১১. দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনা

৩৫০. এৰং মে সুতন্তি দসুত্তরসুত্তং. তত্রাযং অপুব্বপদৰণ্ণনা – আৰুসো ভিক্খৰেতি সাৰকানং আলপনমেতং. বুদ্ধা হি পরিসং আমন্তযমানা ‘ভিক্খৰে’তি ৰদন্তি. সাৰকা সত্থারং উচ্চট্ঠানে ঠপেস্সামাতি সত্থু আলপনেন অনালপিত্ৰা আৰুসোতি আলপন্তি. তে ভিক্খূতি তে ধম্মসেনাপতিং পরিৰারেত্ৰা নিসিন্না ভিক্খূ. কে পন তে ভিক্খূতি? অনিবদ্ধৰাসা দিসাগমনীযা ভিক্খূ. বুদ্ধকালে দ্ৰে ৰারে ভিক্খূ সন্নিপতন্তি – উপকট্ঠৰস্সূপনাযিককালে চ পৰারণকালে চ. উপকট্ঠৰস্সূপনাযিকায দসপি ৰীসতিপি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি ভিক্খূ ৰগ্গা ৰগ্গা কম্মট্ঠানত্থায আগচ্ছন্তি. ভগৰা তেহি সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা কস্মা, ভিক্খৰে, উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায ৰিচরথাতি পুচ্ছতি. অথ তে ‘‘ভগৰা কম্মট্ঠানত্থং আগতম্হ, কম্মট্ঠানং নো দেথা’’তি যাচন্তি.

সত্থা তেসং চরিযৰসেন রাগচরিতস্স অসুভকম্মট্ঠানং দেতি. দোসচরিতস্স মেত্তাকম্মট্ঠানং, মোহচরিতস্স উদ্দেসো পরিপুচ্ছা – ‘কালেন ধম্মস্সৰনং, কালেন ধম্মসাকচ্ছা, ইদং তুয্হং সপ্পায’ন্তি আচিক্খতি. ৰিতক্কচরিতস্স আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং দেতি. সদ্ধাচরিতস্স পসাদনীযসুত্তন্তে বুদ্ধসুবোধিং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিঞ্চ পকাসেতি. ঞাণচরিতস্স অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তে গম্ভীরে সুত্তন্তে কথেতি. তে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সচে সপ্পাযং হোতি, তত্থেৰ ৰসন্তি. নো চে হোতি, সপ্পাযং সেনাসনং পুচ্ছিত্ৰা গচ্ছন্তি. তে তত্থ ৰসন্তা তেমাসিকং পটিপদং গহেত্ৰা ঘটেত্ৰা ৰাযমন্তা সোতাপন্নাপি হোন্তি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অরহন্তোপি.

ততো ৰুত্থৰস্সা পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভগৰা অহং তুম্হাকং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সোতাপত্তিফলং পত্তো…পে… অহং অগ্গফলং অরহত্ত’’ন্তি পটিলদ্ধগুণং আরোচেন্তি. তত্থ ইমে ভিক্খূ উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায আগতা. এৰং আগন্ত্ৰা গচ্ছন্তে পন ভিক্খূ ভগৰা অগ্গসাৰকানং সন্তিকং পেসেতি, যথাহ ‘‘অপলোকেথ পন, ভিক্খৰে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানে’’তি. ভিক্খূ চ ৰদন্তি ‘‘কিং নু খো মযং, ভন্তে, অপলোকেম সারিপুত্তমোগ্গল্লানে’’তি (সং. নি. ৩.২). অথ নে ভগৰা তেসং দস্সনে উয্যোজেসি. ‘‘সেৰথ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানে; ভজথ, ভিক্খৰে, সারিপুত্তমোগ্গল্লানে. পণ্ডিতা ভিক্খূ অনুগ্গাহকা সব্রহ্মচারীনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, জনেতা এৰং সারিপুত্তো. সেয্যথাপি জাতস্স আপাদেতা এৰং মোগ্গল্লানো. সারিপুত্তো, ভিক্খৰে, সোতাপত্তিফলে ৰিনেতি, মোগ্গল্লানো উত্তমত্থে’’তি (ম. নি. ৩.৩৭১).

