সুমেধকথা
কপ্পসতসহস্সাধিকানঞ্হি চতুন্নং অসঙ্খ্যেয্যানং মত্থকে দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং ‘‘অমরৰতী’’তি চ ‘‘অমর’’ন্তি চ লদ্ধনামং নগরং অহোসি, যং সন্ধায বুদ্ধৰংসে ৰুত্তং –
‘‘কপ্পে চ সতসহস্সে, চতুরো চ অসঙ্খিযে;
অমরং নাম নগরং, দস্সনেয্যং মনোরমং;
দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং, অন্নপানসমাযুত’’ন্তি. (বু. ৰং. ২.১-২);
তত্থ দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তন্তি হত্থিসদ্দেন অস্সসদ্দেন রথসদ্দেন ভেরিসদ্দেন মুদিঙ্গসদ্দেন ৰীণাসদ্দেন গীতসদ্দেন সঙ্খসদ্দেন সম্মসদ্দেন তাল়সদ্দেন ‘‘অস্নাথ পিৰথ খাদথা’’তি দসমেন সদ্দেনাতি ইমেহি দসহি সদ্দেহি অৰিৰিত্তং অহোসি. তেসং পন সদ্দানং একদেসমেৰ গহেত্ৰা –
‘‘হত্থিসদ্দং অস্সসদ্দং, ভেরিসঙ্খরথানি চ;
খাদথ পিৰথ চেৰ, অন্নপানেন ঘোসিত’’ন্তি. –
বুদ্ধৰংসে (বু. ৰং. ২.৩-৫) ইমং গাথং ৰত্ৰা –
‘‘নগরং সব্বঙ্গসম্পন্নং, সব্বকম্মমুপাগতং;
সত্তরতনসম্পন্নং, নানাজনসমাকুলং;
সমিদ্ধং দেৰনগরংৰ, আৰাসং পুঞ্ঞকম্মিনং.
‘‘নগরে অমরৰতিযা, সুমেধো নাম ব্রাহ্মণো;
অনেককোটিসন্নিচযো, পহূতধনধঞ্ঞৰা.
‘‘অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদান পারগূ;
লক্খণে ইতিহাসে চ, সধম্মে পারমিং গতো’’তি. – ৰুত্তং;
অথেকদিৰসং সো সুমেধপণ্ডিতো উপরিপাসাদৰরতলে রহোগতো হুত্ৰা পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা নিসিন্নো এৰং চিন্তেসি – ‘‘পুনব্ভৰে, পণ্ডিত, পটিসন্ধিগ্গহণং নাম দুক্খং, তথা নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে সরীরস্স ভেদনং, অহঞ্চ জাতিধম্মো, জরাধম্মো, ব্যাধিধম্মো, মরণধম্মো, এৰংভূতেন মযা অজাতিং অজরং অব্যাধিং অমরণং অদুক্খং সুখং সীতলং অমতমহানিব্বানং পরিযেসিতুং ৰট্টতি. অৰস্সং ভৰতো মুচ্চিত্ৰা নিব্বানগামিনা একেন মগ্গেন ভৰিতব্ব’’ন্তি. তেন ৰুত্তং –
‘‘রহোগতো নিসীদিত্ৰা, এৰং চিন্তেসহং তদা;
দুক্খো পুনব্ভৰো নাম, সরীরস্স চ ভেদনং.
‘‘জাতিধম্মো জরাধম্মো, ব্যাধিধম্মো সহং তদা;
অজরং অমরং খেমং, পরিযেসিস্সামি নিব্বুতিং.
‘‘যংনূনিমং পূতিকাযং, নানাকুণপপূরিতং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
‘‘অত্থি হেহিতি সো মগ্গো, ন সো সক্কা ন হেতুযে;
পরিযেসিস্সামি তং মগ্গং, ভৰতো পরিমুত্তিযা’’তি.
