৬. মহাগোৰিন্দসুত্তৰণ্ণনা
২৯৩. এৰং মে সুতন্তি মহাগোৰিন্দসুত্তং. তত্রাযমনুত্তানপদৰণ্ণনা – পঞ্চসিখোতি পঞ্চচূল়ো পঞ্চকুণ্ডলিকো. সো কির মনুস্সপথে পুঞ্ঞকম্মকরণকালে দহরো পঞ্চচূল়কদারককালে ৰচ্ছপালকজেট্ঠকো হুত্ৰা অঞ্ঞেপি দারকে গহেত্ৰা বহিগামে চতুমগ্গট্ঠানেসু সালং করোন্তো পোক্খরণিং খণন্তো সেতুং বন্ধন্তো ৰিসমং মগ্গং সমং করোন্তো যানানং অক্খপটিঘাতনরুক্খে হরন্তোতি এৰরূপানি পুঞ্ঞানি করোন্তো ৰিচরিত্ৰা দহরোৰ কালমকাসি. তস্স সো অত্তভাৰো ইট্ঠো কন্তো মনাপো অহোসি. সো কালং কত্ৰা চাতুমহারাজিকদেৰলোকে নৰুতিৰস্সসতসহস্সপ্পমাণং আযুং গহেত্ৰা নিব্বত্তি. তস্স তিগাৰুতপ্পমাণো সুৰণ্ণক্খন্ধসদিসো অত্তভাৰো অহোসি. সো সকটসহস্সমত্তং আভরণং পসাধেত্ৰা নৰকুম্ভমত্তে গন্ধে ৰিলিম্পিত্ৰা দিব্বরত্তৰত্থধরো রত্তসুৰণ্ণকণ্ণিকং পিল়ন্ধিত্ৰা পঞ্চহি কুণ্ডলকেহি পিট্ঠিযং ৰত্তমানেহি পঞ্চচূল়কদারকপরিহারেনেৰ ৰিচরতি. তেনেতং ‘‘পঞ্চসিখো’’ ত্ৰেৰ সঞ্জানন্তি.
অভিক্কন্তায রত্তিযাতি অভিক্কন্তায খীণায রত্তিযা, এককোট্ঠাসং অতীতাযাতি অত্থো. অভিক্কন্তৰণ্ণোতি অতিইট্ঠকন্তমনাপৰণ্ণো. পকতিযাপি হেস কন্তৰণ্ণো, অলঙ্করিত্ৰা আগতত্তা পন অভিক্কন্তৰণ্ণো অহোসি. কেৰলকপ্পন্তি অনৰসেসং সমন্ততো. অনৰসেসত্থো এত্থ কেৰলসদ্দো. কেৰলপরিপুণ্ণন্তি এত্থ ৰিয. সমন্ততো অত্থো কপ্পসদ্দো, কেৰলকপ্পং জেতৰনন্তিআদীসু ৰিয. ওভাসেত্ৰাতি আভায ফরিত্ৰা, চন্দিমা ৰিয সূরিযো ৰিয চ একোভাসং একপজ্জোতং করিত্ৰাতি অত্থো.
দেৰসভাৰণ্ণনা
২৯৪. সুধম্মাযং সভাযন্তি সুধম্মায নাম ইত্থিযা রতনমত্তকণ্ণিকরুক্খনিস্সন্দেন নিব্বত্তসভাযং. তস্সা কির ফলিকমযা ভূমি, মণিমযা আণিযো, সুৰণ্ণমযা থম্ভা, রজতমযা থম্ভঘটিকা চ সঙ্ঘাতা চ, পৰাল়মযানি ৰাল়রূপানি, সত্তরতনমযা গোপানসিযো চ পক্খপাসকা চ মুখৰট্টি চ, ইন্দনীলইট্ঠকাহি ছদনং, সোৰণ্ণমযং ছদনপীঠং, রজতমযা থূপিকা, আযামতো চ ৰিত্থারতো চ তীণি যোজনসতানি, পরিক্খেপতো নৰযোজনসতানি, উব্বেধতো পঞ্চযোজনসতানি, এৰরূপাযং সুধম্মাযং সভাযং.
ধতরট্ঠোতিআদীসু ধতরট্ঠো গন্ধব্বরাজা গন্ধব্বদেৰতানং কোটিসতসহস্সেন পরিৰুতো কোটিসতসহস্সসুৰণ্ণমযানি ফলকানি চ সুৰণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৰা পুরত্থিমায দিসায পচ্ছিমাভিমুখো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতা পুরতো কত্ৰা নিসিন্নো.
ৰিরূল়্হকো কুম্ভণ্ডরাজা কুম্ভণ্ডদেৰতানং কোটিসতসহস্সেন পরিৰুতো কোটিসতসহস্সরজতমযানি ফলকানি চ সুৰণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৰা দক্খিণায দিসায উত্তরাভিমুখো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতা পুরতো কত্ৰা নিসিন্নো.
ৰিরূপক্খো নাগরাজা নাগানং কোটিসতসহস্সেন পরিৰুতো কোটিসতসহস্সমণিমযানি মহাফলকানি চ সুৰণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৰা পচ্ছিমায দিসায পুরত্থিমাভিমুখো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতা পুরতো কত্ৰা নিসিন্নো.
ৰেস্সৰণো যক্খরাজা যক্খানং কোটিসতসহস্সেন পরিৰুতো কোটিসতসহস্সপৰাল়মযানি মহাফলকানি চ সুৰণ্ণসত্তিযো চ গাহাপেত্ৰা উত্তরায দিসায দক্খিণাভিমুখো দ্ৰীসু দেৰলোকেসু দেৰতা পুরতো কত্ৰা নিসিন্নোতি ৰেদিতব্বো.
অথ পচ্ছা অম্হাকং আসনং হোতীতি তেসং পচ্ছতো অম্হাকং নিসীদিতুং ওকাসো পাপুণাতি. ততো পরং পৰিসিতুং ৰা পস্সিতুং ৰা ন লভাম. সন্নিপাতকারণং পনেত্থ পুব্বে ৰুত্তং চতুব্বিধমেৰ. তেসু ৰস্সূপনাযিকসঙ্গহো ৰিত্থারিতো. যথা পন ৰস্সূপনাযিকায, এৰং মহাপৰারণাযপি পুণ্ণমদিৰসে সন্নিপতিত্ৰা ‘‘অজ্জ কত্থ গন্ত্ৰা কস্স সন্তিকে পৰারেস্সামা’’তি মন্তেন্তি. তত্থ সক্কো দেৰানমিন্দো যেভুয্যেন পিযঙ্গুদীপমহাৰিহারস্মিংযেৰ পৰারেতি. সেসা দেৰতা পারিচ্ছত্তকাদীনি দিব্বপুপ্ফানি চেৰ দিব্বচন্দনচুণ্ণানি চ গহেত্ৰা অত্তনো অত্তনো মনাপট্ঠানমেৰ গন্ত্ৰা পৰারেন্তি. এৰং পৰারণসঙ্গহত্থায সন্নিপতন্তি.
দেৰলোকে পন আসাৰতী নাম লতা অত্থি. সা পুপ্ফিস্সতীতি দেৰা ৰস্সসহস্সং উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. পারিচ্ছত্তকে পুপ্ফমানে একৰস্সং উপট্ঠানং গচ্ছন্তি. তে তস্স পণ্ডুপলাসাদিভাৰতো পট্ঠায অত্তমনা হোন্তি. যথাহ –
‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো পণ্ডুপলাসো হোতি, অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘পণ্ডুপলাসো খো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো, ন চিরস্সেৰ পন্নপলাসো ভৰিস্সতী’তি. যস্মিং, ভিক্খৰে, সমযে দেৰানং তাৰতিংসানং পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো পন্নপলাসো হোতি, খারকজাতো হোতি, জালকজাতো হোতি, কুটুমলকজাতো হোতি, কোরকজাতো হোতি. অত্তমনা, ভিক্খৰে, দেৰা তাৰতিংসা তস্মিং সমযে হোন্তি – ‘কোরকজাতো দানি পারিচ্ছত্তকো কোৰিল়ারো ন চিরস্সেৰ সব্বপালিফুল্লো ভৰিস্সতী’তি (অ. নি. ৭.৬৯).
সব্বপালিফুল্লস্স খো পন, ভিক্খৰে, পারিচ্ছত্তকস্স কোৰিল়ারস্স সমন্তা পঞ্ঞাস যোজনানি আভায ফুটং হোতি, অনুৰাতং যোজনসতং গন্ধো গচ্ছতি. অযমানুভাৰো পারিচ্ছত্তকস্স কোৰিল়ারস্সা’’তি.
পুপ্ফিতে পারিচ্ছত্তকে আরোহণকিচ্চং ৰা অঙ্কুসকং গহেত্ৰা নমনকিচ্চং ৰা পুপ্ফাহরণত্থং চঙ্কোটককিচ্চং ৰা নত্থি, কন্তনকৰাতো উট্ঠহিত্ৰা পুপ্ফানি ৰণ্টতো কন্ততি, সম্পটিচ্ছনকৰাতো সম্পটিচ্ছতি, পৰেসনকৰাতো সুধম্মং দেৰসভং পৰেসেতি, সম্মজ্জনকৰাতো পুরাণপুপ্ফানি নীহরতি, সন্থরণকৰাতো পত্তকণ্ণিককেসরানি নচ্চন্তো সন্থরতি, মজ্ঝট্ঠানে ধম্মাসনং হোতি. যোজনপ্পমাণো রতনপল্লঙ্কো উপরি তিযোজনেন সেতচ্ছত্তেন ধারযমানেন, তদনন্তরং সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো আসনং অত্থরিযতি. ততো তেত্তিংসায দেৰপুত্তানং, ততো অঞ্ঞাসং মহেসক্খদেৰতানং. অঞ্ঞতরদেৰতানং পন পুপ্ফকণ্ণিকাৰ আসনং হোতি.
দেৰা দেৰসভং পৰিসিত্ৰা নিসীদন্তি. ততো পুপ্ফেহি রেণুৰট্টি উগ্গন্ত্ৰা উপরি কণ্ণিকং আহচ্চ নিপতমানা দেৰতানং তিগাৰুতপ্পমাণং অত্তভাৰং লাখারসপরিকম্মসজ্জিতং ৰিয করোতি. তেসং সা কীল়া চতূহি মাসেহি পরিযোসানং গচ্ছতি. এৰং পারিচ্ছত্তককীল়ানুভৰনত্থায সন্নিপতন্তি.