তদাপি ভগৰা ইমেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসন্থারং কত্ৰা তেসং ভিক্খূনং আসযং উপপরিক্খন্তো ‘‘ইমে ভিক্খূ সাৰকৰিনেয্যা’’তি অদ্দস. সাৰকৰিনেয্যা নাম যে বুদ্ধানম্পি ধম্মদেসনায বুজ্ঝন্তি সাৰকানম্পি. বুদ্ধৰিনেয্যা পন সাৰকা বোধেতুং ন সক্কোন্তি. সাৰকৰিনেয্যভাৰং পন এতেসং ঞত্ৰা কতরস্স ভিক্খুনো দেসনায বুজ্ঝিস্সন্তীতি ওলোকেন্তো সারিপুত্তস্সাতি দিস্ৰা থেরস্স সন্তিকং পেসেসি. থেরো তে ভিক্খূ পুচ্ছি ‘‘সত্থু সন্তিকং গতত্থ আৰুসো’’তি. ‘‘আম, গতম্হ সত্থারা পন অম্হে তুম্হাকং সন্তিকং পেসিতা’’তি. ততো থেরো ‘‘ইমে ভিক্খূ ময্হং দেসনায বুজ্ঝিস্সন্তি, কীদিসী নু খো তেসং দেসনা ৰট্টতী’’তি চিন্তেন্তো ‘‘ইমে ভিক্খূ সমগ্গারামা, সামগ্গিরসস্স দীপিকা নেসং দেসনা ৰট্টতী’’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৰা তথারূপং দেসনং দেসেতুকামো দসুত্তরং পৰক্খামীতিআদিমাহ. তত্থ দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিভত্তোতি দসুত্তরো, এককতো পট্ঠায যাৰ দসকা গতোতিপি দসুত্তরো, একেকস্মিং পব্বে দস দস পঞ্হা ৰিসেসিতাতিপি দসুত্তরো, তং দসুত্তরং. পৰক্খামীতি কথেস্সামি. ধম্মন্তি সুত্তং. নিব্বানপত্তিযাতি নিব্বানপটিলাভত্থায. দুক্খস্সন্তকিরিযাযাতি সকলস্স ৰট্টদুক্খস্স পরিযন্তকরণত্থং. সব্বগন্থপ্পমোচনন্তি অভিজ্ঝাকাযগন্থাদীনং সব্বগন্থানং পমোচনং.

ইতি থেরো দেসনং উচ্চং করোন্তো ভিক্খূনং তত্থ পেমং জনেন্তো এৰমেতং উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং ধারেতব্বং ৰাচেতব্বং মঞ্ঞিস্সন্তীতি চতূহি পদেহি ৰণ্ণং কথেসি, ‘‘একাযনো অযং, ভিক্খৰে, মগ্গো’’তিআদিনা নযেন তেসং তেসং সুত্তানং ভগৰা ৰিয.

একধম্মৰণ্ণনা

৩৫১. (ক) তত্থ বহুকারোতি বহূপকারো.

(খ) ভাৰেতব্বোতি ৰড্ঢেতব্বো.

(গ) পরিঞ্ঞেয্যোতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানিতব্বো.

(ঘ) পহাতব্বোতি পহানানুপস্সনায পজহিতব্বো.

(ঙ) হানভাগিযোতি অপাযগামিপরিহানায সংৰত্তনকো.

(চ) ৰিসেসভাগিযোতি ৰিসেসগামিৰিসেসায সংৰত্তনকো.

(ছ) দুপ্পটিৰিজ্ঝোতি দুপ্পচ্চক্খকরো.

(জ) উপ্পাদেতব্বোতি নিপ্ফাদেতব্বো.

(ঝ) অভিঞ্ঞেয্যোতি ঞাতপরিঞ্ঞায অভিজানিতব্বো.

(ঞ) সচ্ছিকাতব্বোতি পচ্চক্খং কাতব্বো.

এৰং সব্বত্থ মাতিকাসু অত্থো ৰেদিতব্বো. ইতি আযস্মা সারিপুত্তো যথা নাম দক্খো ৰেল়ুকারো সম্মুখীভূতং ৰেল়ুং ছেত্ৰা নিগ্গণ্ঠিং কত্ৰা দসধা খণ্ডে কত্ৰা একমেকং খণ্ডং হীরং হীরং করোন্তো ফালেতি, এৰমেৰ তেসং ভিক্খূনং সপ্পাযং দেসনং উপপরিক্খিত্ৰা দসধা মাতিকং ঠপেত্ৰা একেককোট্ঠাসে একেকপদং ৰিভজন্তো ‘‘কতমো একো ধম্মো বহুকারো, অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূতি’’তিআদিনা নযেন দেসনং ৰিত্থারেতুং আরদ্ধো.

তত্থ অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূতি সব্বত্থকং উপকারকং অপ্পমাদং কথেসি. অযঞ্হি অপ্পমাদো নাম সীলপূরণে, ইন্দ্রিযসংৰরে, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায, জাগরিযানুযোগে, সত্তসু সদ্ধম্মেসু, ৰিপস্সনাগব্ভং গণ্হাপনে, অত্থপটিসম্ভিদাদীসু, সীলক্খন্ধাদিপঞ্চধম্মক্খন্ধেসু, ঠানাট্ঠানেসু, মহাৰিহারসমাপত্তিযং, অরিযসচ্চেসু, সতিপট্ঠানাদীসু, বোধিপক্খিযেসু, ৰিপস্সনাঞাণাদীসু অট্ঠসু ৰিজ্জাসূতি সব্বেসু অনৰজ্জট্ঠেন কুসলেসু ধম্মেসু বহূপকারো.

