৪. চতুক্কনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৩২. চতুক্কনিদ্দেসে – অসপ্পুরিসোতি লামকপুরিসো. পাণং অতিপাতেতীতি পাণাতিপাতী. অদিন্নং আদিযতীতি অদিন্নাদাযী. কামেসু মিচ্ছা চরতীতি কামেসুমিচ্ছাচারী. মুসা ৰদতীতি মুসাৰাদী. সুরামেরযমজ্জপমাদে তিট্ঠতীতি সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠাযী.

১৩৩. পাণাতিপাতে সমাদপেতীতি যথা পাণং অতিপাতেতি, তথা নং তত্থ গহণং গণ্হাপেতি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপো পুগ্গলো যস্মা সযং কতেন চ দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো যঞ্চ সমাদপিতেন কতং, ততো উপড্ঢস্স দাযাদো, তস্মা অসপ্পুরিসেন অসপ্পুরিসতরোতি ৰুচ্চতি. সপ্পুরিসোতি উত্তমপুরিসো.

১৩৫. সপ্পুরিসেন সপ্পুরিসতরোতি অত্তনা কতেন সুসীল্যেন সমন্নাগতত্তা যঞ্চ সমাদপিতো করোতি. ততো উপড্ঢস্স দাযাদত্তা উত্তমপুরিসেন উত্তমপুরিসতরো.

১৩৬. পাপোতি অকুসলকম্মপথসঙ্খাতেন দসৰিধেন পাপেন সমন্নাগতো.

১৩৮. কল্যাণোতি কুসলকম্মপথসঙ্খাতেন দসৰিধেন কল্যাণধম্মেন সমন্নাগতো সুদ্ধকো ভদ্রকো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৰুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৰ.

১৪০. পাপধম্মাদীসু – পাপো ধম্মো অস্সাতি পাপধম্মো. কল্যাণো ধম্মো অস্সাতি কল্যাণধম্মো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

১৪৪. সাৰজ্জাদীসু – সাৰজ্জোতি সদোসো. সাৰজ্জেন কাযকম্মেনাতি সদোসেন পাণাতিপাতাদিনা কাযকম্মেন. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপো পুগ্গলো তীহি দ্ৰারেহি আযূহনকম্মস্স সদোসত্তা, গূথকুণপাদিভরিতো পদেসো ৰিয সাৰজ্জোতি ৰুচ্চতি.

১৪৫. সাৰজ্জেন বহুলন্তি যস্স সাৰজ্জমেৰ কাযকম্মং বহু হোতি, অপ্পং অনৰজ্জং; সো সাৰজ্জেন বহুলং কাযকম্মেন সমন্নাগতো, অপ্পং অনৰজ্জেনাতি ৰুচ্চতি. ইতরেসুপি এসেৰ নযো. কো পন এৰরূপো হোতীতি? যো গামধম্মতায ৰা নিগমধম্মতায ৰা কদাচি করহচি উপোসথং সমাদিযতি, সীলানি পূরেতি. অযং ৰুচ্চতীতি অযং এৰরূপো পুগ্গলো তীহি দ্ৰারেহি আযূহনকম্মেসু সাৰজ্জস্সেৰ বহুলতায অনৰজ্জস্স অপ্পতায ৰজ্জবহুলোতি ৰুচ্চতি.

যথা হি একস্মিং পদেসে দুব্বণ্ণানি দুগ্গন্ধানি পুপ্ফানি রাসিকতানস্সু, তেসং উপরি তহং তহং অতিমুত্তকৰস্সিকপাটলানি পতিতানি ভৰেয্যুং. এৰরূপো অযং পুগ্গলো ৰেদিতব্বো. যথা পন একস্মিং পদেসে অতিমুত্তকৰস্সিকপাটলানি রাসিকতানস্সু, তেসং উপরি তহং তহং দুব্বণ্ণদুগ্গন্ধানি বদরপুপ্ফাদীনি পতিতানি ভৰেয্যুং. এৰরূপো ততিযো পুগ্গলো ৰেদিতব্বো. চতুত্থো পন তীহিপি দ্ৰারেহি আযূহনকম্মস্স নিদ্দোসত্তা, চতুমধুরভরিতসুৰণ্ণপাতি ৰিয দট্ঠব্বো. তেসু পঠমো অন্ধবালপুথুজ্জনো. দুতিযো অন্তরন্তরা কুসলস্স কারকো লোকিযপুথুজ্জনো. ততিযো সোতাপন্নো সকদাগামিঅনাগামিনোপি এতেনেৰ সঙ্গহিতা. চতুত্থো খীণাসৰো. সো হি একন্তেন অনৰজ্জোযেৰ. অযং অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযো.

১৪৮. উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীসু – উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি এত্থ উগ্ঘটিতং নাম ঞাণুগ্ঘাটনং, ঞাণে উগ্ঘটিতমত্তেযেৰ জানাতীতি অত্থো. সহ উদাহটৰেলাযাতি উদাহারে উদাহটমত্তেযেৰ. ধম্মাভিসমযোতি চতুসচ্চধম্মস্স ঞাণেন সদ্ধিং অভিসমযো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং ‘চত্তারো সতিপট্ঠানা’তিআদিনা নযেন সংখিত্তেন মাতিকায ঠপিযমানায দেসনানুসারেন ঞাণং পেসেত্ৰা অরহত্তং গণ্হিতুং সমত্থো পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি ৰুচ্চতি.

১৪৯. ৰিপঞ্চিতং ৰিত্থারিতমেৰ অত্থং জানাতীতি ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূ. অযং ৰুচ্চতীতি অযং সঙ্খিত্তেন মাতিকং ঠপেত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থে ভাজিযমানে অরহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো পুগ্গলো ৰিপঞ্চিতঞ্ঞূতি ৰুচ্চতি.

১৫০. উদ্দেসাদীহি নেতব্বোতি নেয্যো. অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতীতি অনুক্কমেন অরহত্তপ্পত্তি.

১৫১. ব্যঞ্জনপদমেৰ পরমং অস্সাতি পদপরমো. ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতীতি ন তেন অত্তভাৰেন ঝানং ৰা ৰিপস্সনং ৰা মগ্গং ৰা ফলং ৰা নিব্বত্তেতুং সক্কোতীতি অত্থো.

১৫২. যুত্তপটিভানাদীসু – পটিভানং ৰুচ্চতি ঞাণম্পি, ঞাণস্স উপট্ঠিতৰচনম্পি. তং ইধ অধিপ্পেতং. অত্থযুত্তং কারণযুত্তঞ্চ পটিভানমস্সাতি যুত্তপ্পটিভানো. পুচ্ছিতানন্তরমেৰ সীঘং ব্যাকাতুং অসমত্থতায নো মুত্তং পটিভানমস্সাতি নো মুত্তপ্পটিভানো. ইমিনা নযেন সেসা ৰেদিতব্বা. এত্থ পন পঠমো – কিঞ্চি কালং ৰীমংসিত্ৰা যুত্তমেৰ পেক্খতি, তিপিটকচূল়নাগত্থেরো ৰিয. সো কির পঞ্হং পুট্ঠো পরিগ্গহেত্ৰা যুত্তপযুত্তকারণমেৰ কথেতি.

দুতিযো – পুচ্ছানন্তরমেৰ যেন ৰা তেন ৰা ৰচনেন পটিবাহতি, ৰীমংসিত্ৰাপি চ যুত্তং ন পেক্খতি চতুনিকাযিকপণ্ডিততিস্সত্থেরো ৰিয. সো কির পঞ্হং পুট্ঠো পঞ্হপরিযোসানম্পি নাগমেতি, যং ৰা তং ৰা কথেতিযেৰ. ৰচনত্থং পনস্স ৰীমংসিযমানং কত্থচি ন লগ্গতি.

ততিযো – পুচ্ছাসমকালমেৰ যুত্তং পেক্খতি, তঙ্খণঞ্ঞেৰ ৰচনং ব্যাকরোতি তিপিটকচূল়াভযত্থেরো ৰিয. সো কির পঞ্হং পুট্ঠো সীঘমেৰ কথেতি, যুত্তপযুত্তকারণো চ হোতি.

চতুত্থো – পুট্ঠো সমানো নেৰ যুত্তং পেক্খতি, ন যেন ৰা তেন ৰা পটিবাহিতুং সক্কোতি তিব্বন্ধকারনিমুগ্গো ৰিয হোতি লাল়ুদাযিত্থেরো ৰিয.

১৫৬. ধম্মকথিকেসু – অপ্পঞ্চ ভাসতীতি সম্পত্তপরিসায থোকমেৰ কথেতি. অসহিতঞ্চাতি কথেন্তো চ পন ন অত্থযুত্তং কারণযুত্তং কথেতি. পরিসা চস্স ন কুসলা হোতীতি সোতুং নিসিন্নপরিসা চস্স যুত্তাযুত্তং কারণাকারণং সিলিট্ঠাসিলিট্ঠং ন জানাতীতি অত্থো. এৰরূপোতি অযং এৰংজাতিকো বালধম্মকথিকো. এৰংজাতিকায বালপরিসায ধম্মকথিকোত্ৰেৰ নামং লভতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. এত্থ চ দ্ৰেযেৰ জনা সভাৰধম্মকথিকা, ইতরে পন ধম্মকথিকানং অন্তরে পৰিট্ঠত্তা এৰং ৰুত্তা.