মাসস্স পন অট্ঠদিৰসে দেৰলোকে মহাধম্মসৰনং ঘুসতি. তত্থ সুধম্মাযং দেৰসভাযং সনঙ্কুমারো ৰা মহাব্রহ্মা, সক্কো ৰা দেৰানমিন্দো, ধম্মকথিকভিক্খু ৰা, অঞ্ঞতরো ৰা ধম্মকথিকো দেৰপুত্তো ধম্মকথং কথেতি. অট্ঠমিযং পক্খস্স চতুন্নং মহারাজানং অমচ্চা, চাতুদ্দসিযং পুত্তা, পন্নরসে সযং চত্তারো মহারাজানো নিক্খমিত্ৰা সুৰণ্ণপট্টঞ্চ জাতিহিঙ্গুলকঞ্চ গণ্হিত্ৰা গামনিগমরাজধানিযো অনুৰিচরন্তি. তে – ‘‘অসুকা নাম ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা বুদ্ধং সরণং গতো, ধম্মং সরণং গতো. সঙ্ঘং সরণং গতো. পঞ্চসীলানি রক্খতি. মাসস্স অট্ঠ উপোসথে করোতি. মাতুউপট্ঠানং পূরেতি. পিতুউপট্ঠানং পূরেতি. অসুকট্ঠানে উপ্পলহত্থকসতেন পুপ্ফকুম্ভেন পূজা কতা. দীপসহস্সং আরোপিতং. অকালধম্মসৰনং কারিতং. ছত্তৰেদিকা পুটৰেদিকা কুচ্ছিৰেদিকা সীহাসনং সীহসোপানং কারিতং. তীণি সুচরিতানি পূরেতি. দসকুসলকম্মপথে সমাদায ৰত্ততী’’তি সুৰণ্ণপট্টে জাতিহিঙ্গুলকেন লিখিত্ৰা আহরিত্ৰা পঞ্চসিখস্স হত্থে দেন্তি. পঞ্চসিখো মাতলিস্স হত্থে দেতি. মাতলি সঙ্গাহকো সক্কস্স দেৰরঞ্ঞো দেতি.
যদা পুঞ্ঞকম্মকারকা বহূ ন হোন্তি, পোত্থকো খুদ্দকো হোতি, তং দিস্ৰাৰ দেৰা – ‘‘পমত্তো, ৰত ভো মহাজনো ৰিহরতি, চত্তারো অপাযা পরিপূরিস্সন্তি, ছ দেৰলোকা তুচ্ছা ভৰিস্সন্তী’’তি অনত্তমনা হোন্তি. সচে পন পোত্থকো মহা হোতি, তং দিস্ৰাৰ দেৰা – ‘‘অপ্পমত্তো, ৰত ভো, মহাজনো ৰিহরতি, চত্তারো অপাযা সুঞ্ঞা ভৰিস্সন্তি, ছ দেৰলোকা পরিপূরিস্সন্তি, বুদ্ধসাসনে পুঞ্ঞানি করিত্ৰা আগতে মহাপুঞ্ঞে পুরক্খত্ৰা নক্খত্তং কীল়িতুং লভিস্সামা’’তি অত্তমনা হোন্তি. তং পোত্থকং গহেত্ৰা সক্কো দেৰরাজা ৰাচেতি. তস্স পকতিনিযামেন কথেন্তস্স সদ্দো দ্ৰাদস যোজনানি গণ্হাতি. উচ্চেন সরেন কথেন্তস্স চ সকলং দসযোজনসহস্সং দেৰনগরং ছাদেত্ৰা তিট্ঠতি. এৰং ধম্মসৰনত্থায সন্নিপতন্তি. ইধ পন পৰারণসঙ্গহত্থায সন্নিপতিতাতি ৰেদিতব্বা.
তথাগতং নমস্সন্তাতি নৰহি কারণেহি তথাগতং নমস্সমানা. ধম্মস্স চ সুধম্মতন্তি স্ৰাক্খাততাদিভেদং ধম্মস্স সুধম্মতং উজুপ্পটিপন্নতাদিভেদং সঙ্ঘস্স চ সুপ্পটিপত্তিন্তি অত্থো.
অট্ঠযথাভুচ্চৰণ্ণনা
২৯৬. যথাভুচ্চেতি যথাভূতে যথাসভাৰে. ৰণ্ণেতি গুণে. পযিরুদাহাসীতি কথেসি. বহুজনহিতায পটিপন্নোতি কথং পটিপন্নো? দীপঙ্করপাদমূলে অট্ঠ ধম্মে সমোধানেত্ৰা বুদ্ধত্থায অভিনীহরমানোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো নাম হোতি.
দানপারমী, সীলপারমী, নেক্খম্মপারমী, পঞ্ঞাপারমী, ৰীরিযপারমী, খন্তিপারমী, সচ্চপারমী, অধিট্ঠানপারমী, মেত্তাপারমী, উপেক্খাপারমীতি কপ্পসতসহস্সাধিকানি চত্তারি অসঙ্খ্যেয্যানি ইমা দস পারমিযো পূরেন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
খন্তিৰাদিতাপসকালে, চূল়ধম্মপালকুমারকালে, ছদ্দন্তনাগরাজকালে, ভূরিদত্তচম্পেয্যসঙ্খপালনাগরাজকালে, মহাকপিকালে চ তাদিসানি দুক্করানি করোন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. ৰেস্সন্তরত্তভাৰে ঠত্ৰা সত্তসতকমহাদানং দত্ৰা সত্তসু ঠানেসু পথৰিং কম্পেত্ৰা পারমীকূটং গণ্হন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. ততো অনন্তরে অত্তভাৰে তুসিতপুরে যাৰতাযুকং তিট্ঠন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
তত্থ পঞ্চ পুব্বনিমিত্তানি দিস্ৰা দসসহস্সচক্কৰাল়দেৰতাহি যাচিতো পঞ্চ মহাৰিলোকনানি ৰিলোকেত্ৰা দেৰানং সঙ্গহত্থায পটিঞ্ঞং দত্ৰা তুসিতপুরা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো.
দস মাসে মাতুকুচ্ছিযং ৰসিত্ৰা লুম্বিনীৰনে মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমন্তোপি, একূনতিংসৰস্সানি অগারং অজ্ঝাৰসিত্ৰা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৰা অনোমনদীতীরে পব্বজন্তোপি, ছব্বস্সানি পধানেন অত্তানং কিলমেত্ৰা বোধিপল্লঙ্কং আরুয্হ সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পটিৰিজ্ঝন্তোপি, সত্তসত্তাহং বোধিমণ্ডে যাপেন্তোপি, ইসিপতনং আগম্ম অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেন্তোপি, যমকপাটিহারিযং করোন্তোপি, দেৰোরোহণং ওরোহন্তোপি, বুদ্ধো হুত্ৰা পঞ্চচত্তালীস ৰস্সানি তিট্ঠন্তোপি, আযুসঙ্খারং ওস্সজন্তোপি, যমকসালানমন্তরে অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পরিনিব্বাযন্তোপি বহুজনহিতায পটিপন্নো. যাৰস্স সাসপমত্তাপি ধাতুযো ধরন্তি, তাৰ বহুজনহিতায পটিপন্নোতি ৰেদিতব্বো. সেসপদানি এতস্সেৰ ৰেৰচনানি. তত্থ পচ্ছিমং পচ্ছিমং পুরিমস্স পুরিমস্স অত্থো.
নেৰ অতীতংসে সমনুপস্সাম, ন পনেতরহীতি অতীতেপি বুদ্ধতো অঞ্ঞং ন সমনুপস্সাম, অনাগতেপি ন সমনুপস্সাম, এতরহি পন অঞ্ঞস্স সত্থুনো অভাৰতোযেৰ অঞ্ঞত্র তেন ভগৰতা ন সমনুপস্সামাতি অযমেত্থ অত্থো. অট্ঠকথাযম্পি হি – ‘‘অতীতানাগতা বুদ্ধা অম্হাকং সত্থারা সদিসাযেৰ, কিং সক্কো কথেতী’’তি ৰিচারেত্ৰা – ‘‘এতরহি বহুজনহিতায পটিপন্নো সত্থা অম্হাকং সত্থারং মুঞ্চিত্ৰা অঞ্ঞো কোচি নত্থি, তস্মা ন পস্সামাতি কথেতী’’তি ৰুত্তং. যথা চ এত্থ, এৰং ইতো পরেসুপি পদেসু অযমত্থো ৰেদিতব্বো. স্ৰাক্খাতাদীনি চ কুসলাদীনি চ ৰুত্তত্থানেৰ.
গঙ্গোদকং যমুনোদকেনাতি গঙ্গাযমুনানং সমাগমট্ঠানে উদকং ৰণ্ণেনপি গন্ধেনপি রসেনপি সংসন্দতি সমেতি, মজ্ঝে ভিন্নসুৰণ্ণং ৰিয একসদিসমেৰ হোতি, ন মহাসমুদ্দউদকেন সংসট্ঠকালে ৰিয ৰিসদিসং. পরিসুদ্ধস্স নিব্বানস্স পটিপদাপি পরিসুদ্ধাৰ. ন হি দহরকালে ৰেজ্জকম্মাদীনি কত্ৰা অগোচরে চরিত্ৰা মহল্লককালে নিব্বানং দট্ঠুং সক্কা, নিব্বানগামিনী পন পটিপদা পরিসুদ্ধাৰ ৰট্টতি আকাসূপমা. যথা হি আকাসম্পি অলগ্গং পরিসুদ্ধং চন্দিমসূরিযানং আকাসে ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং গচ্ছন্তানং ৰিয নিব্বানং গচ্ছন্তস্স ভিক্খুনো পটিপদাপি কুলে ৰা গণে ৰা অলগ্গা অবদ্ধা আকাসূপমা ৰট্টতি. সা পনেসা তাদিসাৰ ভগৰতা পঞ্ঞত্তা কথিতা দেসিতা. তেন ৰুত্তং – ‘‘সংসন্দতি নিব্বানঞ্চ পটিপদা চা’’তি.
পটিপন্নানন্তি পটিপদায ঠিতানং. ৰুসিতৰতন্তি ৰুত্থৰাসানং এতেসং. লদ্ধসহাযোতি এতেসং তত্থ তত্থ সহ অযনতো সহাযো. ‘‘অদুতিযো অসহাযো অপ্পটিসমো’’তি ইদং পন অসদিসট্ঠেন ৰুত্তং. অপনুজ্জাতি তেসং মজ্ঝেপি ফলসমাপত্তিযা ৰিহরন্তো চিত্তেন অপনুজ্জ, অপনুজ্জেৰ একারামতং অনুযুত্তো ৰিহরতীতি অত্থো.
অভিনিপ্ফন্নো খো পন তস্স ভগৰতো লাভোতি তস্স ভগৰতো মহালাভো উপ্পন্নো. কদা পট্ঠায উপ্পন্নো? অভিসম্বোধিং পত্ৰা সত্তসত্তাহং অতিক্কমিত্ৰা ইসিপতনে ধম্মচক্কং পৰত্তেত্ৰা অনুক্কমেন দেৰমনুস্সানং দমনং করোন্তস্স তযো জটিলে পব্বাজেত্ৰা রাজগহং গতস্স বিম্বিসারদমনতো পট্ঠায উপ্পন্নো. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘তেন খো পন সমযেন ভগৰা সক্কতো হোতি গরুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো লাভী চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারান’’ন্তি (সং. নি. ২.৭০). সতসহস্সকপ্পাধিকেসু চতূসু অসঙ্খ্যেয্যেসু উস্সন্নপুঞ্ঞনিস্সন্দসমুপ্পন্নো লাভসক্কারো মহোঘো ৰিয অজ্ঝোত্থরমানো আগচ্ছতি.
