৭. অনুসযযমকং
পরিচ্ছেদপরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারৰণ্ণনা
১. ইদানি তেসঞ্ঞেৰ মূলযমকে দেসিতানং কুসলাদিধম্মানং লব্ভমানৰসেন একদেসং সঙ্গণ্হিত্ৰা সঙ্খারযমকানন্তরং দেসিতস্স অনুসযযমকস্স অত্থৰণ্ণনা হোতি. তত্থ পাল়িৰৰত্থানং তাৰ ৰেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি অনুসযযমকে খন্ধযমকাদীসু ৰিয দেসনং অকত্ৰা অঞ্ঞেন নযেন পাল়িদেসনা কতা. কথং? পঠমং তাৰ পরিচ্ছেদতো, উদ্দেসতো, উপ্পত্তিট্ঠানতোতি তীহাকারেহি অনুসযে গহাপেতুং পরিচ্ছেদৰারো, পরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারো, উপ্পত্তিট্ঠানৰারোতি, তযো ৰারা দেসিতা. ততো সত্তন্নং মহাৰারানং ৰসেন অনুসযে যোজেত্ৰা যমকদেসনা কতা. তত্থ সত্তানুসযাতি অযং ‘‘সত্তেৰ, ন ততো উদ্ধং, ন হেট্ঠা’’তি গণনপরিচ্ছেদেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা অনুসযানং দেসিতত্তা পরিচ্ছেদৰারো নাম. কামরাগানুসযো…পে… অৰিজ্জানুসযোতি অযং পরিচ্ছেদৰারেন পরিচ্ছিন্নানং নামমত্তং উদ্দিসিত্ৰা ‘‘ইমে নাম তে’’তি দেসিতত্তা পরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারো নাম. কত্থ কামরাগানুসযো অনুসেতি…পে… এত্থ অৰিজ্জানুসযো অনুসেতীতি অযং ‘‘ইমেসু নাম ঠানেসু ইমে অনুসযা অনুসেন্তি’’তি এৰং তেসংযেৰ উপ্পত্তিট্ঠানস্স দেসিতত্তা উপ্পত্তিট্ঠানৰারো নাম.
যেসং পন সত্তন্নং মহাৰারানং ৰসেন অনুসযে যোজেত্ৰা যমকদেসনা কতা, তেসং ইমানি নামানি – অনুসযৰারো, সানুসযৰারো, পজহনৰারো, পরিঞ্ঞাৰারো, পহীনৰারো, উপ্পজ্জনৰারো ধাতুৰারোতি. তেসু পঠমো অনুসযৰারো. সো অনুলোমপটিলোমনযৰসেন দুৰিধো হোতি.
তত্থ অনুলোমনযে ‘‘যস্স অনুসেতি, যত্থ অনুসেতি, যস্স যত্থ অনুসেতী’’তি পুগ্গলোকাসতদুভযৰসেন তযো অন্তরৰারা হোন্তি. তেসু পঠমে পুগ্গলৰারে ‘‘যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতি; যস্স ৰা পন পটিঘানুসযো অনুসেতি, তস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি; যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স মানানুসযো, দিট্ঠানুসযো, ৰিচিকিচ্ছানুসযো, ভৰরাগানুসযো, অৰিজ্জানুসযো অনুসেতি. যস্স ৰা পন অৰিজ্জানুসযো অনুসেতি, তস্স কামরাগানুসযো অনুসেতী’’তি কামরাগানুসযমূলকানি ছ যমকানি. পুন অগহিতগ্গহণৰসেন পটিঘানুসযমূলকানি পঞ্চ, মানানুসযমূলকানি চত্তারি, দিট্ঠানুসযমূলকানি তীণি, ৰিচিকিচ্ছানুসযমূলকানি দ্ৰে, ভৰরাগানুসযমূলকং একন্তি এৰং সব্বানিপি একমূলকানি একৰীসতি. পুন ‘‘যস্স কামরাগানুসযো চ পটিঘানুসযো চ অনুসেন্তী’’তি এৰং আগতানি দুকমূলকানি পঞ্চ, তিকমূলকানি চত্তারি, চতুক্কমূলকানি তীণি, পঞ্চকমূলকানি দ্ৰে, ছক্কমূলকং একন্তি অপরানিপি পন্নরস হোন্তি. তানি পুরিমেহি একৰীসতিযা সদ্ধিং ছত্তিংসাতি পুগ্গলৰারে ছত্তিংস যমকানি. তথা ওকাসৰারে, তথা পুগ্গলোকাসৰারেতি সব্বানিপি অনুলোমনযে অট্ঠসতং যমকানি. তথা পটিলোমনযেতি অনুসযৰারে সোল়সাধিকানি দ্ৰে যমকসতানি, ততো দিগুণা পুচ্ছা, ততো দিগুণা অত্থা চ ৰেদিতব্বা. যথা চেত্থ, এৰং সানুসযৰারো, পজহনৰারো, পরিঞ্ঞাৰারো, পহীনৰারো, উপ্পজ্জনৰারোতি ইমেসম্পি পঞ্চন্নং ৰারানং, একেকস্মিং যমকগণনা; যমকদিগুণা পুচ্ছা, পুচ্ছাদিগুণা চ অত্থা ৰেদিতব্বা. অযং পনেত্থ পুরিমেসু তীসু ৰারেসু ৰিসেসো. ওকাসৰারে ‘‘যত্থ তত্থা’’তি অৰত্ৰা যতো ততোতি নিস্সক্কৰচনেন দেসনা কতা. সেসং তাদিসমেৰ.
যো পনাযং সব্বপচ্ছিমো ধাতুৰারো নাম, সো পুচ্ছাৰারো, ৰিস্সজ্জনাৰারোতি দ্ৰিধা ঠিতো. তস্স পুচ্ছাৰারে কামধাতুযা চুতস্স কামধাতুং উপপজ্জন্তস্সাতি ৰত্ৰা ‘‘কামধাতুং ৰা পন উপপজ্জন্তস্স কামধাতুযা চুতস্সা’’তি ন ৰুত্তং. কিং কারণা? অত্থৰিসেসাভাৰতো. দ্ৰেপি হি এতা পুচ্ছা একত্থাযেৰ, তস্মা একেকস্মা যমকা একেকমেৰ পুচ্ছং পুচ্ছিত্ৰা সব্বপুচ্ছাৰসানে পুচ্ছানুক্কমেনেৰ ‘‘কামধাতুযা চুতস্স কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স কস্সচি সত্ত অনুসযা অনুসেন্তী’’তিআদিনা নযেন ৰিস্সজ্জনং কতং.