১৫৭. ৰলাহকূপমেসু ৰলাহকাতি মেঘা. গজ্জিতাতি থনিতা. তত্থ গজ্জিত্ৰা নো ৰস্সনভাৰো নাম পাপকো. মনুস্সা হি যথা দেৰো গজ্জতি ‘সুৰুট্ঠিকা ভৰিস্সতী’তি বীজানি নীহরিত্ৰা ৰপন্তি. অথ দেৰে অৰস্সন্তে খেত্তে বীজানি খেত্তেযেৰ নস্সন্তি, গেহে বীজানি গেহেযেৰ নস্সন্তীতি দুব্ভিক্খং হোতি. নো গজ্জিত্ৰা ৰস্সনভাৰোপি পাপকোৰ. মনুস্সা হি ‘ইমস্মিং কালে দুব্বুট্ঠিকা ভৰিস্সতী’তি নিন্নট্ঠানেসুযেৰ ৰপ্পং করোন্তি. অথ দেৰো ৰস্সিত্ৰা সব্ববীজানি মহাসমুদ্দং পাপেতি, দুব্ভিক্খমেৰ হোতি. গজ্জিত্ৰা ৰস্সনভাৰো পন ভদ্দকো. তদা হি সুভিক্খং হোতি. নো গজ্জিত্ৰা নো ৰস্সনভাৰো একন্তপাপকোৰ.

ভাসিতা হোতি নো কত্তাতি ‘ইদানি গন্থধুরং পূরেস্সামি, ৰাসধুরং পূরেস্সামী’তি কথেতিযেৰ, ন পন উদ্দেসং গণ্হাতি, ন কম্মট্ঠানং ভাৰেতি.

কত্তা হোতি নো ভাসিতাতি ‘গন্থধুরং ৰা পূরেস্সামি ৰাসধুরং ৰা’তি ন ভাসতি. সম্পত্তে পন কালে তমত্থং সম্পাদেতি. ইমিনা নযেন ইতরেপি ৰেদিতব্বা. সব্বং পনেতং পচ্চযদাযকেনেৰ কথিতং. একো হি ‘অসুকদিৰসে নাম দানং দস্সামী’তি সঙ্ঘং নিমন্তেতি, সম্পত্তকালে নো করোতি. অযং পুগ্গলো পুঞ্ঞেন পরিহাযতি, ভিক্খুসঙ্ঘোপি লাভেন পরিহাযতি. অপরো সঙ্ঘং অনিমন্তেত্ৰাৰ সক্কারং কত্ৰা ‘ভিক্খূ আনেস্সামী’তি ন লভতি, সব্বে অঞ্ঞত্থ নিমন্তিতা হোন্তি. অযম্পি পুঞ্ঞেন পরিহাযতি, সঙ্ঘোপি তেন লাভেন পরিহাযতি. অপরো পঠমং সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৰা, পচ্ছা সক্কারং কত্ৰা দানং দেতি, অযং কিচ্চকারী হোতি. অপরো নেৰ সঙ্ঘং নিমন্তেতি, ন দানং দেতি, অযং ‘পাপপুগ্গলো’তি ৰেদিতব্বো.

১৫৮. মূসিকূপমেসু – গাধং কত্তা নো ৰসিতাতি অত্তনো আসযং বিলং কূপং খণতি, নো তত্থ ৰসতি, কিস্মিঞ্চিদেৰ ঠানে ৰসতি, এৰং বিল়ারাদিঅমিত্তৰসং গচ্ছতি. খত্তাতিপি পাঠো. ৰসিতা নো গাধং কত্তাতি সযং ন খণতি, পরেন খতে বিলে ৰসতি, এৰং জীৰিতং রক্খতি. ততিযা দ্ৰেপি করোন্তী, জীৰিতং রক্খতি. চতুত্থা দ্ৰেপি অকরোন্তী অমিত্তৰসং গচ্ছতি. ইমায পন উপমায উপমিতেসু পুগ্গলেসু পঠমো যথা সা মূসিকা গাধং খণতি, এৰং নৰঙ্গং সত্থুসাসনং উগ্গণ্হাতি. যথা পন সা তত্থ ন ৰসতি, কিস্মিঞ্চিদেৰ ঠানে ৰসন্তী, অমিত্তৰসং গচ্ছতি; তথা অযম্পি পরিযত্তিৰসেন ঞাণং পেসেত্ৰা চতুসচ্চধম্মং ন পটিৰিজ্ঝতি, লোকামিসট্ঠানেসুযেৰ চরন্তো মচ্চুমারকিলেসমারদেৰপুত্তমারসঙ্খাতানং অমিত্তানং ৰসং গচ্ছতি. দুতিযো যথা সা মূসিকা গাধং ন খণতি, এৰং নৰঙ্গং সত্থুসাসনং ন উগ্গণ্হাতি. যথা পন পরেন খতবিলে ৰসন্তী জীৰিতং রক্খতি; এৰং পরস্স কথং সুত্ৰা চতুসচ্চধম্মং পটিৰিজ্ঝিত্ৰা তিণ্ণং মারানং ৰসং অতিক্কমতি. ইমিনা নযেন ততিযচতুত্থেসুপি ওপম্মসংসন্দনং ৰেদিতব্বং.

১৫৯. অম্বূপমেসু – আমং পক্কৰণ্ণীতি অন্তো আমং বহি পক্কসদিসং. পক্কং আমৰণ্ণীতি অন্তো পক্কং বহি আমসদিসং. সেসদ্ৰযেসুপি এসেৰ নযো. তত্থ যথা অম্বে অপক্কভাৰো আমতা হোতি, এৰং পুগ্গলেপি পুথুজ্জনভাৰো আমতা, অরিযভাৰো পক্কতা. যথা চ তত্থ পক্কসদিসতা পক্কৰণ্ণিতা; এৰং পুগ্গলেপি অরিযানং অভিক্কমনাদিসদিসতা পক্কৰণ্ণিতাতি – ইমিনা নযেন উপমিতপুগ্গলেসু ওপম্মসংসন্দনং ৰেদিতব্বং.

১৬০. কুম্ভূপমেসু – কুম্ভোতি ঘটো. তুচ্ছোতি অন্তো রিত্তো. পিহিতোতি পিদহিত্ৰা ঠপিতো. পুরোতি অন্তো পুণ্ণো. ৰিৰটোতি ৰিৰরিত্ৰা ঠপিতো. উপমিতপুগ্গলেসু পনেত্থ অন্তো গুণসারৰিরহিতো তুচ্ছো বাহিরসোভনতায পিহিতো পুগ্গলো ৰেদিতব্বো. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

১৬১. উদকরহদূপমেসু – উদকরহদো তাৰ জণ্ণুমত্তেপি উদকে সতি পণ্ণরসসম্ভিন্নৰণ্ণত্তা ৰা বহলত্তা ৰা উদকস্স অপঞ্ঞাযমানতলো উত্তানো গম্ভীরোভাসো নাম হোতি. তিপোরিস চতুপোরিসেপি পন উদকে সতি অচ্ছত্তা উদকস্স পঞ্ঞাযমানতলো গম্ভীরো উত্তানোভাসো নাম হোতি. উভযকারণসম্ভাৰতো পন ইতরে দ্ৰে ৰেদিতব্বা. পুগ্গলোপি কিলেসুস্সদভাৰতো গুণগম্ভীরতায চ অভাৰতো গুণগম্ভীরানং সদিসেহি অভিক্কমাদীহি যুত্তো উত্তানো গম্ভীরোভাসো নাম. ইমিনা নযেন সেসাপি ৰেদিতব্বা.

১৬২. বলীবদ্দূপমেসু – বলীবদ্দো তাৰ যো অত্তনো গোগণং ঘট্টেতি উব্বেজেতি, পরগোগণে পন সোরতো সুখসীলো হোতি – অযং সকগৰচণ্ডো নো পরগৰচণ্ডো নাম. পুগ্গলোপি অত্তনো পরিসং ঘট্টেন্তো ৰিজ্ঝন্তো ফরুসেন সমুদাচরন্তো, পরপরিসায পন সোরচ্চং নিৰাতৰুত্তিতং আপজ্জন্তো সকগৰচণ্ডো হোতি নো পরগৰচণ্ডো নামাতি. ইমিনা নযেন সেসাপি ৰেদিতব্বা. নিদ্দেসৰারে পনেত্থ উব্বেজিতা হোতীতি ঘট্টেত্ৰা ৰিজ্ঝিত্ৰা উব্বেগপ্পত্তং করোতিচ্চেৰ অত্থো.

১৬৩. আসীৰিসূপমেসু – আসীৰিসো তাৰ যস্স ৰিসং আসুং আগচ্ছতি সীঘং ফরতি; ঘোরং পন ন হোতি, চিরকালং ন পীল়েতি – অযং আগতৰিসো নো ঘোরৰিসো. সেসপদেসুপি এসেৰ নযো. পুগ্গলৰিভাজনং পন উত্তানত্থমেৰ.

১৬৪. অননুৰিচ্চ অপরিযোগাহেত্ৰা অৰণ্ণারহস্স ৰণ্ণং ভাসিতা হোতীতিআদীসু অননুৰিচ্চাতি অতুলযিত্ৰা, অপরিগ্গণ্হিত্ৰা. অপরিযোগাহেত্ৰাতি পঞ্ঞায গুণে অনোগাহেত্ৰা.

১৬৬. ভূতং তচ্ছন্তি ৰিজ্জমানতো ভূতং, অৰিপরীততো তচ্ছং. কালেনাতি যুত্তপযুত্তকালেন. তত্র কালঞ্ঞূ হোতীতি যমিদং কালেনাতি ৰুত্তং. তত্র যো পুগ্গলো কালঞ্ঞূ হোতি, কালং জানাতি, তস্স পঞ্হস্স ৰেয্যাকরণত্থায ‘‘ইমস্মিং কালে পুচ্ছিতেনাপি মযা ন কথেতব্বা, ইমস্মিং কালে কথেতব্বা’’তি – অযং কালেন ভণতি নাম. উপেক্খকো ৰিহরতীতি মজ্ঝত্তভূতায উপেক্খায ঠিতো হুত্ৰা ৰিহরতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰ.