একস্মিং কির সমযে রাজগহে সাৰত্থিযং সাকেতে কোসম্বিযং বারাণসিযং ভগৰতো পটিপাটিভত্তং নাম উপ্পন্নং, তত্থেকো – ‘‘অহং সতং ৰিস্সজ্জেত্ৰা দানং দস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৰা ৰিহারদ্ৰারে বন্ধি. অঞ্ঞো – অহং দ্ৰে সতানি. অঞ্ঞো – অহং পঞ্চ সতানি. অঞ্ঞো – অহং সহস্সং. অঞ্ঞো – অহং দ্ৰে সহস্সানি. অঞ্ঞো – অহং পঞ্চ. দস. ৰীসতি. পঞ্ঞাসং; অঞ্ঞো – অহং সতসহস্সং. অঞ্ঞো – অহং দ্ৰে সতসহস্সানি ৰিস্সজ্জেত্ৰা দানং দস্সামী’’তি পণ্ণং লিখিত্ৰা ৰিহারদ্ৰারে বন্ধি. জনপদচারিকং চরন্তম্পি ওকাসং লভিত্ৰা – ‘‘দানং দস্সামী’’তি সকটানি পূরেত্ৰা মহাজনো অনুবন্ধিযেৰ. যথাহ – ‘‘তেন খো পন সমযেন জানপদা মনুস্সা বহুং লোণম্পি তেলম্পি তণ্ডুলম্পি খাদনীযম্পি সকটেসু আরোপেত্ৰা ভগৰতো পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – ‘যত্থ পটিপাটিং লভিস্সাম, তত্থ ভত্তং করিস্সামা’তি’’ (মহাৰ. ২৮২). এৰং অঞ্ঞানিপি খন্ধকে চ ৰিনযে চ বহূনি ৰত্থূনি ৰেদিতব্বানি.
অসদিসদানে পনেস লাভো মত্থকং পত্তো. একস্মিং কির সমযে ভগৰতি জনপদচারিকং চরিত্ৰা জেতৰনং সম্পত্তে রাজা নিমন্তেত্ৰা দানং অদাসি. দুতিযদিৰসে নাগরা অদংসু. পুন তেসং দানতো অতিরেকং রাজা, তস্স দানতো অতিরেকং নাগরাতি এৰং বহূসু দিৰসেসু গতেসু রাজা চিন্তেসি – ‘‘ইমে নাগরা দিৰসে দিৰসে অতিরেকতরং করোন্তি, পথৰিস্সরো পন রাজা নাগরেহি দানে পরাজিতোতি গরহা ভৰিস্সতী’’তি. অথস্স মল্লিকা উপাযং আচিক্খি. সো রাজঙ্গণে সালকল্যাণিপদরেহি মণ্ডপং কারেত্ৰা তং নীলুপ্পলেহি ছাদেত্ৰা পঞ্চ আসনসতানি পঞ্ঞাপেত্ৰা পঞ্চ হত্থিসতানি আসনানং পচ্ছাভাগে ঠপেত্ৰা একেকেন হত্থিনা একেকস্স ভিক্খুনো সেতচ্ছত্তং ধারাপেসি. দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং আসনানং অন্তরে সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা একেকা খত্তিযধীতা চতুজ্জাতিযগন্ধং পিসতি. নিট্ঠিতং নিট্ঠিতং মজ্ঝট্ঠানে গন্ধম্বণে পক্খিপতি, তং অপরা খত্তিযধীতা নীলুপ্পলহত্থকেন সম্পরিৰত্তেতি. এৰং একেকস্স ভিক্খুনো তিস্সো তিস্সো খত্তিযধীতরো পরিৰারা, অপরা সব্বালঙ্কারপটিমণ্ডিতা ইত্থী তালৰণ্টং গহেত্ৰা বীজতি, অঞ্ঞা ধমকরণং গহেত্ৰা উদকং পরিস্সাৰেতি, অঞ্ঞা পত্ততো উদকং হরতি. ভগৰতো চত্তারি অনগ্ঘানি অহেসুং. পাদকথলিকা আধারকো অপস্সেনফলকং ছত্তপাদমণীতি ইমানি চত্তারি অনগ্ঘানি অহেসুং. সঙ্ঘনৰকস্স দেয্যধম্মো সতসহস্সং অগ্ঘতি. তস্মিঞ্চ দানে অঙ্গুলিমালত্থেরো সঙ্ঘনৰকো অহোসি. তস্স আসনসমীপে আনীতো হত্থী তং উপগন্তুং নাসক্খি. ততো রঞ্ঞো আরোচেসুং. রাজা – ‘‘অঞ্ঞো হত্থী নত্থী’’তি? দুট্ঠহত্থী পন অত্থি, আনেতুং ন সক্কাতি. সম্মাসম্বুদ্ধো – সঙ্ঘনৰকো কতরো মহারাজাতি? অঙ্গুলিমালত্থেরো ভগৰাতি. তেন হি তং দুট্ঠহত্থিং আনেত্ৰা ঠপেতু, মহারাজাতি. হত্থিং মণ্ডযিত্ৰা আনযিংসু. সো থেরস্স তেজেন নাসাৰাতসঞ্চরণমত্তম্পি কাতুং নাসক্খি. এৰং নিরন্তরং সত্ত দিৰসানি দানং দীযিত্থ. সত্তমে দিৰসে রাজা দসবলং ৰন্দিত্ৰা – ‘‘ভগৰা ময্হং ধম্মং দেসেথা’’তি আহ.
তস্সঞ্চ পরিসতি কাল়ো চ জুণ্হো চাতি দ্ৰে অমচ্চা হোন্তি. কাল়ো চিন্তেসি – ‘‘নস্সতি রাজকুলস্স সন্তকং, কিং নামেতে এত্তকা জনা করিস্সন্তি, ভুঞ্জিত্ৰা ৰিহারং গন্ত্ৰা নিদ্দাযিস্সন্তেৰ, ইদং পন একো রাজপুরিসো লভিত্ৰা কিং নাম ন করেয্য, অহো নস্সতি রঞ্ঞো সন্তক’’ন্তি. জুণ্হো চিন্তেসি – ‘‘মহন্তং ইদং রাজত্তনং নাম, কো অঞ্ঞো ইদং কাতুং সক্খিস্সতি? কিং রাজা নাম সো, যো রাজত্তনে ঠিতোপি এৰরূপং দানং দাতুং ন সক্কোতী’’তি. ভগৰা পরিসায অজ্ঝাসযং ওলোকেন্তো তেসং দ্ৰিন্নং অজ্ঝাসযং ৰিদিত্ৰা – ‘‘সচে অজ্জ জুণ্হস্স অজ্ঝাসযেন ধম্মকথং কথেমি, কাল়স্স সত্তধা মুদ্ধা ফলিস্সতি. মযা খো পন সত্তানুদ্দযতায পারমিযো পূরিতা. জুণ্হো অঞ্ঞস্মিম্পি দিৰসে মযি ধম্মং কথযন্তে মগ্গফলং পটিৰিজ্ঝিস্সতি, ইদানি পন কাল়ং ওলোকেস্সামী’’তি রঞ্ঞো চতুপ্পদিকমেৰ গাথং অভাসি –
‘‘ন ৰে কদরিযা দেৰলোকং ৰজন্তি,
বালা হৰে নপ্পসংসন্তি দানং;
ধীরো চ দানং অনুমোদমানো,
তেনেৰ সো হোতি সুখী পরত্থা’’তি. (ধ. প. ১৭৭);
রাজা অনত্তমনো হুত্ৰা – ‘‘মযা মহাদানং দিন্নং, সত্থা চ মে মন্দমেৰ ধম্মং কথেসি, নাসক্খিং মঞ্ঞে দসবলস্স চিত্তং গহেতু’’ন্তি. সো ভুত্তপাতরাসো ৰিহারং গন্ত্ৰা ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘মযা, ভন্তে, মহন্তং দানং দিন্নং, অনুমোদনা চ মে ন মহতী কতা, কো নু খো মে, ভন্তে, দোসো’’তি? নত্থি, মহারাজ, তৰ দোসো, পরিসা পন অপরিসুদ্ধা, তস্মা ধম্মং ন দেসেসিন্তি. কস্মা পন ভগৰা পরিসা ন সুদ্ধাতি? সত্থা দ্ৰিন্নং অমচ্চানং পরিৰিতক্কং আরোচেসি. রাজা কাল়ং পুচ্ছি – ‘‘এৰং, তাত, কাল়া’’তি? ‘‘এৰং, মহারাজা’’তি. ‘‘মযি মম সন্তকং দদমানে তৰ কতরং ঠানং রুজ্জতি, ন তং সক্কোমি পস্সিতুং, পব্বাজেথ নং মম রট্ঠতো’’তি আহ. ততো জুণ্হং পক্কোসাপেত্ৰা পুচ্ছি – ‘‘এৰং কির, তাত, চিন্তেসী’’তি? ‘‘আম, মহারাজা’’তি. ‘‘তৰ চিত্তানুরূপমেৰ হোতূ’’তি তস্মিংযেৰ মণ্ডপে এৰং পঞ্ঞত্তেসুযেৰ আসনেসু পঞ্চ ভিক্খুসতানি নিসীদাপেত্ৰা তাযেৰ খত্তিযধীতরো পরিৰারাপেত্ৰা রাজগেহতো ধনং গহেত্ৰা মযা দিন্নসদিসমেৰ সত্ত দিৰসানি দানং দেহীতি. সো তথা অদাসি. দত্ৰা সত্তমে দিৰসে – ‘‘ধম্মং ভগৰা দেসেথা’’তি আহ.
সত্থা দ্ৰিন্নম্পি দানানং অনুমোদনং একতো কত্ৰা দ্ৰে মহানদিযো একোঘপুণ্ণা কুরুমানো ৰিয মহাধম্মদেসনং দেসেসি. দেসনাপরিযোসানে জুণ্হো সোতাপন্নো অহোসি. রাজা পসীদিত্ৰা দসবলস্স বাহিরৰত্থুং নাম অদাসি. এৰং অভিনিপ্ফন্নো খো পন তস্স ভগৰতো লাভোতি ৰেদিতব্বো.