তত্থ ‘‘কামধাতুযা চুতস্স কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স, রূপধাতুং, অরূপধাতুং, নকামধাতুং, নরূপধাতুং নঅরূপধাতুং, উপপজ্জন্তস্সা’’তি ছ সুদ্ধিকপুচ্ছা; ‘‘নকামধাতুং, নঅরূপধাতুং, নরূপধাতুং; নঅরূপধাতুং, নকামধাতুং, নরূপধাতুং, উপপজ্জন্তস্সা’’তি তিস্সো মিস্সকা পুচ্ছা চাতি কামধাতুমূলকা নৰ অনুলোমপুচ্ছা হোন্তি. তথা রূপধাতুমূলকা নৰ, অরূপধাতুমূলকা নৰাতি সত্তৰীসতি অনুলোমপুচ্ছা হোন্তি. তথা নকামধাতুনরূপধাতুনঅরূপধাতুমূলকা সত্তৰীসতি পটিলোমপুচ্ছা. পুন ‘‘নকামধাতুযা, নঅরূপধাতুযা, নরূপধাতুযা, নঅরূপধাতুযা, নকামধাতুযা, নঅরূপধাতুযা’’তি সত্তৰীসতি দুকমূলকা পুচ্ছাতি সব্বাপি সম্পিণ্ডিতা একাসীতি পুচ্ছা হোন্তি. তাসং ৰসেনেত্থ ৰিস্সজ্জনং কতন্তি ইদং ধাতুৰারে পাল়িৰৰত্থানং. এৰং তাৰ সকলেপি অনুসযযমকে পাল়িৰৰত্থানমেতং ৰেদিতব্বং.
আদিতো পট্ঠায পনেত্থ যং যং অনুত্তানং, তত্থ তত্থ অযং ৰিনিচ্ছযকথা – অনুসযাতি কেনট্ঠেন অনুসযা? অনুসযনট্ঠেন. কো এস অনুসযনট্ঠো নামাতি? অপ্পহীনট্ঠো. এতে হি অপ্পহীনট্ঠেন তস্স তস্স সন্তানে অনুসেন্তি নাম, তস্মা অনুসযাতি ৰুচ্চন্তি. অনুসেন্তীতি অনুরূপং কারণং লভিত্ৰা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. অথাপি সিযা – অনুসযনট্ঠো নাম অপ্পহীনাকারো. অপ্পহীনাকারো চ উপ্পজ্জতীতি ৰত্তুং ন যুজ্জতি, তস্মা ন অনুসযা উপ্পজ্জন্তীতি. তত্রিদং পটিৰচনং – অপ্পহীনাকারো অনুসযো, অনুসযোতি পন অপ্পহীনট্ঠেন থামগতকিলেসো ৰুচ্চতি. সো চিত্তসম্পযুত্তো সারম্মণো সপ্পচ্চযট্ঠেন সহেতুকো একন্তাকুসলো অতীতোপি হোতি অনাগতোপি পচ্চুপ্পন্নোপি, তস্মা উপ্পজ্জতীতি ৰত্তুং যুজ্জতি.
তত্রিদং পমাণং – অভিধম্মে তাৰ কথাৰত্থুস্মিং (কথা. ৫৫৪ আদযো) ‘‘অনুসযা অব্যাকতা, অনুসযা অহেতুকা, অনুসযা চিত্তৰিপ্পযুত্তা’’তি সব্বে ৰাদা পটিসেধিতা. পটিসম্ভিদামগ্গে (পটি. ম. ৩.২১) ‘‘পচ্চুপ্পন্নে কিলেসে পজহতী’’তি পুচ্ছং কত্ৰা অনুসযানং পচ্চুপ্পন্নভাৰস্স অত্থিতায ‘‘থামগতানুসযং পজহতী’’তি ৰুত্তং. ধম্মসঙ্গহে পন মোহস্স পদভাজনে ‘‘অৰিজ্জানুসযো অৰিজ্জাপরিযুট্ঠানং অৰিজ্জালঙ্গী মোহো অকুসলমূলং, অযং তস্মিং সমযে মোহো হোতী’’তি (ধ. স. ৩৯০) অকুসলচিত্তেন সদ্ধিং অৰিজ্জানুসযস্স উপ্পন্নভাৰো ৰুত্তো. ইমস্মিংযেৰ অনুসযযমকে সত্তন্নং মহাৰারানং অঞ্ঞতরস্মিং উপ্পজ্জনৰারে ‘‘যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতী’’তিআদি ৰুত্তং. তস্মা ‘‘অনুসেন্তীতি অনুরূপং কারণং লভিত্ৰা উপ্পজ্জন্তী’’তি যং ৰুত্তং, তং ইমিনা তন্তিপ্পমাণেন সুৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. যম্পি ‘‘চিত্তসম্পযুত্তো সারম্মণো’’তিআদি ৰুত্তং, তম্পি সুৰুত্তমেৰ. অনুসযো হি নামেস পরিনিপ্ফন্নো চিত্তসম্পযুত্তো অকুসলধম্মোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. কামরাগানুসযোতিআদীসু কামরাগো চ সো অপ্পহীনট্ঠেন অনুসযো চাতি কামরাগানুসযো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো.
পরিচ্ছেদপরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারৰণ্ণনা.