১৬৭. উট্ঠানফলূপজীৰীতিআদীসু – যো উট্ঠানৰীরিযেনেৰ দিৰসং ৰীতিনামেত্ৰা তস্স নিস্সন্দফলমত্তং কিঞ্চিদেৰ লভিত্ৰা জীৰিকং কপ্পেতি, তং পন উট্ঠানং আগম্ম কিঞ্চি পুঞ্ঞফলং ন পটিলভতি, তং সন্ধায যস্স পুগ্গলস্স উট্ঠহতোতিআদি ৰুত্তং. ততূপরি দেৰাতি ততো উপরি ব্রহ্মকাযিকাদযো দেৰা. তেসঞ্হি উট্ঠানৰীরিযেন কিচ্চং নাম নত্থি. পুঞ্ঞফলমেৰ উপজীৰন্তি. পুঞ্ঞৰতো চাতি ইদং পুঞ্ঞৰন্তে খত্তিযব্রাহ্মণাদযো চেৰ ভুম্মদেৰে আদিং কত্ৰা নিম্মানরতিপরিযোসানে দেৰে চ সন্ধায ৰুত্তং. সব্বেপি হেতে ৰাযামফলঞ্চেৰ পুঞ্ঞফলঞ্চ অনুভৰন্তি. নেরযিকা পন নেৰ উট্ঠানেন আজীৰং উপ্পাদেতুং সক্কোন্তি, নাপি নেসং পুঞ্ঞফলেন কোচি আজীৰো উপ্পজ্জতি.

১৬৮. তমাদীসু – ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চরিতাদীহি পুন নিরযতমূপগমনতো তমপরাযণো. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকাদীনং কুলে. ৰেনকুলেতি ৰিলীৰকারকুলে. রথকারকুলেতি চম্মকারকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফছড্ডককুলে. কসিরৰুত্তিকেতি দুক্খৰুত্তিকে. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৰিয ঝামখাণুৰণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৰিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৰা উভযক্খিকাণো ৰা. কুণীতি একহত্থকুণী ৰা উভযহত্থকুণী ৰা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৰা উভযপাদখঞ্জো ৰা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি তেলকপল্লকাদিনো পদীপূপকরণস্স. এৰং পুগ্গলো তমো হোতি তমপরাযণোতি এত্থ একো পুগ্গলো বহিদ্ধা আলোকং অদিস্ৰা মাতুকুচ্ছিস্মিঞ্ঞেৰ কালং কত্ৰা অপাযেসু নিব্বত্তন্তো সকলেপি কপ্পে সংসরতি. সোপি তমো তমপরাযণোৰ. সো পন কুহকপুগ্গলো ভৰেয্য. কুহকস্স হি এৰরূপা নিব্বত্তি হোতীতি ৰুত্তং.

এত্থ চ নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি চণ্ডালকুলে ৰাতিআদীহি আগমনৰিপত্তি চেৰ পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৰিপত্তি চ দস্সিতা. দলিদ্দেতিআদীহি পৰত্তিপচ্চযৰিপত্তি. কসিরৰুত্তিকেতিআদীহি আজীৰুপাযৰিপত্তি. দুব্বণ্ণোতিআদীহি রূপৰিপত্তি. বহ্ৰাবাধোতিআদীহি দুক্খকারণসমাযোগো. ন লাভীতিআদীহি সুখকারণৰিপত্তি চেৰ উপভোগৰিপত্তি চ. কাযেন দুচ্চরিতন্তিআদীহি তমপরাযণভাৰস্স কারণসমাযোগো. কাযস্স ভেদাতিআদীহি সম্পরাযিকতমূপগমো. সুক্কপক্খো ৰুত্তপটিপক্খনযেন ৰেদিতব্বো.

অপিচেত্থ তিৰিধায কুলসম্পত্তিযা পচ্চাজাতিআদিকেন জোতিনা যুত্ততো জোতি, আলোকভূতোতি ৰুত্তং হোতি. কাযসুচরিতাদীহি পন সগ্গূপপত্তিজোতিভাৰূপগমনতো জোতিপরাযণো. খত্তিযমহাসালকুলে ৰাতিআদীসু খত্তিযমহাসালাতি খত্তিযা মহাসারা মহাসারপ্পত্তা খত্তিযা. যেসঞ্হি খত্তিযানং হেট্ঠিমন্তেন কোটিসতং নিধানগতং হোতি, তযো কহাপণকুম্ভা ৰল়ঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতা হোন্তি, তে খত্তিযমহাসালা নাম. যেসং ব্রাহ্মণানং অসীতিকোটিধনং নিহিতং হোতি, দিযড্ঢো কহাপণকুম্ভো ৰল়ঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতো হোতি, তে ব্রাহ্মণমহাসালা নাম. যেসং গহপতীনং চত্তালীসকোটিধনং নিহিতং হোতি, কহাপণকুম্ভো ৰল়ঞ্জত্থায গেহমজ্ঝে রাসিং কত্ৰা ঠপিতো হোতি, তে গহপতিমহাসালা নাম. তেসং কুলেতি অত্থো. অড্ঢেতি ইস্সরে. নিধানগতধনস্স মহন্ততায মহদ্ধনে. সুৰণ্ণরজতভাজনাদীনং উপভোগভণ্ডানং মহন্ততায মহাভোগে. নিধানগতস্স জাতরূপরজতস্স পহূততায পহূতজাতরূপরজতে. ৰিত্তূপকরণস্স তুট্ঠিকরণস্স পহূততায পহূতৰিত্তূপকরণে. গোধনাদীনঞ্চ সত্তৰিধধঞ্ঞানঞ্চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞে. অভিরূপোতি সুন্দররূপো. দস্সনীযোতি অঞ্ঞং কম্মং পহায দিৰসম্পি পস্সিতব্বযুত্তো. পাসাদিকোতি দস্সনেনেৰ চিত্তপসাদাৰহো. পরমাযাতি উত্তমায. ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি পোক্খরৰণ্ণতায. পোক্খরং ৰুচ্চতি সরীরং. তস্স ৰণ্ণসম্পত্তিযাতি অত্থো. সমন্নাগতোতি উপেতো.

১৬৯. ওণতোণতাদীসু – দিট্ঠধম্মিকায ৰা সম্পরাযিকায ৰা সম্পত্তিযা ৰিরহিতো ওণতো. নীচো, লামকোতি অত্থো. তব্বিপক্খতো উণ্ণতো. উচ্চো, উগ্গতোতি অত্থো. সেসমেত্থ তমাদীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. অপিচ – ওণতোণতোতি ইদানি নীচো, আযতিম্পি নীচোৰ ভৰিস্সতি. ওণতুণ্ণতোতি ইদানি নীচো, আযতিং উচ্চো ভৰিস্সতি. উণ্ণতোণতোতি ইদানি উচ্চো, আযতিং নীচো ভৰিস্সতি. উণ্ণতুণ্ণতোতি ইদানি উচ্চো, আযতিম্পি উচ্চোৰ ভৰিস্সতীতি.

১৭০. রুক্খূপমেসু – রুক্খো তাৰ ফেগ্গুসারপরিৰারোতি ৰনজেট্ঠকরুক্খো সযং ফেগ্গু হোতি, পরিৰাররুক্খা পনস্স সারা হোন্তি. ইমিনা নযেন সেসা ৰেদিতব্বা. পুগ্গলেসু পন সীলসারৰিরহতো ফেগ্গুতা, সীলাচারসমন্নাগমেন চ সারতা ৰেদিতব্বা.

১৭১. রূপপ্পমাণাদীসু – সম্পত্তিযুত্তং রূপং পমাণং করোতীতি রূপপ্পমাণো. তত্থ পসাদং জনেতীতি রূপপ্পসন্নো. কিত্তিসদ্দভূতং ঘোসং পমাণং করোতীতি ঘোসপ্পমাণো. আরোহং ৰাতিআদীসু পন – আরোহন্তি উচ্চত্তনং. পরিণাহন্তি কিসথূলভাৰাপগতং পরিক্খেপসম্পত্তিং. সণ্ঠানন্তি অঙ্গপচ্চঙ্গানং দীঘরস্সৰট্টতাদিযুত্তট্ঠানেসু তথাভাৰং. পারিপূরিন্তি যথাৰুত্তপ্পকারানং অনূনতং, লক্খণপরিপুণ্ণভাৰং ৰা. পরৰণ্ণনাযাতি পরেহি পরম্মুখা নিচ্ছারিতায গুণৰণ্ণনায. পরথোমনাযাতি পরেহি থুতিৰসেন গাথাদিউপনিবন্ধনেন ৰুত্তায থোমনায. পরপসংসনাযাতি পরেহি সম্মুখা ৰুত্তায পসংসায. পরৰণ্ণহারিকাযাতি পরম্পরথুতিৰসেন পরেহি পৰত্তিতায ৰণ্ণহরণায.

১৭২. চীৰরলূখন্তি চীৰরস্স দুব্বণ্ণাদিভাৰেন লূখতং. পত্তলূখন্তি ভাজনস্স ৰণ্ণসণ্ঠানৰত্থূহি লূখতং. সেনাসনলূখন্তি নাটকাদিসম্পত্তিৰিরহেন সেনাসনস্স লূখতং. ৰিৰিধন্তি অচেলকাদিভাৰেন অনেকপ্পকারং. দুক্করকারিকন্তি সরীরতাপনং.

অপরো নযো – ইমেসু হি চতূসু পুগ্গলেসু রূপে পমাণং গহেত্ৰা পসন্নো রূপপ্পমাণো নাম. রূপপ্পসন্নোতি তস্সেৰ অত্থৰচনং. ঘোসে পমাণং গহেত্ৰা পসন্নো ঘোসপ্পমাণো নাম. চীৰরলূখপত্তলূখেসু পমাণং গহেত্ৰা পসন্নো লূখপ্পমাণো নাম. ধম্মে পমাণং গহেত্ৰা পসন্নো ধম্মপ্পমাণো নাম. ইতরানি তেসংযেৰ অত্থৰচনানি. সব্বসত্তে চ তযো কোট্ঠাসে কত্ৰা দ্ৰে কোট্ঠাসা রূপপ্পমাণা, একো ন রূপপ্পমাণো. পঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৰা চত্তারো কোট্ঠাসা ঘোসপ্পমাণা, একো ন ঘোসপ্পমাণো. দস কোট্ঠাসে কত্ৰা নৰ কোট্ঠাসা লূখপ্পমাণা, একো ন লূখপ্পমাণো. সতসহস্সং কোট্ঠাসে কত্ৰা পন একো কোট্ঠাসোৰ ধম্মপ্পমাণো, সেসা ন ধম্মপ্পমাণা. এৰমযং চতুপ্পমাণো লোকসন্নিৰাসো.

