১৯-২৪. পচ্চনীযানুলোমপট্ঠানৰণ্ণনা
১. ইদানি কুসলাদীসু ধম্মেসু পচ্চযধম্মং পটিক্খিপিত্ৰা পচ্চযুপ্পন্নস্স কুসলাদিভাৰং অপ্পটিক্খেপৰসেন ধম্মানং পচ্চনীযানুলোমতায লদ্ধনামং পচ্চনীযানুলোমপট্ঠানং দস্সেতুং নকুসলং ধম্মং পটিচ্চ অকুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযাতিআদি আরদ্ধং. তত্থ নকুসলং ধম্মং পটিচ্চাতি কুসলস্স পচ্চযভাৰং ৰারেতি. অকুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতীতি অকুসলস্স উপ্পত্তিং অনুজানাতি. নকুসলঞ্হি অকুসলং অব্যাকতং ৰা, তঞ্চ সহজাতপচ্চযং কত্ৰা উপ্পজ্জমানো কুসলো নাম নত্থি, তস্মা অকুসলাব্যাকতৰসেন দেসনা কতা. তত্থ ‘‘অকুসলং একং খন্ধং পটিচ্চ তযো খন্ধা’’তি এৰং নকুসলং ধম্মং পটিচ্চ ৰিস্সজ্জনং ৰেদিতব্বং. অব্যাকতো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযাতি অযং পন পঞ্হো ‘‘ৰিপাকাব্যাকতং কিরিযাব্যাকতং একং খন্ধং পটিচ্চ তযো খন্ধা চিত্তসমুট্ঠানঞ্চ রূপ’’ন্তি ৰিস্সজ্জিতোৰ. ইতি সব্বপঞ্হেসু অৰিস্সজ্জিতস্স অত্থানুরূপং ৰিস্সজ্জিতস্স চ পাল়িআগতমেৰ ৰিস্সজ্জনং. একেকস্মিঞ্চ তিকদুকে ৰারপ্পভেদপচ্চযগণনৰিধানং সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তনযানুসারেনেৰ ৰেদিতব্বং.
এত্তাৰতা চ –
তিকঞ্চ পট্ঠানৰরং দুকুত্তমং,
দুকং তিকঞ্চেৰ তিকং দুকঞ্চ;
তিকং তিকঞ্চেৰ দুকং দুকঞ্চ,
ছ পচ্চনীযানুলোমম্হি নযা সুগম্ভীরাতি. –
অট্ঠকথাযং ৰুত্তগাথায দীপিতা. ধম্মপচ্চনীযানুলোমপট্ঠানে ছ নযা নিদ্দিট্ঠা হোন্তি. পচ্চযৰসেন পনেত্থ একেকস্মিং পট্ঠানে অনুলোমাদযো চত্তারো চত্তারো নযাতি একেন পরিযাযেন চতুৰীসতিনযপটিমণ্ডিতং পচ্চনীযানুলোমপট্ঠানঞ্ঞেৰ ৰেদিতব্বং.
পচ্চনীযানুলোমপট্ঠানৰণ্ণনা.
এৰং ধম্মানুলোমাদিৰসেন চতূসু ৰারেসু একেকস্মিং চতুৰীসতিযা চতুৰীসতিযা নযানং ৰসেন ছন্নৰুতি নযা হোন্তি. তত্থ পচ্চযনযে অগ্গহেত্ৰা একেকস্মিং পট্ঠানে তিকদুকাদীনঞ্ঞেৰ ছন্নং ছন্নং নযানং ৰসেনেতং চতুৰীসতিনযপটিমণ্ডিতং সমন্তপট্ঠানমহাপকরণং ৰেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘কুসলারম্মণো ধম্মো অকুসলারম্মণো ধম্মো’’তিআদিনা নযেন আরম্মণমাতিকং নাম ঠপেত্ৰা ‘‘কুসলারম্মণো ধম্মো কুসলারম্মণস্স ধম্মস্স হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তিআদিনা নযেন আরম্মণপট্ঠানং নাম দস্সেত্ৰা অপরম্পি ফস্সাদীনং ৰসেনপি ফস্সপট্ঠানং নাম উদ্ধরিত্ৰা দস্সেন্তি. তং নেৰ পাল়িযং ন অট্ঠকথাসু সন্দিস্সতীতি ইধ ন ৰিচারিতং. সঙ্গীতিআরুল়্হপাল়িৰসেনেৰ পনেত্থ ৰণ্ণনা কতাতি ৰেদিতব্বা.