অভিনিপ্ফন্নো সিলোকোতি ৰণ্ণগুণকিত্তনং. সোপি ভগৰতো ধম্মচক্কপ্পৰত্তনতো পট্ঠায অভিনিপ্ফন্নো. ততো পট্ঠায হি ভগৰতো খত্তিযাপি ৰণ্ণং কথেন্তি. ব্রাহ্মণাপি গহপতযোপি নাগা সুপণ্ণা গন্ধব্বা দেৰতা ব্রহ্মানোপি কিত্তিং ৰত্ৰা – ‘‘ইতিপি সো ভগৰা’’তিআদিনা. অঞ্ঞতিত্থিযাপি ৰররোজস্স সহস্সং দত্ৰা সমণস্স গোতমস্স অৰণ্ণং কথেহীতি উয্যোজেসুং. সো সহস্সং গহেত্ৰা দসবলং পাদতলতো পট্ঠায যাৰ কেসন্তা অপলোকযমানো লিক্খামত্তম্পি ৰজ্জং অদিস্ৰা – ‘‘ৰিপ্পকিণ্ণদ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণে অসীতিঅনুব্যঞ্জনৰিভূসিতে ব্যামপ্পভাপরিক্খিত্তে সুফুল্লিতপারিচ্ছত্তকতারাগণসমুজ্জলিতঅন্তলিক্খৰিচিত্তকুসুমসস্সিরিকনন্দনৰনসদিসে অনৰজ্জঅত্তভাৰে অৰণ্ণং ৰদন্তস্স মুখম্পি ৰিপরিৰত্তেয্য, মুদ্ধাপি সত্তধা ফলেয্য, অৰণ্ণং ৰত্তুং উপাযো নত্থি, ৰণ্ণমেৰ ৰদিস্সামী’’তি পাদতলতো পট্ঠায যাৰ কেসন্তা অতিরেকপদসহস্সেন ৰণ্ণমেৰ কথেসি. যমকপাটিহারিযে পনেস ৰণ্ণো নাম মত্থকং পত্তো. এৰং অভিনিপ্ফন্নো সিলোকোতি.
যাৰ মঞ্ঞে খত্তিযাতি খত্তিযা ব্রাহ্মণা ৰেস্সা সুদ্দা নাগা সুপণ্ণা যক্খা অসুরা দেৰা ব্রহ্মানোতি সব্বেৰ তে সম্পিযাযমানরূপা হট্ঠতুট্ঠা ৰিহরন্তি. ৰিগতমদো খো পনাতি এত্তকা মং জনা সম্পিযাযমানরূপা ৰিহরন্তীতি ন মদপমত্তো হুত্ৰা দৰাদিৰসেন আহারং আহারেতি, অঞ্ঞদত্থু ৰিগতমদো খো পন সো ভগৰা আহারং আহারেতি.
যথাৰাদীতি যং ৰাচায ৰদতি, তদন্ৰযমেৰস্স কাযকম্মং হোতি. যঞ্চ কাযেন করোতি, তদন্ৰযমেৰস্স ৰচীকম্মং হোতি. কাযো ৰা ৰাচং, ৰাচা ৰা কাযং নাতিক্কমতি, ৰাচা কাযেন, কাযো চ ৰাচায সমেতি. যথা চ –
‘‘ৰামেন সূকরো হোতি, দক্খিণেন অজামিগো;
সরেন নেলকো হোতি, ৰিসাণেন জরগ্গৰো’’তি. –
অযং সূকরযক্খো সূকরে দিস্ৰা সূকরসদিসং ৰামপস্সং দস্সেত্ৰা তে গহেত্ৰা খাদতি, অজামিগে দিস্ৰা তংসদিসং দক্খিণপস্সং দস্সেত্ৰা তে গহেত্ৰা খাদতি, নেলকৰচ্ছকে দিস্ৰা ৰচ্ছকরৰং রৰন্তো তে গহেত্ৰা খাদতি, গোণে দিস্ৰা তেসং ৰিসাণসদিসানি ৰিসাণানি মাপেত্ৰা তে দূরতোৰ – ‘‘গোণো ৰিয দিস্সতী’’তি এৰং উপগতে গহেত্ৰা খাদতি. যথা চ ধম্মিকৰাযসজাতকে সকুণেহি পুট্ঠো ৰাযসো – ‘‘অহং ৰাতভক্খো, ৰাতভক্খতায মুখং ৰিৰরিত্ৰা পাণকানঞ্চ মরণভযেন একেনেৰ পাদেন ঠিতো, তস্মা তুম্হেপি –
‘‘ধম্মং চরথ ভদ্দং ৰো, ধম্মং চরথ ঞাতযো;
ধম্মচারী সুখং সেতি, অস্মিং লোকে পরম্হি চা’’তি.
সকুণেসু ৰিস্সাসং উপ্পাদেসি, ততো –
‘‘ভদ্দকো ৰতাযং পক্খী, দিজো পরমধম্মিকো;
একপাদেন তিট্ঠন্তো, ধম্মো ধম্মোতি ভাসতী’’তি.
এৰং ৰিস্সাসমাগতে সকুণে খাদিত্থ. তেন তেসং ৰাচা কাযেন, কাযো চ ৰাচায ন সমেতি, ন এৰং ভগৰতো. ভগৰতো পন ৰাচা কাযেন, কাযো চ ৰাচায সমেতিযেৰাতি দস্সেতি.
তিণ্ণা তরিতা ৰিচিকিচ্ছা অস্সাতি তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো. ‘‘কথমিদং কথমিদ’’ন্তি এৰরূপা ৰিগতা কথংকথা অস্সাতি ৰিগতকথংকথো. যথা হি মহাজনো – ‘‘অযং রুক্খো, কিং রুক্খো নাম, অযং গামো, অযং জনপদো, ইদং রট্ঠং, কিং রট্ঠং নাম, কস্মা নু খো অযং রুক্খো উজুক্খন্ধো, অযং ৰঙ্কক্খন্ধো, কস্মা কণ্টকো কোচি উজুকো হোতি, কোচি ৰঙ্কো, পুপ্ফং কিঞ্চি সুগন্ধং, কিঞ্চি দুগ্গন্ধং, ফলং কিঞ্চি মধুরং, কিঞ্চি অমধুর’’ন্তি সকঙ্খোৰ হোতি, ন এৰং সত্থা. সত্থা হি – ‘‘ইমেসং নাম ধাতূনং উস্সন্নুস্সন্নত্তা ইদং এৰং হোতী’’তি ৰিগতকথংকথোৰ. যথা চ পঠমজ্ঝানাদিলাভীনং দুতিযজ্ঝানাদীসু কঙ্খা হোতি. পচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণে যাথাৰসন্নিট্ঠানাভাৰতো ৰোহারৰসেন কঙ্খা নাম হোতিযেৰ, ন এৰং বুদ্ধস্স. সো হি ভগৰা সব্বত্থ ৰিগতকথংকথোতি দস্সেতি.
পরিযোসিতসঙ্কপ্পোতি যথা কেচি সীলমত্তেন, কেচি ৰিপস্সনামত্তেন, কেচি পঠমজ্ঝানেন…পে… কেচি নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা, কেচি সোতাপন্নভাৰমত্তেন…পে… কেচি অরহত্তেন, কেচি সাৰকপারমীঞাণেন, কেচি পচ্চেকবোধিঞাণেন পরিযোসিতসঙ্কপ্পা পরিপুণ্ণমনোরথা হোন্তি, ন এৰং মম সত্থা. মম পন সত্থা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পরিযোসিতসঙ্কপ্পোতি দস্সেতি.
অজ্ঝাসযং আদিব্রহ্মচরিযন্তি করণত্থে পচ্চত্তৰচনং, অধিকাসযেন উত্তমনিস্সযভূতেন আদিব্রহ্মচরিযেন পোরাণব্রহ্মচরিযভূতেন চ অরিযমগ্গেন তিণ্ণৰিচিকিচ্ছো ৰিগতকথংকথো পরিযোসিতসঙ্কপ্পোতি অত্থো. ‘‘পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু সামং সচ্চানি অভিসম্বুজ্ঝি, তত্থ চ সব্বঞ্ঞুতং পত্তো, বলেসু চ ৰসীভাৰ’’ন্তি হি ৰচনতো পরিযোসিতসঙ্কপ্পতাপি ভগৰতো অরিযমগ্গেনেৰ নিপ্ফন্নাতি.
২৯৭. যথরিৰ ভগৰাতি যথা ভগৰা, এৰং একস্মিং জম্বুদীপতলে চতূসু দিসাসু চারিকং চরমানা অহো ৰত চত্তারো জিনা ধম্মং দেসেয্যুন্তি পচ্চাসিসমানা ৰদন্তি. অথাপরে তীসু মণ্ডলেসু একতো ৰিচরণভাৰং আকঙ্খমানা তযো সম্মাসম্বুদ্ধাতি আহংসু. অপরে – ‘‘দস পারমিযো নাম পূরেত্ৰা চতুন্নং তিণ্ণং ৰা উপ্পত্তি দুল্লভা, সচে পন একো নিবদ্ধৰাসং ৰসন্তো ধম্মং দেসেয্য, একো চারিকং চরন্তো, এৰম্পি জম্বুদীপো সোভেয্য চেৰ, বহুঞ্চ হিতসুখমধিগচ্ছেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা অহো ৰত, মারিসাতি আহংসু.
২৯৮. অট্ঠানমেতং অনৰকাসো যন্তি এত্থ ঠানং অৰকাসোতি উভযমেতং কারণাধিৰচনমেৰ. কারণঞ্হি তিট্ঠতি এত্থ তদাযত্তৰুত্তিতায ফলন্তি ঠানং. ওকাসো ৰিয চস্স তং তেন ৰিনা অঞ্ঞত্থ অভাৰতোতি অৰকাসো. যন্তি করণত্থে পচ্চত্তং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘যেন কারণেন একিস্সা লোকধাতুযা দ্ৰে বুদ্ধা একতো উপ্পজ্জেয্যুং, তং কারণং নত্থী’’তি.
এত্থ চ –
‘‘যাৰতা চন্দিমসূরিযা, পরিহরন্তি দিসা ভন্তি ৰিরোচনা;
তাৰ সহস্সধা লোকো, এত্থ তে ৰত্ততে ৰসো’’তি. (ম. নি. ১.৫০৩) –
গাথায একচক্কৰাল়মেৰ একা লোকধাতু. ‘‘সহস্সী লোকধাতু অকম্পিত্থা’’তি (অ. নি. ৩.১২৬) আগতট্ঠানে চক্কৰাল়সহস্সং একা লোকধাতু. ‘‘আকঙ্খমানো, আনন্দ, তথাগতো তিসহস্সিমহাসহস্সিলোকধাতুং সরেন ৰিঞ্ঞাপেয্য, ওভাসেন চ ফরেয্যা’’তি (অ. নি. ৩.৮১) আগতট্ঠানে তিসহস্সিমহাসহস্সী একা লোকধাতু. ‘‘অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতূ’’তি (ম. নি. ৩.২০১) আগতট্ঠানে দসচক্কৰাল়সহস্সানি একা লোকধাতু. তং সন্ধায একিস্সা লোকধাতুযাতি আহ. এত্তকঞ্হি জাতিখেত্তং নাম. তত্রাপি ঠপেত্ৰা ইমস্মিং চক্কৰাল়ে জম্বুদীপস্স মজ্ঝিমদেসং ন অঞ্ঞত্র বুদ্ধা উপ্পজ্জন্তি জাতিখেত্ততো পন পরং বুদ্ধানং উপ্পত্তিট্ঠানমেৰ ন পঞ্ঞাযতি. যেনত্থেনাতি যেন পৰারণসঙ্গহত্থেন.