এতস্মিং চতুপ্পমাণে লোকসন্নিৰাসে বুদ্ধেসু অপ্পসন্না মন্দা, পসন্নাৰ বহুকা. রূপপ্পমাণস্স হি বুদ্ধরূপতো উত্তরি পসাদাৰহং রূপং নাম নত্থি. ঘোসপ্পমাণস্স বুদ্ধানং কিত্তিঘোসতো উত্তরি পসাদাৰহো ঘোসো নাম নত্থি. লূখপ্পমাণস্স কাসিকানি ৰত্থানি মহারহানি কঞ্চনভাজনানি তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৰিকে সব্বসম্পত্তিযুত্তে পাসাদৰরে পহায পংসুকূলচীৰরসেলমযপত্তরুক্খমূলাদিসেনাসনসেৰিনো বুদ্ধস্স ভগৰতো লূখতো উত্তরি পসাদাৰহং অঞ্ঞং লূখং নাম নত্থি. ধম্মপ্পমাণস্স সদেৰকে লোকে অসাধারণসীলাদিগুণস্স তথাগতস্স সীলাদিগুণতো উত্তরি পসাদাৰহো অঞ্ঞো সীলাদিগুণো নাম নত্থি. ইতি ভগৰা ইমং চতুপ্পমাণিকং লোকসন্নিৰাসং মুট্ঠিনা গহেত্ৰা ৰিয ঠিতোতি.

১৭৩. অত্তহিতায পটিপন্নাদীসু – সীলসম্পন্নোতি সীলেন সম্পন্নো সমন্নাগতো. সমাধিসম্পন্নোতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থ চ সীলং লোকিযলোকুত্তরং কথিতং. তথা সমাধিপঞ্ঞা চ. ৰিমুত্তি অরহত্তফলৰিমুত্তিযেৰ. ঞাণদস্সনং একূনৰীসতিৰিধং পচ্চৰেক্খণঞাণং. নো পরন্তিআদীসু – পরপুগ্গলং ‘‘তযাপি সীলসম্পন্নেন ভৰিতুং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা যথা সীলং সমাদিযতি, এৰং ন সমাদপেতি, ন গণ্হাপেতি. এসেৰ নযো সব্বত্থ. এতেসু পন চতূসু পঠমো ৰক্কলিত্থেরসদিসো হোতি. দুতিযো উপনন্দসক্যপুত্তসদিসো. ততিযো সারিপুত্তমোগ্গল্লানত্থেরসদিসো. চতুত্থো দেৰদত্তসদিসোতি ৰেদিতব্বো.

১৭৪. অত্তন্তপাদীসু – অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পরিতাপনানুযোগং অত্তপরিতাপনানুযোগং. অচেলকোতি নিচ্চেলো, নগ্গো. মুত্তাচারোতি ৰিসট্ঠাচারো. উচ্চারকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচারেন ৰিরহিতো ঠিতকোৰ উচ্চারং করোতি, পস্সাৰং করোতি, খাদতি, ভুঞ্জতি চ. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি নিট্ঠিতে জিৰ্হায হত্থং অপলেখতি. উচ্চারং ৰা কত্ৰা হত্থস্মিঞ্ঞেৰ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৰা হত্থেন অপলেখতীতি দস্সেতি. তে কির দণ্ডকং সত্তোতি পঞ্ঞপেন্তি. তস্মা তেসং পটিপদং পূরেন্তো এৰং করোতি. ভিক্খাগহণত্থং ‘এহি ভদ্দন্তে’তি ৰুত্তো, ন এতীতি নএহিভদ্দন্তিকো. তেন হি ‘তিট্ঠ ভদ্দন্তে’তি ৰুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি নতিট্ঠভদ্দন্তিকো. তদুভযম্পি হেতং তিত্থিযা ‘‘এতস্স ৰচনং কতং ভৰিস্সতী’’তি ন করোন্তি. অভিহটন্তি পুরেতরং গহেত্ৰা আহটং ভিক্খং. উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইমং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৰং আরোচিতভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৰা ৰীথিং ৰা গামং ৰা পৰিসেয্যাথা’’তি এৰং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি, ন গণ্হাতি.

ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধরিত্ৰা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হাতি. ন কল়োপিমুখাতি কল়োপীতি উক্খলি, পচ্ছি ৰা. ততোপি ন গণ্হাতি. কস্মা? কুম্ভী কল়োপিযো কটচ্ছুনা পহারং লভন্তীতি. ন এল়কমন্তরন্তি উম্মারং অন্তরং কত্ৰা দিয্যমানং ন গণ্হাতি. কস্মা? অযং মং নিস্সায অন্তরকরণং লভতীতি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৰ নযো. দ্ৰিন্নন্তি দ্ৰীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হতি. কস্মা? কবল়ন্তরাযো হোতীতি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দারকো কিলমতি. পাযন্তিযা দারকস্স খীরন্তরাযো হোতি. পুরিসন্তরগতায রতিঅন্তরাযো হোতীতি ন গণ্হাতি ন সঙ্কিত্তীসূতি সঙ্কিত্তেত্ৰা কতভত্তেসু. দুব্ভিক্খসমযে কির অচেলকসাৰকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৰা ভত্তং পচন্তি, উক্কট্ঠাচেলকো ততো ন পটিগ্গণ্হাতি. ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো ‘পিণ্ডং লভিস্সামী’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৰা আহটং ন গণ্হাতি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তরাযো হোতীতি.

সণ্ডসণ্ডচারিনীতি সমূহসমূহচারিনী. সচে হি অচেলকং দিস্ৰা ‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’তি মানুস্সকা ভত্তগেহং পৰিসন্তি, তেসু চ পৰিসন্তেসু কল়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৰা সণ্ডসণ্ডা চরন্তি, ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হাতি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচরন্তরাযো জাতোতি. থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভারেহি কতং সোৰীরকং. এত্থ চ সুরাপানমেৰ সাৰজ্জং. অযং পন এতস্মিম্পি সাৰজ্জসঞ্ঞী. একাগারিকোতি যো একস্মিংযেৰ গেহে ভিক্খং লভিত্ৰা নিৰত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৰ আলোপেন যাপেতি. দ্ৰাগারিকাদীসুপি এসেৰ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৰা ঠপেন্তি.

একাহিকন্তি একদিৰসন্তরিকং. অড্ঢমাসিকন্তি অড্ঢমাসন্তরিকং. পরিযাযভত্তভোজনন্তি ৰারভত্তভোজনং. একাহৰারেন দ্ৰীহৰারেন সত্তাহৰারেন অড্ঢমাসৰারেনাতি – এৰং দিৰসৰারেন আভতভত্তভোজনং. সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো. সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো. নীৰারাদীসু – নীৰারা নাম তাৰ অরঞ্ঞে সযং জাতা ৰীহিজাতি. দদ্দুলন্তি চম্মকারেহি চম্মং ৰিলিখিত্ৰা ছড্ডিতকসটং. হটং ৰুচ্চতি সিলেসোপি, সেৰালোপি কণিকারাদিরুক্খনিয্যাসোপি. কণন্তি কুণ্ডকং. আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামোদনো. তং ছড্ডিতট্ঠানে গহেত্ৰা খাদতি. ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৰদন্তি. পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৰ. পৰত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী.

সাণানীতি সাণৰাকচেলানি. মসাণানীতি মিস্সকচেলানি. ছৰদুস্সানীতি মতসরীরতো ছড্ডিতৰত্থানি. এরকতিণাদীনি ৰা গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনানি. পংসুকূলানীতি পথৰিযং ছড্ডিতনন্তকানি. তিরীটানীতি রুক্খত্তচৰত্থানি. অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং. অজিনক্খিপন্তি তদেৰ মজ্ঝে ফালিতং. সখুরকন্তিপি ৰদন্তি. কুসচীরন্তি কুসতিণানি গন্থেত্ৰা কতচীরকং. ৰাকচীরফলকচীরেসুপি এসেৰ নযো. কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং. যং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি তন্তাৰুতানং ৰত্থানং কেসকম্বলো তেসং পতিকুট্ঠো অক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৩.১৩৮). ৰাল়কম্বলন্তি অস্সৰাল়াদীহি কতকম্বলং. উলূকপক্খন্তি উলূকপত্তানি গন্থেত্ৰা কতনিৰাসনং. উব্ভট্ঠকোতি উদ্ধং ঠিতকো.

উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৰীরিযং অনুযুত্তো. গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৰ হুত্ৰা উপ্পতিত্ৰা উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৰা পকতিকণ্টকে ৰা ভূমিযং কোট্টেত্ৰা তত্থ চম্মং অত্থরিত্ৰা ঠানচঙ্কমাদীনি করোতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৰ সেয্যং কপ্পেতি. সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং. ‘‘পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি দিৰসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৰাহেস্সামী’’তি উদকোরোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৰিহরতি.

১৭৫. পরং তপতীতি পরন্তপো. পরেসং পরিতাপনানুযোগং পরপরিতাপনানুযোগং. ওরব্ভিকাদীসু – উরব্ভা ৰুচ্চন্তি এল়কা. উরব্ভে হনতীতি ওরব্ভিকো. সূকরিকাদীসুপি – এসেৰ নযো. লুদ্দোতি দারুণো কক্খল়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধো কেৰট্টো. বন্ধনাগারিকোতি বন্ধনাগারগোপকো. কুরূরকম্মন্তাতি দারুণকম্মন্তা.

