৫. পঞ্চকনিদ্দেসৰণ্ণনা

১৯১. পঞ্চকে – তত্রাতি তেসু ‘‘আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতী’’তিআদিনা নযেন হেট্ঠা উদ্দিট্ঠপুগ্গলেসু. য্ৰাযন্তি যো অযং. আরভতীতি এত্থ আরম্ভসদ্দো কম্মকিরিযাহিংসনৰীরিযৰিকোপনাপত্তিৰীতিক্কমেসু ৰত্ততি. তথা হেস ‘‘যংকিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আরম্ভপচ্চযা’’তি (সু. নি. ৭৪৮) কম্মে আগতো. ‘‘মহাযঞ্ঞা মহারম্ভা, ন তে হোন্তি মহপ্ফলা’’তি (অ. নি. ৪.৩৯) কিরিযাযং. ‘‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আরভন্তী’’তি (ম. নি. ২.৫১-৫২) হিংসনে. ‘‘আরভথ, নিক্খমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে’’তি (সং. নি. ১.১৮৫) ৰীরিযে. ‘‘বীজগামভূতগামসমারম্ভা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪; ম. নি. ১.২৯৩) ৰিকোপনে. ‘‘আরভতি চ ৰিপ্পটিসারী চ হোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪২) অযং পন আপত্তিৰীতিক্কমে আগতো. তস্মা আপত্তিৰীতিক্কমৰসেন আরভতি চেৰ তপ্পচ্চযা ৰিপ্পটিসারী চ হোতীতি অযমেত্থ অত্থো.

যথাভূতং নপ্পজানাতীতি অনধিগতত্তা যথাসভাৰতো ন জানাতি. যত্থস্সাতি যস্মিং অস্স, যং ঠানং পত্ৰা এতস্স পুগ্গলস্স উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপরিসেসা নিরুজ্ঝন্তীতি অত্থো. কিং পন পত্ৰা তে নিরুজ্ঝন্তীতি? অরহত্তমগ্গং. ফলপ্পত্তস্স পন নিরুদ্ধা নাম হোন্তি. এৰং সন্তেপি ইধ মগ্গকিচ্চৰসেন ফলমেৰ ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. আরম্ভজাতি আপত্তিৰীতিক্কমসম্ভৰা. ৰিপ্পটিসারজাতি ৰিপ্পটিসারতো জাতা. পৰড্ঢন্তীতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনেন ৰড্ঢন্তি. সাধূতি আযাচনসাধু. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰ অপরদ্ধঞ্চ ৰত আযস্মতা, এৰং সন্তেপি মযং আযস্মন্তং যাচাম – ‘‘দেসেতব্বযুত্তকস্স দেসনায, ৰুট্ঠাতব্বযুত্তকস্স ৰুট্ঠানেন, আৰিকাতব্বযুত্তকস্স আৰিকিরিযায, আরম্ভজে আসৰে পহায, সুদ্ধন্তে ঠিতভাৰপচ্চৰেক্খণেন ৰিপ্পটিসারজে আসৰে পটিৰিনোদেত্ৰা নীহরিত্ৰা ৰিপস্সনাচিত্তঞ্চেৰ ৰিপস্সনাপঞ্ঞঞ্চ ভাৰেতূ’’তি. অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেনাতি এতেন পঞ্চমেন খীণাসৰপুগ্গলেন. সমসমো ভৰিস্সতীতি লোকুত্তরগুণেহি সমভাৰেনেৰ সমো ভৰিস্সতীতি এৰং খীণাসৰেন ওৰদিতব্বোতি অত্থো.

আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতীতি আপত্তিং আপজ্জতি. তং পন দেসেতুং সভাগপুগ্গলং পরিযেসতি. তস্মা ন ৰিপ্পটিসারী হোতি. অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযং পন ‘‘ৰুট্ঠিতত্তা ন ৰিপ্পটিসারী হোতী’’তি ৰুত্তং. ন আরভতি ৰিপ্পটিসারী হোতীতি আপত্তিং নাপজ্জতি, ৰিনযপঞ্ঞত্তিযং পন অকোৰিদত্তা অনাপত্তিযং আপত্তিসঞ্ঞী হুত্ৰা ৰিপ্পটিসারী হোতি. অঙ্গুত্তরট্ঠকথাযং পন ‘‘সকিং আপত্তিং আপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায পচ্ছা কিঞ্চাপি নাপজ্জতি, ৰিপ্পটিসারং পন ৰিনোদেতুং ন সক্কোতী’’তি ৰুত্তং. ন আরভতি ন ৰিপ্পটিসারী হোতীতি নেৰ আপত্তিং আপজ্জতি, ন ৰিপ্পটিসারী হোতি. কতমো পনেস পুগ্গলোতি? ওস্সট্ঠৰীরিযপুগ্গলো. সো হি ‘‘কিং মে ইমস্মিং বুদ্ধকালে পরিনিব্বানেন, অনাগতে মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধকালে পরিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৰিসুদ্ধসীলোপি পটিপত্তিং ন পূরেতি. সোপি ‘‘কিমত্থং আযস্মা পমত্তো ৰিহরতি পুথুজ্জনস্স নাম গতি অনিবদ্ধা. আযস্মা হি মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধস্স সম্মুখভাৰং লভেয্যপি ন লভেয্যাপীতি অরহত্তত্থায ৰিপস্সনং ভাৰেহী’’তি ওৰদিতব্বোৰ. সেসং সব্বত্থ ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

১৯২. দত্ৰা অৰজানাতীতিআদীসু – একো ভিক্খু মহাপুঞ্ঞো চতুপচ্চযলাভী হোতি. সো চীৰরাদীনি লভিত্ৰা অঞ্ঞং অপ্পপুঞ্ঞং আপুচ্ছতি. সোপি তস্মিং পুনপ্পুনং আপুচ্ছন্তেপি গণ্হাতিযেৰ. অথস্স ইতরো থোকং কুপিতো হুত্ৰা মঙ্কুভাৰং উপ্পাদেতুকামো ৰদতি – ‘‘অযং অত্তনো ধম্মতায চীৰরাদীনি ন লভতি, অম্হে নিস্সায লভতী’’তি. এৰং পুগ্গলো দত্ৰা অৰজানাতি নাম. একো পন একেন সদ্ধিং দ্ৰে তীণি ৰস্সানি ৰসন্তো পুব্বে তং পুগ্গলং গরুং কত্ৰা পচ্ছা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে চিত্তীকারং ন করোতি, আসনাপি ন ৰুট্ঠাতি, উপট্ঠানম্পি ন গচ্ছতি. এৰং পুগ্গলো সংৰাসেন অৰজানাতি নাম.

আধেয্যমুখোতি আদিতো ধেয্যমুখো. পঠমৰচনস্মিংযেৰ ঠপিতমুখোতি অত্থো. অধিমুচ্চিতা হোতীতি সদ্ধাতা হোতি. তত্রাযং নযো – একো পুগ্গলো সারুপ্পংযেৰ ভিক্খুং ‘অসারুপ্পো এসো’তি কথেতি, তং সুত্ৰা এস নিট্ঠং গচ্ছতি. পুন অঞ্ঞেন সভাগেন ভিক্খুনা ‘সারুপ্পো অয’ন্তি ৰুত্তেপি তস্স ৰচনং ন গণ্হাতি ‘‘অসুকেন নাম ‘অসারুপ্পো অয’ন্তি অম্হাকং কথিত’’ন্তি পুরিমভিক্খুনোৰ কথং গণ্হাতি. অপরোপিস্স দুস্সীলং ‘সীলৰা’তি কথেতি. তস্স ৰচনং সদ্দহিত্ৰা পুন অঞ্ঞেন ‘‘অসারুপ্পো এস ভিক্খু, নাযং তুম্হাকং সন্তিকং উপসঙ্কমিতুং যুত্তো’’তি ৰুত্তোপি তস্স ৰচনং অগ্গহেত্ৰা পুরিমস্সেৰ কথং গণ্হাতি. অপরো ৰণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতি, অৰণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতিযেৰ. অযম্পি আধেয্যমুখোযেৰ নাম. আধাতব্বমুখো যং যং সুণাতি, তত্থ তত্থ ঠপিতমুখোতি অত্থো.