ততো উত্তরিপি এৰং চিন্তেসি – ‘‘যথা হি লোকে দুক্খস্স পটিপক্খভূতং সুখং নাম অত্থি, এৰং ভৰে সতি তপ্পটিপক্খেন ৰিভৰেনাপি ভৰিতব্বং. যথা চ উণ্হে সতি তস্স ৰূপসমভূতং সীতলম্পি অত্থি, এৰং রাগগ্গিআদীনং ৰূপসমেন নিব্বানেনাপি ভৰিতব্বং. যথা নাম পাপস্স লামকস্স ধম্মস্স পটিপক্খভূতো কল্যাণো অনৰজ্জভূতো ধম্মোপি অত্থিযেৰ, এৰমেৰ পাপিকায জাতিযা সতি সব্বজাতিখেপনতো অজাতিসঙ্খাতেন নিব্বানেনাপি ভৰিতব্বমেৰা’’তি. তেন ৰুত্তং –
‘‘যথাপি দুক্খে ৰিজ্জন্তে, সুখং নামপি ৰিজ্জতি;
এৰং ভৰে ৰিজ্জমানে, ৰিভৰোপিচ্ছিতব্বকো.
‘‘যথাপি উণ্হে ৰিজ্জন্তে, অপরং ৰিজ্জতি সীতলং;
এৰং তিৰিধগ্গি ৰিজ্জন্তে, নিব্বানম্পিচ্ছিতব্বকং.
‘‘যথাপি পাপে ৰিজ্জন্তে, কল্যাণমপি ৰিজ্জতি;
এৰমেৰ জাতি ৰিজ্জন্তে, অজাতিপিচ্ছিতব্বক’’ন্তি.
অপরম্পি চিন্তেসি – ‘‘যথা নাম গূথরাসিম্হি নিমুগ্গেন পুরিসেন দূরতোৰ পঞ্চৰণ্ণপদুমসঞ্ছন্নং মহাতল়াকং দিস্ৰা ‘কতরেন নু খো মগ্গেন এত্থ গন্তব্ব’ন্তি তং তল়াকং গৰেসিতুং যুত্তং. যং তস্স অগৰেসনং, ন সো তল়াকস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. এৰং কিলেসমলধোৰনে অমতমহানিব্বানতল়াকে ৰিজ্জন্তে যং তস্স অগৰেসনং, ন সো অমতমহানিব্বানতল়াকস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. যথা চ চোরেহি সম্পরিৰারিতো পুরিসো পলাযনমগ্গে ৰিজ্জমানেপি সচে ন পলাযতি, ন সো মগ্গস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. এৰমেৰ কিলেসেহি পরিৰারেত্ৰা গহিতস্স পুরিসস্স ৰিজ্জমানেযেৰ নিব্বানগামিম্হি সিৰে মগ্গে মগ্গস্স অগৰেসনং নাম ন মগ্গস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. যথা চ ব্যাধিপীল়িতো পুরিসো ৰিজ্জমানে ব্যাধিতিকিচ্ছকে ৰেজ্জে সচে তং ৰেজ্জং গৰেসিত্ৰা ব্যাধিং ন তিকিচ্ছাপেতি, ন সো ৰেজ্জস্স দোসো, পুরিসস্সেৰ দোসো. এৰমেৰ যো কিলেসব্যাধিপীল়িতো কিলেসৰূপসমমগ্গকোৰিদং ৰিজ্জমানমেৰ আচরিযং ন গৰেসতি, তস্সেৰ দোসো, ন কিলেসৰিনাসকস্স আচরিযস্স দোসো’’তি. তেন ৰুত্তং –
‘‘যথা গূথগতো পুরিসো, তল়াকং দিস্ৰান পূরিতং;
ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো তল়াকস্স সো.
‘‘এৰং কিলেসমলধোৰে, ৰিজ্জন্তে অমতন্তল়ে;
ন গৰেসতি তং তল়াকং, ন দোসো অমতন্তল়ে.
‘‘যথা অরীহি পরিরুদ্ধো, ৰিজ্জন্তে গমনম্পথে;
ন পলাযতি সো পুরিসো, ন দোসো অঞ্জসস্স সো.
‘‘এৰং কিলেসপরিরুদ্ধো, ৰিজ্জমানে সিৰে পথে;
ন গৰেসতি তং মগ্গং, ন দোসো সিৰমঞ্জসে.
‘‘যথাপি ব্যাধিতো পুরিসো, ৰিজ্জমানে তিকিচ্ছকে;
ন তিকিচ্ছাপেতি তং ব্যাধিং, ন দোসো সো তিকিচ্ছকে.
‘‘এৰং কিলেসব্যাধীহি, দুক্খিতো পরিপীল়িতো;
ন গৰেসতি তং আচরিযং, ন দোসো সো ৰিনাযকে’’তি.
