৫. ঝানসুত্তৰণ্ণনা
৩৬. পঞ্চমে আসৰানং খযন্তি অরহত্তং. যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতন্তি তস্মিং পঠমজ্ঝানক্খণে ৰত্থুৰসেন ৰা চিত্তসমুট্ঠানিকাদিৰসেন ৰা যং রূপং নাম পৰত্ততি. ৰেদনাগতাদীনি সম্পযুত্তৰেদনাদীনং ৰসেন ৰেদিতব্বানি. তে ধম্মেতি তে রূপাদযো পঞ্চক্খন্ধধম্মে. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৰা অভাৰাকারেন অনিচ্চতো, পটিপীল়নাকারেন দুক্খতো, রুজ্জনাকারেন রোগতো, অন্তোদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৰিট্ঠট্ঠেন অনুকন্তনট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, আবাধনট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পরতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, অস্সামিকট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্ততো. সমনুপস্সতীতি বলৰৰিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি.
তেহি ধম্মেহীতি তেহি পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. পটিৰাপেতীতি নিব্বানৰসেন নিৰত্তেতি. অমতায ধাতুযাতি নিব্বানধাতুযা. চিত্তং উপসংহরতীতি ঞাণেন আনিসংসং দিস্ৰা ওতারেতি. সন্তন্তি পচ্চনীকসন্ততায সন্তং. পণীতন্তি অতপ্পকং. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতীতি সো তস্মিং পঠমজ্ঝানে ঠিতো তং বলৰৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. অপরো নযো – সো তেহি ধম্মেহীতি যস্মা অনিচ্চতোতিআদীসু অনিচ্চতো পলোকতোতি দ্ৰীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পরতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং. তস্মা সো তেহি এৰং তিলক্খণং আরোপেত্ৰা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৰাপেতীতি চিত্তং পটিসংহরতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহরতীতি ৰিপস্সনাচিত্তং তাৰ সৰনৰসেন থুতিৰসেন পরিযত্তিৰসেন পঞ্ঞত্তিৰসেন চ সন্তং নিব্বানন্তি এৰং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহরতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আরম্মণকরণৰসেনেৰ ‘‘এতং সন্তং এতং পণীত’’ন্তি ন এৰং ৰদতি. ইমিনা পনাকারেন তং পটিৰিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহরতীতি অত্থো.
সো তত্থ ঠিতোতি তস্সা তিলক্খণারম্মণায ৰিপস্সনায ঠিতো. আসৰানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তারো মগ্গে ভাৰেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. তেনেৰ ধম্মরাগেনাতি সমথৰিপস্সনাধম্মে ছন্দরাগেন. ধম্মনন্দিযাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সমথৰিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দরাগং পরিযাদাতুং সক্কোন্তো অরহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.
তিণপুরিসরূপকে ৰাতি তিণপোত্থকরূপে ৰা. দূরে কণ্ডে পাতেতীতি দূরেপাতী. অৰিরাধিতং ৰিজ্ঝতীতি অক্খণৰেধী. যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতন্তি ইধ রূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা রূপাৰচরজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা রূপং অতিক্কমিত্ৰা অরূপাৰচরসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৰসেনাপি অনেন রূপং সমতিক্কন্তং, হেট্ঠা রূপং সম্মসিত্ৰা তং অতিক্কম্ম ইদানি অরূপং সম্মসতীতি ৰিপস্সনাৰসেনাপি অনেন রূপং অতিক্কন্তং. আরুপ্পে পন সব্বসোপি রূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি রূপং ন গহিতং. অথ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কস্মা ন গহিতন্তি? সুখুমত্তা. তস্মিঞ্হি চত্তারোপি অরূপক্খন্ধা সুখুমা ন সম্মসনূপগা. তেনেৰাহ – ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যাৰতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৰতা অঞ্ঞাপটিৰেধো’’তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰতা সচিত্তকসমাপত্তি নাম অত্থি, তাৰতা ওল়ারিকে ধম্মে সম্মসতো অঞ্ঞাপটিৰেধো হোতি, অরহত্তং সম্পজ্জতি. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পন সুখুমত্তা সঞ্ঞাসমাপত্তীতি ন ৰুচ্চতি. ঝাযীহেতেতি ঝাযীহি ঝানাভিরতেহি এতানি. ৰুট্ঠহিত্ৰাতি ততো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায. সমক্খাতব্বানীতি সম্মা অক্খাতব্বানি, ‘‘সন্তানি পণীতানী’’তি এৰং কেৰলং আচিক্খিতব্বানি থোমেতব্বানি ৰণ্ণেতব্বানীতি.