.নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স.

অঙ্গুত্তরনিকাযে

নৰকনিপাত-অট্ঠকথা

১. পঠমপণ্ণাসকং

১. সম্বোধিৰগ্গো

১. সম্বোধিসুত্তৰণ্ণনা

১. নৰকনিপাতস্স পঠমে সম্বোধিপক্খিকানন্তি চতুমগ্গসঙ্খাতস্স সম্বোধিস্স পক্খে ভৰানং, উপকারকানন্তি অত্থো. পাল়িযং আগতে নৰ ধম্মে সন্ধাযেৰং পুচ্ছতি. কা উপনিসাতি কো উপনিস্সযপচ্চযো. অভিসল্লেখন্তীতি অভিসল্লেখিকা. সমথৰিপস্সনাচিত্তস্স ৰিৰরণে সপ্পাযা উপকারকাতি চেতোৰিৰরণসপ্পাযা. অপ্পিচ্ছতং আরব্ভ পৰত্তা কথা অপ্পিচ্ছকথা. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

অসুভা ভাৰেতব্বা রাগস্স পহানাযাতি অযমত্থো সালিলাযকোপমায ৰিভাৰেতব্বো – একো হি পুরিসো অসিতং গহেত্ৰা কোটিতো পট্ঠায সালিক্খেত্তে সালিযো লাযতি. অথস্স ৰতিং ভিন্দিত্ৰা গাৰো পৰিসিংসু. সো অসিতং ঠপেত্ৰা যট্ঠিং আদায তেনেৰ মগ্গেন গাৰো নীহরিত্ৰা ৰতিং পাকতিকং কত্ৰা পুনপি অসিতং আদায সালিযো লাযি. এত্থ সালিক্খেত্তং ৰিয বুদ্ধসাসনং দট্ঠব্বং, সালিলাযকো ৰিয যোগাৰচরো, অসিতং ৰিয পঞ্ঞা, লাযনকালো ৰিয ৰিপস্সনায কম্মকরণকালো, যট্ঠি ৰিয অসুভকম্মট্ঠানং, ৰতি ৰিয সংৰরো, ৰতিং ভিন্দিত্ৰা গাৰীনং পৰিসনং ৰিয সহসা অপ্পটিসঙ্খায পমাদং আরব্ভ রাগস্স উপ্পজ্জনং, অসিতং ঠপেত্ৰা যট্ঠিং আদায পৰিট্ঠমগ্গেনেৰ গাৰো নীহরিত্ৰা ৰতিং পটিপাকতিকং কত্ৰা পুন কোটিতো পট্ঠায সালিলাযনং ৰিয অসুভকম্মট্ঠানেন রাগং ৰিক্খম্ভেত্ৰা পুন ৰিপস্সনায কম্মং আরভনকালো. ইমমত্থং সন্ধায ৰুত্তং – ‘‘অসুভা ভাৰেতব্বা রাগস্স পহানাযা’’তি.

তত্থ রাগস্সাতি পঞ্চকামগুণিকরাগস্স. মেত্তাতি মেত্তাকম্মট্ঠানং. ব্যাপাদস্স পহানাযাতি ৰুত্তনযেনেৰ উপ্পন্নস্স কোপস্স পজহনত্থায. আনাপানস্সতীতি সোল়সৰত্থুকা আনাপানস্সতি. ৰিতক্কুপচ্ছেদাযাতি ৰুত্তনযেনেৰ উপ্পন্নানং ৰিতক্কানং উপচ্ছেদনত্থায. অস্মিমানসমুগ্ঘাতাযাতি অস্মীতি উপ্পজ্জনকস্স মানস্স সমুগ্ঘাতত্থায. অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতীতি অনিচ্চলক্খণে দিট্ঠে অনত্তলক্খণং দিট্ঠমেৰ হোতি. এতেসু হি তীসু লক্খণেসু একস্মিং দিট্ঠে ইতরদ্ৰযং দিট্ঠমেৰ হোতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অনিচ্চসঞ্ঞিনো, ভিক্খৰে, অনত্তসঞ্ঞা সণ্ঠাতী’’তি. দিট্ঠেৰ ধম্মে নিব্বানন্তি দিট্ঠেযেৰ ধম্মে অপচ্চযপরিনিব্বানঞ্চ পাপুণাতীতি ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

২. নিস্সযসুত্তৰণ্ণনা

২. দুতিযে নিস্সযসম্পন্নোতি পতিট্ঠাসম্পন্নো. সদ্ধন্তি ওকপ্পনসদ্ধং. ৰীরিযন্তি কাযিকচেতসিকৰীরিযং. যংসাতি যং অস্স. অরিযায পঞ্ঞাযাতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. সঙ্খাযাতি জানিত্ৰা. একং পটিসেৰতীতি সেৰিতব্বযুত্তকং সেৰতি. অধিৰাসেতীতি অধিৰাসেতব্বযুত্তকং অধিৰাসেতি. পরিৰজ্জেতীতি পরিৰজ্জেতব্বযুত্তকং পরিৰজ্জেতি. ৰিনোদেতীতি নীহরিতব্বযুত্তকং নীহরতি. এৰং খো ভিক্খূতি এৰং খো ভিক্খু উগ্গহপরিপুচ্ছাৰসেন চেৰ ধম্মৰৰত্থানৰসেন চ পটিসেৰিতব্বাদীনি সুপ্পটিৰিদ্ধানি সুপচ্চক্খানি কত্ৰা পটিসেৰন্তো অধিৰাসেন্তো পরিৰজ্জেন্তো ৰিনোদেন্তো চ ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো নাম হোতীতি.

৩. মেঘিযসুত্তৰণ্ণনা

৩. ততিযে চালিকাযন্তি এৰংনামকে নগরে. তং কির চলমগ্গং নিস্সায কতত্তা ওলোকেন্তানং চলমানং ৰিয উপট্ঠাতি, তস্মা চালিকাতি সঙ্খং গতং. চালিযপব্বতেতি সোপি পব্বতো সব্বসেতত্তা কাল়পক্খুপোসথে ওলোকেন্তানং চলমানো ৰিয উপট্ঠাতি, তস্মা চালিযপব্বতোতি ৰুত্তো. তত্থ মহন্তং ৰিহারং কারযিংসু. ইতি ভগৰা তং নগরং নিস্সায চালিকাপব্বতমহাৰিহারে ৰিহরতি. জন্তুগামন্তি এৰংনামকং অপরম্পি তস্সেৰ ৰিহারস্স গোচরগামং. জত্তুগামন্তিপি পঠন্তি. পধানত্থিকস্সাতি পধানকম্মিকস্স. পধানাযাতি সমণধম্মকরণত্থায. আগমেহি তাৰাতি সত্থা থেরস্স ৰচনং সুত্ৰা উপধারেন্তো ‘‘ন তাৰস্স ঞাণং পরিপক্ক’’ন্তি ঞত্ৰা পটিবাহন্তো এৰমাহ. এককম্হি তাৰাতি ইদং পনস্স ‘‘এৰমযং গন্ত্ৰাপি কম্মে অনিপ্ফজ্জমানে নিরাসঙ্কো হুত্ৰা পেমৰসেন পুন আগচ্ছিস্সতী’’তি চিত্তমদ্দৰজননত্থং আহ. নত্থি কিঞ্চি উত্তরি করণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতুন্নং কিচ্চানং কতত্তা অঞ্ঞং উত্তরি করণীযং নাম নত্থি. কতস্স ৰা পটিচযোতি অধিগতস্স ৰা পুন পটিচযোপি নত্থি. ন হি ভাৰিতমগ্গো পুন ভাৰীযতি, ন পহীনকিলেসানং পুন পহানং অত্থি. পধানন্তি খো, মেঘিয, ৰদমানং কিন্তি ৰদেয্যামাতি ‘‘সমণধম্মং করোমী’’তি তং ৰদমানং মযং অঞ্ঞং কিং নাম ৰদেয্যাম.

দিৰাৰিহারং নিসীদীতি দিৰাৰিহারত্থায নিসীদি. নিসীদন্তো চ যস্মিং মঙ্গলসিলাপট্টে পুব্বে অনুপটিপাটিযা পঞ্চ জাতিসতানি রাজা হুত্ৰা উয্যানকীল়িকং কীল়ন্তো তিৰিধনাটকপরিৰারো নিসীদি, তস্মিংযেৰ নিসীদি. অথস্স নিসিন্নকালতো পট্ঠায সমণভাৰো জহিতো ৰিয অহোসি, রাজৰেসং গহেত্ৰা নাটকৰরপরিৰুতো সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা মহারহে পল্লঙ্কে নিসিন্নো ৰিয জাতো. অথস্স তং সম্পত্তিং অস্সাদযতো কামৰিতক্কো উদপাদি. সো তস্মিংযেৰ খণে মহাযোধেহি গহিতে দ্ৰে চোরে আনেত্ৰা পুরতো ঠপিতে ৰিয অদ্দস. তেসু একস্স ৰধং আণাপনৰসেনস্স ব্যাপাদৰিতক্কো উপ্পজ্জি, একস্স বন্ধনং আণাপনৰসেন ৰিহিংসাৰিতক্কো. এৰং সো লতাজালেন রুক্খো ৰিয মধুমক্খিকাহি মধুঘাতকো ৰিয অকুসলৰিতক্কেহি পরিক্খিত্তো অহোসি. তং সন্ধায – অথ খো আযস্মতো মেঘিযস্সাতিআদি ৰুত্তং. অন্ৰাসত্তাতি অনুবদ্ধা সম্পরিৰারিতা. যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি এৰং পাপৰিতক্কেহি সম্পরিকিণ্ণো কম্মট্ঠানং সপ্পাযং কাতুং অসক্কোন্তো ‘‘ইদং ৰত দিস্ৰা দীঘদস্সী ভগৰা পটিসেধেসী’’তি সল্লক্খেত্ৰা ‘‘ইদং কারণং দসবলস্স আরোচেস্সামী’’তি নিসিন্নাসনতো ৰুট্ঠায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি.

৪. নন্দকসুত্তৰণ্ণনা

৪. চতুত্থে উপট্ঠানসালাযন্তি ভোজনসালাযং. যেনুপট্ঠানসালাতি সত্থা নন্দকত্থেরেন মধুরস্সরেন আরদ্ধায ধম্মদেসনায সদ্দং সুত্ৰা, ‘‘আনন্দ, কো এসো উপট্ঠানসালায মধুরস্সরেন ধম্মং দেসেতী’’তি পুচ্ছিত্ৰা ‘‘ধম্মকথিকনন্দকত্থেরস্স অজ্জ, ভন্তে, ৰারো’’তি সুত্ৰা ‘‘অতিমধুরং কত্ৰা, আনন্দ, এসো ভিক্খু ধম্মং কথেতি, মযম্পি গন্ত্ৰা সুণিস্সামা’’তি ৰত্ৰা যেনুপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি. বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসীতি ছব্বণ্ণরস্মিযো চীৰরগব্ভে পটিচ্ছাদেত্ৰা অঞ্ঞাতকৰেসেন অট্ঠাসি. কথাপরিযোসানং আগমযমানোতি ‘‘ইদমৰোচা’’তি ইদং কথাৰসানং উদিক্খমানো ধম্মকথং সুণন্তো অট্ঠাসিযেৰ. অথাযস্মা আনন্দো নিক্খন্তে পঠমে যামে সত্থু সঞ্ঞং অদাসি – ‘‘পঠমযামো অতিক্কন্তো, ভন্তে, থোকং ৰিস্সমথা’’তি. সত্থা তত্থেৰ অট্ঠাসি. অথাযস্মা আনন্দো মজ্ঝিমযামেপি নিক্খন্তে, ‘‘ভন্তে, তুম্হে পকতিযা খত্তিযসুখুমালা, পুন বুদ্ধসুখুমালাতি পরমসুখুমালা, মজ্ঝিমযামোপি অতিক্কন্তো, মুহুত্তং ৰিস্সমথা’’তি আহ. সত্থা তত্থেৰ অট্ঠাসি. তত্থ ঠিতকস্সেৰস্স অরুণগ্গং পঞ্ঞাযিত্থ. অরুণুগ্গমনঞ্চ থেরস্স ‘‘ইদমৰোচা’’তি পাপেত্ৰা কথাপরিযোসানঞ্চ দসবলস্স ছব্বণ্ণসরীরস্মিৰিস্সজ্জনঞ্চ একপ্পহারেনেৰ অহোসি. অগ্গল়ং আকোটেসীতি অগ্গনখেন দ্ৰারকৰাটং আকোটেসি.