অপরম্পি চিন্তেসি – ‘‘যথা মণ্ডনকজাতিকো পুরিসো কণ্ঠে আসত্তং কুণপং ছড্ডেত্ৰা সুখং গচ্ছেয্য, এৰং মযাপি ইমং পূতিকাযং ছড্ডেত্ৰা অনপেক্খেন নিব্বাননগরং পৰিসিতব্বং. যথা চ নরনারিযো উক্কারভূমিযং উচ্চারপস্সাৰং কত্ৰা ন তং উচ্ছঙ্গেন ৰা আদায, দুস্সন্তেন ৰা ৰেঠেত্ৰা গচ্ছন্তি, জিগুচ্ছমানা পন অনপেক্খাৰ, ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, এৰং মযাপি ইমং পূতিকাযং অনপেক্খেন ছড্ডেত্ৰা অমতনিব্বাননগরং পৰিসিতুং ৰট্টতি. যথা চ নাৰিকা নাম জজ্জরং নাৰং অনপেক্খাৰ ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, এৰং অহম্পি ইমং নৰহি ৰণমুখেহি পগ্ঘরন্তং কাযং ছড্ডেত্ৰা অনপেক্খো নিব্বানপুরং পৰিসিস্সামি. যথা চ পুরিসো নানারতনানি আদায চোরেহি সদ্ধিং মগ্গং গচ্ছন্তো অত্তনো রতননাসভযেন তে ছড্ডেত্ৰা খেমং মগ্গং গণ্হাতি, এৰং অযম্পি করজকাযো রতনৰিলোপকচোরসদিসো. সচাহং এত্থ তণ্হং করিস্সামি, অরিযমগ্গকুসলধম্মরতনং মে নস্সিস্সতি, তস্মা মযা ইমং চোরসদিসং কাযং ছড্ডেত্ৰা অমতমহানিব্বাননগরং পৰিসিতুং ৰট্টতী’’তি. তেন ৰুত্তং –
‘‘যথাপি কুণপং পুরিসো, কণ্ঠে বদ্ধং জিগুচ্ছিয;
মোচযিত্ৰান গচ্ছেয্য, সুখী সেরী সযংৰসী.
‘‘তথেৰিমং পূতিকাযং, নানাকুণপসঞ্চযং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছেয্যং, অনপেক্খো অনত্থিকো.
‘‘যথা উচ্চারট্ঠানম্হি, করীসং নরনারিযো;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
‘‘এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নানাকুণপপূরিতং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, ৰচ্চং কত্ৰা যথা কুটিং.
‘‘যথাপি জজ্জরং নাৰং, পলুগ্গং উদগাহিনিং;
সামী ছড্ডেত্ৰা গচ্ছন্তি, অনপেক্খা অনত্থিকা.
‘‘এৰমেৰাহং ইমং কাযং, নৰচ্ছিদ্দং ধুৰস্সৰং;
ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছিস্সং, জিণ্ণনাৰংৰ সামিকা.
‘‘যথাপি পুরিসো চোরেহি, গচ্ছন্তো ভণ্ডমাদিয;
ভণ্ডচ্ছেদভযং দিস্ৰা, ছড্ডযিত্ৰান গচ্ছতি.
‘‘এৰমেৰ অযং কাযো, মহাচোরসমো ৰিয;
পহাযিমং গমিস্সামি, কুসলচ্ছেদনা ভযা’’তি.
এৰং সুমেধপণ্ডিতো নানাৰিধাহি উপমাহি ইমং নেক্খম্মূপসংহিতং অত্থং চিন্তেত্ৰা সকনিৰেসনে অপরিমিতভোগক্খন্ধং হেট্ঠা ৰুত্তনযেন কপণদ্ধিকাদীনং ৰিস্সজ্জেত্ৰা মহাদানং দত্ৰা ৰত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পহায অমরনগরতো নিক্খমিত্ৰা এককোৰ হিমৰন্তে ধম্মিকং নাম পব্বতং নিস্সায অস্সমং কত্ৰা তত্থ পণ্ণসালঞ্চ চঙ্কমঞ্চ মাপেত্ৰা পঞ্চহি নীৰরণদোসেহি ৰজ্জিতং ‘‘এৰং সমাহিতে চিত্তে’’তিআদিনা নযেন ৰুত্তেহি অট্ঠহি কারণগুণেহি সমুপেতং অভিঞ্ঞাসঙ্খাতং বলং আহরিতুং তস্মিং অস্সমপদে নৰদোসসমন্নাগতং সাটকং পজহিত্ৰা, দ্ৰাদসগুণসমন্নাগতং ৰাকচীরং নিৰাসেত্ৰা, ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. এৰং পব্বজিতো অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং তং পণ্ণসালং পহায দসগুণসমন্নাগতং রুক্খমূলং উপগন্ত্ৰা সব্বং ধঞ্ঞৰিকতিং পহায পৰত্তফলভোজনো হুত্ৰা নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমনৰসেনেৰ পধানং পদহন্তো সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠন্নং সমাপত্তীনং পঞ্চন্নঞ্চ অভিঞ্ঞানং লাভী অহোসি. এৰং তং যথাপত্থিতং অভিঞ্ঞাবলং পাপুণি. তেন ৰুত্তং –
‘‘এৰাহং চিন্তযিত্ৰান, নেককোটিসতং ধনং;
নাথানাথানং দত্ৰান, হিমৰন্তমুপাগমিং.