লোলোতি সদ্ধাদীনং ইত্তরকালট্ঠিতিকত্তা অস্সদ্ধিযাদীহি লুলিতভাৰেন লোলো. ইত্তরসদ্ধোতি পরিত্তসদ্ধো, অপরিপুণ্ণসদ্ধো. সেসেসুপি এসেৰ নযো. এত্থ পন পুনপ্পুনং ভজনৰসেন সদ্ধাৰ ভত্তি. পেমং সদ্ধাপেমং গেহসিতপেমম্পি ৰট্টতি. পসাদো সদ্ধাপসাদোৰ. এৰং পুগ্গলো লোলো হোতীতি এৰং ইত্তরসদ্ধাদিতায পুগ্গলো লোলো নাম হোতি. হলিদ্দিরাগো ৰিয, থুসরাসিম্হি কোট্টিতখাণুকো ৰিয, অস্সপিট্ঠিযং ঠপিতকুম্ভণ্ডং ৰিয চ অনিবদ্ধট্ঠানো মুহুত্তেন পসীদতি, মুহুত্তেন কুপ্পতি.

মন্দো মোমূহোতি অঞ্ঞাণভাৰেন মন্দো অৰিসদতায মোমূহো. মহামূল়্হোতি অত্থো.

১৯৩. যোধাজীৰূপমেসু – যোধাজীৰাতি যুদ্ধূপজীৰিনো. রজগ্গন্তি হত্থিঅস্সাদীনং পাদপ্পহারভিন্নায ভূমিযা উগ্গতং রজক্খন্ধং. ন সন্থম্ভতীতি সন্থম্ভিত্ৰা ঠাতুং ন সক্কোতি. সহতি রজগ্গন্তি রজক্খন্ধং দিস্ৰাপি অধিৰাসেতি. ধজগ্গন্তি হত্থিঅস্সাদিপিট্ঠেসু ৰা রথেসু ৰা উস্সাপিতানং ধজানং অগ্গং. উস্সারণন্তি হত্থিঅস্সরথাদীনঞ্চেৰ বলকাযস্স চ উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং. সম্পহারেতি সমাগতে অপ্পমত্তকেপি পহারে. হঞ্ঞতীতি ৰিহঞ্ঞতি, ৰিঘাতং আপজ্জতি. ব্যাপজ্জতীতি ৰিপত্তিং আপজ্জতি, পকতিভাৰং জহতি. সহতি সম্পহারন্তি দ্ৰে তযো পহারে পত্ৰাপি সহতি, অধিৰাসেতি. তমেৰ সঙ্গামসীসন্তি তমেৰ জযখন্ধাৰারট্ঠানং. অজ্ঝাৰসতীতি সত্তাহমত্তং অভিভৰিত্ৰা আৰসতি. কিং কারণা? লদ্ধপ্পহারানং পহারজগ্গনত্থঞ্চেৰ কতকম্মানং ৰিসেসং ঞত্ৰা ঠানন্তরদানত্থঞ্চ ইস্সরিযসুখানুভৰনত্থঞ্চ.

১৯৪. ইদানি যস্মা সত্থু যোধাজীৰেহি কিচ্চং নত্থি, ইমস্মিং পন সাসনে তথারূপে পঞ্চ পুগ্গলে দস্সেতুং ইদং ওপম্মং আভতং, তস্মা তে পুগ্গলে দস্সেন্তো এৰমেৰন্তিআদিমাহ.

তত্থ সংসীদতীতি মিচ্ছাৰিতক্কস্মিং ৰিসীদতি, অনুপৰিসতি. ন সক্কোতি ব্রহ্মচরিযং সন্ধারেতুন্তি ব্রহ্মচরিযৰাসং অনুপচ্ছিজ্জমানং গোপেতুং ন সক্কোতি. সিক্খাদুব্বল্যং আৰিকত্ৰাতি সিক্খায দুব্বলভাৰং পকাসেত্ৰা. কিমস্স রজগ্গস্মিন্তি কিং তস্স পুগ্গলস্স রজগ্গং নামাতি ৰদতি. অভিরূপাতি অভিরূপৰতী. দস্সনীযাতি দস্সনযোগ্গা. পাসাদিকাতি দস্সনেনেৰ চিত্তপ্পসাদাৰহা. পরমাযাতি উত্তমায. ৰণ্ণপোক্খরতাযাতি সরীরৰণ্ণেন চেৰ অঙ্গসণ্ঠানেন চ.