সনঙ্কুমারকথাৰণ্ণনা
৩০০. ৰণ্ণেন চেৰ যসসা চাতি অলঙ্কারপরিৰারেন চ পুঞ্ঞসিরিযা চাতি অত্থো.
৩০১. সাধু মহাব্রহ্মেতি এত্থ সম্পসাদনে সাধুসদ্দো. সঙ্খায মোদামাতি জানিত্ৰা মোদাম.
গোৰিন্দব্রাহ্মণৰত্থুৰণ্ণনা
৩০৪. যাৰ দীঘরত্তং মহাপঞ্ঞোৰ সো ভগৰাতি এত্তকন্তি পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ন সক্কা ৰত্তুং, অথ খো যাৰ দীঘরত্তং অতিচিররত্তং মহাপঞ্ঞোৰ সো ভগৰা. নোতি কথং তুম্হে মঞ্ঞথাতি. অথ সযমেৰেতং পঞ্হং ব্যাকাতুকামো – ‘‘অনচ্ছরিযমেতং, মারিসা, যং ইদানি পারমিযো পূরেত্ৰা বোধিপল্লঙ্কে তিণ্ণং মারানং মত্থকং ভিন্দিত্ৰা পটিৰিদ্ধঅসাধারণঞাণো সো ভগৰা মহাপঞ্ঞো ভৰেয্য, কিমেত্থ অচ্ছরিযং, অপরিপক্কায পন বোধিযা পদেসঞাণে ঠিতস্স সরাগাদিকালেপি মহাপঞ্ঞভাৰমেৰ ৰো, মারিসা, কথেস্সামী’’তি ভৰপটিচ্ছন্নকারণং আহরিত্ৰা দস্সেন্তো ভূতপুব্বং ভোতিআদিমাহ.
পুরোহিতোতি সব্বকিচ্চানি অনুসাসনপুরোহিতো. গোৰিন্দোতি গোৰিন্দিযাভিসেকেন অভিসিত্তো, পকতিযা পনস্স অঞ্ঞদেৰ নামং, অভিসিত্তকালতো পট্ঠায ‘‘গোৰিন্দো’’তি সঙ্খ্যং গতো. জোতিপালোতি জোতনতো চ পালনতো চ জোতিপালো. তস্স কির জাতদিৰসে সব্বাৰুধানি উজ্জোতিংসু. রাজাপি পচ্চূসসমযে অত্তনো মঙ্গলাৰুধং পজ্জলিতং দিস্ৰা ভীতো অট্ঠাসি. গোৰিন্দো পাতোৰ রাজূপট্ঠানং গন্ত্ৰা সুখসেয্যং পুচ্ছি রাজা – ‘‘কুতো মে আচরিয, সুখসেয্যা’’তি ৰত্ৰা তং কারণং আরোচেসি. মা ভাযি, মহারাজ, ময্হং পুত্তো জাতো, তস্সানুভাৰেন সকলনগরে আৰুধানি পজ্জলিংসূতি. রাজা – ‘‘কিং নু খো মে কুমারো পচ্চত্থিকো ভৰেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা সুট্ঠুতরং ভাযি. ‘‘কিং ৰিতক্কেসি মহারাজা’’তি চ পুট্ঠো তমত্থং আরোচেসি. অথ নং গোৰিন্দো ‘‘মা ভাযি মহারাজ, নেসো কুমারো তুম্হাকং দুব্ভিস্সতি, সকলজম্বুদীপে পন তেন সমো পঞ্ঞায ন ভৰিস্সতি, মম পুত্তস্স ৰচনেন মহাজনস্স কঙ্খা ছিজ্জিস্সতি, তুম্হাকঞ্চ সব্বকিচ্চানি অনুসাসিস্সতী’’তি সমস্সাসেতি. রাজা তুট্ঠো – ‘‘কুমারস্স খীরমূলং হোতূ’’তি সহস্সং দত্ৰা ‘‘কুমারং মহল্লককালে মম দস্সেথা’’তি আহ. কুমারো অনুপুব্বেন ৰুড্ঢিমনুপ্পত্তো. জোতিতত্তা পনস্স পালনসমত্থতায চ জোতিপালোত্ৰেৰ নামং অকংসু. তেন ৰুত্তং – ‘‘জোতনতো চ পালনতো চ জোতিপালো’’তি.
সম্মা ৰোস্সজ্জিত্ৰাতি সম্মা ৰোস্সজ্জিত্ৰা. অযমেৰ ৰা পাঠো. অলমত্থদসতরোতি সমত্থো পটিবলো অত্থদসো অলমত্থদসো, তং অলমত্থদসং তিরেতীতি অলমত্থদসতরো. জোতিপালস্সেৰ মাণৰস্স অনুসাসনিযাতি সোপি জোতিপালংযেৰ পুচ্ছিত্ৰা অনুসাসতীতি দস্সেতি.
৩০৫. ভৰমত্থু ভৰন্তং জোতিপালন্তি ভোতো জোতিপালস্স ভৰো ৰুদ্ধি ৰিসেসাধিগমো সব্বকল্যাণঞ্চেৰ মঙ্গলঞ্চ হোতূতি অত্থো. সম্মোদনীযং কথন্তি? ‘‘অলং, মহারাজ, মা চিন্তযি, ধুৰধম্মো এস সব্বসত্তান’’ন্তিআদিনা নযেন মরণপ্পটিসংযুত্তং সোকৰিনোদনপটিসন্থারকথং পরিযোসাপেত্ৰা. মা নো ভৰং জোতিপালো অনুসাসনিযা পচ্চব্যাহাসীতি মা পটিব্যাকাসি, ‘‘অনুসাসা’’তি ৰুত্তো – ‘‘নাহং অনুসাসামী’’তি নো মা অনুসাসনিযা পচ্চক্খাসীতি অত্থো. অভিসম্ভোসীতি সংৰিদহিত্ৰা পট্ঠপেসি. মনুস্সা এৰমাহংসূতি তং পিতরা মহাপঞ্ঞতরং সব্বকিচ্চানি অনুসাসন্তং সব্বকম্মে অভিসম্ভৰন্তং দিস্ৰা তুট্ঠচিত্তা গোৰিন্দো ৰত, ভো, ব্রাহ্মণো, মহাগোৰিন্দো ৰত, ভো, ব্রাহ্মণোতি এৰমাহংসু. ইদং ৰুত্তং হোতি, ‘‘গোৰিন্দো ৰত, ভো, ব্রাহ্মণো অহোসি এতস্স পিতা; অযং পন মহাগোৰিন্দো ৰত, ভো, ব্রাহ্মণো’’তি.
রজ্জসংৰিভজনৰণ্ণনা
৩০৬. যেন তে ছ খত্তিযাতি যে তে ‘‘সহাযা’’তি ৰুত্তা ছ খত্তিযা, তে কির রেণুস্স একপিতিকা কনিট্ঠভাতরো, তস্মা মহাগোৰিন্দো ‘‘অযং অভিসিত্তো এতেসং রজ্জসংৰিভাগং করেয্য ৰা ন ৰা, যংনূনাহং তে পটিকচ্চেৰ রেণুস্স সন্তিকং পেসেত্ৰা পটিঞ্ঞং গণ্হাপেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো যেন তে ছ খত্তিযা তেনুপসঙ্কমি. রাজকত্তারোতি রাজকারকা অমচ্চা.
৩০৭. মদনীযা কামাতি মদকরা পমাদকরা কামা. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে এস অনুস্সরিতুম্পি ন সক্কুণেয্য, তস্মা আযন্তু ভোন্তো আগচ্ছন্তূতি অত্থো.
৩০৮. সরামহং ভোতি তদা কির মনুস্সানং সচ্চৰাদিকালো হোতি, তস্মা ‘‘কদা মযা ৰুত্তং, কেন দিট্ঠং, কেন সুত’’ন্তি অভূতং অৰত্ৰা ‘‘সরামহং ভো’’তি আহ. সম্মোদনীযং কথন্তি কিং মহারাজ দেৰত্তং গতে রঞ্ঞে মা চিন্তযিত্থ, ধুৰধম্মো এস সব্বসত্তানং, এৰংভাৰিনো সঙ্খারাতি এৰরূপং পটিসন্থারকথং. সব্বানি সকটমুখানি পট্ঠপেসীতি সব্বানি ছ রজ্জানি সকটমুখানি পট্ঠপেসি. একেকস্স রঞ্ঞো রজ্জং তিযোজনসতং হোতি, রেণুস্স রঞ্ঞো রজ্জোসরণপদেসো দসগাৰুতং, মজ্ঝে পন রেণুস্স রজ্জং ৰিতানসদিসং অহোসি. কস্মা এৰং পট্ঠপেসীতি? কালেন কালং রাজানং পস্সিতুং আগচ্ছন্তা অঞ্ঞস্স রজ্জং অপীল়েত্ৰা অত্তনো অত্তনো রজ্জপদেসেনেৰ আগমিস্সন্তি চেৰ গমিস্সন্তি চ. পররজ্জং ওতিণ্ণস্স হি – ‘‘ভত্তং দেথ, গোণং দেথা’’তি ৰদতো মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি – ‘‘ইমে রাজানো অত্তনো অত্তনো ৰিজিতেন ন গচ্ছন্তি, অম্হাকং পীল়ং করোন্তী’’তি. অত্তনো ৰিজিতেন গচ্ছন্তস্স ‘‘অম্হাকং সন্তিকা ইমিনা ইদঞ্চিদঞ্চ লদ্ধব্বমেৰা’’তি মনুস্সা পীল়ং ন মঞ্ঞন্তি. ইমমত্থং চিন্তযিত্ৰা মহাগোৰিন্দো ‘‘সম্মোদমানা রাজানো চিরং রজ্জমনুসাসন্তূ’’তি এৰং পট্ঠপেসি.
‘‘দন্তপুরং কলিঙ্গানং, অস্সকানঞ্চ পোতনং;
মাহিস্সতি অৰন্তীনং, সোৰীরানঞ্চ রোদুকং.
মিথিলা চ ৰিদেহানং, চম্পা অঙ্গেসু মাপিতা;
বারাণসী চ কাসীনং, এতে গোৰিন্দমাপিতা’’তি. –
এতানি সত্ত নগরানি মহাগোৰিন্দেনেৰ তেসং রাজূনং অত্থায মাপিতানি.