উপ্পত্তিট্ঠানৰারৰণ্ণনা
২. ইদানি তেসং উপ্পত্তিট্ঠানং পকাসেতুং কত্থ কামরাগানুসযো অনুসেতীতিআদিমাহ. তত্থ কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসূতি কামাৰচরভূমিযং সুখায চ উপেক্খায চাতি দ্ৰীসু ৰেদনাসু. এত্থ কামরাগানুসযো অনুসেতীতি ইমাসু দ্ৰীসু ৰেদনাসু উপ্পজ্জতি. সো পনেস অকুসলৰেদনাসু সহজাতৰসেন আরম্মণৰসেন চাতি দ্ৰীহাকারেহি অনুসেতি. অকুসলায সুখায ৰেদনায চেৰ উপেক্খায ৰেদনায চ সহজাতোপি হুত্ৰা উপ্পজ্জতি. তা ৰেদনা আরম্মণং কত্ৰাপি উপ্পজ্জতীতি অত্থো. অৰসেসা পন কামাৰচরকুসলৰিপাককিরিযৰেদনা আরম্মণমেৰ কত্ৰা উপ্পজ্জতি. কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসযমানো চেস তাহি ৰেদনাহি সম্পযুত্তেসু সঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণেসুপি অনুসেতিযেৰ. ন হি সক্কা ৰেদনাসু অনুসযমানেন তংসম্পযুত্তেহি সঞ্ঞাদীহি সদ্ধিং অসহজাতেন ৰা ভৰিতুং, তংসম্পযুত্তে ৰা সঞ্ঞাদযো আরম্মণং অকত্ৰা উপ্পজ্জিতুং. এৰং সন্তেপি পন যস্মা ইমা দ্ৰে ৰেদনাৰ সাতসন্তসুখত্তা অস্সাদট্ঠেন কামরাগানুসযস্স উপ্পত্তিযা সেসসম্পযুত্তধম্মেসু পধানা, তস্মা ‘‘দ্ৰীসু ৰেদনাসু এত্থ কামরাগানুসযো অনুসেতী’’তি ৰুত্তং, ওল়ারিকৰসেন হি বোধনেয্যে সুখং বোধেতুন্তি.
ননু চেস আরম্মণৰসেন অনুসযমানো ন কেৰলং ইমাসু দ্ৰীসু ৰেদনাসু চেৰ ৰেদনাসম্পযুত্তধম্মেসু চ অনুসেতি, ইট্ঠেসু পন রূপাদীসুপি অনুসেতিযেৰ. ৰুত্তম্পি চেতং ৰিভঙ্গপ্পকরণে (ৰিভ. ৮১৬) ‘‘যং লোকে পিযরূপং সাতরূপং, এত্থ সত্তানং কামরাগানুসযো অনুসেতী’’তি ইমস্মিম্পি পকরণে অনুসযৰারস্স পটিলোমনযে ৰুত্তং. ‘‘যত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতি তত্থ দিট্ঠানুসযো নানুসেতীতি দুক্খায ৰেদনায রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতি, নো চ তত্থ দিট্ঠানুসযো নানুসেতি. অপরিযাপন্নে এত্থ কামরাগানুসযো চ নানুসেতি, দিট্ঠানুসযো চ নানুসেতী’’তি. এত্থ হি দুক্খৰেদনায চেৰ রূপধাতুআদীসু চ নানুসেতীতি ৰুত্তত্তা সসম্পযুত্তধম্মং দুক্খৰেদনং সওকাসে রূপারূপাৰচরধম্মে নৰ চ, লোকুত্তরধম্মে ঠপেত্ৰা অৰসেসেসু রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বেসু অনুসেতীতি ৰুত্তং হোতি. তং ইধ কস্মা ন ৰুত্তন্তি? অনোল়ারিকত্তা. হেট্ঠা ৰুত্তনযেন হি ৰেদনানঞ্ঞেৰ ওল়ারিকত্তা ইমেসং পন অনোল়ারিকত্তা এতেসু রূপাদীসু অনুসেতীতি ন ৰুত্তং, অত্থতো পন লব্ভতি. তস্মা এতেসুপি কামরাগানুসযো অনুসেতিযেৰাতি ৰেদিতব্বো. ন হি সত্থা সব্বং সব্বত্থ কথেতি. বোধনেয্যসত্তানং পন ৰসেন কত্থচি যং লব্ভতি, তং সব্বং কথেতি, কত্থচি ন কথেতি. তথা হি অনেন কত্থচি দিট্ঠানুসযো অনুসেতীতি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসু এত্থ দিট্ঠানুসযো অনুসেতী’’তি যং লব্ভতি তং সব্বং কথিতং. অপরস্মিং ঠানে ৰিস্সজ্জন্তেন ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ ৰিচিকিচ্ছানুসযো চ মানানুসযো চ দিট্ঠানুসযো চ অনুসেন্তি, কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু এত্থ ৰিচিকিচ্ছানুসযো চ কামরাগানুসযো চ মানানুসযো চ দিট্ঠানুসযো চ অনুসেন্তি, দুক্খায ৰেদনায এত্থ ৰিচিকিচ্ছানুসযো চ পটিঘানুসযো চ দিট্ঠানুসযো চ অৰিজ্জানুসযো চ অনুসেন্তী’’তি যং লব্ভতি তং সব্বং অকথেত্ৰা রূপধাতুঅরূপধাতূহি সদ্ধিং তিস্সো ৰেদনাৰ কথিতা. ৰেদনাসম্পযুত্তা পন অরূপধম্মা, সব্বঞ্চ রূপং ন কথিতং. কিঞ্চাপি ন কথিতং, দিট্ঠানুসযো পনেত্থ অনুসেতিযেৰ. এৰমেৰ কিঞ্চাপি ইধ রূপাদিইট্ঠারম্মণং ন কথিতং, কামরাগানুসযো পনেত্থ অনুসেতিযেৰাতি. এৰং তাৰ কামরাগানুসযস্স অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
পটিঘানুসযস্স পন ‘‘দুক্খায ৰেদনাযা’’তি ৰচনতো দ্ৰে দোমনস্সৰেদনা কাযৰিঞ্ঞাণসম্পযুত্তা দুক্খৰেদনাতি তিস্সো ৰেদনা অনুসযনট্ঠানং. সো পনেস দোমনস্সৰেদনাসু সহজাতৰসেন আরম্মণৰসেন চাতি দ্ৰীহাকারেহি অনুসেতি. অৰসেসদুক্খৰেদনায পন আরম্মণৰসেনেৰ অনুসেতি. তাসু ৰেদনাসু অনুসযমানো চেস তাহি সম্পযুত্তেসু সঞ্ঞাক্খন্ধাদীসুপি অনুসেতিযেৰ. যায হি ৰেদনায এস সহজাতো, তংসম্পযুত্তেহি সঞ্ঞাদীহিপি সহজাতোৰ. যা চ ৰেদনা আরম্মণং করোতি, তাহি সম্পযুত্তে সঞ্ঞাদযোপি করোতিযেৰ. এৰং সন্তেপি পন যস্মা দুক্খৰেদনাৰ অসাতদুক্খৰেদযিতত্তা নিরস্সাদট্ঠেন পটিঘানুসযস্স উপ্পত্তিযা সেসসম্পযুত্তধম্মেসু অধিকা; তস্মা ‘‘দুক্খায ৰেদনায এত্থ পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি ৰুত্তং, ওল়ারিকৰসেন হি বোধনেয্যে সুখং বোধেতুন্তি.