১৭৬. মুদ্ধাৰসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুরত্থিমেন নগরস্সাতি নগরতো পুরত্থিমদিসায. সন্ধাগারন্তি যঞ্ঞসালং. খরাজিনং নিৰাসেত্ৰাতি সখুরং অজিনচম্মং নিৰাসেত্ৰা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চ তেলেন চ. ঠপেত্ৰা হি সপ্পিং অৰসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৰুচ্চতি. কণ্ডুৰমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডুৰিতব্বকালে তেন কণ্ডুৰমানো. অনন্তরহিতাযাতি অসন্থতায. সরূপৰচ্ছাযাতি সদিসৰচ্ছায. সচে গাৰী সেতা হোতি, ৰচ্ছোপি সেতকোৰ সচে কবরা ৰা, রত্তা ৰা, ৰচ্ছোপি তাদিসোৰাতি – এৰং সরূপৰচ্ছায. সো এৰমাহাতি সো রাজা এৰং ৰদেতি. ৰচ্ছতরাতি তরুণৰচ্ছকভাৰং অতিক্কন্তা বলৰৰচ্ছা. ৰচ্ছতরীসুপি এসেৰ নযো. বরিহিসত্থাযাতি পরিক্খেপকরণত্থায চেৰ যঞ্ঞভূমিযং অত্থরণত্থায চ.

১৭৭. দিট্ঠেৰ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৰ অত্তভাৰে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৰুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৰা সীতলো জাতোতি সীতীভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৰেদেতীতি সুখপ্পটিসংৰেদী. ব্রহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা.

ইমং পন পুগ্গলং বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দস্সেতুং – ইধ তথাগতোতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতোতি অট্ঠহি কারণেহি ভগৰা তথাগতো – তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৰতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথাৰাদিতায তথাগতো, তথাকারিতায তথাগতো, অভিভৰনট্ঠেন তথাগতোতি. অরহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰিত্থারিতানেৰ. তং ধম্মন্তি তং ৰুত্তপ্পকারসম্পদং ধম্মং. সুণাতি গহপতি ৰাতি কস্মা পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতি? নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ. যেভুয্যেন হি খত্তিযকুলতো পব্বজিতা জাতিং নিস্সায মানং করোন্তি. ব্রাহ্মণকুলা পব্বজিতা মন্তে নিস্সায মানং করোন্তি. হীনজচ্চকুলা পব্বজিতা অত্তনো ৰিজাতিতায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গহপতিদারকা পন কচ্ছেহি সেদং মুঞ্চন্তেহি পিট্ঠিযা লোণং পুপ্ফমানায ভূমিং কসিত্ৰা তাদিসস্স মানস্স অভাৰতো নিহতমানদপ্পা হোন্তি. তে পব্বজিত্ৰা মানং ৰা দপ্পং ৰা অকত্ৰা যথাবলং বুদ্ধৰচনং উগ্গহেত্ৰা ৰিপস্সনায কম্মং করোন্তা সক্কোন্তি অরহত্তে পতিট্ঠাতুং. ইতরেহি চ কুলেহি নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতা নাম ন বহুকা, গহপতিকাৰ বহুকা. ইতি নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতীতি.

অঞ্ঞতরস্মিং ৰাতি ইতরেসং ৰা কুলানং অঞ্ঞতরস্মিং. পচ্চাজাতোতি পতিজাতো. তথাগতে সদ্ধং পটিলভতীতি পরিসুদ্ধং ধম্মং সুত্ৰা ধম্মস্সামিম্হি তথাগতে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৰত সো ভগৰা’’তি সদ্ধং পটিলভতি. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৰং পচ্চৰেক্খতি. সম্বাধো ঘরাৰাসোতি সচেপি সট্ঠিহত্থে ঘরে যোজনসতন্তরেপি ৰা দ্ৰে জাযম্পতিকা ৰসন্তি, তথাপি নেসং সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘরাৰাসো সম্বাধোযেৰ. রজোপথোতি রাগরজাদীনং উট্ঠানট্ঠানন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. আগমনপথোতিপি ৰত্তুং ৰট্টতি. অলগ্গনট্ঠেন অব্ভোকাসো ৰিযাতি অব্ভোকাসো. পব্বজিতো হি কূটাগাররতনপাসাদে চ দেৰৰিমানাদীসু চ সুপিহিতদ্ৰারৰাতপানেসু পটিচ্ছন্নেসু ৰসন্তোপি নেৰ লগ্গতি, ন সজ্জতি, ন বজ্ঝতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অব্ভোকাসো পব্বজ্জা’’তি.

অপিচ – সম্বাধো ঘরাৰাসো কুসলকিরিযায ওকাসাভাৰতো. রজোপথো অসংৰুতসঙ্কারট্ঠানং ৰিয রজানং কিলেসরজানং সন্নিপাতট্ঠানতো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জা কুসলকিরিযায যথাসুখং ওকাসসম্ভাৰতো. নযিদং সুকরং…পে… পব্বজেয্যন্তি এত্থ অযং সঙ্খেপকথা – যদেতং সিক্খত্তযব্রহ্মচরিযং একম্পি দিৰসং অখণ্ডং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিপুণ্ণং. একদিৰসম্পি চ কিলেসমলেন অমলিনং কত্ৰা চরিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপরিসুদ্ধং. সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চরিতব্বং. ইদং ন সুকরং অগারং অজ্ঝাৰসতা অগারমজ্ঝে ৰসন্তেন একন্তপরিপুণ্ণং…পে… চরিতুং – ‘‘যংনূনাহং কেসে চ মস্সুঞ্চ ওহারেত্ৰা কসাযরসপীততায কাসাযানি ব্রহ্মচরিযং চরন্তানং অনুচ্ছৰিকানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা পরিদহিত্ৰা অগারস্মা নিক্খমিত্ৰা অনগারিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. এত্থ চ যস্মা অগারস্স হিতং কসিৰাণিজ্জাদিকম্মং ‘‘অগারিয’’ন্তি ৰুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা ‘‘অনগারিয’’ন্তি ঞাতব্বা. তং অনগারিযং. পব্বজেয্যন্তি পটিপজ্জেয্যং. অপ্পং ৰাতি সহস্সতো হেট্ঠা ভোগক্খন্ধো অপ্পো নাম হোতি, সহস্সতো পট্ঠায মহা. অবন্ধনট্ঠেন ঞাতিযেৰ ঞাতিপরিৰট্টো. সোপি ৰীসতিযা হেট্ঠা অপ্পো হোতি, ৰীসতিযা পট্ঠায মহা.

১৭৮. ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ. যত্থ চেতে সহ জীৰন্তি, একজীৰিকা সভাগৰুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৰতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৰঞ্চ. তত্থ সিক্খনভাৰেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৰসমাপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খং পরিপূরেন্তো সাজীৰঞ্চ অৰীতিক্কমন্তো হুত্ৰা তদুভযং উপগতোতি অত্থো. পাণাতিপাতং পহাযাতিআদীসু পাণাতিপাতাদিকথা হেট্ঠা ৰিত্থারিতা এৰ. পহাযাতি ইমং পাণাতিপাতচেতনাসঙ্খাতং দুস্সীল্যং পজহিত্ৰা. পটিৰিরতো হোতীতি পহীনকালতো পট্ঠায ততো দুস্সীল্যতো ওরতো ৰিরতোৰ হোতি. নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থোতি পরূপঘাতত্থায দণ্ডং ৰা সত্থং ৰা আদায অৰত্তনতো নিক্খিত্তদণ্ডো চেৰ নিক্খিত্তসত্থো চাতি অত্থো. এত্থ চ ঠপেত্ৰা দণ্ডং, সব্বম্পি অৰসেসং উপকরণং সত্তানং ৰিনাসনভাৰতো ‘সত্থ’ন্তি ৰেদিতব্বং. যং পন ভিক্খূ কত্তরদণ্ডং ৰা দন্তকট্ঠৰাসিং ৰা পিপ্ফলিকং ৰা গহেত্ৰা ৰিচরন্তি, ন তং পরূপঘাতত্থায. তস্মা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থাত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছন্তি. লজ্জীতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায লজ্জায সমন্নাগতো. দযাপন্নোতি দযং মেত্তচিত্ততং আপন্নো. সব্বপাণভূতহিতানুকম্পীতি সব্বে পাণভূতে হিতেন অনুকম্পকো. তায দযাপন্নতায সব্বেসং পাণভূতানং হিতচিত্তকোতি অত্থো. ৰিহরতীতি ইরিযতি, পালেতি.

দিন্নমেৰ আদিযতীতি দিন্নাদাযী. চিত্তেনপি দিন্নমেৰ পটিকঙ্খতীতি দিন্নপাটিকঙ্খী. থেনেতীতি থেনো. ন থেনেন অথেনেন. অথেনত্তাযেৰ সুচিভূতেন. অত্তনাতি অত্তভাৰেন. অথেনং সুচিভূতং অত্তভাৰং কত্ৰা ৰিহরতীতি ৰুত্তং হোতি.

অব্রহ্মচরিযন্তি অসেট্ঠচরিযং. ব্রহ্মং সেট্ঠং আচারং চরতীতি ব্রহ্মচারী. আরাচারীতি অব্রহ্মচরিযতো দূরচারী. মেথুনাতি রাগপরিযুট্ঠানৰসেন সদিসত্তা মেথুনকাতি লদ্ধৰোহারেহি পটিসেৰিতব্বতো মেথুনাতি সঙ্খং গতা অসদ্ধম্মা. গামধম্মাতি গামৰাসীনং ধম্মা.