‘‘সত্তভূ ব্রহ্মদত্তো চ, ৰেস্সভূ ভরতো সহ;
রেণু দ্ৰে চ ধতরট্ঠা, তদাসুং সত্ত ভারধা’’তি. –
ইমানি তেসং সত্তন্নম্পি নামানি. তেসু হি একো সত্তভূ নাম অহোসি, একো ব্রহ্মদত্তো নাম, একো ৰেস্সভূ নাম, একো তেনেৰ সহ ভরতো নাম, একো রেণু নাম, দ্ৰে পন ধতরট্ঠাতি ইমে সত্ত জম্বুদীপতলে ভারধা মহারাজানো অহেসুন্তি.
পঠমভাণৰারৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কিত্তিসদ্দঅব্ভুগ্গমনৰণ্ণনা
৩১১. উপসঙ্কমিংসূতি ‘‘অম্হাকং অযং ইস্সরিযসম্পত্তি ন অঞ্ঞস্সানুভাৰেন, মহাগোৰিন্দস্সানুভাৰেন নিপ্ফন্না. মহাগোৰিন্দো অম্হে সত্ত রাজানো সমগ্গে কত্ৰা জম্বুদীপতলে পতিট্ঠাপেসি, পুব্বূপকারিস্স পন ন সুকরা পটিকিরিযা কাতুং. অম্হে সত্তপি জনে এসোযেৰ অনুসাসতু, এতংযেৰ সেনাপতিঞ্চ পুরোহিতঞ্চ করোম, এৰং নো ৰুদ্ধি ভৰিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৰা উপসঙ্কমিংসু. মহাগোৰিন্দোপি – ‘‘মযা এতে সমগ্গা কতা, সচে এতেসং অঞ্ঞো সেনাপতি পুরোহিতো চ ভৰিস্সতি, ততো অত্তনো অত্তনো সেনাপতিপুরোহিতানং ৰচনং গহেত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং ভিন্দিস্সন্তি, অধিৰাসেমি নেসং সেনাপতিট্ঠানঞ্চ পুরোহিতট্ঠানঞ্চা’’তি চিন্তেত্ৰা ‘‘এৰং ভো’’তি পচ্চস্সোসি.
সত্ত চ ব্রাহ্মণমহাসালেতি ‘‘অহং সব্বট্ঠানেসু সম্মুখো ভৰেয্যং ৰা ন ৰা, যত্থাহং সম্মুখো ন ভৰিস্সামি, তত্থেৰ তে কত্তব্বং করিস্সন্তী’’তি সত্ত অনুপুরোহিতে ঠপেসি. তে সন্ধায ইদং ৰুত্তং – ‘‘সত্ত চ ব্রাহ্মণমহাসালে’’তি. দিৰসস্স দ্ৰিক্খত্তুং ৰা সাযং পাতো ৰা নহাযন্তীতি নহাতকা. ৰতচরিযপরিযোসানে ৰা নহাতা, ততো পট্ঠায ব্রাহ্মণেহি সদ্ধিং ন খাদন্তি ন পিৰন্তীতি নহাতকা.
৩১২. অব্ভুগ্গচ্ছীতি অভিউগ্গচ্ছি. তদা কির মনুস্সানং ‘‘ন ব্রহ্মুনা সদ্ধিং অমন্তেত্ৰা সক্কা এৰং সকলজম্বুদীপং অনুসাসিতু’’ন্তি নিসিন্ননিসিন্নট্ঠানে অযমেৰ কথা পৰত্তিত্থ. ন খো পনাহন্তি মহাপুরিসো কির – ‘‘অযং ময্হং অভূতো ৰণ্ণো উপ্পন্নো, ৰণ্ণুপ্পত্তি খো পন ন ভারিযা, উপ্পন্নস্স ৰণ্ণস্স রক্খনমেৰ ভারিযং, অযঞ্চ মে অচিন্তেত্ৰা অমন্তেত্ৰা করোন্তস্সেৰ ৰণ্ণো উপ্পন্নোৰ, চিন্তেত্ৰা মন্তেত্ৰা করোন্তস্স পন ৰিত্থারিকতরো ভৰিস্সতী’’তি ব্রহ্মদস্সনে উপাযং পরিযেসন্তো তং দিস্ৰা সুতং খো পন মেতন্তিআদিঅত্থং পরিৰিতক্কেসি.
৩১৩. যেন রেণু রাজা তেনুপসঙ্কমীতি এৰং মে অন্তরা দট্ঠুকামো ৰা সল্লপিতুকামো ৰা ন ভৰিস্সতি, যতো ছিন্নপলিবোধো সুখং ৰিহরিস্সামীতি পলিবোধুপচ্ছেদনত্থং উপসঙ্কমি, এস নযো সব্বত্থ.
৩১৬. সাদিসিযোতি সমৰণ্ণা সমজাতিকা.
৩১৭. নৰং সন্ধাগারং কারেত্ৰাতি রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানচঙ্কমনসম্পন্নং ৰস্সিকে চত্তারো মাসে ৰসনক্খমং বহি নল়পরিক্খিত্তং ৰিচিত্তং আৰসথং কারেত্ৰা. করুণং ঝানং ঝাযীতি করুণায তিকচতুক্কজ্ঝানং ঝাযি, করুণামুখেন পনেত্থ অৰসেসাপি তযো ব্রহ্মৰিহারা গহিতাৰ. উক্কণ্ঠনা পরিতস্সনাতি ঝানভূমিযং ঠিতস্স অনভিরতিউক্কণ্ঠনা ৰা ভযপরিতস্সনা ৰা নত্থি, ব্রহ্মুনো পন আগমনপত্থনা আগমনতণ্হা অহূতি অত্থো.
ব্রহ্মুনাসাকচ্ছাৰণ্ণনা
৩১৮. ভযন্তি চিত্তুত্রাসভযমেৰ. অজানন্তাতি অজানমানা. কথং জানেমু তং মযন্তি (দী. নি. ২.১৭৯) মযং কিন্তি তং জানাম, অযং কত্থৰাসিকো, কিন্নামো, কিং গোত্তোতিআদীনং আকারানং কেন আকারেন তং ধারযামাতি অত্থো.
মং ৰে কুমারং জানন্তীতি মং ‘‘কুমারো’’তি ‘‘দহরো’’তি জানন্তি. ব্রহ্মলোকেতি সেট্ঠলোকে. সনন্তনন্তি চিরতনং পোরাণকং. অহং সো পোরাণকুমারো সনঙ্কুমারো নাম ব্রহ্মাতি দস্সেতি. এৰং গোৰিন্দ জানাহীতি গোৰিন্দ পণ্ডিত, ত্ৰং এৰং জানাহি, এৰং মং ধারেহি.
‘‘আসনং উদকং পজ্জং, মধুসাকঞ্চ ব্রহ্মুনো;
অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছাম, অগ্ঘং কুরুতু নো ভৰ’’ন্তি. –
এত্থ অগ্ঘন্তি অতিথিনো উপনামেতব্বং ৰুচ্চতি. তেনেৰ ইদমাসনং পঞ্ঞত্তং, এত্থ নিসীদথ, ইদং উদকং পরিসুদ্ধং, ইতো পানীযং পিৰথ, পাদে ধোৰথ, ইদং পজ্জং পাদানং হিতত্থায অভিসঙ্খতং তেলং, ইতো পাদে মক্খেথ, ইদং মধুসাকন্তি. বোধিসত্তস্স ব্রহ্মচরিযং ন অঞ্ঞেসং ব্রহ্মচরিযসদিসং হোতি, ন সো ‘‘ইদং স্ৰে, ইদং ততিযদিৰসে ভৰিস্সতী’’তি সন্নিধিং নাম করোতি. মধুসাকং পন অলোণং অধূপনং অতক্কং উদকেন সেদিতসাকং, তং সন্ধাযেস – ‘‘ইদং পরিভুঞ্জথা’’তি ৰদন্তো ‘‘অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছামা’’তিআদিমাহ. ইমে সব্বেপি অগ্ঘা ব্রহ্মুনো অত্থি. তে অগ্ঘে ভৰন্তং পুচ্ছাম. এৰং পুচ্ছন্তানঞ্চ অগ্ঘং কুরুতু নো ভৰং, পটিগ্গণ্হাতু নো ভৰং ইদমগ্ঘন্তি ৰুত্তং হোতি. কিং পনেস – ‘‘ইতো একম্পি ব্রহ্মা ন ভুঞ্জতী’’তি ইদং ন জানাতীতি. নো ন জানাতি, জানন্তোপি অত্তনো সন্তিকে আগতো অতিথি পুচ্ছিতব্বোতি ৰত্তসীসেন পুচ্ছতি.
অথ খো ব্রহ্মা – ‘‘কিং নু খো পণ্ডিতো মম পরিভোগকরণাভাৰং ঞত্ৰা পুচ্ছতি, উদাহু কোহঞ্ঞে ঠত্ৰা পুচ্ছতী’’তি সমন্নাহরন্তো ‘‘ৰত্তসীসে ঠিতো পুচ্ছতী’’তি ঞত্ৰা পটিগ্গণ্হিতুং দানি মে ৰট্টতীতি পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং ত্ৰং গোৰিন্দ ভাসসীতি আহ. যং ত্ৰং গোৰিন্দ ভাসসি – ‘‘ইদমাসনং পঞ্ঞত্তং, এত্থ নিসীদথা’’তিআদি, তত্র তে মযং আসনে নিসিন্না নাম হোম, পানীযং পীতা নাম হোম, পাদাপি মে ধোতা নাম হোন্তু, তেলেনপি মক্খিতা নাম হোন্তু, উদকসাকম্পি পরিভুত্তং নাম হোতু, তযা দিন্নং অধিৰাসিতকালতো পট্ঠায যং যং ত্ৰং ভাসসি, তং তং মযা পটিগ্গহিতমেৰ হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং ত্ৰং গোৰিন্দ ভাসসী’’তি. এৰং পন অগ্ঘং পটিগ্গণ্হিত্ৰা পঞ্হস্স ওকাসং করোন্তো দিট্ঠধম্মহিতত্থাযাতিআদিমাহ.
কঙ্খী অকঙ্খিং পরৰেদিযেসূতি অহং সৰিচিকিচ্ছো ভৰন্তং পরেন সযং অভিসঙ্খতত্তা পরস্স পাকটেসু পরৰেদিযেসু পঞ্হেসু নিব্বিচিকিচ্ছং.
হিত্ৰা মমত্তন্তি ইদং মম, ইদং মমাতি উপকরণতণ্হং চজিত্ৰা. মনুজেসূতি সত্তেসু, মনুজেসু যো কোচি মনুজো মমত্তং হিত্ৰাতি অত্থো. একোদিভূতোতি একীভূতো, একো তিট্ঠন্তো একো নিসীদন্তোতি. ৰচনত্থো পনেত্থ একো উদেতি পৰত্ততীতি একোদি, তাদিসো ভূতোতি একোদিভূতো. করুণেধিমুত্তোতি করুণাঝানে অধিমুত্তো, তং ঝানং নিব্বত্তেত্ৰাতি অত্থো. নিরামগন্ধোতি ৰিস্সগন্ধৰিরহিতো. এত্থ ঠিতোতি এতেসু ধম্মেসু ঠিতো. এত্থ চ সিক্খমানোতি এতেসু ধম্মেসু সিক্খমানো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৰিত্থারো পন উপরি মহাগোৰিন্দেন চ ব্রহ্মুনা চ ৰুত্তোযেৰ.
