১৪. সিক্খাপদৰিভঙ্গো
১. অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা
৭০৩. ইদানি তদনন্তরে সিক্খাপদৰিভঙ্গে পঞ্চাতি গণনপরিচ্ছেদো. সিক্খাপদানীতি সিক্খিতব্বপদানি; সিক্খাকোট্ঠাসাতি অত্থো. অপিচ উপরি আগতা সব্বেপি কুসলা ধম্মা সিক্খিতব্বতো সিক্খা. পঞ্চসু পন সীলঙ্গেসু যংকিঞ্চি অঙ্গং তাসং সিক্খানং পতিট্ঠানট্ঠেন পদন্তি সিক্খানং পদত্তা সিক্খাপদানি. পাণাতিপাতাতি পাণস্স অতিপাতা ঘাতনা মারণাতি অত্থো. ৰেরমণীতি ৰিরতি. অদিন্নাদানাতি অদিন্নস্স আদানা; পরপরিগ্গহিতস্স হরণাতি অত্থো. কামেসূতি ৰত্থুকামেসু. মিচ্ছাচারাতি কিলেসকামৰসেন লামকাচারা. মুসাৰাদাতি অভূতৰাদতো. সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানাতি এত্থ সুরাতি পিট্ঠসুরা, পূৰসুরা, ওদনসুরা, কিণ্ণপক্খিত্তা, সম্ভারসংযুত্তাতি পঞ্চ সুরা. মেরযন্তি পুপ্ফাসৰো, ফলাসৰো, গুল়াসৰো, মধ্ৰাসৰো, সম্ভারসংযুত্তোতি পঞ্চ আসৰা. তদুভযম্পি মদনীযট্ঠেন মজ্জং. যায চেতনায তং পিৰন্তি, সা পমাদকারণত্তা পমাদট্ঠানং; তস্মা সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা. অযং তাৰেত্থ মাতিকানিক্খেপস্স অত্থো.
৭০৪. পদভাজনীযে পন যস্মিং সমযে কামাৰচরন্তিআদি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ. যস্মা পন ন কেৰলং ৰিরতিযেৰ সিক্খাপদং, চেতনাপি সিক্খাপদমেৰ, তস্মা তং দস্সেতুং দুতিযনযো দস্সিতো. যস্মা চ ন কেৰলং এতেযেৰ দ্ৰে ধম্মা সিক্খাপদং, চেতনাসম্পযুত্তা পন পরোপণ্ণাসধম্মাপি সিক্খিতব্বকোট্ঠাসতো সিক্খাপদমেৰ, তস্মা ততিযনযোপি দস্সিতো.
তত্থ দুৰিধং সিক্খাপদং পরিযাযসিক্খাপদং নিপ্পরিযাযসিক্খাপদঞ্চ. তত্থ ৰিরতি নিপ্পরিযাযসিক্খাপদং. সা হি ‘‘পাণাতিপাতা ৰেরমণী’’তি পাল়িযং আগতা, নো চেতনা. ৰিরমন্তো চ তায এৰ ততো ততো ৰিরমতি, ন চেতনায. চেতনং পন আহরিত্ৰা দস্সেসি. তথা সেসচেতনাসম্পযুত্তধম্মে. ৰীতিক্কমকালে হি ৰেরচেতনা দুস্সীল্যং নাম. তস্মা সা ৰিরতিকালেপি সুসীল্যৰসেন ৰুত্তা. ফস্সাদযো তংসম্পযুত্তত্তা গহিতাতি.
ইদানি এতেসু সিক্খাপদেসু ঞাণসমুত্তেজনত্থং ইমেসং পাণাতিপাতাদীনং ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আরম্মণতো, ৰেদনাতো, মূলতো, কম্মতো, সাৰজ্জতো, পযোগতো চ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ‘ধম্মতো’তি পঞ্চপেতে পাণাতিপাতাদযো চেতনাধম্মাৰ হোন্তি. ‘কোট্ঠাসতো’ পঞ্চপি কম্মপথা এৰ.