ননু চেস আরম্মণৰসেন অনুসযমানো ন কেৰলং দুক্খৰেদনায চেৰ তংসম্পযুত্তধম্মেসু চ অনুসেতি, অনিট্ঠেসু পন রূপাদীসুপি অনুসেতিযেৰ? ৰুত্তম্পি চেতং ৰিভঙ্গপ্পকরণে (ৰিভ. ৮১৬) ‘‘যং লোকে অপ্পিযরূপং অসাতরূপং, এত্থ সত্তানং পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি ইমস্মিম্পি পকরণে অনুসযৰারস্স পটিলোমনযে ৰুত্তং – ‘‘কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু এত্থ পটিঘানুসযো নানুসেতি, নো চ তত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতি. রূপধাতুযা অরূপধাতুযা অপরিযাপন্নে এত্থ পটিঘানুসযো চ নানুসেতি, কামরাগানুসযো চ নানুসেতী’’তি. এত্থ হি দ্ৰীসু কামাৰচরৰেদনাসু চেৰ রূপধাতুআদীসু চ নানুসেতীতি ৰুত্তত্তা সসম্পযুত্তধম্মা দ্ৰে ৰেদনা সওকাসে রূপারূপাৰচরধম্মে নৰ চ, লোকুত্তরধম্মে ঠপেত্ৰা অৰসেসেসু রূপাদীসু অনুসেতীতি ৰুত্তং হোতি. তং ইধ কস্মা ন ৰুত্তন্তি? অনোল়ারিকত্তা. হেট্ঠা ৰুত্তনযেন হি দুক্খৰেদনায এৰ ওল়ারিকত্তা ইমেসং পন অনোল়ারিকত্তা এতেসু রূপাদীসু অনুসেতীতি ন ৰুত্তং. অত্থতো পন লব্ভতি, তস্মা এতেসুপি পটিঘানুসযো অনুসেতিযেৰাতি ৰেদিতব্বো.
কিং পন ইতরা দ্ৰে ৰেদনা ইট্ঠারম্মণং ৰা পটিঘস্স আরম্মণং ন হোন্তীতি? নো ন হোন্তি. পরিহীনজ্ঝানস্স ৰিপ্পটিসারৰসেন সসম্পযুত্তধম্মা তা ৰেদনা আরব্ভ দোমনস্সং উপ্পজ্জতি. ইট্ঠারম্মণস্স চ পটিলদ্ধস্স ৰিপরিণামং ৰা অপ্পটিলদ্ধস্স অপ্পটিলাভং ৰা সমনুস্সরতোপি দোমনস্সং উপ্পজ্জতি. দোমনস্সমত্তমেৰ পন তং হোতি, ন পটিঘানুসযো. পটিঘানুসযো হি অনিট্ঠারম্মণে পটিহঞ্ঞনৰসেন উপ্পন্নো থামগতো কিলেসো, তস্মা এত্থ দোমনস্সেন সদ্ধিং পটিঘো উপ্পন্নোপি অত্তনো পটিঘকিচ্চং অকরণভাৰেন এৰ পটিঘানুসযো ন হোতি অব্বোহারিকত্তং গচ্ছতি. যথা হি পাণাতিপাতচেতনায সদ্ধিং উপ্পন্নোপি ব্যাপাদো মনোকম্মং নাম ন হোতি অব্বোহারিকত্তং গচ্ছতি, এৰং পটিঘানুসযো ন হোতি, অব্বোহারিকত্তং গচ্ছতি. ৰুত্তম্পি চেতং একচ্চং ইট্ঠারম্মণং নেক্খম্মসিতম্পি ৰা দোমনস্সং সন্ধায ‘‘যং এৰরূপং দোমনস্সং পটিঘং তেন পজহতি ন তত্থ পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৫). এৰং পটিঘানুসযস্স অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
মানানুসযস্স পন ‘‘কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসূ’’তিআদিৰচনতো দ্ৰে কামাৰচরৰেদনা রূপারূপধাতুযো চাতি ইদং তিৰিধং অনুসযনট্ঠানং. তস্স অকুসলাসু ৰেদনাসু কামরাগানুসযস্স ৰিয সহজাতানুসযতা ৰেদিতব্বা. সসম্পযুত্তধম্মাসু পন সব্বাসুপি কামাৰচরাসু সুখঅদুক্খমসুখৰেদনাসু রূপারূপধাতূসু চ আরম্মণৰসেনেৰ অনুসেতি. অনুসযৰারস্স পন পটিলোমনযে ‘‘দুক্খায ৰেদনায অপরিযাপন্নে এত্থ কামরাগানুসযো চ নানুসেতি, মানানুসযো চ নানুসেতী’’তি ৰুত্তত্তা ঠপেত্ৰা দুক্খৰেদনঞ্চেৰ নৰৰিধং লোকুত্তরধম্মঞ্চ সেসরূপারূপধম্মেসুপি অযং অনুসেতিযেৰাতি. এৰং মানানুসযস্স অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