১৯৬. ঊহসতীতি অৰহসতি. উল্লপতীতি কথেতি. উজ্জগ্ঘতীতি পাণিং পহরিত্ৰা মহাহসিতং হসতি. উপ্পণ্ডেতীতি উপ্পণ্ডনকথং কথেতি.

১৯৭. অভিনিসীদতীতি অভিভৰিত্ৰা সন্তিকে ৰা একাসনে ৰা নিসীদতি. দুতিযপদেপি এসেৰ নযো. অজ্ঝোত্থরতীতি অৰত্থরতি.

১৯৮. ৰিনিৰেঠেত্ৰা ৰিনিমোচেত্ৰাতি গহিতট্ঠানতো তস্স হত্থং ৰিনিৰেঠেত্ৰা চেৰ, মোচেত্ৰা চ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ.

১৯৯. পিণ্ডপাতিকেসু – মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৰ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং; অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৰ পিণ্ডপাতিকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি পিণ্ডপাতিকস্স মে সতো ‘‘অযং পিণ্ডপাতিকো’’তি চতুপচ্চযসক্কারং করিস্সন্তি. লজ্জী, অপ্পিচ্ছোতিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৰেস্সন্তীতি. এৰং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৰা তায পাপিচ্ছায অভিভূতো হুত্ৰা পিণ্ডপাতিকো হোতি. উম্মাদৰসেন পিণ্ডায চরন্তো পন উম্মাদা চিত্তৰিক্খেপা পিণ্ডপাতিকো নাম হোতি. ৰণ্ণিতন্তি ইদং পিণ্ডপাতিকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি চ বুদ্ধসাৰকেহি চ ৰণ্ণিতং পসত্থন্তি পিণ্ডপাতিকো হোতি. অপ্পিচ্ছতংযেৰ নিস্সাযাতিআদীসু – ‘‘ইতি অপ্পিচ্ছো ভৰিস্সামি, ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং অপ্পিচ্ছতায সংৰত্তিস্সতি; ‘ইতি সন্তুট্ঠো ভৰিস্সামি ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং সন্তুট্ঠিযা সংৰত্তিস্সতি’; ‘ইতি কিলেসে সংলিখিস্সামি’, ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং কিলেসসল্লেখনত্থায সংৰত্তিস্সতী’’তি পিণ্ডপাতিকো হোতি. ইদমত্থিতন্তি ইমায কল্যাণায পটিপত্তিযা অত্থিকভাৰং, ইমিনা ৰা পিণ্ডপাতমত্তেন অত্থিকভাৰং. যং যং লদ্ধং তেন তেনেৰ যাপনভাৰং নিস্সাযাতি অত্থো. অগ্গোতি জেট্ঠকো. সেসানি তস্সেৰ ৰেৰচনানি.

গৰা খীরন্তি গাৰিতো খীরং নাম হোতি, ন ৰিনা গাৰিযা. খীরম্হা দধীতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এৰমেৰন্তি যথা এতেসু পঞ্চসু গোরসেসু সপ্পিমণ্ডো অগ্গো; এৰমেৰং ইমেসু পঞ্চসু পিণ্ডপাতিকেসু য্ৰাযং অপ্পিচ্ছতাদীনি নিস্সায পিণ্ডপাতিকো হোতি. অযং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৰরো চ. ইমেসু পন পঞ্চসু পিণ্ডপাতিকেসু দ্ৰেৰ জনা পিণ্ডপাতিকা, তযো ন পিণ্ডপাতিকা. নামমত্তেন পন পিণ্ডপাতিকাতি ৰেদিতব্বা. খলুপচ্ছাভত্তিকাদীসুপি এসেৰ নযোতি.

পঞ্চকনিদ্দেসৰণ্ণনা.