৩২০. তত্থ এতে অৰিদ্ৰাতি এতে আমগন্ধে অহং অৰিদ্ৰা, ন জানামীতি অত্থো. ইধ ব্রূহি ধীরাতি তে মে ত্ৰং ইধ ধীর পণ্ডিত, ব্রূহি, ৰদ. কেনাৰটা ৰাতি পজা কুরুতূতি কতমেন কিলেসাৰরণেন আৰরিতা পজা পূতিকা ৰাযতি. আপাযিকাতি অপাযূপগা. নিৰুতব্রহ্মলোকাতি নিৰুতো পিহিতো ব্রহ্মলোকো অস্সাতি নিৰুতব্রহ্মলোকো. কতমেন কিলেসেন পজায ব্রহ্মলোকূপগো মগ্গো নিৰুতো পিহিতো পটিচ্ছন্নোতি পুচ্ছতি.
কোধো মোসৰজ্জং নিকতি চ দুব্ভোতি কুজ্ঝনলক্খণো কোধো চ, পরৰিসংৰাদনলক্খণো মুসাৰাদো চ, সদিসং দস্সেত্ৰা ৰঞ্চনলক্খণা নিকতি চ, মিত্তদুব্ভনলক্খণো দুব্ভো চ. কদরিযতা অতিমানো উসূযাতি থদ্ধমচ্ছরিযলক্খণা কদরিযতা চ, অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞনলক্খণো অতিমানো চ, পরসম্পত্তিখীযনলক্খণা উসূযা চ. ইচ্ছা ৰিৰিচ্ছা পরহেঠনা চাতি তণ্হালক্খণা ইচ্ছা চ, মচ্ছরিযলক্খণা ৰিৰিচ্ছা চ, ৰিহিংসালক্খণা পরহেঠনা চ. লোভো চ দোসো চ মদো চ মোহোতি যত্থ কত্থচি লুব্ভনলক্খণো লোভো চ, দুস্সনলক্খণো দোসো চ, মজ্জনলক্খণো মদো চ, মুয্হনলক্খণো মোহো চ. এতেসু যুত্তা অনিরামগন্ধাতি এতেসু চুদ্দসসু কিলেসেসু যুত্তা পজা নিরামগন্ধা ন হোতি, আমগন্ধা সকুণপগন্ধা পূতিগন্ধাযেৰাতি ৰদতি. আপাযিকা নিৰুতব্রহ্মলোকাতি এসা পন আপাযিকা চেৰ হোতি, পটিচ্ছন্নব্রহ্মলোকমগ্গা চাতি. ইদং পন সুত্তং কথেন্তেন আমগন্ধসুত্তেন দীপেত্ৰা কথেতব্বং, আমগন্ধসুত্তম্পি ইমিনা দীপেত্ৰা কথেতব্বং.
তে ন সুনিম্মদযাতি তে আমগন্ধা সুনিম্মদযা সুখেন নিম্মদেতব্বা পহাতব্বা ন হোন্তি, দুপ্পজহা দুজ্জযাতি অত্থো. যস্স দানি ভৰং গোৰিন্দো কালং মঞ্ঞতীতি ‘‘যস্সা পব্বজ্জায ভৰং গোৰিন্দো কালং মঞ্ঞতি, অযমেৰ হোতু, এৰং সতি ময্হম্পি তৰ সন্তিকে আগমনং স্ৰাগমনং ভৰিস্সতি, কথিতধম্মকথা সুকথিতা ভৰিস্সতি, ত্ৰং তাত সকলজম্বুদীপে অগ্গপুরিসো দহরো পঠমৰযে ঠিতো, এৰং মহন্তং নাম সম্পত্তিসিরিৰিলাসং পহায তৰ পব্বজনং নাম গন্ধহত্থিনো অযবন্ধনং ছিন্দিত্ৰা গমনং ৰিয অতিউল়ারং, বুদ্ধতন্তি নামেসা’’তি মহাপুরিসস্স দল়্হীকম্মং কত্ৰা ব্রহ্মা সনঙ্কুমারো ব্রহ্মলোকমেৰ গতো.
রেণুরাজআমন্তনাৰণ্ণনা
৩২১. মহাপুরিসোপি ‘‘মম ইতোৰ নিক্খমিত্ৰা পব্বজনং নাম ন যুত্তং, অহং রাজকুলস্স অত্থং অনুসাসামি, তস্মা রঞ্ঞো আরোচেস্সামি. সচে সোপি পব্বজিস্সতি, সুন্দরমেৰ. নো চে পব্বজিস্সতি, পুরোহিতট্ঠানং নিয্যাতেত্ৰা অহং পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা রাজানং উপসঙ্কমি, তেন ৰুত্তং – ‘‘অথ খো ভো মহাগোৰিন্দো,…পে… নাহং পোরোহচ্চে রমে’’তি.
তত্থ ত্ৰং পজানস্সু রজ্জেনাতি তৰ রজ্জেন ত্ৰমেৰ জানাহি. নাহং পোরোহিচ্চে রমেতি অহং পুরোহিতভাৰে ন রমামি, উক্কণ্ঠিতোস্মি, অঞ্ঞং অনুসাসকং জানাহি, নাহং পোরোহিচ্চে রমেতি.
অথ রাজা – ‘‘ধুৰং চত্তারো মাসে পটিসল্লীনস্স ব্রাহ্মণস্স গেহে ভোগা মন্দা জাতা’’তি চিন্তেত্ৰা ধনেন নিমন্তেন্তো – ‘‘সচে তে ঊনং কামেহি. অহং পরিপূরযামি তে’’তি ৰত্ৰা পুন – ‘‘কিন্নু খো এস এককো ৰিহরন্তো কেনচি ৰিহিংসিতো ভৰেয্যা’’তি চিন্তেত্ৰা,
‘‘যো তং হিংসতি ৰারেমি, ভূমিসেনাপতি অহং;
তুৰং পিতা অহং পুত্তো, মা নো গোৰিন্দ পাজহী’’তি. –
আহ. তস্সত্থো – যো তং হিংসতি, তং ৰারেমি, কেৰলং তুম্হে ‘‘অসুকো’’তি আচিক্খথ, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামীতি. ভূমিসেনাপতি অহন্তি অথ ৰা অহং পথৰিযা সামী, স্ৰাহং ইমং রজ্জং তুম্হেযেৰ পটিচ্ছাপেস্সামি. তুৰং পিতা অহং পুত্তোতি ত্ৰং পিতিট্ঠানে ঠস্সসি, অহং পুত্তট্ঠানে. সো ত্ৰং মম মনং হরিত্ৰা অত্তনোযেৰ মনং গোৰিন্দ, পাজেহি; যথা ইচ্ছসি তথা পৰত্তস্সু. অহং পন তৰ মনংযেৰ অনুৰত্তন্তো তযা দিন্নপিণ্ডং পরিভুঞ্জন্তো তং অসিচম্মহত্থো ৰা উপট্ঠহিস্সামি, রথং ৰা তে পাজেস্সামি. ‘‘মা নো গোৰিন্দ, পজহী’’তি ৰা পাঠো. তস্সত্থো – ত্ৰং পিতিট্ঠানে তিট্ঠ, অহং পুত্তট্ঠানে ঠস্সামি. মা নো ত্ৰং ভো গোৰিন্দ, পজহি, মা পরিচ্চজীতি. অথ মহাপুরিসো যং রাজা চিন্তেসি, তস্স অত্তনি অভাৰং দস্সেন্তো –
‘‘ন মত্থি ঊনং কামেহি, হিংসিতা মে ন ৰিজ্জতি;
অমনুস্সৰচো সুত্ৰা, তস্মাহং ন গহে রমে’’তি. –
আহ. তত্থ ন মত্থীতি ন মে অত্থি. গহেতি গেহে. অথ নং রাজা পুচ্ছি –
‘‘অমনুস্সো কথং ৰণ্ণো, কিং তে অত্থং অভাসথ;
যঞ্চ সুত্ৰা জহাসি নো, গেহে অম্হে চ কেৰলী’’তি.
তত্থ জহাসি নো, গেহে অম্হে চ কেৰলীতি ব্রাহ্মণস্স সম্পত্তিভরিতে গেহে সঙ্গহৰসেন অত্তনো গেহে করোন্তো যং সুত্ৰা অম্হাকং গেহে চ অম্হে চ কেৰলী সব্বে অপরিসেসে জম্বুদীপৰাসিনো জহাসীতি ৰদতি.
অথস্স আচিক্খন্তো মহাপুরিসো উপৰুত্থস্স মে পুব্বেতিআদিমাহ. তত্থ উপৰুত্থস্সাতি চত্তারো মাসে একীভাৰং উপগন্ত্ৰা ৰুত্থস্স. যিট্ঠকামস্স মে সতোতি যজিতুকামস্স মে সমানস্স. অগ্গি পজ্জলিতো আসি, কুসপত্তপরিত্থতোতি কুসপত্তেহি পরিত্থতো সপ্পিদধিমধুআদীনি পক্খিপিত্ৰা অগ্গি জলযিতুমারদ্ধো আসি, এৰং অগ্গিং জালেত্ৰা ‘‘মহাজনস্স দানং দস্সামী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা ঠিতস্স মমাতি অযমেত্থ অত্থো.
সনন্তনোতি সনঙ্কুমারো ব্রহ্মা. ততো রাজা সযম্পি পব্বজিতুকামো হুত্ৰা সদ্দহামীতিআদিমাহ. তত্থ কথং ৰত্তেথ অঞ্ঞথাতি কথং তুম্হে অঞ্ঞথা ৰত্তিস্সথ. তে তং অনুৰত্তিস্সামাতি তে মযম্পি তুম্হেযেৰ অনুৰত্তিস্সাম, অনুপব্বজিস্সামাতি অত্থো. ‘‘অনুৰজিস্সামা’’তিপি পাঠো, তস্স অনুগচ্ছিস্সামাতি অত্থো. অকাচোতি নিক্কাচো অকক্কসো. গোৰিন্দস্সানুসাসনেতি তৰ গোৰিন্দস্স সাসনে. ভৰন্তং গোৰিন্দমেৰ সত্থারং করিত্ৰা চরিস্সামাতি ৰদতি.