দিট্ঠানুসযৰিচিকিচ্ছানুসযা পন কেৰলং লোকুত্তরধম্মেস্ৰেৰ নানুসেন্তি. তেভূমকেসু পন সব্বেসুপি অনুসেন্তিযেৰ. তেন ৰুত্তং – ‘‘সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসু এত্থ দিট্ঠানুসযো অনুসেতি, এত্থ ৰিচিকিচ্ছানুসযো অনুসেতী’’তি. তত্থ সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসূতি সংসারৰট্টনিস্সিতট্ঠেন সক্কাযপরিযাপন্নেসু সব্বধম্মেসূতি অত্থো. তত্থ পনেতে পঞ্চসু চিত্তুপ্পাদেসু সহজাতানুসযনৰসেন অনুসেন্তি. তে ৰা পন পঞ্চ চিত্তুপ্পাদে অঞ্ঞে ৰা তেভূমকধম্মে আরব্ভ পৰত্তিকালে আরম্মণানুসযনৰসেন অনুসেন্তীতি. এৰং দিট্ঠানুসযৰিচিকিচ্ছানুসযানং অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
ভৰরাগানুসযো পন কিঞ্চাপি দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তেসু চতূসু চিত্তেসু উপ্পজ্জনতো সহজাতানুসযনৰসেন ‘‘কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতী’’তি ৰত্তব্বো ভৰেয্য. কামধাতুযং পনেস দ্ৰীহি ৰেদনাহি সদ্ধিং উপ্পজ্জমানোপি রূপারূপাৰচরধম্মমেৰ পটিলভতি. কামধাতুযা পরিযাপন্নং একধম্মম্পি আরম্মণং ন করোতি, তস্মা আরম্মণানুসযনৰসেন নিযমং কত্ৰা ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ ভৰরাগানুসযো অনুসেতী’’তি ৰুত্তং. অপিচ রাগো নামেস কামরাগভৰরাগৰসেন দুৰিধো. তত্থ কামরাগো কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতীতি ৰুত্তো. সচে পন ভৰরাগোপি কামরাগো ৰিয এৰং ৰুচ্চেয্য, কামরাগেন সদ্ধিং দেসনা সংকিণ্ণা ৰিয ভৰেয্যাতি রাগকিলেসং দ্ৰিধা ভিন্দিত্ৰা কামরাগতো ভৰরাগস্স ৰিসেসদস্সনত্থম্পি এৰং দেসনা কতাতি. এৰং ভৰরাগানুসযস্স অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
অৰিজ্জানুসযো পন সব্বেসুপি তেভূমকধম্মেসু অনুসেতি. তেন ৰুত্তং ‘‘সব্বসক্কাযপরিযাপন্নেসু ধম্মেসু এত্থ অৰিজ্জানুসযো অনুসেতী’’তি. তস্স দ্ৰাদসসু চিত্তুপ্পাদেসু সহজাতানুসযতা ৰেদিতব্বা. আরম্মণকরণৰসেন পন ন কিঞ্চি তেভূমকধম্মং আরব্ভ ন পৰত্ততীতি. এৰং অৰিজ্জানুসযস্স অনুসযনট্ঠানং ৰেদিতব্বং. অযং তাৰ পরিচ্ছেদৰারপরিচ্ছিন্নুদ্দেসৰারউপ্পত্তিট্ঠানৰারেসু ৰিনিচ্ছযকথা.
উপ্পত্তিট্ঠানৰারৰণ্ণনা.
মহাৰারো
১. অনুসযৰারৰণ্ণনা
৩. সত্তন্নং পন মহাৰারানং পঠমে অনুসযৰারে যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতীতি এত্থ যদেতং ‘‘আমন্তা’’তি পটিৰচনং দিন্নং, তং দুদ্দিন্নং ৰিয খাযতি. কস্মা? কামরাগপটিঘানং একক্খণে অনুপ্পত্তিতো. যথা হি ‘‘যস্স মনাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স ধম্মাযতনং উপ্পজ্জতীতি ‘আমন্তা’, অস্সাসপস্সাসানং উপ্পাদক্খণে তেসং কাযসঙ্খারো চ উপ্পজ্জতি, ৰচীসঙ্খারো চ উপ্পজ্জতী’’তিআদীসু মনাযতনধম্মাযতনানি কাযসঙ্খারৰচীসঙ্খারা চ একক্খণে উপ্পজ্জন্তি, ন তথা কামরাগপটিঘা. কামরাগো হি অট্ঠসু লোভসহগতচিত্তুপ্পাদেসু উপ্পজ্জতি. পটিঘো দ্ৰীসু দোমনস্সসহগতেসূতি, নত্থি নেসং একক্খণে উপ্পত্তি; তস্মা এত্থ ‘নো’তি পটিসেধো কত্তব্বো সিযা. তং অকত্ৰা পন ‘আমন্তা’তি পটিৰচনস্স দিন্নত্তা হেট্ঠাযমকেসু ৰিয এত্থ খণপচ্চুপ্পন্নৰসেন ৰত্তমানৰোহারং অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞথা গহেতব্বো.
