাচিতো চূল়সেট্ঠিজাতকং (জা. ১.১.৪) কথেসি. অপরভাগে নং সত্থা অরিযগণপরিৰুতো ধম্মাসনে নিসিন্নো মনোমযং কাযং অভিনিম্মিনন্তানং ভিক্খূনং চেতোৰিৰট্টকুসলানঞ্চ অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৩৫. এৰং সো পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সরিত্ৰা পীতিসোমনস্সৰসেন পুব্বচরিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তরো নাম জিনোতিআদিমাহ. তত্থ পুরিমপদদ্ৰযং ৰুত্তত্থমেৰ. গণম্হা ৰূপকট্ঠো সোতি সো পদুমুত্তরো নাম সত্থা গণম্হা মহতা ভিক্খুসমূহতো ৰূপকট্ঠো ৰিসুং ভূতো ৰিৰেকং উপগতো. তদা মম তাপসকালে হিমৰন্তে হিমালযপব্বতসমীপে ৰসি ৰাসং কপ্পেসি, চতূহি ইরিযাপথেহি ৰিহাসীতি অত্থো.
৩৬. অহম্পি…পে… তদাতি যদা সো ভগৰা হিমৰন্তং উপগন্ত্ৰা ৰসি, তদা অহম্পি হিমৰন্তসমীপে কতঅস্সমে আ সমন্ততো কাযচিত্তপীল়াসঙ্খাতা পরিস্সযা সমন্তি এত্থাতি অস্সমোতি লদ্ধনামে অরঞ্ঞাৰাসে ৰসামীতি সম্বন্ধো. অচিরাগতং মহাৰীরন্তি অচিরং আগতং মহাৰীরিযৰন্তং লোকনাযকং পধানং তং ভগৰন্তং উপেসিন্তি সম্বন্ধো, আগতক্খণেযেৰ উপাগমিন্তি অত্থো.
৩৭. পুপ্ফচ্ছত্তং গহেত্ৰানাতি এৰং উপগচ্ছন্তো চ পদুমুপ্পলপুপ্ফাদীহি ছাদিতং পুপ্ফমযং ছত্তং গহেত্ৰা নরাসভং নরানং সেট্ঠং ভগৰন্তং ছাদেন্তো উপগচ্ছিং সমীপং গতোস্মীতি অত্থো. সমাধিং সমাপজ্জন্তন্তি রূপাৰচরসমাধিজ্ঝানং সমাপজ্জন্তং অপ্পেত্ৰা নিসিন্নস্স অন্তরাযং অহং অকাসিন্তি সম্বন্ধো.
৩৮. উভো হত্থেহি পগ্গয্হাতি তং সুসজ্জিতং পুপ্ফচ্ছত্তং দ্ৰীহি হত্থেহি উক্খিপিত্ৰা অহং ভগৰতো অদাসিন্তি সম্বন্ধো. পটিগ্গহেসীতি তং মযা দিন্নং পুপ্ফচ্ছত্তং পদুমুত্তরো ভগৰা সম্পটিচ্ছি, সাদরং সাদিযীতি অত্থো.
৪১. সতপত্তছত্তং পগ্গয্হাতি একেকস্মিং পদুমপুপ্ফে সতসতপত্তানং ৰসেন সতপত্তেহি পদুমপুপ্ফেহি ছাদিতং পুপ্ফচ্ছত্তং পকারেন আদরেন গহেত্ৰা তাপসো মম অদাসীতি অত্থো. তমহং কিত্তযিস্সামীতি তং তাপসং অহং কিত্তযিস্সামি পাকটং করিস্সামীতি অত্থো. মম ভাসতো ভাসমানস্স ৰচনং সুণোথ মনসি করোথ.
৪২. পঞ্চৰীসতিকপ্পানীতি ইমিনা পুপ্ফচ্ছত্তদানেন পঞ্চৰীসতিৰারে তাৰতিংসভৰনে সক্কো হুত্ৰা দেৰরজ্জং করিস্সতীতি সম্বন্ধো. চতুত্তিংসতিক্খত্তুঞ্চাতি চতুত্তিংসতিৰারে মনুস্সলোকে চক্কৰত্তী রাজা ভৰিস্সতি.
৪৩. যং যং যোনিন্তি মনুস্সযোনিআদীসু যং যং জাতিং সংসরতি গচ্ছতি উপপজ্জতি. তত্থ তত্থ যোনিযং অব্ভোকাসে সুঞ্ঞট্ঠানে পতিট্ঠন্তং নিসিন্নং ঠিতং ৰা পদুমং ধারযিস্সতি উপরি ছাদযিস্সতীতি অত্থো.
৪৫. পকাসিতে পাৰচনেতি তেন ভগৰতো সকলপিটকত্তযে পকাসিতে দীপিতে মনুস্সত্তং মনুস্সজাতিং লভিস্সতি উপপজ্জিস্সতি. মনোমযম্হি কাযম্হীতি মনেন ঝানচিত্তেন নিব্বত্তোতি মনোমযো, যথা চিত্তং পৰত্ততি, তথা কাযং পৰত্তেতি চিত্তগতিকং করোতীতি অত্থো. তম্হি মনোমযে কাযম্হি সো তাপসো চূল়পন্থকো নাম হুত্ৰা উত্তমো অগ্গো ভৰিস্সতীতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তত্তা উত্তানত্তা চ সুৰিঞ্ঞেয্যমেৰ.
৫২. সরিং কোকনদং অহন্তি অহং ভগৰতো নিম্মিতচোল়কং পরিমজ্জন্তো কোকনদং পদুমং সরিন্তি অত্থো. তত্থ চিত্তং ৰিমুচ্চি মেতি তস্মিং কোকনদে পদুমে ময্হং চিত্তং অধিমুচ্চি অল্লীনো, ততো অহং অরহত্তং পাপুণিন্তি সম্বন্ধো.
৫৩. অহং মনোমযেসু চিত্তগতিকেসু কাযেসু সব্বত্থ সব্বেসু পারমিং পরিযোসানং গতো পত্তোতি সম্বন্ধো. সেসং ৰুত্তনযমেৰাতি.
চূল়পন্থকত্থেরঅপদানৰণ্ণনা সমত্তা.