এত্তাৰতা চ –
সম্মূল়্হা যত্থ পজা, তন্তাকুলাদিভাৰমাপন্না;
নেকৰিধদুক্খগহনং, সংসারং নাতিৰত্তন্তি.
পচ্চযভেদে কুসলো, লোকে গরুতম্পি পচ্চযাকারং;
অতিনিপ্পুণগম্ভীরং, জৰনব্ভূমিং বুদ্ধঞাণস্স.
কুসলাদিধম্মভেদং, নিস্সায নযেহি ৰিৰিধগণনেহি;
ৰিত্থারেন্তো সত্তম-মভিধম্মপ্পকরণং সত্থা.
সুৰিহিতসন্নিট্ঠানো, পট্ঠানং নাম যং পকাসেসি;
সদ্ধায সমারদ্ধা, যা অট্ঠকথা মযা তস্স.
আচরিযানং ৰাদং, অৰিহায ৰিভজ্জৰাদিসিস্সানং;
অতিবহুৰিধন্তরাযে, লোকম্হি অনন্তরাযেন.
সা এৰং অজ্জ কতা, চুদ্দসমত্তেহি ভাণৰারেহি;
অত্থং পকাসযন্তী, পট্ঠানৰরস্স সকলস্স.
সন্নিট্ঠানং পত্তা যথেৰ নিট্ঠং তথা বহুজনস্স;
সম্পাপুণন্তু সীঘং, কল্যাণা সব্বসঙ্কপ্পা.
এত্তাৰতা –
সত্তপ্পকরণং নাথো, অভিধম্মমদেসযি;
দেৰাতিদেৰো দেৰানং, দেৰলোকম্হি যং পুরে.
তস্স অট্ঠকথা এসা, সকলস্সাপি নিট্ঠিতা;
চিরট্ঠিতত্থং ধম্মস্স, নিট্ঠপেন্তেন তং মযা.
যং পত্তং কুসলং তস্স, আনুভাৰেন পাণিনো;
সব্বে সদ্ধম্মরাজস্স, ঞত্ৰা ধম্মং সুখাৰহং.
পাপুণন্তু ৰিসুদ্ধায, সুখায পটিপত্তিযা;
অসোকমনুপাযাসং, নিব্বানসুখমুত্তমং.
চিরং তিট্ঠতু সদ্ধম্মো, ধম্মে হোন্তু সগারৰা;
সব্বেপি সত্তা কালেন, সম্মা দেৰো পৰস্সতু.
যথা রক্খিংসু পোরাণা, সুরাজানো তথেৰিমং;
রাজা রক্খতু ধম্মেন, অত্তনোৰ পজং পজন্তি.
পট্ঠানপ্পকরণ-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতা চ পঞ্চপকরণট্ঠকথাতি.
নিগমনকথা
পরমৰিসুদ্ধসদ্ধাবুদ্ধিৰীরিযপটিমণ্ডিতেন সীলাচারজ্জৰমদ্দৰাদিগুণসমুদযসমুদিতেন সকসমযসমযন্তরগহনজ্ঝোগাহণসমত্থেন পঞ্ঞাৰেয্যত্তিযসমন্নাগতেন তিপিটকপরিযত্তিপ্পভেদে সাট্ঠকথে সত্থুসাসনে অপ্পটিহতঞাণপ্পভাৰেন মহাৰেয্যাকরণেন করণসম্পত্তিজনিতসুখৰিনিগ্গতমধুরোদারৰচনলাৰণ্ণযুত্তেন যুত্তমুত্তৰাদিনা ৰাদীৰরেন মহাকৰিনা পভিন্নপটিসম্ভিদাপরিৰারে ছল়ভিঞ্ঞাদিপ্পভেদগুণপটিমণ্ডিতে উত্তরিমনুস্সধম্মে সুপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং থেরৰংসপ্পদীপানং থেরানং মহাৰিহারৰাসীনং ৰংসালঙ্কারভূতেন ৰিপুলৰিসুদ্ধবুদ্ধিনা বুদ্ধঘোসোতি গরূহি গহিতনামধেয্যেন থেরেন কতা অযং সকলস্সপি অভিধম্মপিটকস্স অট্ঠকথা –
তাৰ তিট্ঠতু লোকস্মিং, লোকনিত্থরণেসিনং;
দস্সেন্তী কুলপুত্তানং, নযং পঞ্ঞাৰিসুদ্ধিযা.
যাৰ বুদ্ধোতি নামম্পি, সুদ্ধচিত্তস্স তাদিনো;
লোকম্হি লোকজেট্ঠস্স, পৰত্ততি মহেসিনোতি.
অভিধম্মপিটক-অট্ঠকথা নিট্ঠিতা.