সারজ্জমানরূপোতি হরাযমানো ওত্তপ্পমানো. দোমনস্সসারজ্জং পনস্স নত্থি. এত্তকম্পি নো নপ্পটিভাসেয্যাতি পটিসম্ভিদাপ্পত্তস্স অপ্পটিভানং নাম নত্থি. এত্তকম্পি ন কথেয্যন্তি দস্সেতি. সাধু সাধূতি থেরস্স ধম্মদেসনং সম্পহংসন্তো আহ. অযঞ্হেত্থ অত্থো ‘‘সুগহিতা চ তে ধম্মদেসনা সুকথিতা চা’’তি. কুলপুত্তানন্তি আচারকুলপুত্তানঞ্চেৰ জাতিকুলপুত্তানঞ্চ. অরিযো চ তুণ্হিভাৰোতি দুতিযজ্ঝানসমাপত্তিং সন্ধাযেৰমাহ. অধিপঞ্ঞাধম্মৰিপস্সনাযাতি সঙ্খারপরিগ্গহৰিপস্সনাঞাণস্স. চতুপ্পাদকোতি অস্সগোণগদ্রভাদিকো. ইদং ৰত্ৰাতি ইমং চতূহঙ্গেহি সমন্নাগতং ধম্মং কথযিত্ৰা. ৰিহারং পাৰিসীতি গন্ধকুটিং পৰিট্ঠো.

কালেন ধম্মস্সৰনেতি কালে কালে ধম্মস্সৰনস্মিং. ধম্মসাকচ্ছাযাতি পঞ্হকথায. গম্ভীরং অত্থপদন্তি গম্ভীরং গুল়্হং রহস্সং অত্থং. পঞ্ঞাযাতি সহৰিপস্সনায মগ্গপঞ্ঞায. সম্মসনপটিৰেধপঞ্ঞাপি উগ্গহপরিপুচ্ছাপঞ্ঞাপি ৰট্টতিযেৰ. পত্তো ৰা পজ্জতি ৰাতি অরহত্তং পত্তো ৰা পাপুণিস্সতি ৰাতি এৰং গুণসম্ভাৰনায সম্ভাৰেতি. অপ্পত্তমানসাতি অপ্পত্তঅরহত্তা, অরহত্তং ৰা অপ্পত্তং মানসং এতেসন্তিপি অপ্পত্তমানসা. দিট্ঠধম্মসুখৰিহারন্তি এত্থ দিট্ঠধম্মসুখৰিহারো লোকিযোপি ৰট্টতি লোকুত্তরোপি.

৫. বলসুত্তৰণ্ণনা

৫. পঞ্চমে অৰিজ্জাকোসজ্জসাৰজ্জঅস্সদ্ধিযেসু অকম্পনতো পঞ্ঞাবলাদীনি দট্ঠব্বানি. অকুসলসঙ্খাতাতি অকুসলাতি ঞাতা. এস নযো সব্বত্থ. নালমরিযাতি অরিযভাৰং কাতুং অসমত্থা, অরিযানং ৰা অননুচ্ছৰিকা. ৰোদিট্ঠাতি সুট্ঠু দিট্ঠা. ৰোচরিতাতি মনোদ্ৰারে সমুদাচারপ্পত্তা. অত্থিকস্সাতি ধম্মদেসনায অত্থিকস্স. আজীৰিকাভযন্তি জীৰিতৰুত্তিভযং. অসিলোকভযন্তি গরহাভযং. পরিসাসারজ্জভযন্তি পরিসং পত্ৰা সারজ্জং ওক্কমনভযং. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

৬. সেৰনাসুত্তৰণ্ণনা

৬. ছট্ঠে জীৰিতপরিক্খারাতি জীৰিতসম্ভারা. সমুদানেতব্বাতি সমাহরিতব্বা. কসিরেন সমুদাগচ্ছন্তীতি দুক্খেন উপ্পজ্জন্তি. রত্তিভাগং ৰা দিৰসভাগং ৰাতি এত্থ রত্তিভাগে ঞত্ৰা রত্তিভাগেযেৰ পক্কমিতব্বং, রত্তিং চণ্ডৰাল়াদিপরিপন্থে সতি অরুণুগ্গমনং আগমেতব্বং. দিৰসভাগে ঞত্ৰা দিৰা পক্কমিতব্বং, দিৰা পরিপন্থে সতি সূরিযত্থঙ্গমনং আগমেতব্বং. সঙ্খাপীতি সামঞ্ঞত্থস্স ভাৰনাপারিপূরিআগমনং জানিত্ৰা. সো পুগ্গলোতি পদস্স পন ‘‘নানুবন্ধিতব্বো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অনাপুচ্ছাতি ইধ পন তং পুগ্গলং অনাপুচ্ছা পক্কমিতব্বন্তি অত্থো. অপি পনুজ্জমানেনাতি অপি নিক্কড্ঢিযমানেন. এৰরূপো হি পুগ্গলো সচেপি দারুকলাপসতং ৰা উদকঘটসতং ৰা ৰালিকাঘটসতং ৰা দণ্ডং আরোপেতি, মা ইধ ৰসীতি নিক্কড্ঢাপেতি ৰা, তং খমাপেত্ৰাপি যাৰজীৰং সো অনুবন্ধিতব্বোৰ, ন ৰিজহিতব্বো.

৭. সুতৰাসুত্তৰণ্ণনা

৭. সত্তমে পঞ্চ ঠানানি অজ্ঝাচরিতুন্তি পঞ্চ কারণানি অতিক্কমিতুং. পাণন্তি অন্তমসো কুন্থকিপিল্লিকং. অদিন্নন্তি অন্তমসো তিণসলাকম্পি পরসন্তকং. থেয্যসঙ্খাতন্তি থেয্যচিত্তেন. সন্নিধিকারকং কামে পরিভুঞ্জিতুন্তি সন্নিধিং কত্ৰা ঠপেত্ৰা ৰত্থুকামকিলেসকামে পরিভুঞ্জিতুং অভব্বো. অকপ্পিযং কামগুণং সন্ধাযেতং ৰুত্তং. বুদ্ধং পচ্চক্খাতুন্তি ‘‘ন বুদ্ধো অয’’ন্তি এৰং পটিক্খিপিতুং. ধম্মাদীসুপি এসেৰ নযো. এৰং তাৰ অট্ঠকথায আগতং. পাল়িযং পন ইমস্মিং সুত্তে অগতিগমনানি কথিতানি.

৮-১০. সজ্ঝসুত্তাদিৰণ্ণনা

৮-১০. অট্ঠমে বুদ্ধাদীনং পচ্চক্খানং কথিতং. নৰমে পুথুজ্জনেন সদ্ধিং গহিতত্তা ‘‘আহুনেয্যা’’তি ৰুত্তং. দসমে গোত্রভূতি সোতাপত্তিমগ্গস্স অনন্তরপচ্চযেন সিখাপত্তবলৰৰিপস্সনাচিত্তেন সমন্নাগতো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সম্বোধৰগ্গো পঠমো.

২. সীহনাদৰগ্গো

১. সীহনাদসুত্তৰণ্ণনা

১১. দুতিযস্স পঠমে যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমীতি ‘‘সচে সত্থা চারিকং পক্কমিতুকামো অস্স, ইমস্মিং কালে পক্কমেয্য. হন্দাহং চারিকং গমনত্থায সত্থারং আপুচ্ছামী’’তি চিন্তেত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো উপসঙ্কমি. আযস্মা মং, ভন্তেতি সো কির ভিক্খু থেরং মহতা ভিক্খুপরিৰারেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা ‘‘ইমে ভিক্খূ তথাগতং পহায সারিপুত্তং পরিৰারেত্ৰা নিক্খন্তা, গমনৰিচ্ছেদমস্স করিস্সামী’’তি অট্ঠানে কোপং বন্ধিত্ৰা এৰমাহ. তত্থ আসজ্জাতি ঘট্টেত্ৰা. অপ্পটিনিস্সজ্জাতি অক্খমাপেত্ৰা অচ্চযং অদেসেত্ৰা. কিস্মিং পন সো কারণে আঘাতং বন্ধীতি? থেরস্স কির দসবলং ৰন্দিত্ৰা উট্ঠায গচ্ছতো চীৰরকণ্ণো তস্স সরীরং ফুসি, ৰাতো পহরীতিপি ৰদন্তি. এত্তকেন আঘাতং বন্ধিত্ৰা থেরং মহতা পরিৰারেন গচ্ছন্তং দিস্ৰা উসূযমানো ‘‘গমনৰিচ্ছেদমস্স করিস্সামী’’তি এৰমাহ. এহি ত্ৰং ভিক্খূতি সত্থা তস্স ভিক্খুনো ৰচনং সুত্ৰা ‘‘ন তং ভিক্খু সারিপুত্তো পহরীতি ৰুত্তে, ‘ভন্তে, তুম্হে অত্তনো অগ্গসাৰকস্সেৰ পক্খং ৰহথ, ন ময্হ’ন্তি মযি মনোপদোসং কত্ৰা অপাযে নিব্বত্তেয্যা’’তি ঞত্ৰা ‘‘সারিপুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ইমমত্থং পুচ্ছিস্সামী’’তি একং ভিক্খুং আমন্তেত্ৰা এৰমাহ. অৰাপুরণং আদাযাতি কুঞ্চিকং গহেত্ৰা. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং পমুখনাদং অপ্পটিৰত্তিযনাদং. এৰং দ্ৰীহি মহাথেরেহি আরোচিতো ভিক্খুসঙ্ঘো রত্তিট্ঠানদিৰাট্ঠানানি পহায সত্থু সন্তিকং অগমাসি. খীযনধম্মন্তি কথাধম্মং.

গূথগতন্তি গূথমেৰ. সেসেসুপি এসেৰ নযো. পথৰীসমেনাতি অকুজ্ঝনট্ঠেন পথৰিযা সমানেন. ন হি পথৰী ‘‘মযি সুচিং নিক্খিপন্তী’’তি সোমনস্সং করোতি, ন ‘‘অসুচিং নিক্খিপন্তী’’তি দোমনস্সং. ময্হম্পি এৰরূপং চিত্তন্তি দস্সেতি. ৰিপুলেনাতি অপরিত্তেন. মহগ্গতেনাতি মহন্তভাৰং গতেন. অপ্পমাণেনাতি ৰড্ঢিতপ্পমাণেন. অৰেরেনাতি অকুসলৰেরপুগ্গলৰেররহিতেন. অব্যাপজ্ঝেনাতি নিদ্দুক্খেন ৰিগতদোমনস্সেন. সো ইধাতি সো অনুপট্ঠিতকাযানুপস্সনাসতিপট্ঠানো ভিক্খু এৰং করেয্য, মাদিসো কথং এৰরূপং করিস্সতি, ভন্তেতি পঠমং সীহনাদং নদি. এৰং সব্বত্থ যোজনা ৰেদিতব্বা.

রজোহরণন্তি রজসম্মজ্জনচোল়কং, পাদপুঞ্ছন্তি, তস্সেৰ নামং. কল়োপিহত্থোতি পচ্ছিহত্থো উক্খলিহত্থো ৰা. নন্তকৰাসীতি অন্তচ্ছিন্নপিলোতিকৰসনো. সূরতোতি সুচিসীলো সোরচ্চেন সমন্নাগতো. সুদন্তোতি সুট্ঠু দমথং উপগতো. সুৰিনীতোতি সুট্ঠু সিক্খিতো. ন কঞ্চি হিংসতীতি ৰিসাণাদীসু গণ্হন্তম্পি পিট্ঠিং পরিমজ্জন্তম্পি ন কঞ্চি ৰিহেঠেতি. উসভছিন্নৰিসাণসমেনাতি উসভস্স ছিন্নৰিসাণস্স চিত্তসদিসেন.

অট্টীযেয্যাতি অট্টো পীল়িতো ভৰেয্য. হরাযেয্যাতি লজ্জেয্য. জিগুচ্ছেয্যাতি জিগুচ্ছং আপজ্জেয্য.