‘আরম্মণতো’ পাণাতিপাতো জীৰিতিন্দ্রিযারম্মণো. অদিন্নাদানং সত্তারম্মণং ৰা সঙ্খারারম্মণং ৰা. মিচ্ছাচারো ইত্থিপুরিসারম্মণো. মুসাৰাদো সত্তারম্মণো ৰা সঙ্খারারম্মণো ৰা. সুরাপানং সঙ্খারারম্মণং.
‘ৰেদনাতো’ পাণাতিপাতো দুক্খৰেদনো. অদিন্নাদানং তিৰেদনং. তঞ্হি হট্ঠতুট্ঠস্স অদিন্নং আদিযতো সুখৰেদনং হোতি, ভীতকালে দুক্খৰেদনং, মজ্ঝত্তস্স হুত্ৰা গণ্হতো অদুক্খমসুখৰেদনং. মিচ্ছাচারো সুখৰেদনো ৰা অদুক্খমসুখৰেদনো ৰা. মুসাৰাদো অদিন্নাদানং ৰিয তিৰেদনো. সুরাপানং সুখমজ্ঝত্তৰেদনং.
‘মূলতো’ পাণাতিপাতো দোসমোহমূলো. অদিন্নাদানং কিঞ্চিকালে লোভমোহমূলং, কিঞ্চিকালে দোসমোহমূলং. মিচ্ছাচারো লোভমোহমূলো. মুসাৰাদো কিঞ্চিকালে লোভমোহমূলো, কিঞ্চিকালে দোসমোহমূলো. সুরাপানং লোভমোহমূলং.
‘কম্মতো’ মুসাৰাদো চেত্থ ৰচীকম্মং. সেসা কাযকম্মমেৰ.
‘সাৰজ্জতো’ পাণাতিপাতো অত্থি অপ্পসাৰজ্জো, অত্থি মহাসাৰজ্জো. তথা অদিন্নাদানাদীনি. তেসং নানাকরণং হেট্ঠা দস্সিতমেৰ.
অযং পন অপরো নযো – কুন্থকিপিল্লিকস্স হি ৰধো অপ্পসাৰজ্জো, ততো মহন্ততরস্স মহাসাৰজ্জো; সোপি অপ্পসাৰজ্জো, ততো মহন্ততরায সকুণিকায মহাসাৰজ্জো; ততো গোধায, ততো সসকস্স, ততো মিগস্স, ততো গৰযস্স, ততো অস্সস্স, ততো হত্থিস্স ৰধো মহাসাৰজ্জো, ততোপি দুস্সীলমনুস্সস্স, ততো গোরূপসীলকমনুস্সস্স, ততো সরণগতস্স, ততো পঞ্চসিক্খাপদিকস্স, ততো সামণেরস্স, ততো পুথুজ্জনভিক্খুনো, ততো সোতাপন্নস্স, ততো সকদাগামিস্স, ততো অনাগামিস্স, ততো খীণাসৰস্স ৰধো অতিমহাসাৰজ্জোযেৰ.
অদিন্নাদানং দুস্সীলস্স সন্তকে অপ্পসাৰজ্জং, ততো গোরূপসীলকস্স সন্তকে মহাসাৰজ্জং; ততো সরণগতস্স, ততো পঞ্চসিক্খাপদিকস্স, ততো সামণেরস্স, ততো পুথুজ্জনভিক্খুনো, ততো সোতাপন্নস্স, ততো সকদাগামিস্স, ততো অনাগামিস্স সন্তকে মহাসাৰজ্জং, ততো খীণাসৰস্স সন্তকে অতিমহাসাৰজ্জংযেৰ.
মিচ্ছাচারো দুস্সীলায ইত্থিযা ৰীতিক্কমে অপ্পসাৰজ্জো, ততো গোরূপসীলকায মহাসাৰজ্জো; ততো সরণগতায, পঞ্চসিক্খাপদিকায, সামণেরিযা, পুথুজ্জনভিক্খুনিযা, সোতাপন্নায, সকদাগামিনিযা, ততো অনাগামিনিযা ৰীতিক্কমে মহাসাৰজ্জো, খীণাসৰায পন ভিক্খুনিযা একন্তমহাসাৰজ্জোৰ.