তেনেৰ নং ভগৰা ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা…পে… তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি. এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বেতে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা, অপ্পমাদো তেসং ধম্মানং অগ্গমক্খাযতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১৩৯) নযেন হত্থিপদাদীহি ওপম্মেহি ওপমেন্তো সংযুত্তনিকাযে অপ্পমাদৰগ্গে নানপ্পকারং থোমেতি. তং সব্বং একপদেনেৰ সঙ্গহেত্ৰা থেরো অপ্পমাদো কুসলেসু ধম্মেসূতি আহ. ধম্মপদে অপ্পমাদৰগ্গেনাপিস্স বহূপকারতা দীপেতব্বা. অসোকৰত্থুনাপি দীপেতব্বা –

(ক) অসোকরাজা হি নিগ্রোধসামণেরস্স ‘‘অপ্পমাদো অমতপদ’’ন্তি গাথং সুত্ৰা এৰ ‘‘তিট্ঠ, তাত, ময্হং তযা তেপিটকং বুদ্ধৰচনং কথিত’’ন্তি সামণেরে পসীদিত্ৰা চতুরাসীতিৰিহারসহস্সানি কারেসি. ইতি থামসম্পন্নেন ভিক্খুনা অপ্পমাদস্স বহূপকারতা তীহি পিটকেহি দীপেত্ৰা কথেতব্বা. যংকিঞ্চি সুত্তং ৰা গাথং ৰা অপ্পমাদদীপনত্থং আহরন্তো ‘‘অট্ঠানে ঠত্ৰা আহরসি, অতিত্থেন পক্খন্দো’’তি ন ৰত্তব্বো. ধম্মকথিকস্সেৰেত্থ থামো চ বলঞ্চ পমাণং.

(খ) কাযগতাসতীতি আনাপানং চতুইরিযাপথো সতিসম্পজঞ্ঞং দ্ৰত্তিংসাকারো চতুধাতুৰৰত্থানং দস অসুভা নৰ সিৰথিকা চুণ্ণিকমনসিকারো কেসাদীসু চত্তারি রূপজ্ঝানানীতি এত্থ উপ্পন্নসতিযা এতং অধিৰচনং. সাতসহগতাতি ঠপেত্ৰা চতুত্থজ্ঝানং অঞ্ঞত্থ সাতসহগতা হোতি সুখসম্পযুত্তা, তং সন্ধাযেতং ৰুত্তং.

(গ) সাসৰো উপাদানিযোতি আসৰানঞ্চেৰ উপাদানানঞ্চ পচ্চযভূতো. ইতি তেভূমকধম্মমেৰ নিযমেতি.

(ঘ) অস্মিমানোতি রূপাদীসু অস্মীতি মানো.

(ঙ) অযোনিসো মনসিকারোতি অনিচ্চে নিচ্চন্তিআদিনা নযেন পৰত্তো উপ্পথমনসিকারো.

(চ) ৰিপরিযাযেন যোনিসো মনসিকারো ৰেদিতব্বো.

(ছ) আনন্তরিকো চেতোসমাধীতি অঞ্ঞত্থ মগ্গানন্তরং ফলং আনন্তরিকো চেতোসমাধি নাম. ইধ পন ৰিপস্সনানন্তরো মগ্গো ৰিপস্সনায ৰা অনন্তরত্তা অত্তনো ৰা অনন্তরং ফলদাযকত্তা আনন্তরিকো চেতোসমাধীতি অধিপ্পেতো.

(জ) অকুপ্পং ঞাণন্তি অঞ্ঞত্থ ফলপঞ্ঞা অকুপ্পঞাণং নাম. ইধ পচ্চৰেক্খণপঞ্ঞা অধিপ্পেতা.

(ঝ) আহারট্ঠিতিকাতি পচ্চযট্ঠিতিকা. অযং একো ধম্মোতি যেন পচ্চযেন তিট্ঠন্তি, অযং একো ধম্মো ঞাতপরিঞ্ঞায অভিঞ্ঞেয্যো.

(ঞ) অকুপ্পা চেতোৰিমুত্তীতি অরহত্তফলৰিমুত্তি.

ইমস্মিং ৰারে অভিঞ্ঞায ঞাতপরিঞ্ঞা কথিতা. পরিঞ্ঞায তীরণপরিঞ্ঞা. পহাতব্বসচ্ছিকাতব্বেহি পহানপরিঞ্ঞা. দুপ্পটিৰিজ্ঝোতি এত্থ পন মগ্গো কথিতো. সচ্ছিকাতব্বোতি ফলং কথিতং, মগ্গো একস্মিংযেৰ পদে লব্ভতি. ফলং পন অনেকেসুপি লব্ভতিযেৰ.

ভূতাতি সভাৰতো ৰিজ্জমানা. তচ্ছাতি যাথাৰা. তথাতি যথা ৰুত্তা তথাসভাৰা. অৰিতথাতি যথা ৰুত্তা ন তথা ন হোন্তি. অনঞ্ঞথাতি ৰুত্তপ্পকারতো ন অঞ্ঞথা. সম্মা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধাতি তথাগতেন বোধিপল্লঙ্কে নিসীদিত্ৰা হেতুনা কারণেন সযমেৰ অভিসম্বুদ্ধা ঞাতা ৰিদিতা সচ্ছিকতা. ইমিনা থেরো ‘‘ইমে ধম্মা তথাগতেন অভিসম্বুদ্ধা, অহং পন তুম্হাকং রঞ্ঞো লেখৰাচকসদিসো’’তি জিনসুত্তং দস্সেন্তো ওকপ্পনং জনেসি.

একধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা

৩৫২. (ক) ইমে দ্ৰে ধম্মা বহুকারাতি ইমে দ্ৰে সতিসম্পজঞ্ঞা ধম্মা সীলপূরণাদীসু অপ্পমাদো ৰিয সব্বত্থ উপকারকা হিতাৰহা.

(খ) সমথো চ ৰিপস্সনা চাতি ইমে দ্ৰে সঙ্গীতিসুত্তে লোকিযলোকুত্তরা কথিতা. ইমস্মিং দসুত্তরসুত্তে পুব্বভাগা কথিতা.

(ছ) সত্তানং সংকিলেসায সত্তানং ৰিসুদ্ধিযাতি অযোনিসো মনসিকারো হেতু চেৰ পচ্চযো চ সত্তানং সংকিলেসায, যোনিসো মনসিকারো ৰিসুদ্ধিযা. তথা দোৰচস্সতা পাপমিত্ততা সংকিলেসায; সোৰচস্সতা কল্যাণমিত্ততা ৰিসুদ্ধিযা. তথা তীণি অকুসলমূলানি; তীণি কুসলমূলানি. চত্তারো যোগা চত্তারো ৰিসংযোগা. পঞ্চ চেতোখিলা পঞ্চিন্দ্রিযানি. ছ অগারৰা ছ গারৰা. সত্ত অসদ্ধম্মা সত্ত সদ্ধম্মা. অট্ঠ কুসীতৰত্থূনি অট্ঠ আরম্ভৰত্থূনি. নৰ আঘাতৰত্থূনি নৰ আঘাতপ্পটিৰিনযা. দস অকুসলকম্মপথা দস কুসলকম্মপথাতি এৰং পভেদা ইমে দ্ৰে ধম্মা দুপ্পটিৰিজ্ঝাতি ৰেদিতব্বা.

(ঝ) সঙ্খতা ধাতূতি পচ্চযেহি কতা পঞ্চক্খন্ধা. অসঙ্খতা ধাতূতি পচ্চযেহি অকতং নিব্বানং.

(ঞ) ৰিজ্জা চ ৰিমুত্তি চাতি এত্থ ৰিজ্জাতি তিস্সো ৰিজ্জা. ৰিমুত্তীতি অরহত্তফলং.

ইমস্মিং ৰারে অভিঞ্ঞাদীনি এককসদিসানেৰ, উপ্পাদেতব্বপদে পন মগ্গো কথিতো, সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং.

দ্ৰেধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তযোধম্মৰণ্ণনা

৩৫৩. (ছ) কামানমেতং নিস্সরণং যদিদং নেক্খম্মন্তি এত্থ নেক্খম্মন্তি অনাগামিমগ্গো অধিপ্পেতো. সো হি সব্বসো কামানং নিস্সরণং. রূপানং নিস্সরণং যদিদং আরুপ্পন্তি এত্থ আরুপ্পেপি অরহত্তমগ্গো. পুন উপ্পত্তিনিৰারণতো সব্বসো রূপানং নিস্সরণং নাম. নিরোধো তস্স নিস্সরণন্তি ইধ অরহত্তফলং নিরোধোতি অধিপ্পেতং. অরহত্তফলেন হি নিব্বানে দিট্ঠে পুন আযতিং সব্বসঙ্খারা ন হোন্তীতি অরহত্তং সঙ্খতনিরোধস্স পচ্চযত্তা নিরোধোতি ৰুত্তং.

(জ) অতীতংসে ঞাণন্তি অতীতংসারম্মণং ঞাণং ইতরেসুপি এসেৰ নযো.

ইমস্মিম্পি ৰারে অভিঞ্ঞাদযো এককসদিসাৰ. দুপ্পটিৰিজ্ঝপদে পন মগ্গো কথিতো, সচ্ছিকাতব্বে ফলং.

তযোধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চত্তারোধম্মৰণ্ণনা

৩৫৪. (ক) চত্তারি চক্কানীতি এত্থ চক্কং নাম দারুচক্কং, রতনচক্কং, ধম্মচক্কং, ইরিযাপথচক্কং, সম্পত্তিচক্কন্তি পঞ্চৰিধং. তত্থ ‘‘যং পনিদং সম্ম, রথকার, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং, ছারত্তূনেহী’’তি (অ. নি. ৩.১৫) ইদং দারুচক্কং. ‘‘পিতরা পৰত্তিতং চক্কং অনুপ্পৰত্তেতী’’তি (অ. নি. ৫.১৩২) ইদং রতনচক্কং. ‘‘পৰত্তিতং চক্ক’’ন্তি (ম. নি. ২.৩৯৯) ইদং ধম্মচক্কং. ‘‘চতুচক্কং নৰদ্ৰার’’ন্তি (সং. নি. ১.২৯) ইদং ইরিযাপথচক্কং. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, চক্কানি, যেহি সমন্নাগতানং দেৰমনুস্সানং চতুচক্কং পৰত্ততী’’তি (অ. নি. ৪.৩১) ইদং সম্পত্তিচক্কং. ইধাপি এতদেৰ অধিপ্পেতং.