মেদকথালিকন্তি মেদকথালিকা ৰুচ্চতি সূনকারকেহি যূসনিক্খমনত্থায তত্থ তত্থ কতছিদ্দা থালিকা. পরিহরেয্যাতি মংসস্স পূরেত্ৰা উক্খিপিত্ৰা গচ্ছেয্য. ছিদ্দাৰছিদ্দন্তি পরিত্তমহন্তেহি ছিদ্দেহি সমন্নাগতং. উগ্ঘরন্তন্তি উপরিমুখেহি ছিদ্দেহি নিক্খমমানযূসং. পগ্ঘরন্তন্তি অধোমুখেহি নিক্খমমানযূসং. এৰমস্স সকলসরীরং যূসমক্খিতং ভৰেয্য. ছিদ্দাৰছিদ্দন্তি নৰহি ৰণমুখেহি পরিত্তমহন্ত ছিদ্দং. এৰমেত্থ অট্ঠমনৰমেহি দ্ৰীহি অঙ্গেহি থেরো অত্তনো সরীরে নিচ্ছন্দরাগতং কথেসি.

অথ খো সো ভিক্খূতি এৰং থেরেন নৰহি কারণেহি সীহনাদে নদিতে অথ সো ভিক্খু. অচ্চযোতি অপরাধো. মং অচ্চগমাতি মং অতিক্কম্ম অভিভৰিত্ৰা পৰত্তো. পতিগ্গণ্হতূতি খমতু. আযতিং সংৰরাযাতি অনাগতে সংৰরণত্থায, পুন এৰরূপস্স অপরাধস্স অকরণত্থায. তগ্ঘাতি একংসেন. যথাধম্মং পটিকরোসীতি যথা ধম্মো ঠিতো, তথেৰ করোসি, খমাপেসীতি ৰুত্তং হোতি. তং তে মযং পটিগ্গণ্হামাতি তং তৰ অপরাধং মযং খমাম. ৰুদ্ধিহেসা ভিক্খু অরিযস্স ৰিনযেতি এসা ভিক্খু অরিযস্স ৰিনযে বুদ্ধস্স ভগৰতো সাসনে ৰুড্ঢি নাম. কতমা? অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরিত্ৰা আযতিং সংৰরাপজ্জনা. দেসনং পন পুগ্গলাধিট্ঠানং করোন্তো যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৰা যথাধম্মং পটিকরোতি, আযতিং সংৰরং আপজ্জতীতি আহ. ফলতীতি সচে হি থেরো ন খমেয্য, তস্স ভিক্খুনো তত্থেৰ সত্তধা মুদ্ধা ফলেয্য. তস্মা ভগৰা এৰমাহ. সচে মং সোতি সচে মং অযং ভিক্খু খমাহীতি এৰং ৰদতি. খমতু চ মে সোতি অযম্পি চাযস্মা ময্হং খমতূতি এৰং থেরো তস্স অচ্চযং পটিগ্গণ্হিত্ৰা সযম্পি তং সত্থু সম্মুখে খমাপেসীতি.

২. সউপাদিসেসসুত্তৰণ্ণনা

১২. দুতিযে সউপাদিসেসন্তি সউপাদানসেসং. অনুপাদিসেসন্তি উপাদানসেসরহিতং নিগ্গহণং. মত্তসো কারীতি পমাণকারী ন পরিপূরকারী. ন তাৰাযং, সারিপুত্ত, ধম্মপরিযাযো পটিভাসীতি অপ্পটিভানং নাম ভগৰতো নত্থি, ন তাৰাহং ইমং ধম্মপরিযাযং কথেসিন্তি অযং পনেত্থ অত্থো. মাযিমং ধম্মপরিযাযং সুত্ৰা পমাদং আহরিংসূতি ‘‘মযং কির চতূহি অপাযেহি মুত্তা’’তি উপরি অরহত্তত্থায ৰীরিযং অকরোন্তা মা পমাদং আপজ্জিংসু. পঞ্হাধিপ্পাযেন ভাসিতোতি তযা পুচ্ছিতপঞ্হস্স সভাৰেন কথিতোতি দস্সেতি. ইমেসং পন নৰন্নং পুগ্গলানং ভৰেসু ছন্দরাগৰিনোদনত্থং এতমেৰ অত্থুপ্পত্তিং কত্ৰা – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকোপি গূথো দুগ্গন্ধো হোতি, এৰমেৰ খো খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অপ্পমত্তকম্পি ভৰং ন ৰণ্ণেমি অন্তমসো অচ্ছরাসঙ্ঘাতমত্তম্পী’’তি ইমং সুত্তং (অ. নি. ১.৩২১) অভাসি. ন কেৰলঞ্চ এতেসংযেৰ নৰন্নং পুগ্গলানং গতি নিবদ্ধা, যেসং পন কুলানং তীণি সরণানি পঞ্চ সীলানি একং সলাকভত্তং একং পক্খিযভত্তং একং ৰস্সাৰাসিকং একা পোক্খরণী একো আৰাসো, এৰরূপানি নিবদ্ধপুঞ্ঞানি অত্থি. তেসম্পি গতি নিবদ্ধা, সোতাপন্নসদিসানেৰ তানি কুলানি.

৩. কোট্ঠিকসুত্তৰণ্ণনা

১৩. ততিযে দিট্ঠধম্মৰেদনীযন্তি ইমস্মিং যেৰত্তভাৰে ৰিপচ্চনককম্মং. সম্পরাযৰেদনীযন্তি দুতিযে অত্তভাৰে ৰিপচ্চনককম্মং. সুখৰেদনীযন্তি সুখৰেদনাজনককম্মং. দুক্খৰেদনীযন্তি দুক্খৰেদনাজনককম্মং. পরিপক্কৰেদনীযন্তি লদ্ধৰিপাকৰারং. অপরিপক্কৰেদনীযন্তি অলদ্ধৰিপাকৰারং. বহুৰেদনীযন্তি বহুৰিপাকদাযকং. অপ্পৰেদনীযন্তি ন বহুৰিপাকদাযকং. অৰেদনীযন্তি ৰিপাকৰেদনায অদাযকং. ইমস্মিং সুত্তে ৰট্টৰিৰট্টং কথিতং.

৪. সমিদ্ধিসুত্তৰণ্ণনা

১৪. চতুত্থে সমিদ্ধীতি অত্তভাৰসমিদ্ধতায এৰংলদ্ধনামো থেরস্স সদ্ধিৰিহারিকত্থেরো. কিমারম্মণাতি কিংপচ্চযা. সঙ্কপ্পৰিতক্কাতি সঙ্কপ্পভূতা ৰিতক্কা. নামরূপারম্মণাতি নামরূপপচ্চযা. ইমিনা চত্তারো অরূপক্খন্ধা ভূতুপাদাযরূপঞ্চ ৰিতক্কানং পচ্চযোতি দস্সেতি. ক্ৰ নানত্তং গচ্ছন্তীতি কস্মিং ঠানে নানাসভাৰতং ৰেমত্তং গচ্ছন্তি. ধাতুসূতি রূপধাতুআদীসু. অঞ্ঞোযেৰ হি রূপৰিতক্কো, অঞ্ঞে সদ্দৰিতক্কাদযোতি. ফস্সসমুদযাতি সম্পযুত্তফস্সপচ্চযা. ৰেদনাসমোসরণাতি তিস্সো ৰেদনা সমোসরণা. এত্তকেন কুসলাকুসলমিস্সকা কথিতা. সমাধিপ্পমুখাতিআদযো পন অপচযপক্খিকাতি ৰেদিতব্বা. তত্থ পুব্বঙ্গমট্ঠেন জেট্ঠকট্ঠেন ৰা সমাধি পমুখং এতেসন্তি সমাধিপ্পমুখা. জেট্ঠককারণট্ঠেন সতি অধিপতেয্যা এতেসন্তি সতাধিপতেয্যা. মগ্গপঞ্ঞা উত্তরা এতেসন্তি পঞ্ঞুত্তরা. ফলৰিমুত্তিং পত্ৰা সারপ্পত্তা হোন্তীতি ৰিমুত্তিসারা. আরম্মণৰসেন অমতং নিব্বানং ওগাহিত্ৰা তত্থ পতিট্ঠিতাতি অমতোগধা. তেন চ মা মঞ্ঞীতি তেন ৰিস্সজ্জনেন ‘‘অহং অগ্গসাৰকেন পুচ্ছিতে পঞ্হে ৰিস্সজ্জেসি’’ন্তি মা মানং ৰা দপ্পং ৰা অকাসি.

৫-৬. গণ্ডসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৫-১৬. পঞ্চমে তীণি চত্তারি ৰস্সানি ৰস্সগণা, অনেকে ৰস্সগণা উপ্পন্না অস্সাতি অনেকৰস্সগণিকো. তস্সস্সূতি তস্স ভৰেয্যুং. অভেদনমুখানীতি ন কেনচি ভিন্দিত্ৰা কতানি, কেৰলং কম্মসমুট্ঠিতানেৰ ৰণমুখানি. জেগুচ্ছিযংযেৰাতি জিগুচ্ছিতব্বমেৰ পটিকূলমেৰ. চাতুমহাভূতিকস্সাতি চতুমহাভূতমযস্স. ওদনকুম্মাসূপচযস্সাতি ওদনেন চেৰ কুম্মাসেন চ উপচিতস্স ৰড্ঢিতস্স. অনিচ্চুচ্ছাদনপরিমদ্দনভেদনৰিদ্ধংসনধম্মস্সাতি হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চধম্মস্স, দুগ্গন্ধৰিঘাতত্থায তনুৰিলেপনেন উচ্ছাদনধম্মস্স, অঙ্গপচ্চঙ্গাবাধৰিনোদনত্থায খুদ্দকসম্বাহনেন পরিমদ্দনধম্মস্স, দহরকালে ৰা ঊরূসু সযাপেত্ৰা গব্ভৰাসেন দুস্সণ্ঠিতানং তেসং তেসং অঙ্গপচ্চঙ্গানং সণ্ঠানসম্পাদনত্থং অঞ্ছনপীল়নাদিৰসেন পরিমদ্দনধম্মস্স, এৰং পরিহরিতস্সাপি চ ভেদনৰিদ্ধংসনধম্মস্স, ভিজ্জনৰিকিরণসভাৰস্সেৰাতি অত্থো. এত্থ চ অনিচ্চপদেন চেৰ ভেদনৰিদ্ধংসনপদেহি চস্স অত্থঙ্গমো কথিতো, সেসেহি সমুদযো. নিব্বিন্দথাতি উক্কণ্ঠথ পজহথ ইমং কাযন্তি দস্সেতি. এৰমিমস্মিং সুত্তে বলৰৰিপস্সনা কথিতা. ছট্ঠং ৰুত্তনযমেৰ. সঞ্ঞাসীসেন পনেত্থ ঞাণমেৰ কথিতং.

৭-৮. কুলসুত্তাদিৰণ্ণনা

১৭-১৮. সত্তমে ন মনাপেন পচ্চুট্ঠেন্তীতি মনৰড্ঢনেন মনং অল্লীযনাকারেন আসনা ৰুট্ঠায পচ্চুগ্গমনং ন করোন্তি. ন মনাপেন অভিৰাদেন্তীতি ন পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দন্তি. অসক্কচ্চং দেন্তীতি অচিত্তীকারেন দেন্তি. নো সক্কচ্চন্তি সহত্থা ন দেন্তি. ন উপনিসীদন্তি ধম্মসৰনাযাতি ‘‘ধম্মং সুণিস্সামা’’তি ন সমীপে নিসীদন্তি. ন সুস্সূসন্তীতি ঘটপিট্ঠে আসিত্তউদকং ৰিয ৰিৰট্টেত্ৰা গচ্ছতি. অট্ঠমে ৰেনেয্যজ্ঝাসযৰসেন মেত্তাভাৰনং পক্খিপিত্ৰা নৰঙ্গসমন্নাগতোতি ৰুত্তং.

৯. দেৰতাসুত্তৰণ্ণনা

১৯. নৰমে ৰিপ্পটিসারিনিযোতি ৰিপ্পটিসারিতং মঙ্কুভাৰং আপজ্জিম্হ. হীনং কাযন্তি উপরিদেৰলোকং উপাদায হেট্ঠিমো হীনোতি ৰুচ্চতি. নো চ খো যথাসত্তি যথাবলং সংৰিভজিম্হাতি অত্তনো সত্তিযা চ বলস্স চ অনুরূপেন সীলৰন্তানং সংৰিভাগং কত্ৰা ন ভুঞ্জিম্হা.