‘‘হিমৰন্তস্সাৰিদূরে, ধম্মিকো নাম পব্বতো;
অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা.
‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতং;
অট্ঠগুণসমুপেতং, অভিঞ্ঞাবলমাহরিং.
‘‘সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতং;
ৰাকচীরং নিৰাসেসিং, দ্ৰাদসগুণমুপাগতং.
‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকং;
উপাগমিং রুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতং.
‘‘ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.
‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণি’’ন্তি.
তত্থ ‘‘অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা’’তি ইমায পন পাল়িযা সুমেধপণ্ডিতেন অস্সমপণ্ণসালচঙ্কমা সহত্থা মাপিতা ৰিয ৰুত্তা. অযং পনেত্থ অত্থো – মহাসত্তঞ্হি ‘‘হিমৰন্তং অজ্ঝোগাহেত্ৰা অজ্জ ধম্মিকপব্বতং পৰিসিস্সতী’’তি দিস্ৰা সক্কো ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তং আমন্তেসি – ‘‘তাত, অযং সুমেধপণ্ডিতো ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো, এতস্স ৰসনট্ঠানং মাপেহী’’তি. সো তস্স ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা রমণীযং অস্সমং, সুগুত্তং পণ্ণসালং, মনোরমং চঙ্কমঞ্চ মাপেসি. ভগৰা পন তদা অত্তনো পুঞ্ঞানুভাৰেন নিপ্ফন্নং তং অস্সমপদং সন্ধায ‘‘সারিপুত্ত, তস্মিং ধম্মিকপব্বতে –
‘‘অস্সমো সুকতো ময্হং, পণ্ণসালা সুমাপিতা;
চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’’ন্তি. –
আহ. তত্থ সুকতো ময্হন্তি সুট্ঠু কতো মযা. পণ্ণসালা সুমাপিতাতি পণ্ণচ্ছদনসালাপি মে সুমাপিতা অহোসি.
পঞ্চদোসৰিৰজ্জিতন্তি পঞ্চিমে চঙ্কমদোসা নাম থদ্ধৰিসমতা, অন্তোরুক্খতা, গহনচ্ছন্নতা, অতিসম্বাধতা, অতিৰিসালতাতি. থদ্ধৰিসমভূমিভাগস্মিঞ্হি চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স পাদা রুজ্জন্তি, ফোটা উট্ঠহন্তি, চিত্তং একগ্গতং ন লভতি, কম্মট্ঠানং ৰিপজ্জতি. মুদুসমতলে পন ফাসুৰিহারং আগম্ম কম্মট্ঠানং সম্পজ্জতি. তস্মা থদ্ধৰিসমভূমিভাগতা একো দোসোতি ৰেদিতব্বো. চঙ্কমস্স অন্তো ৰা মজ্ঝে ৰা কোটিযং ৰা রুক্খে সতি পমাদমাগম্ম চঙ্কমন্তস্স নলাটং ৰা সীসং ৰা পটিহঞ্ঞতীতি অন্তোরুক্খতা দুতিযো দোসো. তিণলতাদিগহনচ্ছন্নে চঙ্কমে চঙ্কমন্তো অন্ধকারৰেলাযং উরগাদিকে পাণে অক্কমিত্ৰা ৰা মারেতি, তেহি ৰা দট্ঠো দুক্খং আপজ্জতীতি গহনচ্ছন্নতা ততিযো দোসো. অতিসম্বাধে চঙ্কমে ৰিত্থারতো রতনিকে ৰা অড্ঢরতনিকে ৰা চঙ্কমন্তস্স পরিচ্ছেদে পক্খলিত্ৰা নখাপি অঙ্গুলিযোপি ভিজ্জন্তীতি অতিসম্বাধতা চতুত্থো দোসো. অতিৰিসালে চঙ্কমে চঙ্কমন্তস্স চিত্তং ৰিধাৰতি, একগ্গতং ন লভতীতি অতিৰিসালতা পঞ্চমো দোসো. পুথুলতো পন দিযড্ঢরতনং দ্ৰীসু পস্সেসু রতনমত্তং অনুচঙ্কমং দীঘতো সট্ঠিহত্থং মুদুতলং সমৰিপ্পকিণ্ণৰালুকং চঙ্কমং ৰট্টতি চেতিযগিরিম্হি দীপপ্পসাদকমহামহিন্দত্থেরস্স চঙ্কমং ৰিয, তাদিসং তং অহোসি. তেনাহ – ‘‘চঙ্কমং তত্থ মাপেসিং, পঞ্চদোসৰিৰজ্জিত’’ন্তি.