পতিরূপদেসৰাসোতি যত্থ চতস্সো পরিসা সন্দিস্সন্তি, এৰরূপে অনুচ্ছৰিকে দেসে ৰাসো. সপ্পুরিসূপনিস্সযোতি বুদ্ধাদীনং সপ্পুরিসানং অৰস্সযনং সেৰনং ভজনং. অত্তসম্মাপণিধীতি অত্তনো সম্মা ঠপনং, সচে পন পুব্বে অস্সদ্ধাদীহি সমন্নাগতো হোতি, তানি পহায সদ্ধাদীসু পতিট্ঠাপনং. পুব্বে চ কতপুঞ্ঞতাতি পুব্বে উপচিতকুসলতা. ইদমেৰেত্থ পমাণং. যেন হি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন কুসলং কতং হোতি, তদেৰ কুসলং তং পুরিসং পতিরূপদেসে উপনেতি, সপ্পুরিসে ভজাপেসি. সো এৰ চ পুগ্গলো অত্তানং সম্মা ঠপেতি. চতূসু আহারেসু পঠমো লোকিযোৰ. সেসা পন তযো সঙ্গীতিসুত্তে লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা কথিতা. ইধ পুব্বভাগে লোকিযা.

(চ) কামযোগৰিসংযোগাদযো অনাগামিমগ্গাদিৰসেন ৰেদিতব্বা.

(ছ) হানভাগিযাদীসু পঠমস্স ঝানস্স লাভী কামসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি হানভাগিযো সমাধি. তদনুধম্মতা সতি সন্তিট্ঠতি ঠিতিভাগিযো সমাধি. ৰিতক্কসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিসেসভাগিযো সমাধি. নিব্বিদাসহগতা সঞ্ঞামনসিকারা সমুদাচরন্তি ৰিরাগূপসঞ্হিতো নিব্বেধভাগিযো সমাধীতি ইমিনা নযেন সব্বসমাপত্তিযো ৰিত্থারেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. ৰিসুদ্ধিমগ্গে পনস্স ৰিনিচ্ছযকথা কথিতাৰ.

ইমস্মিম্পি ৰারে অভিঞ্ঞাদীনি এককসদিসানেৰ. অভিঞ্ঞাপদে পনেত্থ মগ্গো কথিতো. সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং.

চত্তারোধম্মৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চধম্মৰণ্ণনা

৩৫৫. (খ) পীতিফরণতাদীসু পীতিং ফরমানা উপ্পজ্জতীতি দ্ৰীসু ঝানেসু পঞ্ঞা পীতিফরণতা নাম. সুখং ফরমানং উপ্পজ্জতীতি তীসু ঝানেসু পঞ্ঞা সুখফরণতা নাম. পরেসং চেতো ফরমানা উপ্পজ্জতীতি চেতোপরিযপঞ্ঞা চেতোফরণতা নাম. আলোকফরণে উপ্পজ্জতীতি দিব্বচক্খুপঞ্ঞা আলোকফরণতা নাম. পচ্চৰেক্খণঞাণং পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং নাম. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘দ্ৰীসু ঝানেসু পঞ্ঞা পীতিফরণতা, তীসু ঝানেসু পঞ্ঞা সুখফরণতা. পরচিত্তে পঞ্ঞা চেতোফরণতা, দিব্বচক্খু আলোকফরণতা. তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৰুট্ঠিতস্স পচ্চৰেক্খণঞাণং পচ্চৰেক্খণনিমিত্ত’’ন্তি (ৰিভ. ৮০৪).

তত্থ পীতিফরণতা সুখফরণতা দ্ৰে পাদা ৰিয. চেতোফরণতা আলোকফরণতা দ্ৰে হত্থা ৰিয. অভিঞ্ঞাপাদকজ্ঝানং মজ্ঝিমকাযো ৰিয. পচ্চৰেক্খণনিমিত্তং সীসং ৰিয. ইতি আযস্মা সারিপুত্তত্থেরো পঞ্চঙ্গিকং সম্মাসমাধিং অঙ্গপচ্চঙ্গসম্পন্নং পুরিসং কত্ৰা দস্সেসি.

(জ) অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চে ৰাতিআদীসু অরহত্তফলসমাধি অধিপ্পেতো. সো হি অপ্পিতপ্পিতক্খণে সুখত্তা পচ্চুপ্পন্নসুখো. পুরিমো পুরিমো পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স সমাধিসুখস্স পচ্চযত্তা আযতিং সুখৰিপাকো.