১০. ৰেলামসুত্তৰণ্ণনা

২০. দসমে অপি নু তে, গহপতি, কুলে দানং দীযতীতি নযিদং ভগৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দানং সন্ধায পুচ্ছতি. সেট্ঠিস্স হি ঘরে ভিক্খুসঙ্ঘস্স নিচ্চং পণীতদানং দীযতি, ন তং সত্থা ন জানাতি. লোকিযমহাজনস্স পন দিয্যমানদানং অত্থি, তং লূখং হোতি, সেট্ঠিস্স চিত্তং ন পীণেতি. তং পুচ্ছামীতি পুচ্ছতি. কণাজকন্তি সকুণ্ডকভত্তং, সকুণ্ডকেহিপি কণিকতণ্ডুলেহেৰ পক্কং. বিল়ঙ্গদুতিযন্তি কঞ্জিযদুতিযং. অসক্কচ্চং দেতীতি অসক্করিত্ৰা দেতি. অচিত্তীকত্ৰাতি অচিত্তীকারেন দক্খিণেয্য অগারৰেন দেতি. অসহত্থা দেতীতি সহত্থেন অদত্ৰা পরহত্থেন দেতি, আণত্তিমত্তমেৰ করোতীতি অত্থো. অপৰিদ্ধং দেতীতি ন নিরন্তরং দেতি, সংৰচ্ছরিকং সোণ্ডবলি ৰিয হোতি. অনাগমনদিট্ঠিকো দেতীতি ন কম্মঞ্চ ফলঞ্চ সদ্দহিত্ৰা দেতি.

যত্থ যত্থাতি তীসু কুলসম্পদাসু যস্মিং যস্মিং কুলে. ন উল়ারায ভত্তভোগাযাতিআদীসু নানগ্গরসসুগন্ধসালিভোজনে উপনীতে চিত্তং ন নমতি, ‘‘হরথেতং রোগৰড্ঢন’’ন্তি ৰত্ৰা যেন ৰা তেন ৰা ডাকেন সদ্ধিং সকুণ্ডকভত্তং অমতং ৰিয সম্পিযাযমানো ভুঞ্জতি. কাসিকাদীসু ৰরৰত্থেসু উপনীতেসু ‘‘হরথেতানি নিৰাসেন্তস্স পটিচ্ছাদেতুম্পি ন সক্কোন্তি, গত্তেসুপি ন সণ্ঠহন্তী’’তি ৰত্ৰা নাল়িকেরসাটকমূলতচসদিসানি পন থূলৰত্থানি ‘‘ইমানি নিৰাসেন্তো নিৰত্থভাৰম্পি জানাতি, পটিচ্ছাদেতব্বম্পি পটিচ্ছাদেন্তী’’তি সম্পিযাযমানো নিৰাসেতি. হত্থিযানঅস্সযানরথযানসুৰণ্ণসিৰিকাদীসু উপনীতেসু ‘‘হরথেতানি চলাচলানি, ন সক্কা এত্থ নিসীদিতু’’ন্তি ৰত্ৰা জজ্জররথকে উপনীতে ‘‘অযং নিচ্চলো, এত্থ সুখং নিসীদিতু’’ন্তি তং সাদিযতি. ন উল়ারেসু পঞ্চসু কামগুণেসূতি অলঙ্কতপটিযত্তা রূপৰতিযো ইত্থিযো দিস্ৰা ‘‘যক্খিনিযো মঞ্ঞে, এতা খাদিতুকামা, কিং এতাহী’’তি যথাফাসুকেনেৰ ৰীতিনামেতি. ন সুস্সূসন্তীতি সোতুং ন ইচ্ছন্তি, ন সদ্দহন্তীতি অত্থো. ন সোতং ওদহন্তীতি কথিতস্স সৰনত্থং ন সোতপসাদং ওদহন্তি. সক্কচ্চন্তিআদীনি ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰেদিতব্বানি.

ৰেলামোতি জাতিগোত্তরূপভোগসদ্ধাপঞ্ঞাদীহি মরিযাদৰেলং অতিক্কন্তেহি উল়ারেহি গুণেহি সমন্নাগতত্তা এৰংলদ্ধনামো. সো এৰরূপং দানং অদাসি মহাদানন্তি এত্থ অযং অনুপুব্বীকথা – সো কির অতীতে বারাণসিযং পুরোহিতগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, ৰেলামকুমারোতিস্স নামং অকংসু. সো সোল়সৰস্সকালে বারাণসিরাজকুমারেন সদ্ধিং সিপ্পুগ্গহণত্থং তক্কসিলং অগমাসি. তে উভোপি দিসাপামোক্খস্স আচরিযস্স সন্তিকে সিপ্পং পট্ঠপযিংসু. যথা চ তে, এৰং অঞ্ঞেপি জম্বুদীপে চতুরাসীতিসহস্সরাজকুমারা. বোধিসত্তো অত্তনা গহিতট্ঠানে পিট্ঠিআচরিযো হুত্ৰা চতুরাসীতি রাজকুমারসহস্সানি সিক্খাপেতি, সযম্পি সোল়সৰস্সেহি গহেতব্বসিপ্পং তীহি ৰস্সেহি উগ্গণ্হি. আচরিযো ‘‘ৰেলামকুমারস্স সিপ্পং পগুণ’’ন্তি ঞত্ৰা, ‘‘তাতা, ৰেলামো মযা ঞাতং সব্বং জানাতি, তুম্হে সব্বেপি সমগ্গা গন্ত্ৰা এতস্স সন্তিকে সিপ্পং উগ্গণ্হথা’’তি চতুরাসীতি কুমারসহস্সানি বোধিসত্তস্স নিয্যাদেসি.

বোধিসত্তো আচরিযং ৰন্দিত্ৰা চতুরাসীতি কুমারসহস্সপরিৰারো নিক্খমিত্ৰা একং আসন্ননগরং পত্ৰা নগরসামিকং রাজকুমারং উগ্গণ্হাপেত্ৰা তস্স সিপ্পে পগুণে জাতে তং তত্থেৰ নিৰত্তেসি. এতেনুপাযেন চতুরাসীতি নগরসহস্সানি গন্ত্ৰা চতুরাসীতিযা রাজকুমারানং সিপ্পং পগুণং কারেত্ৰা তস্মিং তস্মিং নগরে তং তং নিৰত্তেত্ৰা বারাণসিরাজকুমারং আদায বারাণসিং পচ্চাগঞ্ছি. মনুস্সা কুমারং পরিযোসিতসিপ্পং রজ্জে অভিসিঞ্চিংসু, ৰেলামস্স পুরোহিতট্ঠানং অদংসু. তেপি চতুরাসীতিসহস্সরাজকুমারা সকেসু সকেসু রজ্জেসু অভিসেকং পত্ৰা অনুসংৰচ্ছরং বারাণসিরঞ্ঞো উপট্ঠানং আগচ্ছন্তি. তে রাজানং দিস্ৰা ৰেলামস্স সন্তিকং গন্ত্ৰা, ‘‘আচরিয, অম্হে রজ্জেসু পতিট্ঠিতা, ৰদেয্যাথ যেনত্থো’’তি ৰত্ৰা গচ্ছন্তি. তেসং গমনাগমনকালে সকটসন্দমানিকগাৰিগোণকুক্কুটসূকরাদযো গণ্হন্তানং জনপদো অতিৰিয উপদ্দুতো হোতি, মহাজনো সন্নিপতিত্ৰা রাজঙ্গণে কন্দতি.

রাজা ৰেলামং পক্কোসিত্ৰা, ‘‘আচরিয, উপদ্দুতো জনপদো, রাজানো গমনাগমনকালে মহাৰিলোপং করোন্তি, মনুস্সা সন্ধারেতুং ন সক্কোন্তি, জনপদপীল়ায উপসমং একং উপাযং করোথা’’তি. সাধু মহারাজ, উপাযং করিস্সামি, তুম্হাকং যত্তকেন জনপদেন অত্থো, তং পরিচ্ছিন্দিত্ৰা গণ্হথাতি. রাজা তথা অকাসি. ৰেলামো চতুরাসীতিযা রাজসহস্সানং জনপদে ৰিচারেত্ৰা চক্কনাভিযং অরে ৰিয রঞ্ঞো জনপদস্মিং ওরোপেসি. ততো পট্ঠায তে রাজানো আগচ্ছন্তাপি গচ্ছন্তাপি অত্তনো অত্তনো জনপদেনেৰ সঞ্চরন্তি, অম্হাকং জনপদোতি ৰিলোপং ন করোন্তি. রাজগারৰেন রঞ্ঞো জনপদম্পি ন পীল়েন্তি. জনপদা সন্নিসিন্না নিস্সদ্দা নিরৰা অহেসুং. সব্বে রাজানো হট্ঠতুট্ঠা ‘‘যেন ৰো, আচরিয, অত্থো, তং অম্হাকং ৰদেথা’’তি পৰারযিংসু.

ৰেলামো সীসংন্হাতো অত্তনো অন্তোনিৰেসনে সত্তরতনপরিপূরানং গব্ভানং দ্ৰারানি ৰিৰরাপেত্ৰা যাৰ সত্তমা কুলপরিৰট্টা ঠপিতং ধনং ওলোকেত্ৰা আযৰযং উপধারেত্ৰা ‘‘মযা সকলজম্বুদীপং খোভেন্তেন দানং দাতুং ৰট্টতী’’তি রঞ্ঞো আরোচেত্ৰা গঙ্গাতীরে দ্ৰাদসযোজনিকা উদ্ধনপন্তিযো কারেত্ৰা তস্মিং তস্মিং ঠানে সপ্পিমধুফাণিততেলতিলতণ্ডুলাদীনং ঠপনত্থায মহাকোট্ঠাগারানি পতিট্ঠাপেত্ৰা ‘‘একেকস্মিং ঠানে এত্তকা এত্তকা জনা সংৰিদহথ, যংকিঞ্চি মনুস্সানং লদ্ধব্বং নাম অত্থি, ততো একস্মিম্পি অসতি ময্হং আরোচেয্যাথা’’তি মনুস্সে সংৰিধায ‘‘অসুকদিৰসতো পট্ঠায ৰেলামব্রাহ্মণস্স দানং ভুঞ্জন্তূ’’তি নগরে ভেরিং চরাপেত্ৰা ‘‘দানগ্গং পরিনিট্ঠিত’’ন্তি দানযুত্তেহি আরোচিতে সহস্সগ্ঘনকং ৰত্থং নিৰাসেত্ৰা পঞ্চসতগ্ঘনকং একংসং কত্ৰা সব্বালঙ্কারভূসিতো দানৰীমংসনত্থায ফলিকৰণ্ণস্স উদকস্স সুৰণ্ণভিঙ্গারং পূরেত্ৰা ‘‘ইমস্মিং লোকে সচে ইমং দানং পটিগ্গহেতুং যুত্তরূপা দক্খিণেয্যপুগ্গলা অত্থি, ইদং উদকং নিক্খমিত্ৰা পথৰিং গণ্হাতু. সচে নত্থি, এৰমেৰ তিট্ঠতূ’’তি সচ্চকিরিযং কত্ৰা ভিঙ্গারং অধোমুখং অকাসি. উদকং ধমকরণেন গহিতং ৰিয অহোসি. বোধিসত্তো ‘‘সুঞ্ঞো ৰত, ভো, জম্বুদীপো, একপুগ্গলোপি দক্খিণং পটিগ্গহেতুং যুত্তরূপো নত্থী’’তি ৰিপ্পটিসারং অকত্ৰা ‘‘সচে দাযকস্স ৰসেনাযং দক্খিণা ৰিসুজ্ঝিস্সতি, উদকং নিক্খমিত্ৰা পথৰিং গণ্হাতূ’’তি চিন্তেসি. ফলিকৰণ্ণসদিসং উদকং নিক্খমিত্ৰা পথৰিং গণ্হি. ‘‘ইদানি দানং দস্সামী’’তি দানগ্গং পত্ৰা দানং ওলোকেত্ৰা যাগুৰেলায যাগুং, খজ্জকৰেলায খজ্জকং, ভোজনৰেলায ভোজনং দাপেসি. এতেনেৰ নীহারেন দিৰসে দিৰসে দানং দীযতি.