সচ্চং ৰদতীতি সচ্চৰাদী. সচ্চেন সচ্চং সন্দহতি ঘটেতীতি সচ্চসন্ধো. ন অন্তরন্তরা মুসা ৰদতীতি অত্থো. যো হি পুরিসো কদাচি মুসা ৰদতি, কদাচি সচ্চং, তস্স মুসাৰাদেন অন্তরিতত্তা সচ্চং সচ্চেন ন ঘটীযতি, তস্মা ন সো সচ্চসন্ধো. অযং পন ন তাদিসো. জীৰিতহেতুপি মুসা অৰত্ৰা সচ্চেন সচ্চং সন্দহতিযেৰাতি সচ্চসন্ধো. থেতোতি থিরো, থিরকথোতি অত্থো. একো হি পুগ্গলো হলিদ্দিরাগো ৰিয, থুসরাসিম্হি নিখাতখাণুকো ৰিয, অস্সপিট্ঠে ঠপিতকুম্ভণ্ডমিৰ চ, ন থিরকথো হোতি. একো পাসাণলেখা ৰিয, ইন্দখীলো ৰিয চ থিরকথো হোতি. অসিনা সীসে ছিন্দন্তেপি দ্ৰে কথা ন কথেতি. অযং ৰুচ্চতি থেতো. পচ্চযিকোতি পত্তিযাযিতব্বকো, সদ্ধাযিকোতি অত্থো. একচ্চো হি পুগ্গলো ন পচ্চযিকো হোতি. ‘ইদং কেন ৰুত্তং? অসুকেনা’তি ৰুত্তে ‘মা তস্স ৰচনং সদ্দহথা’তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. একো পচ্চযিকো হোতি. ‘ইদং কেন ৰুত্তং? অসুকেনা’তি ৰুত্তে ‘যদি তেন ৰুত্তং, ইদমেৰ পমাণং, ইদানি উপপরিক্খিতব্বং নত্থি, এৰমেৰ ইদ’ন্তি ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি পচ্চযিকো. অৰিসংৰাদকো লোকস্সাতি তায সচ্চৰাদিতায লোকং ন ৰিসংৰাদেতীতি অত্থো.

ইমেসং ভেদাযাতি যেসং ইতো সুত্ৰাতি ৰুত্তানং সন্তিকে সুতং, তেসং ভেদায. ভিন্নানং ৰা সন্ধাতাতি দ্ৰিন্নং মিত্তানং ৰা সমানুপজ্ঝাযকাদীনং ৰা কেনচিদেৰ কারণেন ভিন্নানং একমেকং উপসঙ্কমিত্ৰা – ‘তুম্হাকং ঈদিসে কুলে জাতানং, এৰং বহুস্সুতানং ইদং ন যুত্ত’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা সন্ধানং কত্তা. অনুপ্পদাতাতি সন্ধানানুপ্পদাতা. দ্ৰে জনে সমগ্গে দিস্ৰা – ‘তুম্হাকং এৰরূপে কুলে জাতানং, এৰরূপেহি গুণেহি সমন্নাগতানং অনুচ্ছৰিকমেত’ন্তিআদীনি ৰত্ৰা দল়্হীকম্মং কত্তাতি অত্থো. সমগ্গো আরামো অস্সাতি সমগ্গারামো. যত্থ সমগ্গা নত্থি, তত্থ ৰসিতুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গরামোতিপি পাল়ি. অযমেৰ অত্থো. সমগ্গরতোতি সমগ্গেসু রতো. তে পহায অঞ্ঞত্র গন্তুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গে দিস্ৰাপি সুত্ৰাপি নন্দতীতি সমগ্গনন্দী. সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতাতি যা ৰাচা সত্তে সমগ্গেযেৰ করোতি, তং সামগ্গীগুণপরিদীপকমেৰ ৰাচং ভাসতি, ন ইতরন্তি.

কালেন ৰদতীতি কালৰাদী. ৰত্তব্বযুত্তকালং সল্লক্খেত্ৰা ৰদতীতি অত্থো. ভূতং তথং তচ্ছং সভাৰমেৰ ৰদতীতি ভূতৰাদী. দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকত্থসন্নিস্সিতমেৰ কত্ৰা ৰদতীতি অত্থৰাদী. নৰলোকুত্তরধম্মসন্নিস্সিতং কত্ৰা ৰদতীতি ধম্মৰাদী. সংৰরৰিনযপহানৰিনযসন্নিস্সিতং কত্ৰা ৰদতীতি ৰিনযৰাদী. নিধানং ৰুচ্চতি ঠপনোকাসো. নিধানমস্স অত্থীতি নিধানৰতী. হদযে নিধাতব্বযুত্তকং ৰাচং ভাসিতাতি অত্থো. কালেনাতি এৰরূপিং ভাসমানোপি চ ‘‘অহং নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিস্সামী’’তি ন অকালেন ভাসতি. যুত্তকালং পন সল্লক্খেত্ৰাৰ ভাসতীতি অত্থো. সাপদেসন্তি সউপমং, সকারণন্তি অত্থো. পরিযন্তৰতিন্তি পরিচ্ছেদং দস্সেত্ৰা. যথাস্সা পরিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, এৰং ভাসতীতি অত্থো. অত্থসংহিতন্তি অনেকেহিপি নযেহি ৰিভজন্তেন পরিযাদাতুং অসক্কুণেয্যতায অত্থসম্পন্নং ভাসতি. যং ৰা সো অত্থৰাদী অত্থং ৰদতি, তেন অত্থেন সংহিতত্তা অত্থসংহিতং ৰাচং ভাসতি. ন অঞ্ঞং নিক্খিপিত্ৰা অঞ্ঞং ভাসতীতি ৰুত্তং হোতি.

১৭৯. বীজগামভূতগামসমারম্ভাতি মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফল়ুবীজং, অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চৰিধস্স বীজগামস্স চেৰ যস্স কস্সচি নীলতিণরুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমারম্ভা. ছেদনভেদনপচনাদিভাৰেন ৰিকোপনা পটিৰিরতোতি অত্থো. একভত্তিকোতি পাতরাসভত্তং, সাযমাসভত্তন্তি দ্ৰে ভত্তানি. তেসু পাতরাসভত্তং অন্তোমজ্ঝন্হিকেন পরিচ্ছিন্নং. ইতরং মজ্ঝন্হিকতো উদ্ধং অন্তোঅরুণেন. তস্মা অন্তোমজ্ঝন্হিকে দসক্খত্তুং ভুঞ্জমানোপি একভত্তিকোৰ হোতি. তং সন্ধায ৰুত্তং – একভত্তিকোতি. রত্তিযা ভোজনং রত্তি, ততো উপরতোতি রত্তূপরতো. অতিক্কন্তে মজ্ঝন্হিকে যাৰ সূরিযসত্থঙ্গমনা ভোজনং ৰিকালভোজনং নাম, ততো ৰিরতত্তা ৰিরতো ৰিকালভোজনা. সাসনস্স অননুলোমত্তা ৰিসূকং পটাণীভূতং দস্সনন্তি ৰিসূকদস্সনং. অত্তনা নচ্চননচ্চাপনাদিৰসেন নচ্চা চ গীতা চ ৰাদিতা চ অন্তমসো মযূরনচ্চনাপনাদিৰসেনপি পৰত্তানং নচ্চাদীনং ৰিসূকভূতা দস্সনা চাতি নচ্চগীতৰাদিতৰিসূকদস্সনা. নচ্চাদীনি হি অত্তনা পযোজেতুং ৰা পরেহি পযোজাপেতুং ৰা যুত্তানি পস্সিতুং ৰা নেৰ ভিক্খূনং ন ভিক্খুনীনং ৰট্টন্তি. মালাদীসু – মালাতি যংকিঞ্চি পুপ্ফং. গন্ধন্তি যংকিঞ্চি গন্ধজাতং. ৰিলেপনন্তি ছৰিরাগকরণং. তত্থ পিল়ন্ধন্তো ধারেতি নাম. ঊনট্ঠানং পূরেন্তো মণ্ডেতি নাম. গন্ধৰসেন ছৰিরাগৰসেন চ সাদিযন্তো ৰিভূসেতি নাম. ঠানং ৰুচ্চতি কারণং. তস্মা যায দুস্সীল্যচেতনায তানি মালাধারণাদীনি মহাজনো করোতি, ততো পটিৰিরতোতি অত্থো. উচ্চাসযনং ৰুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং. মহাসযনং অকপ্পিযসন্থতং, ততো পটিৰিরতোতি অত্থো. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. রজতন্তি কহাপণো, লোহমাসকো, জতুমাসকো, দারুমাসকোতি যে ৰোহারং গচ্ছন্তি. তস্স উভযস্সাপি পটিগ্গহণা পটিৰিরতো, নেৰ নং উগ্গণ্হাতি, ন উগ্গণ্হাপেতি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযতীতি অত্থো.

আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণাতি সালিৰীহিযৰগোধুমকঙ্গুৰরককুদ্রূসকসঙ্খাতস্স সত্তৰিধস্সাপি আমকধঞ্ঞস্স পটিগ্গহণা. ন কেৰলঞ্চ এতেসং পটিগ্গহণমেৰ, আমসনম্পি ভিক্খূনং ন ৰট্টতিযেৰ. আমকমংসপটিগ্গহণাতি এত্থ অঞ্ঞত্র ওদিস্স অনুঞ্ঞাতা আমকমচ্ছমংসানং পটিগ্গহণমেৰ ভিক্খূনং ন ৰট্টতি, নো আমসনং. ইত্থিকুমারিকপটিগ্গহণাতি এত্থ ইত্থীতি পুরিসন্তরগতা. ইতরা কুমারিকা নাম. তাসং পটিগ্গহণম্পি আমসনম্পি অকপ্পিযমেৰ. দাসিদাসপটিগ্গহণাতি এত্থ দাসিদাসৰসেনেৰ তেসং পটিগ্গহণং ন ৰট্টতি. ‘কপ্পিযকারকং দম্মি’, ‘আরামিকং দম্মী’তি এৰং ৰুত্তে পন ৰট্টতি. অজেল়কাদীসুপি খেত্তৰত্থুপরিযোসানেসু কপ্পিযাকপ্পিযনযো ৰিনযৰসেন উপপরিক্খিতব্বো. তত্থ খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং রুহতি. ৰত্থু নাম যস্মিং অপরণ্ণং রুহতি. যত্থ ৰা উভযম্পি রুহতি তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৰত্থু. খেত্তৰত্থুসীসেন চেত্থ ৰাপিতল়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৰ.