কিলেসেহি আরকত্তা অরিযো. কামামিসৰট্টামিসলোকামিসানং অভাৰা নিরামিসো. বুদ্ধাদীহি মহাপুরিসেহি সেৰিতত্তা অকাপুরিসসেৰিতো. অঙ্গসন্ততায আরম্মণসন্ততায সব্বকিলেসদরথসন্ততায চ সন্তো. অতপ্পনীযট্ঠেন পণীতো. কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিযা লদ্ধত্তা কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভাৰং ৰা লদ্ধত্তা পটিপ্পস্সদ্ধলদ্ধো. পটিপ্পস্সদ্ধং পটিপ্পস্সদ্ধীতি হি ইদং অত্থতো একং. পটিপ্পস্সদ্ধকিলেসেন ৰা অরহতা লদ্ধত্তা পটিপ্পস্সদ্ধলদ্ধো. একোদিভাৰেন অধিগতত্তা একোদিভাৰমেৰ ৰা অধিগতত্তা একোদিভাৰাধিগতো. অপ্পগুণসাসৰসমাধি ৰিয সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন চিত্তেন পচ্চনীকধম্মে নিগ্গয্হ কিলেসে ৰারেত্ৰা অনধিগতত্তা নসসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো. তঞ্চ সমাধিং সমাপজ্জন্তো ততো ৰা ৰুট্ঠহন্তো সতিৰেপুল্লপত্তত্তা. সতোৰ সমাপজ্জতি সতো ৰুট্ঠহতি. যথাপরিচ্ছিন্নকালৰসেন ৰা সতো সমাপজ্জতি সতো ৰুট্ঠহতি. তস্মা যদেত্থ ‘‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৰ আযতিঞ্চ সুখৰিপাকো’’তি এৰং পচ্চৰেক্খমানস্স পচ্চত্তংযেৰ অপরপ্পচ্চযং ঞাণং উপ্পজ্জতি, তং একমঙ্গং. এস নযো সেসেসুপি. এৰমিমেহি পঞ্চহি পচ্চৰেক্খণঞাণেহি অযং সমাধি ‘‘পঞ্চঞাণিকো সম্মাসমাধী’’তি ৰুত্তো.

ইমস্মিং ৰারে ৰিসেসভাগিযপদে মগ্গো কথিতো. সচ্ছিকাতব্বপদে ফলং. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

ছধম্মৰণ্ণনা

৩৫৬. ছক্কেসু সব্বং উত্তানত্থমেৰ. দুপ্পটিৰিজ্ঝপদে পনেত্থ মগ্গো কথিতো. সেসং পুরিমসদিসং.

সত্তধম্মৰণ্ণনা

৩৫৭. (ঞ) সম্মপ্পঞ্ঞায সুদিট্ঠা হোন্তীতি হেতুনা নযেন ৰিপস্সনাঞাণেন সুদিট্ঠা হোন্তি. কামাতি ৰত্থুকামা চ কিলেসকামা চ, দ্ৰেপি সপরিল়াহট্ঠেন অঙ্গারকাসু ৰিয সুদিট্ঠা হোন্তি. ৰিৰেকনিন্নন্তি নিব্বাননিন্নং. পোণং পব্ভারন্তি নিন্নস্সেতং ৰেৰচনং. ব্যন্তীভূতন্তি নিযতিভূতং. নিত্তণ্হন্তি অত্থো. কুতো? সব্বসো আসৰট্ঠানীযেহি ধম্মেহি তেভূমকধম্মেহীতি অত্থো. ইধ ভাৰেতব্বপদে মগ্গো কথিতো. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

অট্ঠধম্মৰণ্ণনা

৩৫৮. (ক) আদিব্রহ্মচরিযিকায পঞ্ঞাযাতি সিক্খত্তযসঙ্গহস্স মগ্গব্রহ্মচরিযস্স আদিভূতায পুব্বভাগে তরুণসমথৰিপস্সনাপঞ্ঞায. অট্ঠঙ্গিকস্স ৰা মগ্গস্স আদিভূতায সম্মাদিট্ঠিপঞ্ঞায. তিব্বন্তি বলৰং. হিরোত্তপ্পন্তি হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ. পেমন্তি গেহস্সিতপেমং. গারৰোতি গরুচিত্তভাৰো. গরুভাৰনীযঞ্হি উপনিস্সায ৰিহরতো কিলেসা নুপ্পজ্জন্তি ওৰাদানুসাসনিং লভতি. তস্মা তং নিস্সায ৰিহারো পঞ্ঞাপটিলাভস্স পচ্চযো হোতি.

(ছ) অক্খণেসু যস্মা পেতা অসুরানং আৰাহনং গচ্ছন্তি, ৰিৰাহনং গচ্ছন্তি, তস্মা পেত্তিৰিসযেনেৰ অসুরকাযো গহিতোতি ৰেদিতব্বো.

