১. পণ্ণত্তিৰারৰণ্ণনা

১. ইদানি তেসঞ্ঞেৰ মূলযমকে দেসিতানং কুসলাদিধম্মানং লব্ভমানৰসেন একদেসং সঙ্গণ্হিত্ৰা সচ্চযমকানন্তরং দেসিতস্স সঙ্খারযমকস্স ৰণ্ণনা হোতি. তত্থাপি হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ পণ্ণত্তিৰারাদযো তযো মহাৰারা, অন্তরৰারাদযো চ অৰসেসপভেদা ৰেদিতব্বা. অযং পনেত্থ ৰিসেসো – পণ্ণত্তিৰারে তাৰ যথা হেট্ঠা খন্ধাদযো ধম্মে উদ্দিসিত্ৰা ‘‘রূপং রূপক্খন্ধো; চক্খু চক্খাযতনং; চক্খু চক্খুধাতু; দুক্খং দুক্খসচ্চ’’ন্তি পদসোধনৰারো আরদ্ধো. তথা অনারভিত্ৰা ‘‘অস্সাসপস্সাসা কাযসঙ্খারো’’তি পঠমং তযোপি সঙ্খারা ৰিভজিত্ৰা দস্সিতা.

তত্থ কাযস্স সঙ্খারো কাযসঙ্খারো. ‘‘অস্সাসপস্সাসা কাযিকা, এতে ধম্মা কাযপ্পটিবদ্ধা’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮ অত্থতো সমানং) হি ৰচনতো কারণভূতস্স করজকাযস্স ফলভূতো এৰ সঙ্খারোতি কাযসঙ্খারো. অপরো নযো – সঙ্খরিযতীতি সঙ্খারো. কেন সঙ্খরিযতীতি? কাযেন. অযঞ্হি ৰাতো ৰিয ভস্তায করজকাযেন সঙ্খরিযতীতি. এৰম্পি কাযস্স সঙ্খারোতি কাযসঙ্খারো. কাযেন কতো অস্সাসপস্সাসৰাতোতি অত্থো. ‘‘পুব্বেৰ খো, আৰুসো ৰিসাখ, ৰিতক্কেত্ৰা ৰিচারেত্ৰা পচ্ছা ৰাচং ভিন্দতি, তস্মা ৰিতক্কৰিচারা ৰচীসঙ্খারো’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮) ৰচনতো পন সঙ্খরোতীতি সঙ্খারো. কিং সঙ্খরোতি? ৰচিং. ৰচিযা সঙ্খারোতি ৰচীসঙ্খারো. ৰচীভেদসমুট্ঠাপকস্স ৰিতক্কৰিচারদ্ৰযস্সেতং নামং. ‘‘সঞ্ঞা চ ৰেদনা চ চেতসিকা এতে ধম্মা চিত্তপটিবদ্ধা’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩; সং. নি. ৪.৩৪৮) ৰচনতোযেৰ পন ততিযপদেপি সঙ্খরিযতীতি সঙ্খারো. কেন সঙ্খরিযতি? চিত্তেন. করণত্থে সামিৰচনং কত্ৰা চিত্তস্স সঙ্খারোতি চিত্তসঙ্খারো. সব্বেসম্পি চিত্তসমুট্ঠানানং চেতসিকধম্মানমেতং অধিৰচনং. ৰিতক্কৰিচারানং পন ৰচীসঙ্খারভাৰেন ৰিসুং গহিতত্তা ‘‘ঠপেত্ৰা ৰিতক্কৰিচারে’’তি ৰুত্তং.