দূতেয্যং ৰুচ্চতি দূতকম্মং. গিহীনং পহিতং পণ্ণং ৰা সাসনং ৰা গহেত্ৰা তত্থ তত্থ গমনং. পহীণগমনং ৰুচ্চতি পরঘরং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং. অনুযোগো নাম তদুভযকরণং. তস্মা দূতেয্যপহীণগমনানং অনুগোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কযৰিক্কযাতি কযা চ ৰিক্কযা চ. তুলাকূটাদীসু – কূটন্তি ৰঞ্চনং. তত্থ তুলাকূটং নাম রূপকূটং, অঙ্গকূটং গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ রূপকূটং নাম দ্ৰে তুলা সমরূপা কত্ৰা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে রজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিরং কত্ৰা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৰা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে করোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.

কংসো ৰুচ্চতি সুৰণ্ণপাতি. তায ৰঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৰণ্ণপাতিং কত্ৰা অঞ্ঞা দ্ৰে তিস্সো লোহপাতিযো সুৰণ্ণৰণ্ণা করোন্তি, ততো জনপদং গন্ত্ৰা কিঞ্চিদেৰ অড্ঢকুলং পৰিসিত্ৰা সুৰণ্ণভাজনানি কিণথা’তি ৰত্ৰা অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতরং দাতুকামা হোন্তি. ততো তেহি ‘কথং ইমেসং সুৰণ্ণভাৰো জানিতব্বো’তি ৰুত্তে ‘ৰীমংসিত্ৰা গণ্হথা’তি সুৰণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৰা সব্বপাতিযো দত্ৰা গচ্ছন্তি.

মানকূটং নাম হদযভেদসিখাভেদরজ্জুভেদৰসেন তিৰিধং হোতি. তত্থ হদযভেদো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠা ছিদ্দেন মানেন ‘সণিকং আসিঞ্চা’তি ৰত্ৰা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘরাপেত্ৰা গণ্হাতি. দদন্তো ছিদ্দং পিধায সীঘং পূরেত্ৰা দেতি. সিখাভেদো তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৰা গণ্হাতি. দদন্তো ৰেগেন পূরেত্ৰা সিখং ছিন্দন্তো দেতি. রজ্জুভেদো খেত্তৰত্থুমিননকালে লব্ভতি. লঞ্জং অলভন্তা হি খেত্তং অমহন্তম্পি মহন্তং কত্ৰা মিনন্তি.

উক্কোটনাদীসু – উক্কোটনন্তি অস্সামিকে সামিকে কাতুং লঞ্জগ্গহণং. ৰঞ্চনন্তি তেহি তেহি উপাযেহি পরেসং ৰঞ্চনং. তত্রিদমেকং ৰত্থু – একো কির লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৰা আগচ্ছতি. তমেকো ধুত্তো – ‘‘কিং ভো মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি আহ. ‘‘মিগো দ্ৰে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি চ ৰুত্তে কহাপণং দত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা থোকং গন্ত্ৰা নিৰত্তো, ‘‘ন মে ভো মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. তেন হি ‘‘দ্ৰে কহাপণে দেহী’’তি. সো আহ – ‘‘ননু তে, ভো, মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নো’’তি? ‘‘আম দিন্নো’’তি. ইদম্পি মিগপোতকং গণ্হ, এৰং সো চ কহাপণো অযঞ্চ কহাপণগ্ঘণকো মিগপোতকোতি দ্ৰে কহাপণা ভৰিস্সন্তীতি. সো ‘‘কারণং ৰদতী’’তি সল্লক্খেত্ৰা মিগপোতকং গহেত্ৰা মিগং অদাসীতি.

নিকতীতি যোগৰসেন ৰা মাযাৰসেন ৰা অপামঙ্গং পামঙ্গন্তি, অমণিং মণীতি, অসুৰণ্ণং সুৰণ্ণন্তি কত্ৰা পতিরূপকেন ৰঞ্চনং. সাচিযোগোতি কুটিলযোগো. এতেসংযেৰ উক্কোটনাদীনমেতং নামং. তস্মা উক্কোটনসাচিযোগো ৰঞ্চনসাচিযোগো নিকতিসাচিযোগোতি এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেচি অঞ্ঞং দস্সেত্ৰা অঞ্ঞস্স পরিৰত্তনং ‘সাচিযোগো’তি ৰদন্তি. তং পন ৰঞ্চনেনেৰ সঙ্গহিতং.

ছেদনাদীসু – ছেদনন্তি হত্থচ্ছেদনাদি. ৰধোতি মারণং. বন্ধোতি রজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধনং. ৰিপরামোসোতি হিমৰিপরামোসো, গুম্বৰিপরামোসোতি দুৰিধো. যঞ্হি হিমপাতসমযে হিমেন পটিচ্ছন্না হুত্ৰা মগ্গপ্পটিপন্নং জনং মুসন্তি, অযং হিমৰিপরামোসো. যং গুম্বাদীহি পটিচ্ছন্না মুসন্তি, অযং গুম্বৰিপরামোসো. আলোপো ৰুচ্চতি গামনিগমাদীনং ৰিলোপকরণং. সহসাকারোতি সাহসিককিরিযা. গেহং পৰিসিত্ৰা মনুস্সানং উরে সত্থং ঠপেত্ৰা ইচ্ছিতভণ্ডগ্গহণং. এৰমেতস্মা ছেদন…পে… সহসাকারা পটিৰিরতো হোতি.

১৮০. সো সন্তুট্ঠো হোতীতি সো চতূসু পচ্চযেসু দ্ৰাদসৰিধেন ইতরীতরপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতো হোতি. কাযপরিহারিকেনাতি কাযং পরিহরণমত্তকেন. কুচ্ছিপরিহারিকেনাতি কুচ্ছিপরিহরণমত্তকেন. সমাদাযেৰ পক্কমতীতি অট্ঠৰিধং ভিক্খু পরিক্খারমত্তকং সব্বং গহেত্ৰাৰ কাযপটিবদ্ধং কত্ৰাৰ গচ্ছতি. ‘‘মম ৰিহারো পরিৰেণং উপট্ঠাকো’’তি সঙ্গো ৰা বদ্ধো ৰা ন হোতি. সো জিযা মুত্তসরো ৰিয যূথা পক্কন্তো, মত্তহত্থী ৰিয ইচ্ছিতিচ্ছিতং সেনাসনং ৰনসণ্ডং রুক্খমূলং ৰনপত্থং পব্ভারং পরিভুঞ্জন্তো একোৰ তিট্ঠতি, একোৰ নিসীদতি. সব্বিরিযাপথেসু একোৰ অদুতিযো.

‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি,

সন্তুস্সমানো ইতরীতরেন;

পরিস্সযানং সহিতা অছম্ভী,

একো চরে খগ্গৰিসাণকপ্পো’’তি. (সু. নি. ৪২);

এৰং ৰণ্ণিতং খগ্গৰিসাণকপ্পতং আপজ্জতি.

ইদানি তমত্থং উপমায সাধেন্তো, ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহ. তত্থ পক্খী সকুণোতি পক্খযুত্তো সকুণো. ডেতীতি উপ্পততি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – সকুণো নাম ‘‘অসুকস্মিং পদেসে রুক্খো পরিপক্কফলো’’তি ঞত্ৰা নানাদিসাহি আগন্ত্ৰা নখপক্খতুণ্ডাদীহি তস্স ফলানি ৰিজ্ঝন্তা ৰিধুনন্তা খাদন্তি. ‘‘ইদং অজ্জতনায, ইদং স্ৰাতনায ভৰিস্সতী’’তি তেসং ন হোতি. ফলে পন খীণে নেৰ রুক্খস্স আরক্খং ঠপেন্তি, ন তত্থ পত্তং ৰা নখং ৰা তুণ্ডং ৰা ঠপেন্তি. অথ খো তস্মিং রুক্খে অনপেক্খো হুত্ৰা যো যং দিসাভাগং ইচ্ছতি, সো তেন সপত্তভারোৰ উপ্পতিত্ৰা গচ্ছতি. এৰমেৰ অযং ভিক্খু নিস্সঙ্গো নিরপেক্খোযেৰ পক্কমতি, তেন ৰুত্তং সমাদাযেৰ পক্কমতীতি. অরিযেনাতি নিদ্দোসেন. অজ্ঝত্তন্তি সকে অত্তভাৰে. অনৰজ্জসুখন্তি নিদ্দোসসুখং.

১৮১. সো চক্খুনা রূপং দিস্ৰাতি সো ইমিনা অরিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো ভিক্খু চক্খুৰিঞ্ঞাণেন রূপং পস্সিত্ৰাতি অত্থো. সেসপদেসুপি যং ৰত্তব্বং, তং সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. অব্যাসেকসুখন্তি কিলেসেহি অনৰসিত্তসুখং. অৰিকিণ্ণসুখন্তিপি ৰুত্তং. ইন্দ্রিযসংৰরসুখঞ্হি দিট্ঠাদীসু দিট্ঠমত্তাদিৰসেন পৰত্ততায অৰিকিণ্ণং হোতি.

১৮২. সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি সো মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্রিযানং সংৰরেন সমন্নাগতো ভিক্খু ইমেসু অভিক্কন্তপটিক্কন্তাদীসু সত্তসু ঠানেসু সতিসম্পজঞ্ঞৰসেন সম্পজানকারী হোতি. তত্থ যং ৰত্তব্বং সিযা, তং ঝানৰিভঙ্গে ৰুত্তমেৰ.