(জ) অপ্পিচ্ছস্সাতি এত্থ পচ্চযঅপ্পিচ্ছো, অধিগমঅপ্পিচ্ছো, পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছো, ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছোতি চত্তারো অপ্পিচ্ছা. তত্থ পচ্চযঅপ্পিচ্ছো বহুং দেন্তে অপ্পং গণ্হাতি, অপ্পং দেন্তে অপ্পতরং ৰা গণ্হাতি, ন ৰা গণ্হাতি, ন অনৰসেসগাহী হোতি. অধিগমঅপ্পিচ্ছো মজ্ঝন্তিকত্থেরো ৰিয অত্তনো অধিগমং অঞ্ঞেসং জানিতুং ন দেতি. পরিযত্তিঅপ্পিচ্ছো তেপিটকোপি সমানো ন বহুস্সুতভাৰং জানাপেতুকামো হোতি সাকেততিস্সত্থেরো ৰিয. ধুতঙ্গঅপ্পিচ্ছো ধুতঙ্গপরিহরণভাৰং অঞ্ঞেসং জানিতুং ন দেতি দ্ৰেভাতিকত্থেরেসু জেট্ঠকত্থেরো ৰিয. ৰত্থু ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতং. অযং ধম্মোতি এৰং সন্তগুণনিগূহনেন চ পচ্চযপটিগ্গহণে মত্তঞ্ঞুতায চ অপ্পিচ্ছস্স পুগ্গলস্স অযং নৰলোকুত্তরধম্মো সম্পজ্জতি, নো মহিচ্ছস্স. এৰং সব্বত্থ যোজেতব্বং.

সন্তুট্ঠস্সাতি চতূসু পচ্চযেসু তীহি সন্তোসেহি সন্তুট্ঠস্স. পৰিৰিত্তস্সাতি কাযচিত্তউপধিৰিৰেকেহি ৰিৰিত্তস্স. তত্থ কাযৰিৰেকো নাম গণসঙ্গণিকং ৰিনোদেত্ৰা অট্ঠআরম্ভৰত্থুৰসেন একীভাৰো. একীভাৰমত্তেন পন কম্মং ন নিপ্ফজ্জতীতি কসিণপরিকম্মং কত্ৰা অট্ঠ সমাপত্তিযো নিব্বত্তেতি, অযং চিত্তৰিৰেকো নাম. সমাপত্তিমত্তেনেৰ কম্মং ন নিপ্ফজ্জতীতি ঝানং পাদকং কত্ৰা সঙ্খারে সম্মসিত্ৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অরহত্তং পাপুণাতি, অযং উপধিৰিৰেকো নাম. তেনাহ ভগৰা – ‘‘কাযৰিৰেকো চ ৰিৰেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিরতানং. চিত্তৰিৰেকো চ পরিসুদ্ধচিত্তানং পরমৰোদানপ্পত্তানং. উপধিৰিৰেকো চ নিরুপধীনং পুগ্গলানং ৰিসঙ্খারগতান’’ন্তি (মহানি. ৪৯).

সঙ্গণিকারামস্সাতি গণসঙ্গণিকায চেৰ কিলেসসঙ্গণিকায চ রতস্স. আরদ্ধৰীরিযস্সাতি কাযিকচেতসিকৰীরিযৰসেন আরদ্ধৰীরিযস্স. উপট্ঠিতসতিস্সাতি চতুসতিপট্ঠানৰসেন উপট্ঠিতসতিস্স. সমাহিতস্সাতি একগ্গচিত্তস্স. পঞ্ঞৰতোতি কম্মস্সকতপঞ্ঞায পঞ্ঞৰতো. নিপ্পপঞ্চস্সাতি ৰিগতমানতণ্হাদিট্ঠিপপঞ্চস্স.

ইধ ভাৰেতব্বপদে মগ্গো কথিতো. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

নৰধম্মৰণ্ণনা

৩৫৯. (খ) সীলৰিসুদ্ধীতি ৰিসুদ্ধিং পাপেতুং সমত্থং চতুপারিসুদ্ধিসীলং. পারিসুদ্ধিপধানিযঙ্গন্তি পরিসুদ্ধভাৰস্স পধানঙ্গং. চিত্তৰিসুদ্ধীতি ৰিপস্সনায পদট্ঠানভূতা অট্ঠ পগুণসমাপত্তিযো. দিট্ঠিৰিসুদ্ধীতি সপচ্চযনামরূপদস্সনং. কঙ্খাৰিতরণৰিসুদ্ধীতি পচ্চযাকারঞাণং. অদ্ধত্তযেপি হি পচ্চযৰসেনেৰ ধম্মা পৰত্তন্তীতি পস্সতো কঙ্খং ৰিতরতি. মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীতি ওভাসাদযো ন মগ্গো, ৰীথিপ্পটিপন্নং উদযব্বযঞাণং মগ্গোতি এৰং মগ্গামগ্গে ঞাণং. পটিপদাঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীতি রথৰিনীতে ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা কথিতা, ইধ তরুণৰিপস্সনা. ঞাণদস্সনৰিসুদ্ধীতি রথৰিনীতে মগ্গো কথিতো, ইধ ৰুট্ঠানগামিনিৰিপস্সনা. এতা পন সত্তপি ৰিসুদ্ধিযো ৰিত্থারেন ৰিসুদ্ধিমগ্গে কথিতা. পঞ্ঞাতি অরহত্তফলপঞ্ঞা. ৰিমুত্তিপি অরহত্তফলৰিমুত্তিযেৰ.