তস্মিং খো পন দানগ্গে ‘‘ইদং নাম অত্থি, ইদং নাম নত্থী’’তি ৰত্তব্বং নত্থি. ইদানি তং দানং এত্তকমত্তেনেৰ ন নিট্ঠং গমিস্সতীতি রত্তসুৰণ্ণং নীহরাপেত্ৰা সুৰণ্ণপাতিযো কারেত্ৰা চতুরাসীতিসুৰণ্ণপাতিসহস্সাদীনং অত্থায চতুরাসীতিরাজসহস্সানং সাসনং পহিণি. রাজানো ‘‘চিরস্সং ৰত মযং আচরিযেন অনুগ্গহিতা’’তি সব্বং সম্পাদেত্ৰা পেসেসুং. দানে দিয্যমানেযেৰ সত্ত ৰস্সানি সত্ত মাসা অতিক্কন্তা. অথ ব্রাহ্মণো ‘‘হিরঞ্ঞং ভাজেত্ৰা দানং দস্সামী’’তি মহন্তে ওকাসে দানং সজ্জাপেসি. সজ্জাপেত্ৰা চতুরাসীতি সুৰণ্ণপাতিসহস্সানি আদিং কত্ৰা কোটিতো পট্ঠায অদাসি.

তত্থ রূপিযপূরানীতি রজততট্টিরজতফালরজতমাসকেহি পূরানি. পাতিযো পন খুদ্দিকাতি ন সল্লক্খেতব্বা, এককরীসপ্পমাণে ভূমিভাগে চতস্সোৰ পাতিযো ঠপযিংসু. পাতিমকুল়ং নৰরতনং হোতি, মুখৰট্টিতো পট্ঠায অট্ঠরতনং, পাতিমুখৰট্টিযা ছযুত্তো আজঞ্ঞরথো অনুপরিযাযতি, দদমানো পাতিযা বাহিরন্তেন ৰগ্গৰগ্গে পটিগ্গাহকে ঠপেত্ৰা পঠমং পাতিযা পক্খিত্তং দত্ৰা পচ্ছা সন্ধিসন্ধিতো ৰিযোজেত্ৰা পাতিন্তি এৰং চতুরাসীতি পাতিসহস্সানি অদাসি. রূপিযপাতিআদীসুপি এসেৰ নযো. এত্থপি চ সুৰণ্ণপূরানীতি সুৰণ্ণতট্টিসুৰণ্ণফালসুৰণ্ণমাসকেহি পূরানি. হিরঞ্ঞপূরানীতি সত্তৰিধরতনপূরানি. সোৰণ্ণালঙ্কারানীতি সুৰণ্ণালঙ্কারানি. কংসূপধারণানীতি রজতমযখীরপটিচ্ছকানি. তাসং পন ধেনূনং সিঙ্গানি সুৰণ্ণকোসকপরিযোনদ্ধানি অহেসুং, গীৰায সুমনদামং পিল়ন্ধিংসু, চতূসু পাদেসু নুপূরানি, পিট্ঠিযং ৰরদুকূলং পারুতং, কণ্ঠে সুৰণ্ণঘণ্টং বন্ধিংসু. ৰত্থকোটিসহস্সানীতি লোকৰোহারতো ৰীসতিৰত্থযুগানি একা কোটি, ইধ পন দস সাটকাতি ৰুত্তং. খোমসুখুমানন্তিআদিম্হি খোমাদীসু যং যং সুখুমং, তং তদেৰ অদাসি. যানি পনেতানি ইত্থিদানং উসভদানং মজ্জদানং সমজ্জাদানন্তি অদানসম্মতানি, তানিপি এস ‘‘ৰেলামস্স দানমুখে ইদং নাম নত্থী’’তি ৰচনপথং পচ্ছিন্দিতুং পরিৰারত্থায অদাসি. নজ্জো মঞ্ঞে ৰিস্সন্দন্তীতি নদিযো ৰিয ৰিস্সন্দন্তি.

ইমিনা সত্থা ৰেলামস্স দানং কথেত্ৰা, ‘‘গহপতি, এতং মহাদানং নাঞ্ঞো অদাসি, অহং অদাসিং. এৰরূপং পন দানং দদন্তোপি অহং পটিগ্গহেতুং যুত্তরূপং পুগ্গলং নালত্থং, ত্ৰং মাদিসে বুদ্ধে লোকস্মিং দিট্ঠমানে দানং দদমানো কস্মা চিন্তেসী’’তি সেট্ঠিস্স দেসনং ৰড্ঢেন্তো সিযা খো পন তেতিআদিমাহ. ননু চ যানি তদা অহেসুং রূপৰেদনাসঞ্ঞাসঙ্খারৰিঞ্ঞাণানি, তানি নিরুদ্ধানি? কস্মা ‘‘অহং তেন সমযেন ৰেলামো ব্রাহ্মণো’’তি আহাতি? পৰেণিযা অৰিচ্ছিন্নত্তা. তানি হি রূপাদীনি নিরুজ্ঝমানানি ইমেসং পচ্চযে দত্ৰা নিরুদ্ধানি অপরাপরং অৰিচ্ছিন্নং পৰেণিং গহেত্ৰা এৰমাহ. ন তং কোচি দক্খিণং সোধেতীতি কোচি সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা দেৰো ৰা মারো ৰা উট্ঠায তং দক্খিণং সোধেতীতি ৰত্তব্বো নাহোসি. তঞ্হি দক্খিণং সোধেন্তো উত্তমকোটিযা বুদ্ধো, হেট্ঠিমকোটিযা ধম্মসেনাপতিসারিপুত্তত্থেরসদিসো সাৰকো সোধেয্য.

দিট্ঠিসম্পন্নন্তি দস্সনসম্পন্নং সোতাপন্নং. ইদং ততো মহপ্ফলতরন্তি ইদং সোতাপন্নস্স দিন্নদানং লোকিযমহাজনস্স সত্তমাসাধিকানি সত্ত সংৰচ্ছরানি এত্তকং হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং পরিচ্চজন্তেন দিন্নদানতো মহপ্ফলং.

যো চ সতং দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি এত্থ একস্স সকদাগামিস্স ৰসেন একুত্তরসতং সোতাপন্নে কত্ৰা সোতাপন্নগণনা ৰেদিতব্বা. ইমিনা উপাযেন সব্বৰারেসু হেট্ঠা হেট্ঠা আগতে অনন্তরেন সতগুণং কত্ৰা পুগ্গলগণনা ৰেদিতব্বা.

বুদ্ধপ্পমুখন্তি এত্থ সম্মাসম্বুদ্ধং সঙ্ঘত্থেরং কত্ৰা নিসিন্নো সঙ্ঘো বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘোতি ৰেদিতব্বো. চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্সাতি এত্থ চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতৰিহারো নাম যত্থ চেতিযং পতিট্ঠিতং হোতি, ধম্মস্সৰনং করীযতি, চতূহি দিসাহি অনুদিসাহি চ ভিক্খূ আগন্ত্ৰা অপ্পটিপুচ্ছিত্ৰাযেৰ পাদে ধোৰিত্ৰা কুঞ্চিকায দ্ৰারং ৰিৰরিত্ৰা সেনাসনং পটিজগ্গিত্ৰা ৰসিত্ৰা যথাফাসুকং গচ্ছন্তি. সো অন্তমসো চতুরতনিযা পণ্ণসালাপি হোতু, চাতুদ্দিসং সঙ্ঘং উদ্দিস্স কতৰিহারোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি.

সরণং গচ্ছেয্যাতি এত্থ মগ্গেনাগতং অনিৰত্তনসরণং অধিপ্পেতং. অপরে পনাহু – অত্তানং নিয্যাদেত্ৰা দিন্নত্তা সরণাগমনং ততো মহপ্ফলতরন্তি ৰুত্তং. সিক্খাপদানি সমাদিযেয্যাতি পঞ্চ সীলানি গণ্হেয্য. সীলম্পি মগ্গেন আগতং অনিৰত্তনসীলমেৰ কথিতং. অপরে পনাহু – সব্বসত্তানং অভযদানস্স দিন্নত্তা সীলং ততো মহপ্ফলতরন্তি ৰুত্তং. গন্ধোহনমত্তন্তি গন্ধঊহনমত্তং, দ্ৰীহঙ্গুলীহি গণ্ডপিণ্ডং গহেত্ৰা উপসিঙ্ঘনমত্তং. অপরে পন ‘‘গদ্দোহনমত্ত’’ন্তি পাল়িং ৰত্ৰা গাৰিযা একৰারং থনঅঞ্ছনমত্তন্তি অত্থং ৰদন্তি. মেত্তচিত্তন্তি সব্বসত্তানং হিতানুফরণচিত্তং. তং পন অপ্পনাৰসেনেৰ গহিতং. অনিচ্চসঞ্ঞন্তি মগ্গস্স অনন্তরপচ্চযভাৰেন সিখাপত্তবলৰৰিপস্সনং.

উপমাতো পন ইমানি দানাদীনি পুঞ্ঞানি এৰং ৰেদিতব্বানি – সচেপি হি জম্বুদীপং ভেরিতলসদিসং সমতলং কত্ৰা কোটিতো পট্ঠায পল্লঙ্কে অত্থরিত্ৰা অরিযপুগ্গলে নিসীদাপেয্য, তত্থ সোতাপন্নানং দস পন্তিযো অস্সু, সকদাগামীনং পঞ্চ, অনাগামীনং অড্ঢতেয্যা, খিণাসৰানং দিযড্ঢা, পচ্চেকবুদ্ধানং একা পন্তি ভৰেয্য, সম্মাসম্বুদ্ধো এককোৰ. এত্তকস্স জনস্স দিন্নদানতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স দিন্নমেৰ মহপ্ফলং. ইতরং পন –

‘‘ৰিহারদানং পণিপাতো, সিক্খা মেত্তায ভাৰনা;

খযতো সম্মসন্তস্স, কলং নাগ্ঘতি সোল়সিং’’.

তেনেৰ ভগৰা পরিনিব্বানসমযে ‘‘ধম্মানুধম্মপ্পটিপত্তি অনুত্তরা পূজা’’তি আহ. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সীহনাদৰগ্গো দুতিযো.

৩. সত্তাৰাসৰগ্গো

১. তিঠানসুত্তৰণ্ণনা

২১. ততিযস্স পঠমে উত্তরকুরুকাতি উত্তরকুরুৰাসিনো. অধিগ্গণ্হন্তীতি অধিভৰন্তি, অধিকা ৰিসিট্ঠা জেট্ঠকা হোন্তি. অমমাতি নিত্তণ্হা. অট্ঠকথাযং পন নিদ্দুক্খাতি ৰুত্তং. অপরিগ্গহাতি ‘‘ইদং ময্হ’’ন্তি পরিগ্গহরহিতা. নিযতাযুকাতি তেসঞ্হি নিবদ্ধং আযু ৰস্সসহস্সমেৰ, গতিপি নিবদ্ধা, ততো চৰিত্ৰা সগ্গেযেৰ নিব্বত্তন্তি. সতিমন্তোতি দেৰতানঞ্হি একন্তসুখিতায সতি থিরা ন হোতি, নেরযিকানং একন্তদুক্খিতায. ইমেসং পন ৰোকিণ্ণসুখদুক্খত্তা সতি থিরা হোতি. ইধ ব্রহ্মচরিযৰাসোতি জম্বুদীপে বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানং উপ্পজ্জনতো অট্ঠঙ্গিকমগ্গব্রহ্মচরিযৰাসোপি ইধেৰ হোতি.

২. অস্সখল়ুঙ্কসুত্তৰণ্ণনা

২২. দুতিযে জৰসম্পন্নোতি পদজৰেন সম্পন্নো. ন ৰণ্ণসম্পন্নোতি ন সরীরৰণ্ণেন সম্পন্নো. পুরিসখল়ুঙ্কেসু জৰসম্পন্নোতি ঞাণজৰেন সম্পন্নো. ন ৰণ্ণসম্পন্নোতি ন গুণৰণ্ণেন সম্পন্নো. সেসং পাল়িনযেনেৰ ৰেদিতব্বং. যঞ্হেত্থ ৰত্তব্বং সিযা, তং তিকনিপাতৰণ্ণনাযং ৰুত্তমেৰ.

৩. তণ্হামূলকসুত্তৰণ্ণনা

২৩. ততিযে তণ্হং পটিচ্চাতি দ্ৰে তণ্হা এসনতণ্হা এসিততণ্হা চ. যায তণ্হায অজপথসঙ্কুপথাদীনি পটিপজ্জিত্ৰা ভোগে এসতি গৰেসতি, অযং এসনতণ্হা নাম. যা তেসু এসিতেসু গৰেসিতেসু পটিলদ্ধেসু তণ্হা, অযং এসিততণ্হা নাম. ইধ পন এসনতণ্হা দট্ঠব্বা. পরিযেসনাতি রূপাদিআরম্মণপরিযেসনা. সা হি এসনতণ্হায সতি হোতি. লাভোতি রূপাদিআরম্মণপটিলাভো. সো হি পরিযেসনায সতি হোতি.