অট্ঠগুণসমুপেতন্তি অট্ঠহি সমণসুখেহি উপেতং. অট্ঠিমানি সমণসুখানি নাম ধনধঞ্ঞপরিগ্গহাভাৰো, অনৰজ্জপিণ্ডপাতপরিযেসনভাৰো, নিব্বুতপিণ্ডপাতভুঞ্জনভাৰো, রট্ঠং পীল়েত্ৰা ধনসারং ৰা সীসকহাপণাদীনি ৰা গণ্হন্তেসু রাজকুলেসু রট্ঠপীল়নকিলেসাভাৰো, উপকরণেসু নিচ্ছন্দরাগভাৰো, চোরৰিলোপে নিব্ভযভাৰো, রাজরাজমহামত্তেহি অসংসট্ঠভাৰো, চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতভাৰোতি. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যথা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তেন সক্কা হোন্তি ইমানি অট্ঠ সুখানি ৰিন্দিতুং, এৰং অট্ঠগুণসমুপেতং তং অস্সমং মাপেসি’’ন্তি.
অভিঞ্ঞাবলমাহরিন্তি পচ্ছা তস্মিং অস্সমে ৰসন্তো কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অভিঞ্ঞানঞ্চ সমাপত্তীনঞ্চ উপ্পাদনত্থায অনিচ্চতো চ দুক্খতো চ ৰিপস্সনং আরভিত্ৰা থামপ্পত্তং ৰিপস্সনাবলং আহরিং. যথা তস্মিং ৰসন্তো তং বলং আহরিতুং সক্কোমি, এৰং তং অস্সমং অভিঞ্ঞত্থায ৰিপস্সনাবলস্স অনুচ্ছৰিকং কত্ৰা মাপেসিন্তি অত্থো.
সাটকং পজহিং তত্থ, নৰদোসমুপাগতন্তি এত্থাযং অনুপুব্বিকথা. তদা কির কুটিলেণচঙ্কমাদিপটিমণ্ডিতং পুপ্ফূপগফলূপগরুক্খসঞ্ছন্নং রমণীযং মধুরসলিলাসযং অপগতৰাল়মিগভিংসনকসকুণং পৰিৰেকক্খমং অস্সমং মাপেত্ৰা অলঙ্কতচঙ্কমস্স উভোসু অন্তেসু আলম্বনফলকং সংৰিধায নিসীদনত্থায চঙ্কমৰেমজ্ঝে সমতলং মুগ্গৰণ্ণসিলং মাপেত্ৰা অন্তো পণ্ণসালায জটামণ্ডলৰাকচীরতিদণ্ডকুণ্ডিকাদিকে তাপসপরিক্খারে মণ্ডপে পানীযঘটপানীযসঙ্খপানীযসরাৰানি, অগ্গিসালাযং অঙ্গারকপল্লদারুআদীনীতি এৰং যং যং পব্বজিতানং উপকারায সংৰত্ততি, তং সব্বং মাপেত্ৰা পণ্ণসালায ভিত্তিযং – ‘‘যে কেচি পব্বজিতুকামা ইমে পরিক্খারে গহেত্ৰা পব্বজন্তূ’’তি অক্খরানি ছিন্দিত্ৰা দেৰলোকমেৰ গতে ৰিস্সকম্মদেৰপুত্তে সুমেধপণ্ডিতো হিমৰন্তপাদে গিরিকন্দরানুসারেন অত্তনো নিৰাসানুরূপং ফাসুকট্ঠানং ওলোকেন্তো নদীনিৰত্তনে ৰিস্সকম্মনিম্মিতং সক্কদত্তিযং রমণীযং অস্সমং দিস্ৰা চঙ্কমনকোটিং গন্ত্ৰা পদৰল়ঞ্জং অপস্সন্তো ‘‘ধুৰং পব্বজিতা ধুরগামে ভিক্খং পরিযেসিত্ৰা কিলন্তরূপা আগন্ত্ৰা পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা নিসিন্না ভৰিস্সন্তী’’তি চিন্তেত্ৰা থোকং আগমেত্ৰা ‘‘অতিৰিয চিরাযন্তি, জানিস্সামী’’তি পণ্ণসালদ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা অন্তো পৰিসিত্ৰা ইতো চিতো চ ওলোকেন্তো মহাভিত্তিযং অক্খরানি ৰাচেত্ৰা ‘‘ময্হং কপ্পিযপরিক্খারা এতে, ইমে গহেত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি অত্তনা নিৰত্থপারুতং সাটকযুগং পজহি. তেনাহ ‘‘সাটকং পজহিং তত্থা’’তি. এৰং পৰিট্ঠো অহং, সারিপুত্ত, তস্সং পণ্ণসালাযং সাটকং পজহিং.
নৰদোসমুপাগতন্তি সাটকং পজহন্তো নৰ দোসে দিস্ৰা পজহিন্তি দীপেতি. তাপসপব্বজ্জং পব্বজিতানঞ্হি সাটকস্মিং নৰ দোসা উপট্ঠহন্তি. মহগ্ঘভাৰো একো দোসো, পরপটিবদ্ধতায উপ্পজ্জনভাৰো একো, পরিভোগেন লহুং কিলিস্সনভাৰো একো, কিলিট্ঠো হি ধোৰিতব্বো চ রজিতব্বো চ হোতি, পরিভোগেন জীরণভাৰো একো, জিণ্ণস্স হি তুন্নং ৰা অগ্গল়দানং ৰা কাতব্বং হোতি, পুন পরিযেসনায দুরভিসম্ভৰভাৰো একো, তাপসপব্বজ্জায অসারুপ্পভাৰো একো, পচ্চত্থিকানং সাধারণভাৰো একো, যথা হি নং পচ্চত্থিকা ন গণ্হন্তি, এৰং গোপেতব্বো হোতি, পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানভাৰো একো, গহেত্ৰা ৰিচরন্তস্স খন্ধভারমহিচ্ছভাৰো একোতি.
ৰাকচীরং নিৰাসেসিন্তি তদাহং, সারিপুত্ত, ইমে নৰ দোসে দিস্ৰা সাটকং পহায ৰাকচীরং নিৰাসেসিং, মুঞ্জতিণং হীরং হীরং কত্ৰা গন্থেত্ৰা কতং ৰাকচীরং নিৰাসনপারুপনত্থায আদিযিন্তি অত্থো.
দ্ৰাদস গুণমুপাগতন্তি দ্ৰাদসহি আনিসংসেহি সমন্নাগতং. ৰাকচীরস্মিঞ্হি দ্ৰাদস আনিসংসা – অপ্পগ্ঘং সুন্দরং কপ্পিযন্তি অযং তাৰ একো আনিসংসো, সহত্থা কাতুং সক্কাতি অযং দুতিযো, পরিভোগেন সণিকং কিলিস্সতি, ধোৰিযমানেপি পপঞ্চো নত্থীতি অযং ততিযো, পরিভোগেন জিণ্ণেপি সিব্বিতব্বাভাৰো চতুত্থো, পুন পরিযেসন্তস্স সুখেন করণভাৰো পঞ্চমো, তাপসপব্বজ্জায সারুপ্পভাৰো ছট্ঠো, পচ্চত্থিকানং নিরুপভোগভাৰো সত্তমো, পরিভুঞ্জন্তস্স ৰিভূসনট্ঠানাভাৰো অট্ঠমো, ধারণে সল্লহুকভাৰো নৰমো, চীৰরপচ্চযে অপ্পিচ্ছভাৰো দসমো, ৰাকুপ্পত্তিযা ধম্মিকঅনৰজ্জভাৰো একাদসমো, ৰাকচীরে নট্ঠেপি অনপেক্খভাৰো দ্ৰাদসমোতি.
অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালকন্তি কথং পজহিং? সো কির ৰরসাটকযুগং ওমুঞ্চন্তো চীৰরৰংসে লগ্গিতং অনোজপুপ্ফদামসদিসং রত্তং ৰাকচীরং গহেত্ৰা নিৰাসেত্ৰা তস্সূপরি অপরং সুৰণ্ণৰণ্ণং ৰাকচীরং পরিদহিত্ৰা পুন্নাগপুপ্ফসন্থরসদিসং সখুরং অজিনচম্মং একংসং কত্ৰা জটামণ্ডলং পটিমুঞ্চিত্ৰা চূল়ায সদ্ধিং নিচ্চলভাৰকরণত্থং সারসূচিং পৰেসেত্ৰা মুত্তাজালসদিসায সিক্কায পৰাল়ৰণ্ণং কুণ্ডিকং ওদহিত্ৰা তীসু ঠানেসু ৰঙ্কং কাজং আদায একিস্সা কাজকোটিযা কুণ্ডিকং, একিস্সা অঙ্কুসপচ্ছিতিদণ্ডকাদীনি ওলগ্গেত্ৰা খারিকাজং অংসে কত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন কত্তরদণ্ডং গহেত্ৰা পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৰা সট্ঠিহত্থে মহাচঙ্কমে অপরাপরং চঙ্কমন্তো অত্তনো ৰেসং ওলোকেত্ৰা – ‘‘ময্হং মনোরথো মত্থকং পত্তো, সোভতি ৰত মে পব্বজ্জা, বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধাদীহি সব্বেহি ধীরপুরিসেহি ৰণ্ণিতা থোমিতা অযং পব্বজ্জা নাম, পহীনং মে গিহিবন্ধনং, নিক্খন্তোস্মি নেক্খম্মং, লদ্ধা মে উত্তমপব্বজ্জা, করিস্সামি সমণধম্মং, লভিস্সামি মগ্গফলসুখ’’ন্তি উস্সাহজাতো খারিকাজং ওতারেত্ৰা চঙ্কমৰেমজ্ঝে মুগ্গৰণ্ণসিলাপট্টে সুৰণ্ণপটিমা ৰিয নিসিন্নো দিৰসভাগং ৰীতিনামেত্ৰা সাযন্হসমযং পণ্ণসালং পৰিসিত্ৰা বিদলমঞ্চকপস্সে কট্ঠত্থরিকায নিপন্নো সরীরং উতুং গাহাপেত্ৰা বলৰপচ্চূসে পবুজ্ঝিত্ৰা অত্তনো আগমনং আৰজ্জেসি – ‘‘অহং ঘরাৰাসে আদীনৰং দিস্ৰা অমিতভোগং অনন্তযসং পহায অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা নেক্খম্মগৰেসকো হুত্ৰা পব্বজিতো. ইতো দানি পট্ঠায পমাদচারং চরিতুং ন ৰট্টতি, পৰিৰেকঞ্হি পহায ৰিচরন্তং মিচ্ছাৰিতক্কমক্খিকা খাদন্তি, ইদানি মযা ৰিৰেকমনুব্রূহেতুং ৰট্টতি, অহঞ্হি ঘরাৰাসং পলিবোধতো দিস্ৰা নিক্খন্তো, অযঞ্চ মনাপা পণ্ণসালা, বেলুৰপক্কৰণ্ণা পরিভণ্ডকতা ভূমি, রজতৰণ্ণা সেতভিত্তিযো, কপোতপাদৰণ্ণং পণ্ণচ্ছদনং, ৰিচিত্তত্থরণৰণ্ণো বিদলমঞ্চকো, নিৰাসফাসুকং ৰসনট্ঠানং, ন এত্তো অতিরেকতরা ৰিয মে গেহসম্পদা পঞ্ঞাযতী’’তি পণ্ণসালায দোসে ৰিচিনন্তো অট্ঠ দোসে পস্সি.