মুসাৰাদো কাকণিকমত্তস্স অত্থায মুসাকথনে অপ্পসাৰজ্জো, ততো অড্ঢমাসকস্স, মাসকস্স, পঞ্চমাসকস্স, অড্ঢকহাপণস্স, কহাপণস্স, ততো অনগ্ঘনিযভণ্ডস্স অত্থায মুসাকথনে মহাসাৰজ্জো, মুসা কথেত্ৰা পন সঙ্ঘং ভিন্দন্তস্স একন্তমহাসাৰজ্জোৰ.
সুরাপানং পসতমত্তস্স পানে অপ্পসাৰজ্জং, অঞ্জলিমত্তস্স পানে মহাসাৰজ্জং; কাযচালনসমত্থং পন বহুং পিৰিত্ৰা গামঘাতনিগমঘাতকম্মং করোন্তস্স একন্তমহাসাৰজ্জমেৰ.
পাণাতিপাতঞ্হি পত্ৰা খীণাসৰস্স ৰধো মহাসাৰজ্জো; অদিন্নাদানং পত্ৰা খীণাসৰসন্তকস্স হরণং, মিচ্ছাচারং পত্ৰা খীণাসৰায ভিক্খুনিযা ৰীতিক্কমনং, মুসাৰাদং পত্ৰা মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদো, সুরাপানং পত্ৰা কাযচালনসমত্থং বহুং পিৰিত্ৰা গামনিগমঘাতনং মহাসাৰজ্জং. সব্বেহিপি পনেতেহি মুসাৰাদেন সঙ্ঘভেদনমেৰ মহাসাৰজ্জং. তঞ্হি কপ্পং নিরযে পাচনসমত্থং মহাকিব্বিসং.
‘পযোগতো’তি পাণাতিপাতো সাহত্থিকোপি হোতি আণত্তিকোপি. তথা অদিন্নাদানং. মিচ্ছাচারমুসাৰাদসুরাপানানি সাহত্থিকানেৰাতি.
এৰমেত্থ পাণাতিপাতাদীনং ধম্মাদিৰসেন ৰিনিচ্ছযং ঞত্ৰা পাণাতিপাতা ৰেরমণীতিআদীনম্পি ধম্মতো, কোট্ঠাসতো, আরম্মণতো, ৰেদনাতো, মূলতো, কম্মতো, খণ্ডতো, সমাদানতো, পযোগতো চ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
তত্থ ‘ধম্মতো’তি পরিযাযসীলৰসেন পটিপাটিযা পঞ্চ চেতনাধম্মাৰ. ‘কোট্ঠাসতো’তি পঞ্চপি কম্মপথা এৰ. ‘আরম্মণতো’তি পাণাতিপাতা ৰেরমণী পরস্স জীৰিতিন্দ্রিযং আরম্মণং কত্ৰা অত্তনো ৰেরচেতনায ৰিরমতি. ইতরাসুপি এসেৰ নযো. সব্বাপি হি এতা ৰীতিক্কমিতব্বৰত্থুং আরম্মণং কত্ৰা ৰেরচেতনাহিযেৰ ৰিরমন্তি. ‘ৰেদনাতো’তি সব্বাপি সুখৰেদনা ৰা হোন্তি মজ্ঝত্তৰেদনা ৰা. ‘মূলতো’তি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসঅমোহমূলা হোন্তি, ঞাণৰিপ্পযুত্তচিত্তেন ৰিরমন্তস্স অলোভঅদোসমূলা হোন্তি. ‘কম্মতো’তি মুসাৰাদা ৰেরমণীযেৰেত্থ ৰচীকম্মং; সেসা কাযকম্মং. ‘খণ্ডতো’তি গহট্ঠা যং যং ৰীতিক্কমন্তি, তং তদেৰ খণ্ডং হোতি ভিজ্জতি, অৰসেসং ন ভিজ্জতি. কস্মা? গহট্ঠা হি অনিবদ্ধসীলা হোন্তি, যং যং সক্কোন্তি