কথং? অপ্পহীনৰসেন. অপ্পহীনতঞ্হি সন্ধায অযং ‘‘অনুসেতী’’তি ৰত্তমানৰোহারো ৰুত্তো, ন খণপচ্চুপ্পন্নতং. যস্মা চ অপ্পহীনতং সন্ধায ৰুত্তো, তস্মা ‘‘যস্স কামরাগানুসযো অনুসেতি, তস্স পটিঘানুসযো অনুসেতী’’তি পুচ্ছায যস্স কামরাগানুসযো অপ্পহীনো, ন অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতো, তস্স পটিঘানুসযোপি অপ্পহীনোতি এৰমত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা চ তেসু যস্সেকো অপ্পহীনো, তস্স ইতরোপি অপ্পহীনোৰ হোতি, তস্মা ‘‘আমন্তা’’তি ৰুত্তং. যদি এৰং, যং উপরি উপ্পজ্জনৰারে ‘যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘আমন্তা’তি ৰুত্তং; তত্থ কথং অত্থো গহেতব্বোতি? তত্থাপি অপ্পহীনৰসেনেৰ উপ্পত্তিপচ্চযে সতি উপ্পত্তিযা অনিৰারিতৰসেন ৰা. যথা হি চিত্তকম্মাদীনি আরভিত্ৰা অপরিনিট্ঠিতকম্মন্তা চিত্তকারাদযো তেসং কম্মন্তানং অকরণক্খণেপি মিত্তসুহজ্জাদীহি দিট্ঠদিট্ঠট্ঠানে ‘‘ইমেসু দিৰসেসু কিং করোথা’’তি ৰুত্তা, ‘‘চিত্তকম্মং করোম, কট্ঠকম্মং করোমা’’তি ৰদন্তি. তে কিঞ্চাপি তস্মিং খণে ন করোন্তি অৰিচ্ছিন্নকম্মন্তত্তা পন কতখণঞ্চ কত্তব্বখণঞ্চ উপাদায করোন্তিযেৰ নাম হোন্তি. এৰমেৰ যম্হি সন্তানে অনুসযা অপ্পহীনা, যম্হি ৰা পন নেসং সন্তানে উপ্পত্তিপচ্চযে সতি উপ্পত্তি অনিৰারিতা, তত্থ অনুপ্পজ্জনক্খণেপি উপ্পন্নপুব্বঞ্চেৰ কালন্তরে উপ্পজ্জনকঞ্চ উপাদায যস্স কামরাগানুসযো উপ্পজ্জতি, তস্স পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতিযেৰ নামাতি এৰমত্থো ৰেদিতব্বো. ইতো পরেসুপি এৰরূপেসু ৰিস্সজ্জনেসু এসেৰ নযো. নো চ তস্সাতি ইদং অনাগামিস্স কামরাগব্যাপাদানং অনৰসেসতো পহীনত্তা ৰুত্তং. তিণ্ণং পুগ্গলানন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামীনং. দ্ৰিন্নং পুগ্গলানন্তি সোতাপন্নসকদাগামীনং. পরতোপি এৰরূপেসু ঠানেসু এসেৰ নযো.
১৪. ওকাসৰারস্স পঠমদুতিযপুচ্ছাসু যস্মা কামরাগানুসযো কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতি, পটিঘানুসযো দুক্খৰেদনায; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. ততিযপুচ্ছাযং উভিন্নম্পি কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসযনতো ‘আমন্তা’তি পটিৰচনং দিন্নং. রূপধাতুঅরূপধাতুযা পন মানানুসযস্স কামরাগানুসযেন সদ্ধিং অসাধারণং উপ্পত্তিট্ঠানং. তস্মা নো চ তত্থ কামরাগানুসযোতি ৰুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বেসং উপ্পত্তিট্ঠানৰারং ওলোকেত্ৰা সাধারণাসাধারণং উপ্পত্তিট্ঠানং ৰেদিতব্বং.
২০. দুকমূলকপুচ্ছাযং যস্মা কামরাগপটিঘানুসযা নাপি একস্মিং ঠানে উপ্পজ্জন্তি, ন একং ধম্মং আরম্মণং করোন্তি, তস্মা নত্থীতি পটিক্খেপো কতো. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. যস্মিং ইমে দ্ৰে অনুসযা অনুসযেয্যুং, তং ঠানমেৰ নত্থি. তস্মা ‘‘কত্থ মানানুসযো অনুসেতী’’তি অযং পুচ্ছা অপুচ্ছাযেৰাতি. অঞ্ঞেসুপি এৰরূপেসু এসেৰ নযো.
২৭. পুগ্গলোকাসৰারে চতুন্নন্তি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিঅনাগামীনং.
৩৬. পটিলোমনযে যস্স কামরাগানুসযো নানুসেতীতি অযং পুচ্ছা অনাগামিং গহেত্ৰা পুচ্ছতি.
৫৬. দ্ৰিন্নং পুগ্গলানং সব্বত্থ কামরাগানুসযো নানুসেতীতি অনাগামিঅরহন্তানং. কামধাতুযা তীসু ৰেদনাসূতি চ ৰেদনাগ্গহণেন ৰেদনাসম্পযুত্তকানম্পি তেসং ৰত্থারম্মণানম্পীতি সব্বেসম্পি কামাৰচরধম্মানং গহণং ৰেদিতব্বং. অযং অনুসযৰারে ৰিনিচ্ছযকথা.
অনুসযৰারৰণ্ণনা.
২. সানুসযৰারৰণ্ণনা
৬৬-১৩১. সানুসযৰারে পন যো কামরাগানুসযেন সানুসযোতি যথা একন্তরিকজরাদিরোগেন আবাধিকো যাৰ তম্হা রোগা ন মুচ্চতি, তাৰ তস্স রোগস্স অনুপ্পত্তিক্খণেপি সরোগোযেৰ নাম হোতি. এৰং সসংকিলেসস্স ৰট্টগামিসত্তস্স যাৰ অরিযমগ্গেন অনুসযা সমুগ্ঘাতং ন গচ্ছন্তি, তাৰ তেসং অনুসযানং অনুপ্পত্তিক্খণেপি সানুসযোযেৰ নাম হোতি. এৰরূপং সানুসযতং সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৰুত্তং. সেসমেত্থ অনুসযৰারসদিসমেৰ.
ওকাসৰারে পন ‘‘রূপধাতুযা অরূপধাতুযা এত্থ মানানুসযেন সানুসযো’’তি ৰুত্তে তাসু ধাতূসু পুগ্গলস্স সানুসযতা পঞ্ঞাযেয্য, অনুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং ন পঞ্ঞাযেয্য. অনুসযস্স চ উপ্পত্তিট্ঠানদস্সনত্থং অযং ৰারো আরদ্ধো, তস্মা ততো মানানুসযেন সানুসযোতি ৰুত্তং. এৰঞ্হি সতি ততো ধাতুদ্ৰযতো উপ্পন্নেন মানানুসযেন সানুসযোতি অনুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং দস্সিতং হোতি. ইমস্স পন পঞ্হস্স অত্থে অৰুত্তে আদিপঞ্হস্স অত্থো পাকটো ন হোতীতি পঠমং ন ৰুত্তো, তস্মা সো এৰং ৰেদিতব্বো. যতো কামরাগানুসযেনাতি যতো উপ্পন্নেন কামরাগানুসযেন সানুসযো, কিং সো ততো উপ্পন্নেন পটিঘানুসযেনপি সানুসযোতি? যস্মা পনেতে দ্ৰে একস্মা ঠানা নুপ্পজ্জন্তি; তস্মা ‘‘নো’’তি পটিসেধো কতো. অরহা সব্বত্থাতি অরহা সব্বধম্মেসু উপ্পজ্জনকেন কেনচি অনুসযেন নিরানুসযোতি. ইমিনা অত্থৰসেন নিপ্পদেসট্ঠানেসু ভুম্মৰচনমেৰ কতন্তি. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.