ৰিনিচ্ছযো পন ঞাণতণ্হাদিট্ঠিৰিতক্কৰসেন চতুব্বিধো. তত্থ ‘‘সুখৰিনিচ্ছযং জঞ্ঞা, সুখৰিনিচ্ছযং ঞত্ৰা অজ্ঝত্তং সুখমনুযুঞ্জেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩২৩) অযং ঞাণৰিনিচ্ছযো. ‘‘ৰিনিচ্ছযাতি দ্ৰে ৰিনিচ্ছযা তণ্হাৰিনিচ্ছযো চ দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো চা’’তি (মহানি. ১০২) এৰং আগতানি অট্ঠসততণ্হাৰিচরিতানি তণ্হাৰিনিচ্ছযো. দ্ৰাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৰিনিচ্ছযো. ‘‘ছন্দো খো, দেৰানমিন্দ, ৰিতক্কনিদানো’’তি (দী. নি. ২.৩৫৮) ইমস্মিং পন সুত্তে ইধ ৰিনিচ্ছযোতি ৰুত্তো ৰিতক্কোযেৰ আগতো. লাভং লভিত্ৰা হি ইট্ঠানিট্ঠং সুন্দরাসুন্দরং ৰিতক্কেনেৰ ৰিনিচ্ছিনন্তি ‘‘এত্তকং মে রূপারম্মণত্থায ভৰিস্সতি, এত্তকং সদ্ধারম্মণত্থায, এত্তকং ময্হং ভৰিস্সতি, এত্তকং পরস্স, এত্তকং পরিভুঞ্জিস্সামি, এত্তকং নিদহিস্সামী’’তি. তেন ৰুত্তং – লাভং পটিচ্চ ৰিনিচ্ছযোতি.

ছন্দরাগোতি এৰং অকুসলৰিতক্কেন ৰিতক্কিতে ৰত্থুস্মিং দুব্বলরাগো চ বলৰরাগো চ উপ্পজ্জতি. ইদঞ্হি ইধ ছন্দোতি দুব্বলরাগস্সাধিৰচনং. অজ্ঝোসানন্তি অহং মমন্তি বলৰসন্নিট্ঠানং. পরিগ্গহোতি তণ্হাদিট্ঠিৰসেন পরিগ্গহকরণং. মচ্ছরিযন্তি পরেহি সাধারণভাৰস্স অসহনতা. তেনেৰস্স পোরাণা এৰং ৰচনত্থং ৰদন্তি – ‘‘ইদং অচ্ছরিযং ময্হমেৰ হোতু, মা অঞ্ঞস্স অচ্ছরিযং হোতূতি পৰত্তত্তা মচ্ছরিযন্তি ৰুচ্চতী’’তি. আরক্খোতি দ্ৰারপিদহনমঞ্জূসাগোপনাদিৰসেন সুট্ঠু রক্খনং. অধিকরোতীতি অধিকরণং, কারণস্সেতং নামং. আরক্খাধিকরণন্তি ভাৰনপুংসকং, আরক্খাহেতূতি অত্থো. দণ্ডাদানাদীসু পরনিসেধনত্থং দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং. একতো ধারাদিনো সত্থস্স আদানং সত্থাদানং. কলহোতি কাযকলহোপি ৰাচাকলহোপি. পুরিমো ৰিগ্গহো, পচ্ছিমো ৰিৰাদো (দী. নি. অট্ঠ. ২.১০৩). তুৰংতুৰন্তি অগারৰৰসেন তুৰংতুৰংৰচনং.

৪. সত্তাৰাসসুত্তৰণ্ণনা

২৪. চতুত্থে সত্তাৰাসাতি সত্তানং আৰাসা, ৰসনট্ঠানানীতি অত্থো. তত্থ সুদ্ধাৰাসাপি সত্তাৰাসোৰ, অসব্বকালিকত্তা পন ন গহিতা. সুদ্ধাৰাসা হি বুদ্ধানং খন্ধাৰারট্ঠানসদিসা, অসঙ্খেয্যকপ্পে বুদ্ধেসু অনিব্বত্তেসু তং ঠানং সুঞ্ঞং হোতি. ইতি অসব্বকালিকত্তা ন গহিতা. সেসমেত্থ ৰিঞ্ঞাণট্ঠিতীসু ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং.

৫. পঞ্ঞাসুত্তৰণ্ণনা

২৫. পঞ্চমে যতোতি যস্মিং কালে. সুপরিচিতং হোতীতি সুট্ঠু উপচিতং সুৰড্ঢিতং হোতি. কল্লং ৰচনাযাতি যুত্তং ৰত্তুং. ৰীতরাগন্তি ৰিগতরাগং. অসরাগধম্মন্তি ন সরজ্জনসভাৰং. অনাৰত্তিধম্মন্তি অনাৰত্তনসভাৰং অনিব্বত্তারহং, অপ্পটিসন্ধিকভাৰেনেৰ নিরুজ্ঝনসভাৰন্তি অত্থো. ইমস্মিং সুত্তে খীণাসৰোৰ কথিতো.

৬. সিলাযূপসুত্তৰণ্ণনা

২৬. ছট্ঠে চন্দিকাপুত্তোতি মাতু নামৰসেন পঞ্ঞাতো চন্দিকাপুত্তত্থেরো. চেতসা চিত্তং হোতীতি চিত্তৰারপরিযাযেন চিত্তৰারপরিযাযো চিতো ৰড্ঢিতো হোতি. চেতসা চিত্তং সুপরিচিতন্তি চিত্তৰারপরিযাযেন চিত্তৰারপরিযাযো উপরূপরি সুচিতো সুৰড্ঢিতো হোতি. নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তীতি তানি আরম্মণানি তস্স খীণাসৰস্স চিত্তুপ্পাদং গহেত্ৰা খেপেত্ৰা ঠাতুং ন সক্কোন্তি. অমিস্সীকতন্তি তানি আরম্মণানি অনল্লীনত্তা তেহি অমিস্সীকতং. আনেঞ্জপ্পত্তন্তি অনিঞ্জনভাৰং নিপ্ফন্দনভাৰং পত্তং.

সিলাযূপোতি সিলাথম্ভো. সোল়সকুক্কুকোতি দীঘতো সোল়সহত্থো. হেট্ঠানেমঙ্গমাতি আৰাটস্স হেট্ঠাগতা. উপরি নেমস্সাতি উপরি আৰাটস্স. সুনিখাতত্তাতি অযমুসলেহি কোট্টেত্ৰা কোট্টেত্ৰা সুট্ঠু নিখাতত্তা. এৰমেৰ খোতি এত্থ সিলাযূপো ৰিয খীণাসৰো দট্ঠব্বো, মহাৰাতা ৰিয ছসু দ্ৰারেসু উপ্পজ্জনকা কিলেসা, চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৰা ৰাতানং সিলাযূপং চালেতুং অসমত্থভাৰো ৰিয ছসু দ্ৰারেসু উপ্পজ্জনককিলেসানং খীণাসৰস্স চিত্তং চালেতুং অসমত্থভাৰো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিম্পি সুত্তে খীণাসৰোৰ কথিতো.

৭-৮. ৰেরসুত্তদ্ৰযৰণ্ণনা

২৭-২৮. সত্তমে ভযং ৰেরং পসৰতীতি চিত্তুত্রাসভযঞ্চ পুগ্গলৰেরঞ্চ পটিলভতি. চেতসিকন্তি চিত্তনিস্সিতং. দুক্খন্তি কাযৰত্থুকং. দোমনস্সন্তি পটিঘসম্পযুত্তদুক্খং. ইমস্মিং সুত্তে সোতাপত্তিমগ্গো কথিতো. অট্ঠমং ভিক্খুসঙ্ঘস্স কথিতং, ইমস্মিং পন সোতাপন্নোৰ কথিতোতি ৰুত্তং.

৯. আঘাতৰত্থুসুত্তৰণ্ণনা

২৯. নৰমে আঘাতৰত্থূনীতি আঘাতকারণানি. আঘাতং বন্ধতীতি কোপং বন্ধতি উপ্পাদেতি.

১০-১১. আঘাতপটিৰিনযসুত্তাদিৰণ্ণনা

৩০-৩১. দসমে আঘাতপটিৰিনযাতি আঘাতস্স পটিৰিনযকারণানি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি ‘‘তং অনত্থচরণং মা অহোসী’’তি এতস্মিং পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কারণেন সক্কা লদ্ধুং, ‘‘পরো নাম পরস্স অত্তনো চিত্তরুচিযা অনত্থং করোতী’’তি এৰং চিন্তেত্ৰা আঘাতং পটিৰিনেতি. অথ ৰা সচাহং কোপং করেয্যং, তং কোপকরণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কারণেন লদ্ধব্বন্তি অত্থো. কুতো লাভাতিপি পাঠো. সচাহং এত্থ কোপং করেয্যং, তস্মিং মে কোপকরণে কুতো লাভা লাভা, নাম কে সিযুন্তি অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে তন্তি নিপাতমত্তমেৰ হোতি. একাদসমে অনুপুব্বনিরোধাতি অনুপটিপাটিনিরোধা. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সত্তাৰাসৰগ্গো ততিযো.

৪. মহাৰগ্গো

১-২. অনুপুব্বৰিহারসুত্তাদিৰণ্ণনা

৩২-৩৩. চতুত্থস্স পঠমে অনুপুব্বৰিহারাতি অনুপটিপাটিযা সমাপজ্জিতব্বৰিহারা. দুতিযে যত্থ কামা নিরুজ্ঝন্তীতি যস্মিং ঠানে কামা ৰূপসম্মন্তি. নিরোধেত্ৰাতি অপ্পটিৰত্তে কত্ৰা. নিচ্ছাতাতি তণ্হাদিট্ঠিচ্ছাতানং অভাৰেন নিচ্ছাতা. নিব্বুতাতি অত্তপরিতাপনকিলেসানং অভাৰেন নিব্বুতা. তিণ্ণাতি কামতো তিণ্ণা. পারংগতাতি কামে পারং গতা. তদঙ্গেনাতি তেন ঝানঙ্গেন. এত্থ কামা নিরুজ্ঝন্তীতি এত্থ পঠমজ্ঝানে কামা নিরুজ্ঝন্তি. তে চাতি যে পঠমজ্ঝানং সমাপজ্জন্তি, তে কামে নিরোধেত্ৰা নিরোধেত্ৰা ৰিহরন্তি নাম. পঞ্জলিকোতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকো হুত্ৰা. পযিরুপাসেয্যাতি উপট্ঠাপেয্য. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

৩. নিব্বানসুখসুত্তৰণ্ণনা

৩৪. ততিযে উদাযীতি লাল়ুদাযিত্থেরো. এতদেৰ খ্ৰেত্থাতি এতদেৰ খো এত্থ. কামসহগতাতি কামনিস্সিতা. সমুদাচরন্তীতি মনোদ্ৰারে সঞ্চরন্তি. আবাধাযাতি আবাধনায পীল়নায. পরিযাযেনাতি কারণেন. এৰং সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. ইমস্মিং সুত্তে অৰেদযিতসুখং নাম কথিতং.

৪. গাৰীউপমাসুত্তৰণ্ণনা

৩৫. চতুত্থে পব্বতেয্যাতি পব্বতচারিনী. ন সুপ্পতিট্ঠিতং পতিট্ঠাপেত্ৰাতি যথা সুপ্পতিট্ঠিতা হোতি, এৰং ন পতিট্ঠাপেত্ৰা. তং নিমিত্তন্তি তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং নিমিত্তং. ন স্ৰাধিট্ঠিতং অধিট্ঠাতীতি যথা সুট্ঠু অধিট্ঠিতং হোতি, ন এৰং অধিট্ঠাতি. অনভিহিংসমানোতি অপোথেন্তো অৰিহেঠেন্তো. মুদু চিত্তং হোতি কম্মঞ্ঞন্তি যথা ৰিপস্সনাচিত্তং লোকুত্তরমগ্গক্খণে মুদু কম্মক্খমং কম্মযোগ্গং হোতি, এৰমস্স অভিঞ্ঞাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং মুদু হোতি কম্মঞ্ঞং. অপ্পমাণো সমাধীতি চতুব্রহ্মৰিহারসমাধিপি মগ্গফলসমাধিপি অপ্পমাণো সমাধি নাম, ইধ পন ‘‘অপ্পমাণং অপ্পমাণারম্মণ’’ন্তি ইমিনা পরিযাযেন সুপ্পগুণসমাধি অপ্পমাণসমাধীতি দট্ঠব্বো. সো অপ্পমাণেন সমাধিনা সুভাৰিতেনাতি ইমস্মিং ঠানে অযং ভিক্খু ৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পত্তো. ইদানি খীণাসৰস্স অভিঞ্ঞাপটিপাটিং দস্সেন্তো যস্স যস্স চাতিআদিমাহ.