সো ইমিনা চাতিআদিনা কিং দস্সেতি? অরঞ্ঞৰাসস্স পচ্চযসম্পত্তিং দস্সেতি. যস্স হি ইমে চত্তারো পচ্চযা নত্থি, তস্স অরঞ্ঞৰাসো ন ইজ্ঝতি, তিরচ্ছানগতেহি ৰা ৰনচরকেহি ৰা সদ্ধিং ৰত্তব্বতং আপজ্জতি. অরঞ্ঞে অধিৰত্থা দেৰতা ‘‘কিং এৰরূপস্স পাপভিক্খুনো অরঞ্ঞৰাসেনা’’তি ভেরৰং সদ্দং সাৰেন্তি. হত্থেহি সীসং পহরিত্ৰা পলাযনাকারং করোন্তি. ‘‘অসুকো ভিক্খু অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ পাপকম্মং অকাসী’’তি অযসো পত্থরতি. যস্স পনেতে চত্তারো পচ্চযা অত্থি, তস্স অরঞ্ঞৰাসো ইজ্ঝতি. সো হি অত্তনো সীলং পচ্চৰেক্খন্তো কিঞ্চি কাল়কং ৰা তিলকং ৰা অপস্সন্তো পীতিং উপ্পাদেত্ৰা তং খযতো ৰযতো সম্মসন্তো অরিযভূমিং ওক্কমতি. অরঞ্ঞে অধিৰত্থা দেৰতা অত্তমনা ৰণ্ণং ভাসন্তি. ইতিস্স উদকে পক্খিত্ততেলবিন্দু ৰিয যসো ৰিত্থারিকো হোতি. ৰিৰিত্তন্তিআদীনি হেট্ঠা ৰুত্তত্থানেৰ. সো এৰং সমাহিতে চিত্তে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতীতি এত্তকে ঠানে যং ৰত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৰিসুদ্ধিমগ্গে ৰুত্তমেৰ.

১৮৫. ততিযৰিজ্জায সো এৰং সমাহিতে চিত্তেতি ৰিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৰেদিতব্বং. আসৰানং খযঞাণাযাতি অরহত্তমগ্গঞাণত্থায. অরহত্তমগ্গো হি আসৰানং ৰিনাসনতো আসৰানং খযোতি ৰুচ্চতি. তত্র চেতং ঞাণং তপ্পরিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেতীতি ৰিপস্সনাচিত্তং অভিনীহরতি. সো ইদং দুক্খন্তি এৰমাদীসু – ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সরসলক্খণপ্পটিৰেধেন যথাভূতং পজানাতি, পটিৰিজ্ঝতি. তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং – অযং দুক্খসমুদযোতি; তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৰা নিরুজ্ঝতি, তং তেসং অপ্পৰত্তিং নিব্বানং – অযং দুক্খনিরোধোতি; তস্স চ সম্পাপকং অরিযমগ্গং – অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদাতি সরসলক্খণপটিৰেধেন যথাভূতং পজানাতি, পটিৰিজ্ঝতীতি – এৰমত্থো ৰেদিতব্বো.

এৰং সরূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৰা ইদানি কিলেসৰসেন পরিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৰাতিআদিমাহ. তস্স এৰং জানতো এৰং পস্সতোতি তস্স এৰং জানন্তস্স এৰং পস্সন্তস্স সহ ৰিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেতি. কামাসৰাতি কামাসৰতো. ৰিমুচ্চতীতি ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতি. ৰিমুত্তস্মিন্তি ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৰিমুত্তং হোতি. ৰিমুত্তস্মিং ৰিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৰেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং. তেন হি ঞাণেন সো পচ্চৰেক্খন্তো ‘খীণা জাতী’তিআদীনি পজানাতি. ৰুসিতন্তি ৰুট্ঠং পরিৰুট্ঠং কতং চরিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্রহ্মচরিযন্তি মগ্গব্রহ্মচরিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্রহ্মচরিযৰাসং ৰসন্তি নাম. খীণাসৰো ৰুট্ঠৰাসো. তস্মা সো অত্তনো ব্রহ্মচরিযৰাসং পচ্চৰেক্খন্তো ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযন্তি পজানাতি. কতং করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পরিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিরিযাভাৰনাৰসেন সোল়সৰিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং করোন্তি; খীণাসৰো কতকরণীযো. তস্মা সো অত্তনো করণীযং পচ্চৰেক্খন্তো. ‘‘কতং করণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপরং ইত্থত্তাযাতি ‘‘ইদানি পুন এত্থভাৰায এৰং সোল়সকিচ্চভাৰায কিলেসক্খযায ৰা মগ্গভাৰনাকিচ্চং নত্থী’’তি পজানাতি.

১৮৬. সরাগাদীসু – অপ্পহীনোতি ৰিক্খম্ভনপ্পহানেন ৰা তদঙ্গপ্পহানেন ৰা সমুচ্ছেদপ্পহানেন ৰা অপ্পহীনো.

১৮৭. লাভী হোতীতিআদীসু – লাভীতি লাভৰা পটিলভিত্ৰা ঠিতো. অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সাতি নিযকজ্ঝত্তসঙ্খাতে অত্তনো চিত্তে উপ্পন্নস্স চেতোসমথস্স. অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযাতি অধিপঞ্ঞাসঙ্খাতায খন্ধধম্মেসু অনিচ্চাদিৰসেন পৰত্তায ৰিপস্সনায. রূপসহগতানন্তি রূপনিমিত্তারম্মণানং রূপাৰচরসমাপত্তীনং. অরূপসহগতানন্তি ন রূপনিমিত্তারম্মণানং অরূপসমাপত্তীনং. এত্থ চ পঠমো অট্ঠসমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো. দুতিযো সুক্খৰিপস্সকঅরিযসাৰকো. ততিযো অট্ঠসমাপত্তিলাভী অরিযসাৰকো. চতুত্থো লোকিযমহাজনো ৰেদিতব্বো.

১৮৮. অনুসোতগামীআদীসু – অনুসোতগামীতি ৰট্টসোতং অনুগতো, ৰট্টসোতে নিমুগ্গো পুথুজ্জনো ৰেদিতব্বো. পটিসোতগামীতি পটিসোতগমনো. অনুসোতং অগন্ত্ৰা পটিসোতং গচ্ছন্তস্সেতং অধিৰচনং. পাপঞ্চ কম্মং ন করোতীতি পঞ্ঞত্তং ৰীতিক্কমন্তো ন করোতি. সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেনাতি কিলেসপরিযুট্ঠানে সতি উপ্পন্নেন দুক্খদোমনস্সেন সদ্ধিম্পি. পরিপুণ্ণন্তি তিস্সন্নং সিক্খানং একাযপি অনূনং. পরিসুদ্ধন্তি নিরুপক্কিলেসং. ব্রহ্মচরিযন্তি সেট্ঠচরিযং. ইমিনা ৰারেন সোতাপন্নসকদাগামিনো কথিতা. কিং পন তে রুদন্তা ব্রহ্মচরিযং চরন্তীতি? আম. কিলেসরোদনেন রুদন্তা চরন্তি নাম. সীলসম্পন্নো পুথুজ্জনভিক্খুপি এত্থেৰ সঙ্গহিতো.

ঠিতত্তোতি ঠিতসভাৰো. অনাগামীতি কামরাগব্যাপাদেহি অকম্পনীযচিত্ততায চ তম্হা লোকা অনাৰত্তিধম্মতায চ ঠিতসভাৰো নাম. তিণ্ণোতি তণ্হাসোতং উত্তিণ্ণো. পারঙ্গতোতি নিব্বানপারং গতো. থলে তিট্ঠতীতি অরহত্তফলসমাপত্তিথলে তিট্ঠতি. চেতোৰিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৰিমুত্তিন্তি ফলঞাণং. অযং ৰুচ্চতীতি অযং খীণাসৰো ‘‘তিণ্ণো পারঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্রাহ্মণো’’তি ৰুচ্চতি. বাহিতপাপতায হি এস ব্রাহ্মণো নাম.

১৮৯. অপ্পস্সুতাদীসু – অপ্পকং সুতং হোতীতি নৰঙ্গে সত্থুসাসনে কিঞ্চিদেৰ থোকং সুতং হোতি. ন অত্থমঞ্ঞায, ন ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপটিপন্নো হোতীতি অট্ঠকথঞ্চ পাল়িঞ্চ জানিত্ৰা লোকুত্তরধম্মস্স অনুরূপধম্মং পুব্বভাগপটিপদং পটিপন্নো ন হোতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

১৯০. সমণমচলাদীসু – সমণমচলোতি সমণঅচলো, মকারো পদসন্ধিকরো. নিচ্চলসমণো, থিরসমণোতি অত্থো. অযং ৰুচ্চতীতি অযং সোতাপন্নো সাসনে মূলজাতায সদ্ধায পতিট্ঠিতত্তা ‘সমণমচলো’তি ৰুচ্চতি. সকদাগামী পন রজ্জনকিলেসস্স অত্থিতায সমণপদুমোতি ৰুত্তো. রত্তট্ঠো হি ইধ পদুমট্ঠো নামাতি ৰুত্তং. অনাগামী কামরাগসঙ্খাতস্স রজ্জনকিলেসস্স নত্থিতায সমণপুণ্ডরীকোতি ৰুত্তো. পণ্ডরট্ঠো হি ইধ পুণ্ডরীকট্ঠো নামাতি ৰুত্তং. খীণাসৰো চ থদ্ধভাৰকরানং কিলেসানং অভাৰেন সমণেসু সমণসুখুমালো নামাতি ৰুত্তো. অপ্পদুক্খট্ঠেনপি চেস সমণসুখুমালোযেৰাতি.

চতুক্কনিদ্দেসৰণ্ণনা.