সানুসযৰারৰণ্ণনা.
৩. পজহনৰারৰণ্ণনা
১৩২-১৯৭. পজহনৰারে পজহতীতি তেন তেন মগ্গেন পহানপরিঞ্ঞাৰসেন পজহতি, আযতিং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদেতি. আমন্তাতি অনাগামীমগ্গট্ঠং সন্ধায পটিৰচনং. তদেকট্ঠং পজহতীতি পহানেকট্ঠতং সন্ধায ৰুত্তং. নোতি অরহত্তমগ্গট্ঠং সন্ধায পটিসেধো.
যতো কামরাগানুসযং পজহতীতি যতো উপ্পজ্জনকং কামরাগানুসযং পজহতীতি অত্থো. অট্ঠমকোতি অরহত্তফলট্ঠতো পট্ঠায পচ্চোরোহনগণনায গণিযমানো সোতাপত্তিমগ্গট্ঠো অট্ঠমকো নাম. দক্খিণেয্যগণনায হি অরহা অগ্গদক্খিণেয্যত্তা পঠমো, অরহত্তমগ্গট্ঠো দুতিযো, অনাগামী ততিযো…পে… সোতাপত্তিমগ্গট্ঠো অট্ঠমো. সো ইধ ‘‘অট্ঠমকো’’তি ৰুত্তো. নামসঞ্ঞাযেৰ ৰা এসা তস্সাতি. অনাগামিমগ্গসমঙ্গিঞ্চ অট্ঠমকঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসাতি সদ্ধিং পুথুজ্জনেন সেক্খাসেক্খা. তেসু হি পুথুজ্জনো পহানপরিঞ্ঞায অভাৰেন নপ্পজহতি. সেসা তেসং অনুসযানং পহীনত্তা. দ্ৰিন্নং মগ্গসমঙ্গীনন্তি দ্ৰে মগ্গসমঙ্গিনো ঠপেত্ৰাতি অত্থো. ইমিনা নযেন সব্বত্থ ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বোতি.
পজহনৰারৰণ্ণনা.
৪. পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা
১৯৮-২৬৩. পরিঞ্ঞাৰারে পরিজানাতীতি তীহি পরিঞ্ঞাহি পরিজানাতি. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. অযম্পি হি ৰারো পজহনৰারো ৰিয মগ্গট্ঠানঞ্ঞেৰ ৰসেন ৰিস্সজ্জিতোতি.
পরিঞ্ঞাৰারৰণ্ণনা.
৫. পহীনৰারৰণ্ণনা
২৬৪-২৭৪. পহীনৰারে ফলট্ঠৰসেনেৰ দেসনা আরদ্ধা. অনাগামিস্স হি উভোপেতে অনুসযা পহীনা, তস্মা ‘‘আমন্তা’’তি ৰুত্তং.
২৭৫-২৯৬. ওকাসৰারে যত্থ কামরাগানুসযো পহীনো তত্থ পটিঘানুসযো পহীনোতি পুচ্ছিত্ৰা ন ৰত্তব্বো পহীনোতি ৰা অপ্পহীনোতি ৰাতি ৰুত্তং তং কস্মাতি? উপ্পত্তিট্ঠানস্স অসাধারণত্তা. অঞ্ঞং হি কামরাগানুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং, অঞ্ঞং পটিঘানুসযস্স. অভাৰিতমগ্গস্স চ যত্থ অনুসযো উপ্পজ্জতি, মগ্গে ভাৰিতে তত্থেৰ সো পহীনো নাম হোতি. তত্থ যস্মা নেৰ কামরাগানুসযট্ঠানে পটিঘানুসযো উপ্পজ্জতি, ন পটিঘানুসযট্ঠানে কামরাগানুসযো, তস্মা তত্থ সো পহীনোতি ৰা অপ্পহীনোতি ৰা ন ৰত্তব্বো. সো হি যস্মিং অত্তনো উপ্পত্তিট্ঠানে কামরাগানুসযো পহীনো, তস্মিং অপ্পহীনত্তা তত্থ পহীনোতি ন ৰত্তব্বো. যং কামরাগানুসযস্স উপ্পত্তিট্ঠানং, তস্মিং অট্ঠিতত্তা তত্থ অপ্পহীনোতি ন ৰত্তব্বো.
যত্থ কামরাগানুসযো পহীনো, তত্থ মানানুসযো পহীনোতি এত্থ পন সাধারণট্ঠানং সন্ধায আমন্তাতি ৰুত্তং. কামরাগানুসযো হি কামধাতুযা দ্ৰীসু ৰেদনাসু অনুসেতি. মানানুসযো তাসু চেৰ রূপারূপধাতূসু চ. সো ঠপেত্ৰা অসাধারণট্ঠানং সাধারণট্ঠানে তেন সদ্ধিং পহীনো নাম হোতি. তস্মা ‘আমন্তা’তি ৰুত্তং. ইমিনা নযেন সব্বস্মিম্পি ওকাসৰারে পহীনতা চ নৰত্তব্বতা চ ৰেদিতব্বা. ‘নত্থী’তি আগতট্ঠানেসু পন হেট্ঠা ৰুত্তসদিসোৰ ৰিনিচ্ছযো. পুগ্গলোকাসৰারো, ওকাসৰারগতিকোযেৰ.