(ছ) ধাতুনানত্তং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ফস্সনানত্তন্তি চক্খাদিধাতুনানত্তং পটিচ্চ চক্খুসম্ফস্সাদিনানত্তং উপ্পজ্জতীতি অত্থো. ফস্সনানত্তং পটিচ্চাতি চক্খুসম্ফস্সাদিনানত্তং পটিচ্চ. ৰেদনানানত্তন্তি চক্খুসম্ফস্সজাদিৰেদনানানত্তং. সঞ্ঞানানত্তং পটিচ্চাতি কামসঞ্ঞাদিনানত্তং পটিচ্চ. সঙ্কপ্পনানত্তন্তি কামসঙ্কপ্পাদিনানত্তং. সঙ্কপ্পনানত্তং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি ছন্দনানত্তন্তি সঙ্কপ্পনানত্ততায রূপে ছন্দো সদ্দে ছন্দোতি এৰং ছন্দনানত্তং উপ্পজ্জতি. পরিল়াহনানত্তন্তি ছন্দনানত্ততায রূপপরিল়াহো সদ্দপরিল়াহোতি এৰং পরিল়াহনানত্তং উপ্পজ্জতি. পরিযেসনানানত্তন্তি পরিল়াহনানত্ততায রূপপরিযেসনাদিনানত্তং উপ্পজ্জতি. লাভনানত্তন্তি পরিযেসনানানত্ততায রূপপটিলাভাদিনানত্তং উপ্পজ্জতি.

(জ) সঞ্ঞাসু মরণসঞ্ঞাতি মরণানুপস্সনাঞাণে সঞ্ঞা. আহারেপটিকূলসঞ্ঞাতি আহারং পরিগ্গণ্হন্তস্স উপ্পন্নসঞ্ঞা. সব্বলোকেঅনভিরতিসঞ্ঞাতি সব্বস্মিং ৰট্টে উক্কণ্ঠন্তস্স উপ্পন্নসঞ্ঞা. সেসা হেট্ঠা কথিতা এৰ. ইধ বহুকারপদে মগ্গো কথিতো. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

দসধম্মৰণ্ণনা

৩৬০. (ঝ) নিজ্জরৰত্থূনীতি নিজ্জরকারণানি. মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা হোতীতি অযং হেট্ঠা ৰিপস্সনাযপি নিজ্জিণ্ণা এৰ পহীনা. কস্মা পুন গহিতাতি অসমুচ্ছিন্নত্তা. ৰিপস্সনায হি কিঞ্চাপি জিণ্ণা, ন পন সমুচ্ছিন্না, মগ্গো পন উপ্পজ্জিত্ৰা তং সমুচ্ছিন্দতি, ন পুন ৰুট্ঠাতুং দেতি. তস্মা পুন গহিতা. এৰং সব্বপদেসু নযো নেতব্বো.

এত্থ চ সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চতুসট্ঠি ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি. কতমে চতুসট্ঠি? সোতাপত্তিমগ্গক্খণে অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, পগ্গহট্ঠেন ৰীরিযিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অনুস্সরণট্ঠেন সতিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, অৰিক্খেপট্ঠেন সমাধিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, দস্সনট্ঠেন পঞ্ঞিন্দ্রিযং পরিপূরেতি, ৰিজাননট্ঠেন মনিন্দ্রিযং, অভিনন্দনট্ঠেন সোমনস্সিন্দ্রিযং, পৰত্তসন্ততিঅধিপতেয্যট্ঠেন জীৰিতিন্দ্রিযং পরিপূরেতি…পে… অরহত্তফলক্খণে অধিমোক্খট্ঠেন সদ্ধিন্দ্রিযং, পৰত্তসন্ততিঅধিপতেয্যট্ঠেন জীৰিতিন্দ্রিযং পরিপূরেতীতি এৰং চতূসু মগ্গেসু চতূসু ফলেসু অট্ঠ অট্ঠ হুত্ৰা চতুসট্ঠি ধম্মা পারিপূরিং গচ্ছন্তি. ইধ অভিঞ্ঞেয্যপদে মগ্গো কথিতো. সেসং পুরিমসদিসমেৰ.

ইধ ঠত্ৰা পঞ্হা সমোধানেতব্বা. দসকে সতং পঞ্হা কথিতা. এককে চ নৰকে চ সতং, দুকে চ অট্ঠকে চ সতং, তিকে চ সত্তকে চ সতং, চতুক্কে চ ছক্কে চ সতং, পঞ্চকে পঞ্ঞাসাতি অড্ঢছট্ঠানি পঞ্হসতানি কথিতানি হোন্তি.

‘‘ইদমৰোচ আযস্মা সারিপুত্তো, অত্তমনা তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স ভাসিতং অভিনন্দু’’ন্তি সাধু, সাধূতি অভিনন্দন্তা সিরসা সম্পটিচ্ছিংসু. তায চ পন অত্তমনতায ইমমেৰ সুত্তং আৰজ্জমানা পঞ্চসতাপি তে ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অগ্গফলে অরহত্তে পতিট্ঠহিংসূতি.

সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায

দসুত্তরসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.