৫. ঝানসুত্তৰণ্ণনা

৩৬. পঞ্চমে আসৰানং খযন্তি অরহত্তং. যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতন্তি তস্মিং পঠমজ্ঝানক্খণে ৰত্থুৰসেন ৰা চিত্তসমুট্ঠানিকাদিৰসেন ৰা যং রূপং নাম পৰত্ততি. ৰেদনাগতাদীনি সম্পযুত্তৰেদনাদীনং ৰসেন ৰেদিতব্বানি. তে ধম্মেতি তে রূপাদযো পঞ্চক্খন্ধধম্মে. অনিচ্চতোতিআদীসু হুত্ৰা অভাৰাকারেন অনিচ্চতো, পটিপীল়নাকারেন দুক্খতো, রুজ্জনাকারেন রোগতো, অন্তোদুস্সনট্ঠেন গণ্ডতো, অনুপৰিট্ঠট্ঠেন অনুকন্তনট্ঠেন চ সল্লতো, দুক্খট্ঠেন অঘতো, আবাধনট্ঠেন আবাধতো, অসকট্ঠেন পরতো, পলুজ্জনট্ঠেন পলোকতো, অস্সামিকট্ঠেন সুঞ্ঞতো, অৰসৰত্তনট্ঠেন অনত্ততো. সমনুপস্সতীতি বলৰৰিপস্সনাপঞ্ঞায পস্সতি.

তেহি ধম্মেহীতি তেহি পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. পটিৰাপেতীতি নিব্বানৰসেন নিৰত্তেতি. অমতায ধাতুযাতি নিব্বানধাতুযা. চিত্তং উপসংহরতীতি ঞাণেন আনিসংসং দিস্ৰা ওতারেতি. সন্তন্তি পচ্চনীকসন্ততায সন্তং. পণীতন্তি অতপ্পকং. সো তত্থ ঠিতো আসৰানং খযং পাপুণাতীতি সো তস্মিং পঠমজ্ঝানে ঠিতো তং বলৰৰিপস্সনং ৰড্ঢেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. অপরো নযো – সো তেহি ধম্মেহীতি যস্মা অনিচ্চতোতিআদীসু অনিচ্চতো পলোকতোতি দ্ৰীহি পদেহি অনিচ্চলক্খণং কথিতং, দুক্খতোতিআদীহি ছহি দুক্খলক্খণং, পরতো, সুঞ্ঞতো, অনত্ততোতি তীহি অনত্তলক্খণং. তস্মা সো তেহি এৰং তিলক্খণং আরোপেত্ৰা দিট্ঠেহি অন্তোসমাপত্তিযং পঞ্চক্খন্ধধম্মেহি. চিত্তং পটিৰাপেতীতি চিত্তং পটিসংহরতি মোচেতি অপনেতি. উপসংহরতীতি ৰিপস্সনাচিত্তং তাৰ সৰনৰসেন থুতিৰসেন পরিযত্তিৰসেন পঞ্ঞত্তিৰসেন চ সন্তং নিব্বানন্তি এৰং অসঙ্খতায অমতায ধাতুযা উপসংহরতি. মগ্গচিত্তং নিব্বানং আরম্মণকরণৰসেনেৰ ‘‘এতং সন্তং এতং পণীত’’ন্তি ন এৰং ৰদতি. ইমিনা পনাকারেন তং পটিৰিজ্ঝন্তো তত্থ চিত্তং উপসংহরতীতি অত্থো.

সো তত্থ ঠিতোতি তস্সা তিলক্খণারম্মণায ৰিপস্সনায ঠিতো. আসৰানং খযং পাপুণাতীতি অনুক্কমেন চত্তারো মগ্গে ভাৰেত্ৰা অরহত্তং পাপুণাতি. তেনেৰ ধম্মরাগেনাতি সমথৰিপস্সনাধম্মে ছন্দরাগেন. ধম্মনন্দিযাতি তস্সেৰ ৰেৰচনং. সমথৰিপস্সনাসু হি সব্বসো ছন্দরাগং পরিযাদাতুং সক্কোন্তো অরহত্তং পাপুণাতি, অসক্কোন্তো অনাগামী হোতি.

তিণপুরিসরূপকে ৰাতি তিণপোত্থকরূপে ৰা. দূরে কণ্ডে পাতেতীতি দূরেপাতী. অৰিরাধিতং ৰিজ্ঝতীতি অক্খণৰেধী. যদেৰ তত্থ হোতি ৰেদনাগতন্তি ইধ রূপং ন গহিতং. কস্মা? সমতিক্কন্তত্তা. অযঞ্হি হেট্ঠা রূপাৰচরজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৰা রূপং অতিক্কমিত্ৰা অরূপাৰচরসমাপত্তিং সমাপন্নোতি সমথৰসেনাপি অনেন রূপং সমতিক্কন্তং, হেট্ঠা রূপং সম্মসিত্ৰা তং অতিক্কম্ম ইদানি অরূপং সম্মসতীতি ৰিপস্সনাৰসেনাপি অনেন রূপং অতিক্কন্তং. আরুপ্পে পন সব্বসোপি রূপং নত্থীতি তং সন্ধাযপি রূপং ন গহিতং. অথ নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং কস্মা ন গহিতন্তি? সুখুমত্তা. তস্মিঞ্হি চত্তারোপি অরূপক্খন্ধা সুখুমা ন সম্মসনূপগা. তেনেৰাহ – ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, যাৰতা সঞ্ঞাসমাপত্তি তাৰতা অঞ্ঞাপটিৰেধো’’তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যাৰতা সচিত্তকসমাপত্তি নাম অত্থি, তাৰতা ওল়ারিকে ধম্মে সম্মসতো অঞ্ঞাপটিৰেধো হোতি, অরহত্তং সম্পজ্জতি. নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং পন সুখুমত্তা সঞ্ঞাসমাপত্তীতি ন ৰুচ্চতি. ঝাযীহেতেতি ঝাযীহি ঝানাভিরতেহি এতানি. ৰুট্ঠহিত্ৰাতি ততো সমাপত্তিতো ৰুট্ঠায. সমক্খাতব্বানীতি সম্মা অক্খাতব্বানি, ‘‘সন্তানি পণীতানী’’তি এৰং কেৰলং আচিক্খিতব্বানি থোমেতব্বানি ৰণ্ণেতব্বানীতি.

৬. আনন্দসুত্তৰণ্ণনা

৩৭. ছট্ঠে সম্বাধেতি পঞ্চকামগুণসম্বাধে. ওকাসাধিগমোতি ওকাসস্স অধিগমো. সত্তানং ৰিসুদ্ধিযাতি সত্তানং ৰিসুদ্ধিং পাপনত্থায. সমতিক্কমাযাতি সমতিক্কমনত্থায. অত্থঙ্গমাযাতি অত্থং গমনত্থায. ঞাযস্স অধিগমাযাতি সহৰিপস্সনকস্স মগ্গস্স অধিগমনত্থায. নিব্বানস্স সচ্ছিকিরিযাযাতি অপচ্চযনিব্বানস্স পচ্চক্খকরণত্থায. তদেৰ নাম চক্খুং ভৰিস্সতীতি তঞ্ঞেৰ পসাদচক্খু অসম্ভিন্নং ভৰিস্সতি. তে রূপাতি তদেৰ রূপারম্মণং আপাথং আগমিস্সতি. তঞ্চাযতনং নো পটিসংৰেদিস্সতীতি তঞ্চ রূপাযতনং ন জানিস্সতি. সেসেসুপি এসেৰ নযো.

উদাযীতি কাল়ুদাযিত্থেরো. সঞ্ঞীমেৰ নু খোতি সচিত্তকোযেৰ নু খো. মকারো পদসন্ধিমত্তং. কিংসঞ্ঞীতি কতরসঞ্ঞায সঞ্ঞী হুত্ৰা. সব্বসো রূপসঞ্ঞানন্তি ইদং কস্মা গণ্হি, কিং পঠমজ্ঝানাদিসমঙ্গিনো রূপাদিপটিসংৰেদনা হোতীতি? ন হোতি, যাৰ পন কসিণরূপং আরম্মণং হোতি, তাৰ রূপং সমতিক্কন্তং নাম ন হোতি. অসমতিক্কন্তত্তা পচ্চযো ভৰিতুং সক্খিস্সতি. সমতিক্কন্তত্তা পন তং নত্থি নাম হোতি, নত্থিতায পচ্চযো ভৰিতুং ন সক্কোতীতি দস্সেতুং ইদমেৰ গণ্হি.

জটিলৰাসিকাতি জটিলনগরৰাসিনী. ন চাভিনতোতিআদীসু রাগৰসেন ন অভিনতো, দোসৰসেন ন অপনতো. সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলেসে নিগ্গণ্হিত্ৰা ৰারেত্ৰা ঠিতো, কিলেসানং পন ছিন্নন্তে উপ্পন্নোতি ন সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো. ৰিমুত্তত্তা ঠিতোতি কিলেসেহি ৰিমুত্তত্তাযেৰ ঠিতো. ঠিতত্তা সন্তুসিতোতি ঠিতত্তাযেৰ সন্তুট্ঠো নাম জাতো. সন্তুসিতত্তা নো পরিতস্সতীতি সন্তুট্ঠত্তাযেৰ পরিতাসং নাপজ্জতি. অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিং ফলোতি ইমিনা অযং থেরী তালফলঞ্ঞেৰ গহেত্ৰা ‘‘ইদং ফলং কিং ফলং নামা’’তি পুচ্ছমানা ৰিয অরহত্তফলসমাধিং গহেত্ৰা ‘‘অযং, ভন্তে আনন্দ, সমাধি কিং ফলো ৰুত্তো ভগৰতা’’তি পুচ্ছতি. অঞ্ঞাফলো ৰুত্তোতি অঞ্ঞা ৰুচ্চতি অরহত্তং, অরহত্তফলসমাধি নামেসো ৰুত্তো ভগৰতাতি অত্থো. এৰংসঞ্ঞীপীতি ইমায অরহত্তফলসঞ্ঞায সঞ্ঞীপি তদাযতনং নো পটিসংৰেদেতীতি এৰং ইমস্মিং সুত্তে অরহত্তফলসমাধি কথিতোতি.

৭. লোকাযতিকসুত্তৰণ্ণনা

৩৮. সত্তমে লোকাযতিকাতি লোকাযতৰাদকা. সততন্তি সদা. সমিতন্তি নিরন্তরং. তিট্ঠতেতন্তি তিট্ঠতু এতং, মা এতং পট্ঠপেথ, কো ৰো এতেন অত্থো. ধম্মং ৰো ব্রাহ্মণা দেসেস্সামীতি অহং ৰো চতুসচ্চধম্মং দেসেস্সামি.

দল়্হধম্মোতি দল়্হধনুং গহেত্ৰা ঠিতো. ধনুগ্গহোতি ইস্সাসো. দল়্হধনু নাম দ্ৰিসহস্সথামং ৰুচ্চতি. দ্ৰিসহস্সথামং নাম যস্স আরোপিতস্স জিযাবদ্ধো লোহসীসাদীনং ভারো দণ্ডে গহেত্ৰা যাৰ কণ্ডপ্পমাণা উক্খিত্তস্স পথৰিতো মুচ্চতি. সিক্খিতোতি দস দ্ৰাদস ৰস্সানি আচরিযকুলে উগ্গহিতসিপ্পো. কতহত্থোতি একো সিপ্পমেৰ উগ্গণ্হাতি, কতহত্থো ন হোতি অযং পন কতহত্থো চিণ্ণৰসিভাৰো. কতূপাসনোতি রাজকুলাদীসু দস্সিতসিপ্পো. লহুকেন অসনেনাতি অন্তো সুসিরং কত্ৰা তূলাদীহি পূরেত্ৰা কতলক্খপরিকম্মেন সল্লহুককণ্ডেন. এৰং কতঞ্হি একউসভগামী দ্ৰে উসভানিপি গচ্ছতি…পে… অট্ঠুসভগামী সোল়স উসভানিপি গচ্ছতি. অপ্পকসিরেনাতি নিদ্দুক্খেন. অতিপাতেয্যাতি অতিক্কমেয্য. ইদং ৰুত্তং হোতি – যথা সো ধনুগ্গহো তং ৰিদত্থিচতুরঙ্গুলং ছাযং সীঘমেৰ অতিক্কামেতি, এৰং সকলচক্কৰাল়ং সীঘং সীঘং অতিক্কমনসমত্থেন জৰেন সমন্নাগতো. সন্ধাৰনিকাযাতি পদসা ধাৰনেন. এৰমাহংসূতি এৰং ৰদন্তি.