২৯৭-৩০৭. পটিলোমনযে যস্স কামরাগানুসযো অপ্পহীনোতি পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিৰসেন পুচ্ছতি. কিঞ্চাপি হি ইমে দ্ৰে অনুসযা পুথুজ্জনতো পট্ঠায যাৰ অনাগামিমগ্গট্ঠা ছন্নং পুগ্গলানং অপ্পহীনা. ইধ পন পরতো ‘‘তিণ্ণং পুগ্গলানং দ্ৰিন্নং পুগ্গলান’’ন্তিআদিৰচনতো মগ্গট্ঠা অনধিপ্পেতা, তস্মা পুথুজ্জনসোতাপন্নসকদাগামিনোৰ সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৰুত্তং. দ্ৰিন্নং পুগ্গলানন্তি সোতাপন্নসকদাগামীনং. ইমিনা নযেন পুগ্গলৰারে ৰিনিচ্ছযো ৰেদিতব্বো.
৩০৮-৩২৯. ওকাসৰারপুগ্গলোকাসৰারা পন হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বাতি.
পহীনৰারৰণ্ণনা.
৬. উপ্পজ্জনৰারৰণ্ণনা
৩৩০. উপ্পজ্জনৰারো অনুসযৰারসদিসোযেৰ.
৭. ধাতুপুচ্ছাৰারৰণ্ণনা
৩৩২-৩৪০. ধাতুৰারস্স পুচ্ছাৰারে তাৰ কতি অনুসযা অনুসেন্তীতি কতি অনুসযা সন্তানং অনুগতা হুত্ৰা সযন্তি. কতি অনুসযা নানুসেন্তীতি কতি অনুসযা সন্তানং ন অনুগতা হুত্ৰা সযন্তি. কতি অনুসযা ভঙ্গাতি কতি অনুসযা অনুসেন্তি নানুসেন্তীতি এৰং ৰিভজিতব্বাতি অত্থো. সেসমেত্থ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং হেট্ঠা পাল়িৰৰত্থানে ৰুত্তমেৰ.
৭. ধাতুৰিস্সজ্জনাৰারৰণ্ণনা
৩৪১-৩৪৯. নিদ্দেসৰারে পনস্স কস্সচি সত্ত অনুসযা অনুসেন্তীতি পুথুজ্জনৰসেন ৰুত্তং. কস্সচি পঞ্চাতি সোতাপন্নসকদাগামিৰসেন ৰুত্তং. তেসঞ্হি দিট্ঠানুসযো চ ৰিচিকিচ্ছানুসযো চ পহীনাতি পঞ্চেৰ অনুসেন্তি. তত্থ যথা অনুসযৰারে ‘‘অনুসেন্তী’’তি পদস্স উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো গহিতো, এৰমিধ ন গহেতব্বো. কস্মা? তস্মিং খণে অনুপ্পজ্জনতো. কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স হি ৰিপাকচিত্তঞ্চেৰ কম্মসমুট্ঠানরূপঞ্চ উপ্পজ্জতি, অকুসলচিত্তং নত্থি. অনুসযা চ অকুসলচিত্তক্খণে উপ্পজ্জন্তি, ন ৰিপাকচিত্তক্খণেতি তস্মিং খণে অনুপ্পজ্জনতো তথা অত্থো ন গহেতব্বো. কথং পন গহেতব্বোতি? যথা লব্ভতি তথা গহেতব্বো. কথঞ্চ লব্ভতি? অপ্পহীনট্ঠেন. যথা হি রাগদোসমোহানং অপ্পহীনত্তা. কুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো ‘‘সরাগো সদোসো সমোহো’’তি ৰুচ্চতি, এৰং মগ্গভাৰনায অপ্পহীনত্তা পটিসন্ধিক্খণেপি তস্স তস্স পুগ্গলস্স তে তে অনুসযা অনুসেন্তীতি ৰুচ্চন্তি. ন কেৰলঞ্চ ৰুচ্চন্তি, অপ্পহীনত্তা পন তে অনুসেন্তিযেৰ নামাতি ৰেদিতব্বা.
অনুসযা ভঙ্গা নত্থীতি যস্স হি যো অনুসেতি, সো অনুসেতিযেৰ; যো নানুসেতি, সো নানুসেতিযেৰ. অযং অনুসেতি চ নানুসেতি চ, অযং সিযা অনুসেতি সিযা নানুসেতীতি, এৰং ৰিভজিতব্বো অনুসযো নাম নত্থি. রূপধাতুং উপপজ্জন্তস্স কস্সচি তযোতি অনাগামিৰসেন ৰুত্তং. তস্স হি কামরাগপটিঘদিট্ঠিৰিচিকিচ্ছানুসযা চত্তারোপি অনৰসেসতো পহীনা. ইতরে তযোৰ অপ্পহীনা. তেন ৰুত্তং – ‘‘কস্সচি তযো অনুসযা অনুসেন্তী’’তি.
ন কামধাতুন্তি কামধাতুযা পটিসিদ্ধত্তা সেসা দ্ৰে ধাতুযো উপপজ্জন্তস্সাতি অত্থো. সত্তে ৰাতি যস্মা অরিযসাৰকস্স রূপধাতুযা চুতস্স কামধাতুযং উপপত্তি নাম নত্থি, পুথুজ্জনস্সেৰ হোতি, তস্মা সত্তেৰাতি নিযমেত্ৰা ৰুত্তং. ‘‘অরূপধাতুযা চুতস্স কামধাতুং উপপজ্জন্তস্স সত্তেৰা’’তি এত্থাপি এসেৰ নযো. রূপধাতুযা উপপত্তি নত্থীতি কস্মা নত্থি? উপপত্তিনিপ্ফাদকস্স রূপাৰচরজ্ঝানস্স অভাৰা. সো হি সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা তং ধাতুং উপপন্নোতি নাস্স তত্থ রূপাৰচরজ্ঝানং অত্থি. তদভাৰা রূপধাতুযং উপপত্তি নত্থীতি ৰেদিতব্বা. অরূপধাতুযা চুতস্স ন কামধাতুন্তি এত্থ অরূপধাতুযেৰ অধিপ্পেতা. ইমিনা নযেন সব্বৰিস্সজ্জনেসু অত্থো ৰেদিতব্বোতি.
ধাতুৰারৰণ্ণনা.
অনুসযযমকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.