২-৭. ইদানি কাযো কাযসঙ্খারোতি পদসোধনৰারো আরদ্ধো. তস্স অনুলোমনযে তীণি, পটিলোমনযে তীণীতি ছ যমকানি. পদসোধনমূলচক্কৰারে একেকসঙ্খারমূলকানি দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা অনুলোমনযে ছ, পটিলোমনযে ছাতি দ্ৰাদস যমকানি. সুদ্ধসঙ্খারৰারে পন যথা সুদ্ধখন্ধৰারাদীসু ‘‘রূপং খন্ধো, খন্ধা রূপং; চক্খু আযতনং, আযতনা চক্খূ’’তিআদিনা নযেন যমকানি ৰুত্তানি. এৰং ‘‘কাযো সঙ্খারো, সঙ্খারা কাযো’’তি অৰত্ৰা ‘‘কাযসঙ্খারো ৰচীসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো কাযসঙ্খারো’’তিআদিনা নযেন কাযসঙ্খারমূলকানি দ্ৰে, ৰচীসঙ্খারমূলকং একন্তি অনুলোমে তীণি, পটিলোমে তীণীতি সব্বানিপি সুদ্ধিকৰারে ছ যমকানি ৰুত্তানি. কিং কারণা? সুদ্ধিকএকেকপদৰসেন অত্থাভাৰতো. যথা হি খন্ধযমকাদীসু রূপাদিৰিসিট্ঠানং খন্ধানং চক্খাদিৰিসিট্ঠানঞ্চ আযতনাদীনং অধিপ্পেতত্তা ‘‘রূপং খন্ধো, খন্ধা রূপং, চক্খু আযতনং, আযতনা চক্খূ’’তি সুদ্ধিকএকেকপদৰসেন অত্থো অত্থি. এৰমিধ ‘‘কাযো সঙ্খারো, সঙ্খারা কাযো’’তি নত্থি. কাযসঙ্খারোতি পন দ্ৰীহিপি পদেহি একোৰ অত্থো লব্ভতি. অস্সাসো ৰা পস্সাসো ৰাতি সুদ্ধিকএকেকপদৰসেন অত্থাভাৰতো ‘‘কাযো সঙ্খারো, সঙ্খারা কাযো’’তি ন ৰুত্তং. ‘‘কাযো কাযসঙ্খারো’’তিআদি পন ৰত্তব্বং সিযা. তম্পি কাযৰচীচিত্তপদেহি ইধ অধিপ্পেতানং সঙ্খারানং অগ্গহিতত্তা ন যুজ্জতি. সুদ্ধসঙ্খারৰারো হেস. পদসোধনে পন ৰিনাপি অত্থেন ৰচনং যুজ্জতীতি তত্থ সো নযো গহিতোৰ. ইধ পন কাযসঙ্খারস্স ৰচীসঙ্খারাদীহি, ৰচীসঙ্খারস্স চ চিত্তসঙ্খারাদীহি, চিত্তসঙ্খারস্স চ কাযসঙ্খারাদীহি, অঞ্ঞত্তা ‘‘কাযসঙ্খারো ৰচীসঙ্খারো, ৰচীসঙ্খারো, কাযসঙ্খারো’’তি একেকসঙ্খারমূলকানি দ্ৰে দ্ৰে কত্ৰা ছ যমকানি যুজ্জন্তি. তেসু অগ্গহিতগ্গহণেন তীণেৰ লব্ভন্তি. তস্মা তানেৰ দস্সেতুং অনুলোমনযে তীণি, পটিলোমনযে তীণীতি ছ যমকানি ৰুত্তানি. সুদ্ধসঙ্খারমূলচক্কৰারো পনেত্থ ন গহিতোতি. এৰং পণ্ণত্তিৰারস্স উদ্দেসৰারো ৰেদিতব্বো.

৮-১৮. নিদ্দেসৰারে পনস্স অনুলোমে তাৰ যস্মা ন কাযাদযোৰ কাযসঙ্খারাদীনং নামং, তস্মা নোতি পটিসেধো কতো. পটিলোমে ন কাযো ন কাযসঙ্খারোতি যো ন কাযো সো কাযসঙ্খারোপি ন হোতীতি পুচ্ছতি. কাযসঙ্খারো ন কাযো কাযসঙ্খারোতি কাযসঙ্খারো কাযো ন হোতি, কাযসঙ্খারোযেৰ পনেসোতি অত্থো. অৰসেসন্তি ন কেৰলং সেসসঙ্খারদ্ৰযমেৰ. কাযসঙ্খারৰিনিমুত্তং পন সেসং সব্বম্পি সঙ্খতাসঙ্খতপণ্ণত্তিভেদং ধম্মজাতং নেৰ কাযো, ন কাযসঙ্খারোতি ইমিনা উপাযেন সব্বৰিস্সজ্জনেসু অত্থো ৰেদিতব্বোতি.

পণ্ণত্তিৰারৰণ্ণনা.