৮. দেৰাসুরসঙ্গামসুত্তৰণ্ণনা

৩৯. অট্ঠমে সমুপব্যূল়্হো অহোসীতি পচ্চুপট্ঠিতো অহোসি. সঙ্গামেয্যামাতি সঙ্গামং করেয্যাম যুজ্ঝেয্যাম. অপযিংসুযেৰাতি পলাযিংসুযেৰ. উত্তরেনাভিমুখাতি উত্তরামুখা হুত্ৰা. অভিযন্তে ৰাতি অনুবন্ধন্তিযেৰ. ভীরুত্তানগতেনাতি ভীরুত্তানং ভযনিৰারণং পতিট্ঠানং গতেন. অকরণীযাতি যুদ্ধেন কিঞ্চি অকত্তব্বা. কস্মা পন নেসং সঙ্গামো হোতীতি? অসুরা হি পুব্বে তাৰতিংসৰাসিনো, তে চিত্তপাটলিযা পুপ্ফনকালে দিব্বপারিচ্ছত্তকপুপ্ফং অনুস্সরন্তি. ততো উপ্পন্নকোধা ‘‘গণ্হথ দেৰে’’তি সম্মুখসম্মুখট্ঠানেনেৰ সিনেরুং অভিরুহন্তি, দেৰাপি নিক্খমন্তি. তেসং গোপালকদারকানং অঞ্ঞমঞ্ঞং দণ্ডকেহি পহরণসদিসং যুদ্ধং হোতি. সক্কো দেৰরাজা হেট্ঠা পঞ্চসু ঠানেসু আরক্খং ঠপেত্ৰা উপরি দেৰপুরং পরিৰারেত্ৰা অত্তসদিসা ৰজিরহত্থা পটিমা ঠপাপেসি. অসুরা হেট্ঠা পঞ্চ ঠানানি পটিবাহিত্ৰা অভিরুল়্হা ইন্দপটিমাযো দিস্ৰা নিৰত্তিত্ৰা অসুরপুরমেৰ গচ্ছন্তি.

দক্খিণেনাভিমুখাতি দক্খিণামুখা হুত্ৰা. অপদং ৰধিত্ৰাতি নিপ্পদং নিরৰসেসং ৰধিত্ৰা. অদস্সনং গতোতি মারোপি ৰট্টপাদকং কত্ৰা রূপাৰচরচতুত্থজ্ঝানং সমাপন্নস্স চিত্তং জানাতি, তদেৰ ৰিপস্সনাপাদকং কত্ৰা সমাপন্নস্স চিত্তং জানাতি. অরূপাৰচরসমাপত্তি পন ৰট্টপাদা ৰা হোতু ৰিপস্সনাপাদা ৰা, তং সমাপন্নস্স মারো চিত্তং ন জানাতি. তেন ৰুত্তং – ‘‘অদস্সনং গতো পাপিমতো’’তি.

৯. নাগসুত্তৰণ্ণনা

৪০. নৰমে আরঞ্ঞকস্সাতি অরঞ্ঞৰাসিনো. গোচরপসুতস্সাতি গোচরগ্গহণত্থায গচ্ছন্তস্স. হত্থিকলভাতি মহন্তা মহন্তা নাগা. হত্থিচ্ছাপাতি তরুণপোতকা. ওভগ্গোভগ্গন্তি নামেত্ৰা নামেত্ৰা ঠপিতং. ওগাহং ওতিণ্ণস্সাতি ওগাহিতব্বত্তা ওগাহন্তি লদ্ধনামং উদকতিত্থং ওতিণ্ণস্স. ওগাহা উত্তিণ্ণস্সাতি উদকতিত্থতো উত্তিণ্ণস্স. ৰূপকট্ঠোতি ৰূপকট্ঠো হুত্ৰা. ইদানি যস্মা দসবলস্স হত্থিনাগেন কিচ্চং নত্থি, সাসনে পন তংসরিক্খকং পুগ্গলং দস্সেতুং ইদমাহটং, তস্মা তং পুগ্গলং দস্সেন্তো এৰমেৰ খোতিআদিমাহ.

১০. তপুস্সসুত্তৰণ্ণনা

৪১. দসমে মল্লেসূতি মল্লরট্ঠে. ইধেৰ তাৰ ত্ৰং, আনন্দ, হোতীতি ইধ ভগৰা ‘‘তপুস্সগহপতিনো ইধ ঠিতেন আনন্দেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো ভৰিস্সতি, ততোনিদানং অহং মহন্তং ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামী’’তি ঞত্ৰা আহ. উপসঙ্কমীতি সো কির ভুত্তপাতরাসো ‘‘দসবলস্স উপট্ঠানং গমিস্সামী’’তি নিক্খমন্তো দূরতোৰ থেরং দিস্ৰা যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি. পপাতো ৰিয খাযতি, যদিদং নেক্খম্মন্তি যমিদং পব্বজ্জাসঙ্খাতং নেক্খম্মং, তং অম্হাকং মহাপপাতো ৰিয ওগাহিত্ৰা উপট্ঠাতি. নেক্খম্মে চিত্তং পক্খন্দতীতি পব্বজ্জায চিত্তং আরম্মণৰসেন পক্খন্দতি, তদেৰ আরম্মণং কত্ৰা পসীদতি, তদেৰ পতিট্ঠাতি, পচ্চনীকধম্মেহি চ ৰিমুচ্চতি. ‘এতং সন্ত’ন্তি পস্সতোতি এতং নেক্খম্মং সন্তং ৰিগতদরথপরিল়াহন্তি এৰং পস্সন্তানং ভিক্খূনং. বহুনা জনেন ৰিসভাগোতি তযিদং বহুনা মহাজনেন সদ্ধিং ভিক্খূনং ৰিসভাগং, অসদিসন্তি অত্থো.

কথাপাভতন্তি কথামূলং. তস্স ময্হং, আনন্দ, নেক্খম্মে চিত্তং ন পক্খন্দতীতি তস্স এৰং ৰিতক্কেন্তস্সাপি ময্হং পব্বজ্জায চিত্তং ন ওতরতি. ‘‘এতং সন্ত’’ন্তি পস্সতোতি ‘‘সাধু নেক্খম্ম’’ন্তি পরিৰিতক্কনৰসেন ‘‘এতং নেক্খম্মং সন্ত’’ন্তি পস্সন্তস্সপি. অনাসেৰিতোতি ন আসেৰিতো ন ফস্সিতো ন সচ্ছিকতো. অধিগম্মাতি অধিগন্ত্ৰা পত্ৰা সচ্ছিকত্ৰা. তমাসেৰেয্যন্তি তং আনিসংসং সেৰেয্যং ভজেয্যং. যং মেতি যেন কারণেন ময্হং. অধিগম্মাতি অধিগন্ত্ৰা. স্ৰাস্স মে হোতি আবাধোতি সো ময্হং আবাধনট্ঠেন আবাধো হোতি. অৰিতক্কে চিত্তং ন পক্খন্দতীতি অৰিতক্কৰিচারে দুতিযজ্ঝানে আরম্মণৰসেন চিত্তং ন পক্খন্দতি. ৰিতক্কেসূতি ৰিতক্কৰিচারেসু. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

মহাৰগ্গো চতুত্থো.

৫. সামঞ্ঞৰগ্গো

১. সম্বাধসুত্তৰণ্ণনা

৪২. পঞ্চমস্স পঠমে উদাযীতি কাল়ুদাযিত্থেরো. অৰিদ্ৰাতি অঞ্ঞাসি. ভূরিমেধসোতি মহাপঞ্ঞো. যো ঝানমবুজ্ঝীতি যো ঝানং অবুজ্ঝি. পটিলীননিসভোতি একীভাৰৰসেন পটিলীনো চেৰ উত্তমট্ঠেন চ নিসভো. মুনীতি বুদ্ধমুনি. পরিযাযেনাতি একেন কারণেন. কামসম্বাধস্স হি অভাৰমত্তেনেৰ পঠমজ্ঝানং ওকাসাধিগমো নাম, ন সব্বথা সব্বং. তত্রাপত্থি সম্বাধোতি তস্মিম্পি পঠমজ্ঝানে সম্বাধো পটিপীল়নং অত্থিযেৰ. তত্রাপিত্থীতিপি পাঠো. কিঞ্চ তত্থ সম্বাধোতি তস্মিং পন ঝানে কিং সম্বাধো নাম. অযমেত্থ সম্বাধোতি অযং ৰিতক্কৰিচারানং অনিরুদ্ধভাৰো সম্বাধো সংপীল়া নাম. ইমিনা উপাযেন সব্বৰারেসু অত্থো ৰেদিতব্বো. নিপ্পরিযাযেনাতি ন একেন কারণেন, অথ খো আসৰক্খযো নাম সব্বসম্বাধানং পহীনত্তা সব্বেন সব্বং ওকাসাধিগমো নামাতি.

২. কাযসক্খিসুত্তৰণ্ণনা

৪৩. দুতিযে যথা যথা চ তদাযতনন্তি যেন যেন কারণেন যেন যেনাকারেন তং পঠমজ্ঝানসঙ্খাতং আযতনং হোতি. তথা তথা নং কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতীতি তেন তেন কারণেন তেন তেনাকারেন তং সমাপত্তিং সহজাতনামকাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, সমাপজ্জতীতি অত্থো. কাযসক্খি ৰুত্তো ভগৰতা পরিযাযেনাতি যস্মা তেন নামাকাযেন পঠমজ্ঝানং সচ্ছিকতং, তস্মা ইমিনা পরিযাযেন কাযসক্খি ৰুত্তো. নিপ্পরিযাযেনাতি যত্তকং কাযেন সচ্ছিকাতব্বং, সব্বস্স কতত্তা অযং নিপ্পরিযাযেন কাযসক্খি নাম.

৩. পঞ্ঞাৰিমুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৪৪. ততিযে পঞ্ঞায চ নং পজানাতীতি তং পঠমজ্ঝানৰিপস্সনাপঞ্ঞায জানাতি. ইধাপি পরিযাযনিপ্পরিযাযা পুরিমনযেনেৰ ৰেদিতব্বা. যথা চ ইধ, এৰং ইতো পরেসুপি.

৪. উভতোভাগৰিমুত্তসুত্তৰণ্ণনা

৪৫. চতুত্থং উভযেন ৰেদিতব্বং. এত্থ চ উভতোভাগৰিমুত্তোতি উভতোভাগেহি সমথৰিপস্সনানং পচ্চনীককিলেসেহি ৰিমুত্তো. পরিযোসানে পন সমাপত্তিযা রূপকাযতো, অরিযমগ্গেন নামকাযতো ৰিমুত্তোযেৰ উভতোভাগৰিমুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

৫-১০. সন্দিট্ঠিকধম্মসুত্তাদিৰণ্ণনা

৪৬-৫১. পঞ্চমাদীসু সন্দিট্ঠিকোতি সযং পস্সিতব্বকো. নিব্বানন্তি কিলেসনিব্বানং. পরিনিব্বানন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. তদঙ্গনিব্বানন্তি পঠমজ্ঝানাদিনা তেন তেন অঙ্গেন নিব্বানং. দিট্ঠধম্মনিব্বানন্তি ইস্মিংযেৰ অত্তভাৰে নিব্বানং. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

সামঞ্ঞৰগ্গো পঞ্চমো.

পঠমপণ্ণাসকং নিট্ঠিতং.

২. দুতিযপণ্ণাসকৰণ্ণনা

৫২. ইতো পরেসু খেমন্তি নিরুপদ্দৰং. খেমপ্পত্তোতি খেমভাৰং পত্তো. সিক্খাদুব্বল্যানীতি সিক্খায দুব্বলভাৰকরণানি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৰাতি.

মনোরথপূরণিযা অঙ্গুত্তরনিকায-অট্ঠকথায

নৰকনিপাতস্স সংৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.