তং তদেৰ গোপেন্তি. সামণেরানং পন একস্মিং ৰীতিক্কমন্তে সব্বানি ভিজ্জন্তি. ন কেৰলঞ্চ এতানি, সেসসীলানিপি ভিজ্জন্তিযেৰ. তেসং পন ৰীতিক্কমো দণ্ডকম্মৰত্থুকো. ‘পুন এৰরূপং ন করিস্সামী’তি দণ্ডকম্মে কতে সীলং পরিপুণ্ণং হোতি. ‘সমাদানতো’তি সযমেৰ ‘পঞ্চ সীলানি অধিট্ঠহামী’তি অধিট্ঠহন্তেনপি, পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং সমাদিযন্তেনপি সমাদিণ্ণানি হোন্তি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৰা ‘পঞ্চ সীলানি সমাদিযামী’তি সমাদিযন্তেনপি, পাটিযেক্কং পাটিযেক্কং সমাদিযন্তেনপি সমাদিন্নানেৰ হোন্তি. ‘পযোগতো’ সব্বানিপি সাহত্থিকপযোগানেৰাতি ৰেদিতব্বানি.
৭১২. ইদানি যাসং সিক্খানং কোট্ঠাসভাৰেন ইমানি পঞ্চ সিক্খাপদানি ৰুত্তানি, তানি দস্সেতুং কতমে ধম্মা সিক্খাতি অযং সিক্খাৰারো আরদ্ধো. তত্থ যস্মা সব্বেপি চতুভূমককুসলা ধম্মা সিক্খিতব্বভাৰতো সিক্খা, তস্মা তে দস্সেতুং যস্মিং সমযে কামাৰচরন্তিআদি ৰুত্তং. তত্থ হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে (ধ. স. ১) ৰুত্তনযেনেৰ পাল়িং ৰিত্থারেত্ৰা অত্থো ৰেদিতব্বো. ইধ পন মুখমত্তমেৰ দস্সিতন্তি.
অভিধম্মভাজনীযৰণ্ণনা.
৩. পঞ্হাপুচ্ছকৰণ্ণনা
৭১৪. পঞ্হাপুচ্ছকে পাল়িঅনুসারেনেৰ সিক্খাপদানং কুসলাদিভাৰো ৰেদিতব্বো. আরম্মণত্তিকেসু পন যানি সিক্খাপদানি এত্থ সত্তারম্মণানীতি ৰুত্তানি, তানি যস্মা সত্তোতি সঙ্খং গতে সঙ্খারেযেৰ আরম্মণং করোন্তি, যস্মা চ সব্বানিপি এতানি সম্পত্তৰিরতিৰসেনেৰ নিদ্দিট্ঠানি, তস্মা ‘‘পরিত্তারম্মণা’’তি চ ‘‘পচ্চুপ্পন্নারম্মণা’’তি চ ৰুত্তং. যতো পন ৰিরমতি তস্স ৰত্থুনো অচ্চন্তবহিদ্ধত্তা সব্বেসম্পি বহিদ্ধারম্মণতা ৰেদিতব্বাতি.
ইমস্মিং পন সিক্খাপদৰিভঙ্গে সম্মাসম্বুদ্ধেন অভিধম্মভাজনীযেপি পঞ্হাপুচ্ছকেপি লোকিযানেৰ সিক্খাপদানি কথিতানি. উভোপি হি এতে নযা লোকিযত্তা একপরিচ্ছেদা এৰ. এৰমযং সিক্খাপদৰিভঙ্গো দ্ৰেপরিৰট্টং নীহরিত্ৰাৰ ভাজেত্ৰা দস্সিতোতি.
সম্মোহৰিনোদনিযা ৰিভঙ্গট্ঠকথায
সিক্খাপদৰিভঙ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.