পণ্ণসালপরিভোগস্মিঞ্হি অট্ঠ আদীনৰা – মহাসমারম্ভেন দব্বসম্ভারে সমোধানেত্ৰা করণপরিযেসনভাৰো একো আদীনৰো, তিণপণ্ণমত্তিকাসু পতিতাসু তাসং পুনপ্পুনং ঠপেতব্বতায নিবদ্ধজগ্গনভাৰো দুতিযো, সেনাসনং নাম মহল্লকস্স পাপুণাতি, অৰেলায ৰুট্ঠাপিযমানস্স চিত্তেকগ্গতা ন হোতীতি উট্ঠাপনীযভাৰো ততিযো, সীতুণ্হাদিপটিঘাতেন কাযস্স সুখুমালকরণভাৰো চতুত্থো, গেহং পৰিট্ঠেন যংকিঞ্চি পাপং সক্কা কাতুন্তি গরহাপটিচ্ছাদনভাৰো পঞ্চমো, ‘‘ময্হ’’ন্তি পরিগ্গহকরণভাৰো ছট্ঠো, গেহস্স অত্থিভাৰো নামেস সদুতিযকৰাসো ৰিযাতি সত্তমো, ঊকামঙ্গুলঘরগোল়িকাদীনং সাধারণতায বহুসাধারণভাৰো অট্ঠমো. ইতি ইমে অট্ঠ আদীনৰে দিস্ৰা মহাসত্তো পণ্ণসালং পজহি. তেনাহ – ‘‘অট্ঠদোসসমাকিণ্ণং, পজহিং পণ্ণসালক’’ন্তি.
উপাগমিং রুক্খমূলং, গুণে দসহুপাগতন্তি ছন্নং পটিক্খিপিত্ৰা দসহি গুণেহি উপেতং রুক্খমূলং উপগতোস্মীতি ৰদতি. তত্রিমে দস গুণা – অপ্পসমারম্ভতা একো গুণো, উপগমনমত্তকমেৰ হি তত্থ হোতীতি. অপ্পটিজগ্গনতা দুতিযো, তঞ্হি সম্মট্ঠম্পি অসম্মট্ঠম্পি পরিভোগফাসুকং হোতিযেৰ. অনুট্ঠাপনীযভাৰো ততিযো. গরহং নপ্পটিচ্ছাদেতি, তত্থ হি পাপং করোন্তো লজ্জতীতি গরহায অপ্পটিচ্ছন্নভাৰো চতুত্থো. অব্ভোকাসৰাসো ৰিয কাযং ন সন্থম্ভেতীতি কাযস্স অসন্থম্ভনভাৰো পঞ্চমো, পরিগ্গহকরণাভাৰো ছট্ঠো, গেহালযপটিক্খেপো সত্তমো. বহুসাধারণে গেহে ৰিয ‘‘পটিজগ্গিস্সামি নং, নিক্খমথা’’তি নীহরণকাভাৰো অট্ঠমো, ৰসন্তস্স সপ্পীতিকভাৰো নৰমো, রুক্খমূলসেনাসনস্স গতগতট্ঠানে সুলভতায অনপেক্খভাৰো দসমোতি ইমে দসগুণে দিস্ৰা রুক্খমূলং উপগতোস্মীতি ৰদতি.
ইমানি হি এত্তকানি কারণানি সল্লক্খেত্ৰা মহাসত্তো পুনদিৰসে ভিক্খায গামং পাৰিসি. অথস্স সম্পত্তগামে মনুস্সা মহন্তেন উস্সাহেন ভিক্খং অদংসু. সো ভত্তকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৰা অস্সমং আগম্ম নিসীদিত্ৰা চিন্তেসি – ‘‘নাহং ‘আহারং লভামী’তি পব্বজিতো, সিনিদ্ধাহারো নামেস মানমদপুরিসমদে ৰড্ঢেতি, আহারমূলকস্স চ দুক্খস্স অন্তো নত্থি, যংনূনাহং ৰাপিতরোপিতধঞ্ঞনিব্বত্তকং আহারং পজহিত্ৰা পৰত্তফলভোজনো ভৰেয্য’’ন্তি. সো ততো পট্ঠায তথা কত্ৰা ঘটেন্তো ৰাযমন্তো সত্তাহব্ভন্তরেযেৰ অট্ঠ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. তেন ৰুত্তং –
‘‘ৰাপিতং রোপিতং ধঞ্ঞং, পজহিং নিরৰসেসতো;
অনেকগুণসম্পন্নং, পৰত্তফলমাদিযিং.
‘‘তত্থপ্পধানং পদহিং, নিসজ্জট্ঠানচঙ্কমে;
অব্ভন্তরম্হি সত্তাহে, অভিঞ্ঞাবল পাপুণি’’ন্তি.