ছ খত্তিযআমন্তনাৰণ্ণনা
৩২২. যেন তে ছ খত্তিযা তেনুপসঙ্কমীতি রেণুং রাজানং ‘‘সাধু মহারাজ রজ্জং নাম মাতরং পিতরং ভাতিভগিনীআদযোপি মারেত্ৰা গণ্হন্তেসু সত্তেসু এৰং মহন্তং রজ্জসিরিং পহায পব্বজিতুকামেন উল়ারং মহারাজেন কত’’ন্তি উপত্থম্ভেত্ৰা দল়্হতরমস্স উস্সাহং কত্ৰা উপসঙ্কমি. এৰং সমচিন্তেসুন্তি রঞ্ঞো চিন্তিতনযেনেৰ কদাচি ব্রাহ্মণস্স ভোগা পরিহীনা ভৰেয্যুন্তি মঞ্ঞমানা সমচিন্তেসুং. ধনেন সিক্খেয্যামাতি উপলাপেয্যাম সঙ্গণ্হেয্যাম. তাৰতকং আহরীযতন্তি তাৰতকং আহরাপিযতু গণ্হিযতু, যত্তকং ইচ্ছথ, তত্তকং গণ্হথাতি ৰুত্তং হোতি. ভৰন্তানংযেৰ ৰাহসাতি ভৰন্তে পচ্চযং কত্ৰা, তুম্হেহি দিন্নত্তাযেৰ পহূতং সাপতেয্যং জাতং.
৩২৩. সচে জহথ কামানীতি সচে ৰত্থুকামে চ কিলেসকামে চ পরিচ্চজথ. যত্থ সত্তো পুথুজ্জনোতি যেসু কামেসু পুথুজ্জনো সত্তো লগ্গো লগ্গিতো. আরম্ভৰ্হো দল়্হা হোথাতি এৰং সন্তে ৰীরিযং আরভথ, অসিথিলপরক্কমতং অধিট্ঠায দল়্হা ভৰথ. খন্তীবলসমাহিতাতি খন্তিবলেন সমন্নাগতা ভৰথাতি রাজূনং উস্সাহং জনেতি.
এস মগ্গো উজুমগ্গোতি এস করুণাঝানমগ্গো উজুমগ্গো নাম. এস মগ্গো অনুত্তরোতি এসেৰ ব্রহ্মলোকূপপত্তিযা অসদিসমগ্গো উত্তমমগ্গো নাম. সদ্ধম্মো সব্ভি রক্খিতোতি এসো এৰ চ বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৰকেহি সব্ভিরক্খিতধম্মো নাম. ইতি করুণাঝানস্স ৰণ্ণভণনেনাপি তেসং অনিৰত্তনত্থায দল়্হীকম্মমেৰ করোতি.
কো নু খো পন ভো জানাতি জীৰিতানন্তি ভো জীৰিতং নাম উদকপুপ্ফুল়ূপমং তিণগ্গে উস্সাৰবিন্দূপমং তঙ্খণৰিদ্ধংসনধম্মং, তস্স কো গতিং জানাতি, কিস্মিং খণে ভিজ্জিস্সতি? গমনীযো সম্পরাযোতি পরলোকো পন অৰস্সং গন্তব্বোৰ, তত্থ পণ্ডিতেন কুলপুত্তেন মন্তাযং বোদ্ধব্বং. মন্তা ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায মন্তেতব্বং বুজ্ঝিতব্বং, উপপরিক্খিতব্বঞ্চ জানিতব্বঞ্চাতি অত্থো. করণত্থে ৰা ভুম্মং. মন্তাযং বোদ্ধব্বন্তি মন্তায বুজ্ঝিতব্বং, ঞাণেন জানিতব্বন্তি অত্থো. কিং বুজ্ঝিতব্বং? জীৰিতস্স দুজ্জানতা, সম্পরাযস্স চ অৰস্সং গমনীযতা, বুজ্ঝিত্ৰা চ পন সব্বপলিবোধে ছিন্দিত্ৰা কত্তব্বং কুসলং চরিতব্বং ব্রহ্মচরিযং. কস্মা? যস্মা নত্থি জাতস্স অমরণং.
ব্রাহ্মণমহাসালাদীনং আমন্তনাৰণ্ণনা
৩২৪. অপ্পেসক্খা চ অপ্পলাভা চাতি ভো পব্বজ্জা নাম অপ্পযসা চেৰ, পব্বজিতকালতো পট্ঠায হি রজ্জং পহায পব্বজিতং ৰিহেঠেত্ৰা ৰিহেঠেত্ৰা লামকং অনাথং কত্ৰাৰ কথেন্তি. অপ্পলাভা চ, সকলগামং চরিত্ৰাপি অজ্ঝোহরণীযং দুল্লভমেৰ. ইদং পন ব্রহ্মঞ্ঞং মহেসক্খঞ্চ মহাযসত্তা, মহালাভঞ্চ লাভসক্কারসম্পন্নত্তা. ভৰঞ্হি এতরহি সকলজম্বুদীপে অগ্গপুরোহিতো সব্বত্থ অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গভত্তং অগ্গগন্ধং অগ্গমালং লভতীতি.
রাজাৰ রঞ্ঞন্তি অহঞ্হি ভো এতরহি পকতিরঞ্ঞং মজ্ঝে চক্কৰত্তিরাজা ৰিয. ব্রহ্মাৰ ব্রহ্মানন্তি পকতিব্রহ্মানং মজ্ঝে মহাব্রহ্মসদিসো. দেৰতাৰ গহপতিকানন্তি অৰসেসগহপতিকানং পনম্হি সক্কদেৰরাজসদিসো.
ভরিযানং আমন্তনাৰণ্ণনা
৩২৫. চত্তারীসা ভরিযা সাদিসিযোতি সাদিসিযোৰ চত্তারীসা ভরিযা, অঞ্ঞা পনস্স তীসু ৰযেসু নাটকিত্থিযো বহুকাযেৰ.
মহাগোৰিন্দপব্বজ্জাৰণ্ণনা
৩২৬. চারিকং চরতীতি গামনিগমপটিপাটিযা চারিকং চরতি, গতগতট্ঠানে বুদ্ধকোলাহলং ৰিয হোতি. মনুস্সা ‘‘মহাগোৰিন্দপণ্ডিতো কির আগচ্ছতী’’তি সুত্ৰা পুরেতরমেৰ মণ্ডপং কারেত্ৰা মগ্গং অলঙ্করিত্ৰা পচ্চুগ্গন্ত্ৰা গণ্হিত্ৰা এন্তি, মহালাভসক্কারো মহোঘো ৰিয অজ্ঝোত্থরন্তো উপ্পজ্জি. সত্তপুরোহিতস্সাতি সত্তন্নং রাজূনং পুরোহিতস্স. ইতি যথা এতরহি এৰরূপেসু ৰা ঠানেসু কিস্মিঞ্চিদেৰ দুক্খে উপ্পন্নে ‘‘নমো বুদ্ধস্সা’’তি ৰদন্তি, এৰং তদা ‘‘নমত্থু মহাগোৰিন্দস্স ব্রাহ্মণস্স, নমত্থু সত্তপুরোহিতস্সা’’তি ৰদন্তি.
৩২৭. মেত্তাসহগতেনাতিআদিনা নযেন পাল়িযং ব্রহ্মৰিহারাৰ আগতা, মহাপুরিসো পন সব্বাপি অট্ঠ সমাপত্তিযো চ পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. সাৰকানঞ্চ ব্রহ্মলোকসহব্যতায মগ্গং দেসেসীতি ব্রহ্মলোকে ব্রহ্মুনা সহভাৰায মগ্গং কথেসি.
৩২৮. সব্বেনসব্বন্তি যে অট্ঠ চ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসুং. যে ন সব্বেন সব্বং সাসনং আজানিংসূতি যে অট্ঠসু সমাপত্তীসু একসমাপত্তিম্পি ন জানিংসু, ন সক্খিংসু নিব্বত্তেতুং. অমোঘাতি সৰিপাকা. অৰঞ্ঝাতি ন ৰঞ্ঝা. সব্বনিহীনং পসৰন্তি গন্ধব্বকাযং পসৰি. সফলাতি অৰসেসদেৰলোকূপপত্তীহি সাত্থা. সউদ্রযাতি ব্রহ্মলোকূপপত্তিযা সৰুড্ঢি.
৩২৯. সরামহন্তি সরামি অহং পঞ্চসিখ, ইমিনা কির পদেন অযং সুত্তন্তো বুদ্ধভাসিতো নাম জাতো. ন নিব্বিদাযাতি ন ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায. ন ৰিরাগাযাতি ন ৰট্টে ৰিরাগত্থায. ন নিরোধাযাতি ন ৰট্টস্স নিরোধত্থায. ন উপসমাযাতি ন ৰট্টস্স উপসমনত্থায. ন অভিঞ্ঞাযাতি ন ৰট্টং অভিজাননত্থায. ন সম্বোধাযাতি ন কিলেসনিদ্দাৰিগমেন ৰট্টতো পবুজ্ঝনত্থায. ন নিব্বানাযাতি ন অমতনিব্বানত্থায.
একন্তনিব্বিদাযাতি একন্তমেৰ ৰট্টে নিব্বিন্দনত্থায. এত্থ পন নিব্বিদাযাতি ৰিপস্সনা. ৰিরাগাযাতি মগ্গো. নিরোধায উপসমাযাতি নিব্বানং. অভিঞ্ঞায সম্বোধাযাতি মগ্গো. নিব্বানাযাতি নিব্বানমেৰ. এৰং একস্মিং ঠানে ৰিপস্সনা, তীসু মগ্গো, তীসু নিব্বানং ৰুত্তন্তি এৰং ৰৰত্থানকথা ৰেদিতব্বা. পরিযাযেন পন সব্বানিপেতানি মগ্গৰেৰচনানিপি নিব্বানৰেৰচনানিপি হোন্তিযেৰ. সম্মাদিট্ঠিআদীসু যং ৰত্তব্বং, তং ৰিসুদ্ধিমগ্গে সচ্চৰণ্ণনাযং ৰুত্তমেৰ.
৩৩০. যে ন সব্বেনসব্বন্তি যে চত্তারোপি অরিযমগ্গে পরিপূরেতুং ন জানন্তি, তীণি ৰা দ্ৰে ৰা একং ৰা নিব্বত্তেন্তি. সব্বেসংযেৰ ইমেসং কুলপুত্তানন্তি ব্রহ্মচরিযচিণ্ণকুলপুত্তানং. অমোঘা…পে… সফলা সউদ্রযাতি অরহত্তনিকূটেন দেসনং নিট্ঠাপেসি.
ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰাতি (দী. নি. ২.১৮৮) ভগৰতো ধম্মদেসনং চিত্তেন সম্পটিচ্ছন্তো অভিনন্দিত্ৰা ৰাচায পসংসমানো অনুমোদিত্ৰা মহন্তং অঞ্জলিং সিরস্মিং পতিট্ঠপেত্ৰা পসন্নলাখারসে নিমুজ্জমানো ৰিয দসবলস্স ছব্বণ্ণরস্মিজালন্তরং পৰিসিত্ৰা চতূসু ঠানেসু ৰন্দিত্ৰা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৰা ভগৰন্তং অভিত্থৰন্তো অভিত্থৰন্তো সত্থু পুরতো অন্তরধাযিত্ৰা অত্তনো দেৰলোকমেৰ অগমাসীতি.
ইতি সুমঙ্গলৰিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথাযং
মহাগোৰিন্দসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.